II OZ 453/24

II OZ 453/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-09-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
II SA/Łd 27/23 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-03-22
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 87 § 5, art. 184, art. 197 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Małgorzata Miron po rozpoznaniu w dniu 12 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. S. na pkt 2 postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 27/23 o odrzuceniu wniosku K. S. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi J. S. i K. S. na postanowienie Łódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 8 listopada 2022 r. nr 176/2022; znak: WOP.7722.993.2022.BZ w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie nakazujące wstrzymanie budowy budynku letniskowego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 5 czerwca 2024 r. sygn. akt II SA/Łd 27/23 przywrócił J. S. termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (pkt 1) oraz odrzucił wniosek K. S. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku (pkt 2).
W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że Sąd pierwszej instancji wyrokiem z 22 marca 2023 r. o wskazanej powyżej sygnaturze akt, oddalił skargę J. S. i K. S. na postanowienie Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 8 listopada 2022 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie nakazujące wstrzymanie budowy budynku letniskowego.
Odpis sentencji ww. wyroku wraz z pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia skargi kasacyjnej został doręczony skarżącemu K. S. 17 kwietnia 2023 r., natomiast przesyłka zaadresowana do skarżącej J. S. została zwrócona do sądu z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie" i uznana za doręczoną w dniu 18 maja 2023 r.
W dniu 15 maja 2023 r. skarżący złożyli odrębne wnioski o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu.
Postanowieniami z 25 maja 2023 r. referendarz sądowy przyznał J. S. (sygn. akt II SPP/Łd 73/23) i K. S. (sygn. akt II SPP/Łd 74/23) prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 100 (sto) zł i poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu w osobie adwokata.
Pismem z 30 kwietnia 2024 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Łodzi poinformowała o wyznaczeniu dla skarżących nowego (trzeciego) pełnomocnika, natomiast kolejnym pismem ORA w Łodzi przekazała informację, że nowy pełnomocnik został zawiadomiony o jego wyznaczeniu 16 maja 2024 r. Poprzedni ustanowieni dla skarżących pełnomocnicy z urzędu nie podejmowali w sprawie wymaganych czynności lub podejmowali je z nienależytą starannością.
W dniu 23 maja 2024 r. pełnomocnik skarżących wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w niniejszej sprawie wraz z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wskazał on, że skarżący nie z własnej winy uchybili terminowi na złożenie tego wniosku, gdyż uznali, że to wyznaczony pełnomocnik z urzędu podejmie kroki w celu wniesienia skargi kasacyjnej. To oznacza, że nie mieli oni świadomości, że w celu otwarcia drogi do wniesienia skargi kasacyjnej, należy złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku.
Orzekając przywołanym na wstępie postanowieniem z dnia 5 czerwca 2023 r. o przywróceniu terminu dla J. S. WSA w Łodzi wskazał, że zaniechanie przez pełnomocnika z urzędu, po wydaniu przez sąd wyroku, polegające na niezgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i w konsekwencji tego niezłożenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej pozbawiło de facto skarżącą ustawowego prawa do zaskarżenia wyroku sądu. Doszło zatem do sytuacji, w której pomimo przyznania skarżącej pomocy prawnej z urzędu, na skutek zaniedbań pełnomocnika, skarżąca została pozbawiona przysługującej jej ochrony.
Ponadto WSA w Łodzi wskazał, że brak złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku doprowadził do stanu, w którym to obecny pełnomocnik skarżącej nie może podjąć żadnej czynności procesowej w ramach świadczonej przez niego pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Bez uzasadnienia wyroku nie może on bowiem ani wnieść skargi kasacyjnej, ani sporządzić opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej.
Podsumowując Sąd pierwszej instancji uznał, że w przypadku J. S. zachodzi wyjątkowy przypadek, uzasadniający przywrócenie terminu po upływie roku od jego uchybienia, o czym mowa w art. 87 § 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."). W ocenie Sądu nierzetelne działanie poprzednich pełnomocników skarżącej ustanowionych z urzędu nie może stanowić o pozbawieniu strony możliwości obrony swoich praw przed sądem. Tym samym odmowa przywrócenia skarżącej J. S. terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nawet po upływie roku od jego uchybienia stanowiłoby naruszenie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Odmiennej oceny dokonał Sąd w odniesieniu do wniosku złożonego przez skarżącego K. S. Z akt sprawy wynika bowiem, że odpis sentencji wyroku wraz z pouczeniem o sposobie i terminie do wniesienia skargi kasacyjnej po uprzednim złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został mu doręczony 17 kwietnia 2023 r. Zatem skarżący miał świadomość o konieczności złożenia tego wniosku w ustawowym terminie, pod rygorem utraty prawa do złożenia skargi kasacyjnej. W stosunku do skarżącego upływ tego terminu nastąpił bezskutecznie 24 kwietnia 2023 r. Natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył dopiero po upływie czterech tygodni od daty otrzymania odpisu sentencji wyroku. Sąd pierwszej instancji podkreślił przy tym, że za przyczynę niezachowania terminu nie można było uznać oczekiwania na wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, bowiem w dacie upływu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżący nie wnosił jeszcze o przyznanie mu prawa pomocy w powyższym zakresie.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. art. 87 § 2 i § 5 p.p.s.a. oraz art. 88 p.p.s.a. polegające na niezasadnym przyjęciu, iż wniosek K. S. o przywrócenie terminu jest niedopuszczalny i podlega odrzuceniu, podczas gdy z okoliczności sprawy wynika wniosek przeciwny.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o:
- zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie K. S. terminu do złożenia wniosku o sporządzenia uzasadnienia wyroku WSA w Łodzi z dnia 22 marca 2023 r. i doręczenia odpisu powyższego wyroku wraz z jego pisemnym uzasadnieniem, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia,
- przyznanie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych, powiększonych o należny podatek VAT.
W ocenie skarżącego w niniejszej sprawie zaistniała wyjątkowa okoliczność uzasadniająca uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu. Faktem jest, iż skarżący dopiero cztery tygodnie po doręczeniu odpisu wyroku złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Jednakże skarżący wszelkie decyzje podejmował wspólnie z J. S. Poza tym mimo pouczenia na piśmie, skarżący nie do końca zrozumiał, iż to on powinien złożyć wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Uznał on, że to wyznaczony pełnomocnik z urzędu podejmie kroki w celu wniesienia skargi kasacyjnej. To oznacza, że nie miał on świadomości (tak samo jak J. S.), iż w celu otwarcia drogi do wniesienia skargi kasacyjnej, należy złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku.
Zdaniem skarżącego z uwagi na fakt, iż stroną postępowania jest również J. S., w pełni uzasadnione jest, aby wyjątkowo także w jego przypadku uwzględnić wniosek. Może bowiem dojść do sytuacji, w której skarżący zostanie pozbawiony możliwości wniesienia środków odwoławczych, zaś J. S. będzie uprawniona do wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego w celu merytorycznego rozpoznania sprawy. Zatem postanowienie będące przedmiotem wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego może być prawomocne wobec K. S. i uchylone/zmienione wobec J. S.. Takie działanie będzie wewnętrznie sprzeczne w świetle zasady proporcjonalności.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie jest uzasadnione.
Na wstępie wskazać należy, że postanowienie WSA w Łodzi z dnia 5 czerwca 2024 r. zostało zaskarżone wyłącznie co do pkt 2, tj. w zakresie odrzucenia wniosku K. S. o przywrócenie terminu. Niemniej jednak, ze względu na podnoszone w zażaleniu podobieństwa, pomiędzy stanem faktycznym odnoszącym się do skarżącego, a stanem faktycznym ustalonym w sprawie z wniosku skarżącej J. S., zasadnym było przedstawienie ustaleń stojących również za pkt 1 zaskarżonego postanowienia odnoszącym się do wniosku skarżącej, której termin przywrócono.
Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 85 p.p.s.a., czynność w postępowaniu sądowoadministracyjnym podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna. Stosownie jednak do art. 86 § 1 p.p.s.a. sąd na wniosek strony postanowi o przywróceniu terminu, jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy. Jak stanowi art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana w terminie 7 dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Co istotne w rozpoznawanej sprawie art. 87 § 5 p.p.s.a. wprowadza ograniczenie dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu dokonania czynności, stanowiąc, że po upływie roku od uchybionego terminu jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych. Sąd jest zatem zobligowany nie tylko do oceny, czy uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, ale także do zbadania, czy sytuacja ta miała miejsce w wyjątkowych okolicznościach. Przepis ten zaostrza więc przesłanki przywrócenia terminu, uzależniając możliwość merytorycznego rozpoznania wniosku od zaistnienia wyjątkowego przypadku. Jego niezaistnienie skutkuje odrzuceniem wniosku jako niedopuszczalnego - w myśl art. 88 p.p.s.a.
Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie precyzuje, jak należy interpretować pojęcie "wyjątkowego przypadku", jednakże nie może być ono rozumiane rozszerzająco. W orzecznictwie przyjmuje się, że pod tym pojęciem mieści się nadzwyczajna sytuacja uniemożliwiająca działanie strony w normalnym trybie, tj. z zachowaniem terminów do dokonywania czynności procesowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt II GZ 273/11, z dnia 7 grudnia 2011 r. sygn. akt I OZ 991/11 oraz z dnia 5 marca 2013 r. sygn. akt II OZ 109/13). W szczególności może to dotyczyć nieprzewidywalnych okoliczności takich jak: długotrwała poważna klęska żywiołowa, czy inne nie dające się przewidzieć wydarzenia. Za wyjątkowy przypadek należy więc uznać taką sytuację życiową, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że określone zdarzenia – tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe – nie należą do zdarzeń codziennych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 stycznia 2018 r. sygn. akt I OZ 1906/17 oraz z dnia 23 października 2023 r. sygn. akt I OZ 450/23).
W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony po upływie roku od uchybienia temu terminowi. Stąd też, Sąd pierwszej instancji słusznie wskazał, że dokonując oceny dopuszczalności złożonego przez skarżącego wniosku, należało wziąć pod uwagę treść art. 87 § 5 p.p.s.a., który – jak wyżej wskazano – w takich sytuacjach dopuszcza przywrócenie terminu tylko w przypadkach wyjątkowych.
Sąd pierwszej instancji zasadnie też stwierdził, że w odniesieniu do K. S. taki wyjątkowy przypadek nie wystąpił. Za taki nie można było bowiem uznać oczekiwania na wyznaczenie pełnomocnika z urzędu, gdyż w dacie upływu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku skarżący nie wnosił jeszcze o przyznanie mu prawa pomocy w powyższym zakresie.
Przypomnieć należy, że odpis sentencji wyroku wraz z pouczeniem o sposobie i terminie do wniesienia skargi kasacyjnej po uprzednim złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, został doręczony skarżącemu 17 kwietnia 2023 r. Skarżący – wbrew twierdzeniom zawartym w zażaleniu – powinien mieć więc świadomość konieczności złożenia tego wniosku w ustawowym terminie, pod rygorem utraty prawa do złożenia skargi kasacyjnej. W stosunku do skarżącego upływ tego terminu nastąpił bezskutecznie 24 kwietnia 2023 r. Natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy obejmujący ustanowienie adwokata z urzędu, skarżący złożył dopiero w dniu 15 maja 2023 r.
Zatem w realiach rozpatrywanej sprawy skarżący – pomimo, że został właściwie pouczony o sposobie i terminie złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jak i o korelacji tej czynności z prawem wniesienia skargi kasacyjnej – nie wystąpił o jego sporządzenie, a dopiero po upływie terminu na złożenie wniosku w tym przedmiocie wniósł o przyznanie mu prawa pomocy. Natomiast w odniesieniu do skarżącej J. S. skutek doręczenia odpisu wyroku nastąpił w dniu 18 maja 2023 r., a więc wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia 15 maja 2023 r. został przez nią wniesiony jeszcze przed rozpoczęciem biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
W stanach faktycznych odnoszących się do obojga skarżących występują zatem istotne różnice, na które zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. O ile bowiem w przypadku J. S. brak terminowego złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku był skutkiem nierzetelnego działania ustanowionych na jej rzecz pełnomocników z urzędu, to w przypadku K. S. był to efekt braku dochowania przez niego należytej staranności w prowadzeniu swojej sprawy, co nie może być uznane za "przypadek wyjątkowy", o jakim mowa w art. 87 § 5 p.p.s.a.
Nietrafna jest również argumentacja jakoby odrzucenie wniosku złożonego przez K. S. w sytuacji wydania przez sąd pozytywnego rozstrzygnięcia w sprawie wniosku J. S. było sprzeczne z zasadą proporcjonalności. Przedstawione twierdzenie zupełnie pomija fakt, iż pomimo złożenia wspólnej skargi (art. 51 p.p.s.a.), obowiązki i uprawnienia skarżących w postępowaniu sądowym są co do zasady odrębne. Inaczej mówiąc dokonanie czynności w postępowaniu sądowym przez jednego ze współuczestników nie wywiera wpływu na sytuację procesową pozostałych podmiotów występujących po tej samej stronie postępowania (poza wyjątkiem wynikającym z art. 214 § 2 p.p.s.a.). Oceny tej nie może zmienić podniesiona w zażaleniu okoliczność, iż skarżący wszelkie decyzje podejmował wspólnie z J. S.
Odnosząc się do wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.