II OZ 311/26

II OZ 311/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-03-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1314/25 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2025-12-17
II OZ 1673/25 - Postanowienie NSA z 2025-10-29
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Odrzucono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2026 poz 143
art. 178, art. 184, art. 197 § 2, art. 220 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 8 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażaleń D. K. i D1. K., K. P. i R. P., na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 grudnia 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 1314/25 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi D. K. i K. P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 kwietnia 2025 r. nr 367/2025 w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: 1. oddalić zażalenie D. K. i K. P., 2. odrzucić zażalenie D1. K. i R. P.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 17 grudnia 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 1314/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") odrzucił skargę K. P. i D. K. (dalej jako "skarżące") na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 kwietnia 2025 r. nr 367/2025 w przedmiocie nakazu rozbiórki.
Za odrzuceniem skargi przemawiał fakt, że skarżące nie uiściły wpisu sądowego do skargi. Skarżące, każda osobno, zostały wezwane zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII z 13 listopada 2025 r. do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 11 czerwca 2025 r. do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł od skargi na zaskarżoną decyzję. Zostały wówczas pouczone o skutkach nieuzupełnienia braku fiskalnego. Wezwania doręczono K. P. 2 grudnia 2025 r. a D. K. 5 grudnia 2025 r. Termin uiszczenia wpisu upłynął bezskutecznie D. K. 12 grudnia 2025 r. zaś K. P. 9 grudnia 2025 r. Z notatki pracownika sekretariatu z 16 grudnia 2025 r. (k. 55 verte i 57 verte akt) wynikało, że skarżące nie uiściły wpisu od skargi w wyznaczonym terminie i skarga podlegała odrzuceniu stosownie do art. 220 § 3 P.p.s.a.
D. K. i D1. K. oraz K. P. i R. P. wnieśli odrębne zażalenia na powyższe postanowienie (k. 86 i 99 akt).
D. K. i D1. K. domagają się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do merytorycznego rozpoznania, przyznania im prawa pomocy w pełnym zakresie, prokonstytucyjnej wykładni przepisów dotyczących prawa pomocy w celu zapewnienia im realnego prawa do sądu.
W ich ocenie, art. 220 § 3 P.p.s.a. został zastosowany w sposób oderwany od wcześniejszych i ponawianych wniosków o przyznanie prawa pomocy, przedstawionych oświadczeń majątkowych i obiektywnej niemożności uiszczenia wpisu w setkach równoległych spraw, konstytucyjnego prawa do sądu, zakazu zamykania drogi sądowej oraz zasady sprawiedliwości społecznej i zaufania do państwa.
Sąd odrzucając skargę z powodu braku wpisu, faktycznie pozbawił ich prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy. Skarżące podkreślają, że wcześniej wykazały, że brak uiszczenia wpisu wynika nie ze złej woli, lecz z obiektywnego braku możliwości finansowych przy liczbie około 380 spraw administracyjnych i sądowoadministracyjnych dotyczących tego samego kompleksu nieruchomości i garaży przy ul. [...].
Każda z ww. spraw rozwija się w kolejne sprawy w WSA i NSA. Każda generuje kolejne wpisy sądowe, w postępowaniu kasacyjnym – konieczność ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika i ponoszenia kosztów z tym związanych. Jednocześnie sądy odmawiają im prawa pomocy w zakresie całkowitym, skargi i zażalenia są odrzucane z powodu braku wpisu albo braku profesjonalnego pełnomocnika.
W efekcie formalnie przysługuje im prawo do wniesienia skargi kasacyjnej i zażalenia lecz faktycznie nie są w stanie sprostać barierom finansowym i formalnym. Taki stan według nich narusza art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 2 i art. 32 Konstytucji RP.
Skarżące podkreślają, że wielokrotnie składali wnioski o prawo pomocy z powodu kumulacji setek spraw oraz ograniczonych dochodów ich rodzin. Ich zdaniem, z oświadczeń majątkowych jasno wynika, że uiszczanie kolejnych wpisów sądowych i wynagrodzeń pełnomocników w tak licznych sprawach doprowadziłoby do uszczerbku w podstawowym utrzymaniu.
Odmowa prawa pomocy przy zastosowaniu art. 220 § 3 P.p.s.a. w istocie oznacza: odmowę przyznania narzędzia, które znosi barierę finansową, a następnie ukaranie ich za to, ze bariery finansowej nie pokonali. Taki stan narusza ww. normy Konstytucji i art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (prawo do rzetelnego procesu).
Wskazują, że w aktach spraw prowadzonych przed WSA i NSA znajdują się oświadczenia majątkowe i uzasadnienia z których wynika, że poniesienie kosztów wpisów i wynagrodzeń pełnomocników w setkach spraw spowodowałoby uszczerbek dla podstawowego utrzymania ich rodzin. Odmowa prawa pomocy z uwagi na wymóg uiszczania wpisów czy wymóg profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu kasacyjnym powoduje, że formalne uprawnienie istnieje ale nie może zostać zrealizowane. Taki skutek narusza ww. normy Konstytucji RP.
W zażaleniu autorstwa K. P. i R. P. podniesiono takie same zarzuty oraz ich uzasadnienie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie D. K. i K. P. nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zażalenie D1. K. i R. P. podlega odrzuceniu.
Istotą zaskarżonego postanowienia jest to, że D. K. i K. P. składając skargę do sądu nie uiściły wpisu sądowego w kwocie 500 zł. Przewodniczący Wydziału z zarządzeniem 11 czerwca 2025 r. wezwał skarżące do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. Postanowieniem z 29 października 2025 r. NSA oddalił zażalenie skarżących na powyższe zarządzenie o wpisie. Na tym etapie skarżące wystąpiły o prawo pomocy. Zarządzeniem z 13 listopada 2025 r. Sąd wezwał skarżące do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wpisie z 11 czerwca 2025 r. Wezwania doręczono skarżącym 2 i 5 grudnia 2025 r. Wobec upływu terminu na uiszczenie wpisu tj. 9 grudnia i 12 grudnia 2025 r. zaskarżonym postanowieniem WSA w Warszawie odrzucił skargę stosownie do art. 220 § 3 P.p.s.a.
Oceniając zaskarżone postanowienie w powyższym zakresie NSA stwierdza, że Sąd I instancji postąpił prawidłowo odrzucając skargę albowiem złożona przez D. K. i K. P. skarga zasadniczo podlegała wpisowi sądowemu. Z akt wynika, że skarżące zostały wezwane 11 czerwca 2025 r. do uiszczenia wpisu od skargi. Wniosły zażalenie na zarządzenie Przewodniczącego, które postanowieniem NSA z 29 października 2025 r. sygn. akt II OZ 1673/25 zostało oddalone. W zażaleniu tym wniosły o prawo pomocy, które następnie zostało rozpoznane odmownie. Do czasu wydania postanowienia NSA kwestia prawa pomocy nie została rozstrzygnięta a zatem nie było podstawy do odstąpienia od pobrania wpisu.
Skoro NSA przesądził prawomocnie prawidłowość wezwania do uiszczenia wpisu z 11 czerwca 2025 r., to zasadnym było wezwanie skarżących do uiszczenia wpisu wezwaniem z 13 listopada 2025 r. Doręczono je 2 i 5 grudnia 2025 r. a zatem termin na jego uiszczenie upływał odpowiednio 9 i 12 grudnia 2025 r. Jak wynika z akt sprawy k. 55 verte i 57 verte skarżące nie dokonały wpisu w tym terminie toteż zasadnym było odrzucenie skargi.
Zdaniem NSA, okoliczność, że prawo pomocy rozpoznane zostało odmownie dopiero postanowieniami starszego referendarza sądowego z 25 lutego 2026 r. nie miało wpływu na rozstrzygnięcie o odrzuceniu skargi albowiem od 29 października 2025 r. w obrocie prawnym było już prawomocne postanowienie o oddaleniu zażalenia na zarządzenie o wpisie. Obowiązek uiszczenia wpisu został przesądzony a brak było stanowiska odnośnie do prawa pomocy. Skierowane do skarżących wezwanie z 13 listopada 2025 r. miało charakter jedynie informacyjny. Brak reakcji na te wezwanie musiał skutkować odrzuceniem skargi.
W ocenie NSA, argumentacja zażalenia nie zasługiwała na uwzględnienie i nie mogła skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Kwestia zasadności wpisu została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem NSA z 29 października 2025 r. sygn. akt II OZ 1673/25. Wobec tego skarżące powinny były liczyć się z tym, że koszty te związane z wniesieniem skargi będą musiały uiścić. Bez tego ich skarga nie zostałaby rozpoznana (art. 220 § 1 P.p.s.a).
Okoliczność, że skarżące są inicjatorkami wielu postępowań sądowoadministracyjnych, które łącznie obligują do ponoszenia wielu wpisów sądowych na łączną kwotę przewyższającą ich zdolności finansowe nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy bowiem Sąd oceniał wyłącznie prawidłowość odrzucenia skargi z uwagi na jej nieopłacenie pomimo wezwania do uiszczenia wpisu sądowego na potrzeby tej konkretnej skargi. Sąd nie ma podstawy prawnej i uprawnienia aby w sprawie z jednej skargi oceniać zdolności finansowe skarżących w kontekście innych postępowań toczących się z ich inicjatywy (skarg). Skarżące skorzystały z prawa pomocy jednak ich wnioski prawomocnie zostały rozpatrzone odmownie.
Ponadto kwestię legalności zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wpisie rozstrzygnął prawomocnie NSA rozpoznając zażalenia skarżących – postanowienie NSA z 29 października 2025 r. sygn. akt II OZ 1673/25 oddalające i odrzucające zażalenia.
W tym stanie rzeczy skarżące zobligowane były do opłacenia skargi a skoro tego nie zrobiły, pomimo kolejnego wezwania do uiszczenia wpisu, skargę należało odrzucić, tak jak prawidłowo uczynił to Sąd w zaskarżonym postanowieniu.
Kwestia wadliwości postępowania organu nie mogła stanowić przedmiotu oceny NSA bowiem miał on jedynie ocenić prawidłowość odrzucenia skargi a nie dokonać merytorycznej oceny zarzutów skargi, która została odrzucona.
Wskazane w zażaleniu normy konstytucyjne i prawa międzynarodowego w zakresie praw człowieka nie zostały zdaniem NSA naruszone poprzez odrzucenie skargi na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a. albowiem skarżące wykorzystały instytucję prawa pomocy i składały środki zaskarżenia w toczącym się postępowaniu z ich skargi. Okoliczność, że w efekcie tych działań nie uzyskały zwolnienia od kosztów oraz ustanowienia pełnomocnika nie prowadzi do wniosku, że pozbawiono je prawa do sądu. Nie można twierdzić, że każde negatywne rozstrzygnięcie Sądu o prawach i obowiązkach procesowych strony, tutaj w przedmiocie ponoszenia kosztów sądowych jest naruszeniem jej prawa do sądu. Sąd przeprowadził ocenę ich zdolności finansowych na potrzeby tego postępowania i uznał, że są w stanie uiścić wpis od skargi a w razie potrzeby wystąpić o pomoc pełnomocnika z wyboru.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Zażalenie wniesione zaś przez D1. K. i R. P. należało z kolei odrzucić jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej (zażalenia) wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Zażalenie złożone w niniejszej sprawie przez D1. K. i R. P. na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi K. P. i D. K. jest niedopuszczalne, ponieważ nie byli oni podmiotami wnoszącymi skargę. Były nimi wyłącznie skarżące.
Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem skarżonego postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie zażalenia D1. K. i R. P.
W związku z powyższym NSA, na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 2 sentencji.