II OZ 439/25

II OZ 439/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-04-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
II SA/Lu 843/24 - Postanowienie WSA w Lublinie z 2025-04-30
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1048
art. 20 ust. 1, art. 23 ust. 1
Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 86 § 1, art. 87 § 2, art. 184, art. 197 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 listopada 2024 r., sygn. akt II SA/Lu 843/24 odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej przy ul. [...] w C. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 30 lipca 2024 r. znak: ZOA-VI.7721.14.2024 w przedmiocie nakazania wykonania robót budowlanych postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
W dniu 8 października 2024 r. (data nadania) Wspólnota Mieszkaniowa przy ul. [...] w C. wniosła skargę na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 30 lipca 2024 r. znak: ZOA-VI.7721.14.2024 w przedmiocie nakazu wykonania robót budowlanych. Wraz ze skargą złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Wskazując, że w terminie na wniesienie skargi, odebranej 1 sierpnia 2024 r., rezygnację z członkostwa w dwuosobowym Zarządzie Wspólnoty złożyli jego członkowie (19 sierpnia 2024 r. M. Ś., a S. Ł. 22 sierpnia 2024 r.). Wobec tego Wspólnota została pozbawiona możliwości podejmowania wiążących prawnie decyzji. Nowy skład 12 osobowego Zarządu został powołany na zebraniu uchwałą z 6 września 2024 r. nr 8/2024, która weszła w życie z dniem 1 października 2024 r. W ocenie Wspólnoty, jest to okoliczność, która uniemożliwiła jej wniesienie skargi w ustawowym terminie a uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Do wniosku dołączono kopie ww. uchwały oraz oświadczenia o rezygnacji z członkostwa w Zarządzie przez jego poprzednich członków.
Postanowieniem z 20 listopada 2024 r. sygn. II SA/Lu 843/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił Wspólnocie przywrócenia terminu do wniesienia skargi.
Sąd mając na uwadze treść art. 53, art. 86 § 1 i art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wskazał, że uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu wiąże się z tym, że strona powinna uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda uniemożliwiająca jej dokonanie czynności w terminie była od niej niezależna i nieusuwalna. Przywołał orzecznictwo, które wyjaśniało co należy rozumieć pod pojęciem braku winy.
Sąd zwrócił uwagę na wyjątkowy charakter instytucji przywrócenia terminu, z którym należy wiązać zasadę, że nie jest możliwie przywrócenie terminu gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przywrócenie terminu może mieć miejsce jedynie wówczas gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Dopuszczalne jest gdy obiektywne okoliczności, występujące bez winy strony udaremniły dokonanie czynności w terminie pomimo tego, że strona dołożyła odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw.
Sąd uznał, że Wspólnota nie uprawdopodobniła braku własnej winy w uchybieniu terminu do złożenia skargi w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu, o braku jej winy nie mogły bowiem świadczyć okoliczność przedstawione we wniosku.
Zgodnie z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1048, dalej jako "u.w.l,"), jeżeli liczba lokali wyodrębnionych i lokali niewyodrębnionych jest większa niż trzy, właściciele lokali są obowiązani podjąć uchwałę o wyborze jednoosobowego lub kilkuosobowego zarządu. Członkiem zarządu może być wyłącznie osoba fizyczna. Stosownie zaś do art. 21 ust. 1 u.w.l., zarząd kieruje sprawami wspólnoty mieszkaniowej, reprezentuje ją na zewnątrz oraz w stosunkach między wspólnotą a poszczególnymi właścicielami lokali. Gdy zarząd jest kilkuosobowy, oświadczenia woli za wspólnotę mieszkaniową składają przynajmniej dwaj jego członkowie (ust. 2).
Sąd zauważył, że w niniejszej sprawie, w toku postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją Wspólnotę reprezentował dwuosobowy Zarząd w osobach S. Ł. i M. Ś.. Jak wynika z akt sprawy, zaskarżona decyzja została doręczona właśnie tym osobom w dniu 1 sierpnia 2024 r. (potwierdzenia odbioru - k. 6 i 7 akt adm. II inst.). Zatem mając na względzie przytoczoną wyżej treść art. 21 ust. 1 u.w.l., skoro zostały spełnione wymogi dotyczące reprezentacji Wspólnoty, to doręczenie zaskarżonej decyzji było skuteczne, a w konsekwencji od daty jej doręczenia zaczął biec Wspólnocie trzydziestodniowy terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 P.p.s.a., do wniesienia skargi na przedmiotową decyzję. W treści zaskarżonej decyzji Zarząd Wspólnoty został prawidłowo pouczony o trybie i terminie złożenia skargi.
Sąd za bezsporne uznał, że Wspólnota uchybiła terminowi do wniesienia skargi, albowiem czynności tej dokonała dopiero w dniu 8 października 2024 r. Uchybienia terminu nie może natomiast usprawiedliwiać mającą miejsce już po doręczeniu zaskarżonej decyzji rezygnacją S. Ł. i M. Ś. z członkostwa w Zarządzie, nawet jeżeli miała ona miejsce jeszcze przed upływem terminu do wniesienia skargi. Dotychczasowi członkowie Zarządu Wspólnoty, będąc świadomymi biegu terminu do wniesienia skargi, powinni byli bowiem – w celu zabezpieczenia interesów Wspólnoty - tak zorganizować swoją pracę, aby doprowadzić do wniesienia skargi z zachowaniem ustawowego terminu - zwłaszcza wobec zamiaru rezygnacji z członkostwa w Zarządzie. Sąd uznał, że nie czyniąc tego, nie zachowali należytej dbałości w prowadzeniu spraw Wspólnoty, a zatem ich rezygnacja nie może być okolicznością usprawiedliwiającą niedochowanie przez Wspólnotę terminu do wniesienia skargi. Jeżeli zaś poprzedni skład Zarządu Wspólnoty w ogóle nie planował zaskarżyć przedmiotowej decyzji do sądu administracyjnego, to również odmienny pogląd w tej kwestii nowego Zarządu nie może być podstawą przywrócenia terminu do wniesienia skargi (por. postanowienie WSA w Kielcach z dnia 30 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Ke 222/13).
Sąd zauważył, że po złożeniu przez obu wcześniejszych członków Zarządu Wspólnoty rezygnacji z pełnionej funkcji (co miało miejsce w dniach 19 i 22 sierpnia 2024 r.), termin do wniesienia skargi był jeszcze otwarty - upływał dopiero z dniem 2 września 2024 r. (art. 53 § 1 w zw. z art. 83 § 2 P.p.s.a.). W tej sytuacji Wspólnota (właściciele lokali) powinna była niezwłocznie po rezygnacji dotychczasowego Zarządu podjąć działania zmierzające do podjęcia uchwały o wyborze nowego Zarządu - jednoosobowego lub kilkuosobowego (art. 20 ust. 1 u.w.l.), co umożliwiłby jej wniesienie skargi w terminie, pomimo zaniechania tej czynności przez wcześniejszych członków Zarządu przed złożeniem przez nich rezygnacji z pełnionej funkcji.
Sąd stwierdził, że nie można z góry uznać, by okres pomiędzy rezygnacją poprzednich członków Zarządu a końcem biegu terminu do wniesienia skargi był za krótki, by możliwe było w tym czasie powołanie nowego Zarządu Wspólnoty, skoro – jak wynika z dołączonej do wniosku uchwały nr 8/2024 – do skutecznego powołania nowego Zarządu Wspólnoty wystarczające było oddanie głosów przez 20 właścicieli lokali. Jednocześnie, jak wynika z art. 23 ust. 1 u.w.l., do podjęcia takiej uchwały nie było nawet konieczne zwołanie zebrania właścicieli lokali, bowiem mogło to nastąpić również w drodze indywidualnego zbierania głosów.
Sąd uznał, że w złożonym wniosku Wspólnota w żaden sposób nie wykazała, by wystąpiły obiektywne przeszkody uniemożliwiające jej podjęcie uchwały o wyborze nowego Zarządu przed upływem terminu do wniesienia skargi. Nie pozwala to przyjąć, że uchybienie terminu do wniesienia skargi nastąpiło pomimo dołożenia przez Wspólnotę wszelkich starań, by termin ten zachować.
Wspólnota wniosła zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości. Zarzuca naruszenie art. 86 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że Wspólnota nie uprawdopodobniła braku własnej winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi, skoro w sposób oczywisty zostało wykazane, iż złożenie skargi w terminie nie było możliwe ze względu na fakt, iż w trakcie upływu terminu na jej złożenie nastąpiło zdarzenie zewnętrzne (obiektywnie niezależne od działań Wspólnoty - rezygnacja jedynych, dwóch członków zarządu), co w sposób oczywisty kwalifikować należało jak przyczynę wystarczającą i wskazującą, że skarżąca nie ponosiła winy w braku złożenia środka zaskarżenia od decyzji wydanej przez WINR w Lublinie.
Mając powyższe na uwadze Wspólnota wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
Skarżąca nie zgadza się w oceną Sądu, że nie dochowała ona należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw bowiem świadczy o tym brak działań poprzedniego zarządu by dochować terminów do wniesienia skargi jeszcze przed rezygnacją z funkcji. Skarżąca uważa, że argumentacja Sądu jest oczywiście nieprawidłowa. W jej ocenie, Sąd dokonał nieprawidłowego połączenia kwestii natury wewnętrznej (odpowiedzialności członków zarządu za dbałość w powierzonych im sprawach), z kwestiami natury zewnętrznej, czyli działań Wspólnoty na zewnątrz (w kontakcie z podmiotami trzecimi, w tym urzędami), która jest reprezentowana przez członków jej zarządu. Kwestie odpowiedzialności pomiędzy Wspólnotą a zarządem, a Wspólnotą jako taką na zewnątrz (jednostka organizacyjna), to zupełnie dwie odrębne kwestie, które regulują zupełnie inne przepisy prawa.
Sąd I instancji zarzucił, że rezygnacja zarządu miała miejsce w trakcie trwania miesięcznego okresu na skuteczne i terminowe złożenie skargi. Rezygnacja dwóch, a zarazem jedynych członków zarządu miała miejsce w dniach 19 i 22 sierpnia 2024 roku, zaś termin na złożenie skargi upływał w dniu 2 września 2024 roku. Skarżąca podkreśla, że jakkolwiek Wspólnocie Mieszkaniowej można byłoby przypisać brak dbałości o prowadzone sprawy w warunkach, w jakich to ona sama odwołałaby wszystkich członków dwuosobowego zarządu, tak czynić jej zarzutów z tego powodu, iż to sami członkowie zarządu dobrowolnie zrezygnowali z pełnienia funkcji wydaje się całkowicie nieuprawnione. W zaistniałym stanie faktycznym Wspólnota Mieszkaniowa bez swojej winy nie posiadała zarządu, a co za tym idzie nie miała prawnej, ani faktycznej możliwości podejmowania jakichkolwiek działań, w tym złożenia skargi administracyjnej, a przyczyna takiego stanu rzeczy ustała dopiero z dniem wyboru nowego zarządu, co miało miejsce po upływie terminu na złożenie środka odwoławczego w postaci skargi administracyjnej. Sąd I instancji niejako na skarżącą zrzuca całą winę za to, iż nie wybrała ona zarządu w terminie potrzebnym do dochowania czynności w postaci złożenia skargi. Należy jednak odnotować, że po rezygnacji członków zarządu we Wspólnocie nastąpił chaos o charakterze decyzyjnym. Chociażby kwestia zwołania zebrania Wspólnoty wymaga podjęcia działań organizacyjnych, a w związku z brakiem zarządu działania takie wymagają czasu i znalezienia osób, które podjęłyby się takiego zadania, jak również wejścia w skład nowego zarządu Wspólnoty. Okres zaledwie kilku czy kilkunastu dni jest w tym zakresie niewystarczający, a Sąd I instancji niezbyt wnikliwie się do tego odniósł, uznając "a priori", że skoro było kilka czy kilkanaście dni, to Wspólnota winna wybrać nowy zarząd, chociaż to jak wskazano wyżej nie jest zadaniem ani łatwym ani szybkim, zważywszy w szczególności na fakt, iż zarządca wspólnoty mieszkaniowej również w międzyczasie złożył wypowiedzenie i ograniczył swoje działania do niezbędnego minimum.
Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowiskiem, nie można poczytać za zawinione działanie strony zwlekanie z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia terminu. Jeśli zdarzenie uniemożliwiające dochowanie terminu nastąpiło w ostatnim dniu biegu terminu, musi być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą przywrócenie terminu i nie można czynić stronie zarzutu, że mogła czy powinna była czynności tej dokonać wcześniej. (postanowienie NSA z dn. 26.02.2009r., sygn. akt: II OZ 178/091). W tym samym tonie wypowiada się literatura przedmiotu. (H. Knysiak - Molczyk (w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz"), red. T. Woś, s. 557).
Skarżąca wskazuje że zgodnie z art. 183 § 2 pkt 2 P.p.s.a. jedną z przesłanek nieważności postępowania jest "brak organu powołanego do reprezentowania strony". Ustawodawca uznał za niezwykle doniosły fakt, że strona nie ma organu powołanego do jej reprezentacji, a konsekwencją takiego stanu rzeczy jest najwyższy z możliwych procesowo skutków, czyli nieważność postępowania. Poczyniona dygresja prawna wskazuje, iż brak organu (tutaj: zarządu), który mógłby działać za stronę w toczącym się postępowaniu jest kwestią bezdyskusyjnie podstawową, a każdy aspekt związany z w/w "wadliwością" należy rozpatrywać "in casu", w sposób bardzo wnikliwy i taki, aby nie narazić strony na konsekwencje procesowe, końcowo zamykające jej konstytucyjną drogę do sądu (art. 77 ust. 2 Konstytucji RP).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej P.p.s.a.) jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 P.p.s.a.). We wniosku o przywrócenie terminu należy przy tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.).
Podkreślić należy, że przesłankę braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło na skutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne.
W ocenie NSA, aczkolwiek wskazanej przez Sąd I instancji argumentacji mającej przemawiać za odmową przywrócenia terminu nie można podzielić, to jednak stanowisko wyrażone przez ten Sąd co do zasady uznać należy za prawidłowe.
Rezygnacja wszystkich członków Zarządu Wspólnoty w trakcie biegu terminu do wniesienia skargi nie oznacza, że Zarząd Wspólnoty nie zamierzał wnosić skargi do sądu administracyjnego. Dopóki nie upłynął termin do wniesienia tej skargi mogła ona zostać do tego sądu wniesiona. Nie można czynić stronie zarzutu z tego, że korzysta z przysługującego jej prawa, które wyraża się m.in. w tym, że skarga może zostać złożona w ostatnim przewidzianym przez prawo terminie, twierdząc, że strona mogła to uczynić wcześniej.
Zdaniem NSA, wbrew twierdzeniom Sądu I instancji, Wspólnota Mieszkaniowa wykazała należytą staranność podejmując działania w celu wybrania nowego Zarządu. Twierdzenie, że Wspólnota mogła powołać nowy Zarząd przed upływem terminu do wniesienia skargi, to jest w istocie w ciągu ośmiu dni jest twierdzeniem, które jest sprzeczne z doświadczeniem życiowym i nie uwzględnia realiów funkcjonowania Wspólnot Mieszkaniowych. To co natomiast zasadnie można zarzucić Wspólnocie Mieszkaniowej, to nieuzasadnione określenie, że uchwała podjęta 6 września 2024 r. weszła dopiero 1 października 2024 r. Nie było żadnych przeszkód, by uchwała weszła w życie z dniem jej uchwalenia i nowy Zarząd Wspólnoty natychmiast podjął działania w celu sporządzenia i wniesienia skargi. Wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie wymaga skorzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Zarzuty skargi oraz argumentacja mogą zostać uzupełnione także po jej wniesieniu. Skoro skarga została wniesiona 8 października 202 r., to jest w ciągu 7 dni od wskazanej przez Wspólnotę daty wejścia w życie uchwały, to tym samym mogłaby być wniesiona już 13 września 2024 r., to jest w ciągu 7 dni od podjęcia uchwały. Wskazanie, że uchwała wchodzi w życie 1 października 2024 r, a nie z dniem 6 września 2024 r. traktować należy jako próbę wydłużenia przez Wspólnotę terminu do wniesienia skargi, do czego Wspólnota nie była uprawniona. O ile w przypadku wniesienia skargi 13 września 2024 r. można byłoby mówić o zachowaniu przez Wspólnotę Mieszkaniową należytej staranności uzasadniającej przywrócenie terminu, to brak jest podstaw do przyjęcia, że Wspólnota dochowała takiej staranności wnosząc skargę 8 października 2024 r.
W powyższych okolicznościach prawidłowo Sąd I instancji odmówił Wspólnocie na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 87 § 2 P.p.s.a. przywrócenia terminu do wniesienia skargi, gdyż w realiach sprawy nie można mówić o braku winy skarżącej w uchybieniu temu terminowi.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.