II OZ 475/15

II OZ 475/15 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2015-05-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-05-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Masternak - Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II SA/Bk 6/15 - Postanowienie WSA w Białymstoku z 2015-07-06
II OSK 1924/16 - Postanowienie NSA z 2016-08-23
II OZ 52/16 - Postanowienie NSA z 2016-01-26
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 10 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Bk 6/15 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie legalności budowy drogi gruntowej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 6/15 odmówił E. S. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie z jego skargi na decyzję Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Białymstoku z dnia [...] listopada 2014 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie legalności budowy drogi gruntowej.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy E. S. wskazał, iż jest rolnikiem samotnie prowadzącym gospodarstwo rolne położone na bardzo słabych glebach. Pola uprawne są oddalone 13 km od zabudowań gospodarczych, co podnosi koszty produkcji rolnej. Orzeczeniem komisji lekarskiej KRUS z dnia [...] marca 2014 r. skarżący został uznany za czasowo niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym. Powyższe skutkuje koniecznością wynajmowania pracowników do cięższych prac w gospodarstwie, co zwiększa koszty tej działalności. Majątek wnioskodawcy stanowi nieruchomość rolna o powierzchni 16 ha, drewniany dom o powierzchni 60 m² z 1908 r. oraz stare i niefunkcjonalne budynki gospodarskie. E. S. nie posiada zasobów pieniężnych i przedmiotów wartościowych. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje renta w wysokości 473 zł miesięcznie, w maju 2014 r. w całości zajęta przez Urząd Skarbowy. Dodatkowo wnioskodawca otrzymuje czynsz dzierżawny w wysokości 1.000 zł oraz uzyskał zwrot podatku akcyzowego w kwocie 1.100 zł, a także otrzymał kwotę 1.033 zł tytułem dopłat bezpośrednich. Aktualnie wobec skarżącego prowadzone jest siedem postępowań egzekucyjnych. E. S. ma zadłużenie na kwotę 15.000 zł.
W oparciu o powyższe okoliczności referendarz sądowy postanowieniem z dnia 11 lutego 2015 r. odmówił E. S. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, argumentując, że złożone przez skarżącego oświadczenie o sytuacji rodzinnej i majątkowej jest niewiarygodne, gdyż przedstawia jedynie okoliczności dotyczącej złej sytuacji materialnej. W wyniku poczynionych ustaleń, w szczególności informacji z sądów powszechnych oraz Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W., ustalono, że skarżący dysponuje znacznym majątkiem, w tym znaczną kwotą środków finansowych. Otóż, w wyniku przeprowadzonego postępowania, zasądzono na rzecz skarżącego kwotę 121.779,25 zł tytułem spłaty, która to kwota została złożona do depozytu sądowego, której skarżący nie podjął. Z kwoty będącej w depozycie komornik dokonał zajęcia jedynie kwoty 1.421,26 zł. Ponadto posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy, co świadczy o dużych możliwościach zarobkowych skarżącego.
Od powyższego postanowienia wnioskodawca wywiódł sprzeciw, wskazując m.in. na naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez dowolną i stronniczą ocenę zgromadzonych dowodów. Podkreślił, że znajduje się w tragicznej sytuacji życiowej i materialnej, zaś informacje przekazane przez organ nadzoru budowlanego są nieprawdziwe. Zaznaczył, że jest niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym, posiada zaświadczenie o konieczności leczenia kardiologicznego i neurologicznego. Zdaniem skarżącego, jego stan zdrowia nie pozwala na wykonywanie żadnych prac w gospodarstwie rolnym. W zakresie kwoty złożonej do depozytu sądowego wyjaśnił, że nie pobrał z niej ani złotówki, że została ona zajęta przez komornika, a ponadto złożył skargę kasacyjną od orzeczenia Sądu Okręgowego w Łomży, także w sytuacji uchylenia krzywdzącego go orzeczenia o zniesieniu współwłasności, kwota z depozytu zostanie zwrócona zobowiązanemu. Do sprzeciwu została dołączona informacja Dyrektora Sądu Okręgowego w Łomży z dnia 13 lutego 2015 r. Wynika z niej, że do chwili obecnej z depozytów sądowych nie były wypłacane żadne środki na rzecz wnioskodawcy. Nadto została dołączona karta informacja z której wynika, że wnioskodawca od [...] lutego do [...] marca 2015 r. przebywał w szpitalu z rozpoznaniem ostrego zawału podwsierdziowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmawiając skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata stwierdził, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wskazał, że w 2014 r. została złożona do depozytu sądowego kwota 121.779,25 zł, należna skarżącemu, tytułem spłaty za zniesienie współwłasności określonych użytków rolnych. Okoliczność, że kwota ta znajduje się w depozycie sądowym, bowiem wnioskodawca nie chciał wskazać numeru konta bankowego, na które mają być wpłacone pieniądze przez zobowiązanego, w żaden sposób nie przeczy temu, że jest on nadal dysponentem tych środków. Powyższe jednoznacznie wskazuje, że oświadczenie skarżącego o dochodach budzi wątpliwości co do zgodności z rzeczywistością, ponieważ w tym oświadczeniu skarżący nie ujawnił wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji materialnej. Sąd zwrócił uwagę, że na ocenę sytuacji majątkowej skarżącego nie mogą mieć wpływu podnoszone w sprzeciwie zatargi i spór pomiędzy nim a rodziną M., skutkujący tym, że skarżący nie chce podejmować pieniędzy złożonych przez T. M. do depozytu sądowego. Okoliczność ta nie zmienia faktu, że dysponentem tej kwoty jest skarżący, zaś wbrew twierdzeniom strony, została ona zajęta przez komornika jedynie w niewielkiej wartości – 1.421.26 zł. Tym samym, to skarżący może swobodnie dysponować kwotą ponad 100.000 zł.
Ustosunkowując się do twierdzeń skarżącego, dotyczących jego stanu zdrowia, wieku, braku zdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, konieczności leczenia kardiologicznego i neurologicznego, w ocenie Sądu, okoliczności te nie mogą mieć wpływu na zdolność skarżącego do ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Jak wynika z akt sprawy, skarżący posiada znaczny areał użytków rolnych, maszyny rolnicze, w tym 3 kombajny niezbędne do produkcji rolnej, inwentarz żywy, a zatem mimo swojego wieku i stanu zdrowia prowadzi działalność rolniczą. W ocenie Sądu, nic nie stoi na przeszkodzie, aby w prowadzonym gospodarstwie pomagały skarżącemu osoby trzecie, co nie wyklucza znacznej dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego.
Zdaniem Sądu, fakt przebycia ostrego zawału serca może świadczyć o złym stanie zdrowia, a nie o złej sytuacji materialnej. Wnioskodawca nie wykazał związku pomiędzy przebytą chorobą a ewentualnym pogorszeniem swojej sytuacji materialnej (nie przedstawiono żadnych rachunków, które mogłyby świadczyć o większych wydatkach). Nadto w sprzeciwie wnioskodawca nawet nie próbował odnieść się do wykazanego zatajenia posiadanych środków trwałych, tj. maszyn i pojazdów rolniczych oraz chowu bydła.
W zażaleniu na powyższe postanowienie E. S., wnosząc o jego uchylenie, zarzucił dowolną ocenę zebranych w sprawie dowodów dotyczących jego złej sytuacji życiowej i materialnej, a w szczególności złego stanu zdrowia, bardzo dużego zadłużenia i faktycznej bezdomności, a także uznanie za wiarygodny dowód donosu Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w W., który jest nieuprawniony do oceny sytuacji skarżącego.
W uzasadnieniu zażalenia zwrócono uwagę na zły stan zdrowia skarżącego oraz okoliczność, iż do dnia dzisiejszego strona nie otrzymała żadnej kwoty z sumy wpłaconej do depozytu sądowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, należy zgodzić się z dokonaną przez Sąd I instancji oceną sytuacji finansowej i możliwości płatniczych skarżącego, co znajduje swoje uzasadnienie w dokonanej przez Sąd analizie okoliczności sprawy oraz przekazanych przez Sądy powszechne orzeczeń, które miały bezpośredni wpływ na sytuację majątkową skarżącego w momencie kiedy składał oświadczenia na potrzeby przyznania prawa pomocy. Zasadnicze znaczenie dla oceny prawidłowości zaskarżonego postanowienia Sądu miał posiadany przez skarżącego od dnia [...] kwietnia 2014 r. depozyt sądowy w kwocie 100.000,00 zł, uzupełniony w dniu [...] czerwca 2014 r., kwotą 17.779,25 zł. Z kwoty będącej w depozycie sądowym komornik dokonał zajęcia w wysokości 1.421,26 zł. Biorąc pod uwagę powyższe należało uznać, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. 3 lutego 2015 r. skarżący mógł dysponować kwotą, która niewątpliwie umożliwiała pokrycie kosztów postępowania przez sądem. Warto zaznaczyć, że oceniając możliwości finansowe strony na potrzeby prawa pomocy bierze się pod uwagę nie tylko to jakim majątkiem faktycznie i rzeczywiście dysponuje, ale także jakie ma on możliwości finansowe. Chodzi o to jakim majątkiem mógłby rzeczywiście dysponować, gdyby wykorzystał możliwości finansowe, które posiada. To, że skarżący mimo możliwości nie chce skorzystać ze środków zgromadzonych w depozycie sądowym nie znaczy, że należy uznać go za osobę ubogą. Ponadto wskazanie posiadania, czy też możliwość posiadania tak znacznej kwoty powinna być zgłoszona Sądowi na etapie rozpoznawania wniosku o udzielenie prawa pomocy. Niewątpliwie skarżący zataił tę informację, a Sąd prawidłowo w wyniku podjętych czynności wyjaśniających utwierdził się w przekonaniu, że wiarygodność oświadczeń skarżącego co do jego stanu majątkowego zasadniczo odbiegała od przesłanek umożliwiających udzielenie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Należy również wskazać, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 16ha oraz sprzętem rolniczym o wartości ok. 70-80 tys. zł, co również wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie został ograniczony.
Oceniając zarzut strony, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego - składając wniosek o cofnięcie udzielonego skarżącemu prawa pomocy - uzasadnił to posiadanym przez skarżącego majątkiem i innymi niż ujawnione przez skarżącego dochody, bez wskazania dowodów na potwierdzenie podniesionych okoliczności należy podkreślić, że Sąd I instancji co prawda przywołał okoliczności wskazane w tym wniosku, ale miało to na celu potwierdzenie tezy, że skarżący zataił informacje mające znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Mając powyższe na uwadze, należy stwierdzić, że Sąd I instancji zasadnie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że po weryfikacji oświadczeń skarżącego w zestawieniu ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia