II OZ 244/15

II OZ 244/15 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2015-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-03-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II SA/Rz 459/13 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2015-06-16
II OZ 382/16 - Postanowienie NSA z 2016-04-26
II OZ 383/16 - Postanowienie NSA z 2016-04-26
Skarżony organ
Lekarz Weterynarii
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 252 par. 3, art. 58 par. 1 pkt 6 w zw. z art. 197 i art. 193, art. 246 par. 1 pkt 1, art. 245 par. 3, art. 252 par. 1, art. 255, art. 184 w zw. z art. 197 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. C. i K. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Rz 459/13, odmawiającego przyznania K. C. prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi W. N. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Lekarza Weterynarii w Krośnie z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...], znak: [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania postanawia: 1. odrzucić zażalenie M. C.; 2. oddalić zażalenie K. C..
Uzasadnienie
W piśmie z dnia 5 grudnia 2014 r. K. C. (uczestnik postępowania) złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie wniosek o "ustanowienie z urzędu adwokata lub rady prawnego w ramach udzielenia prawa pomocy" motywując go złym stanem zdrowia, niskimi dochodami niepozwalającymi na opłacenie pełnomocnika z wyboru oraz koniecznością obrony jego interesów prawnych w przedmiotowej sprawie przez fachowego pełnomocnika z uwagi na skomplikowany charakter sprawy, która wymaga szczególnego i fachowego prowadzenia.
Na wezwanie Sądu K. C. nadesłał wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF, w którym wskazał, że wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, ustanowienie radcy prawnego i ustanowienie adwokata. Następnie z uwagi na niepełne dane zawarte w ww. wniosku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - dalej jako "P.p.s.a."), wezwał K. C. do złożenia dodatkowego oświadczenia w przedmiocie sytuacji majątkowej oraz uzyskiwanych dochodów. Wnioskodawca w zakreślonym terminie udzielił odpowiedzi.
Postanowieniem z dnia 16 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Rz 459/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie odmówił K. C. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Sąd podkreślił, że prawo pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest instytucją szczególną, mogącą mieć zastosowanie w sytuacjach wyjątkowych. Ma ona na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym.
Sąd wskazując na konieczność dokładnego rozpatrzenia sytuacji majątkowej wnioskodawcy odniósł się do ustaleń poczynionych w oparciu o oświadczenia wnioskującego zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz do dodatkowych informacji przekazanych w odpowiedzi na wezwanie Sądu w trybie art. 255 P.p.s.a.
W wyniku analizy ww. materiałów Sąd doszedł do wniosku, że zawarte tam informacje nie potwierdzają spełnienia przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a sam wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zdaniem Sądu, sytuacja wnioskodawcy nie jest na tyle zła, aby nie mógł on partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie, tym bardziej, że wnioskodawca w niniejszym postępowaniu występuje w charakterze uczestnika postępowania i na obecnym etapie ewentualne koszty postępowania mogą obejmować kwotę 100 zł za otrzymanie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem (w sytuacji oddalenia skargi) oraz wpis od skargi kasacyjnej – w przypadku jej wnoszenia - w kwocie 100 zł.
W ocenie Sądu, przedstawione dane o wysokości uzyskiwanych dochodów były niewiarygodne. Sąd zwrócił uwagę, że wnioskodawca oświadcza, iż osiąga niewielki dochód z prowadzonego gospodarstwa, przy czym z księgi przychodów i rozchodów wynika, że ponosi straty w prowadzonej działalności (zakład mleczarski – wydatki przekraczają przychód). Nadto wnioskodawca uchyla się od podania informacji, w jakiej wysokości otrzymuje dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych otrzymywanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, czy też przedstawienia zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości gospodarstwa rolnego.
Sąd zauważył, że kryterium udzielenia przyznania prawa pomocy jest kryterium dochodowe. Tym samym ukrywanie faktycznej wysokości dochodów i ponoszonych wydatków, nie może pozostawać bez wpływu na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy oraz ujawnienia wszystkich dochodów i ponoszonych wydatków. W jego interesie "leżało" przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przytoczenie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku.
W ocenie Sądu K. C. nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Jego sytuacja nie jest na tyle zła, aby nie mógł partycypować w kosztach postępowania, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu dla siebie.
Sąd stwierdził, że z pewnością K. C. nie jest osobą ubogą i nieporadną. W toku postępowania w wyznaczonych terminach stosował się do wezwań Sądu. Wnioskodawca nie wykazał też, że jego sytuacja jest wyjątkowa i uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej. Wnioskodawca w złożonym wniosku powyższych okoliczności nie wykazał. Z wniosku wynika, że wszystkie jego potrzeby życiowe są bez trudu zaspokajane.
W dniu [...] marca 2015 r. M. i K. C. złożyli zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz ustanowienie pełnomocnika prawnego z urzędu.
W zażaleniu podnieśli, że Sąd w skarżonym postanowieniu błędnie ustalił, że dane o wysokości uzyskiwanych dochodów są niewiarygodne. Zarzucili, że Sąd nie poparł tego stwierdzenia żadnym dowodem. Zakwestionowali także stwierdzenie Sądu o ewentualnych kosztach postępowania jakie przyszłoby ponieść uczestnikowi postępowania, którym jest wnioskodawca. Żalący podkreślili, że wnioskodawca jest stroną niniejszego postępowania, jako współwłaściciel "N." s.c. Zakład Mleczarski w T. [...] i nie składał dotąd żadnego wniosku o zwolnienie z opłaty sądowej, zaś opłata od skargi została uiszczona przez W. N., jako skarżącego. Wskazali, że Sąd odmawiając przyznania pełnomocnika z urzędu nie odniósł się do złego stanu zdrowia i prowadzonego leczenia, w tym dokumentów lekarskich znajdujących się w aktach sprawy o sygn. akt II SA/Rz 865/13, w której to sprawie skarżącemu został przyznany pełnomocnik z urzędu. Skarżący dołączyli kartę informacyjną z leczenia ze szpitala MSW w R.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Na wstępie należy stwierdzić, że M. C. będąc uczestnikiem niniejszego postępowania nie składała wniosku o udzielenie jej prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy z dnia [...] grudnia 2014 r., urzędowy formularz wniosku z dnia [...] grudnia 2014 r. a także odpowiedź na zarządzenie Sądu z dnia [...] stycznia 2015 r. sporządzony i podpisany został jedynie przez K. C.. Zaskarżone postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 lutego 2015 r. również wskazywało, jako wnioskodawcę K. C.. W związku z tym wniesienie zażalenia na ww. postanowienie zgodnie z treścią art. 252 § 3 P.p.s.a. zd. 2 przysługuje wyłącznie wnioskodawcy. Wobec tego Naczelny Sad Administracyjny stwierdza, że zażalenie M. C. uznać należy za niedopuszczalne i jako takie w myśl art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zw. z art. 197 i art. 193 P.p.s.a. należało odrzucić.
Przechodząc do oceny zasadności zażalenia K. C. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zażalenie to nie zasługuje na uwzględnienie.
W myśl art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika z urzędu (prawo pomocy w zakresie całkowitym) następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.).
Zgodnie z art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym.
Na mocy art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji prawidłowo wskazał, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna i rodzinna uzasadnia udzielenie jej tej szczególnej pomocy jaką jest prawo pomocy. Argumentacja użyta przez zainteresowaną stronę dla uzasadnienia swojego wniosku decyduje, czy uzyska ona przedmiotowe wsparcie. Podkreślić należy, że argumentacja ta powinna być ukierunkowania na przedstawienie jej rzeczywistej i wiarygodnej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Analogicznie sprawa wygląda, jeżeli chodzi o udokumentowanie twierdzeń zawartych we wniosku. Jeżeli ocena wniosku nastręcza wątpliwości, to stosownie do art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać wnioskodawcę do złożenia dodatkowych oświadczeń, dostarczenia dokumentów potwierdzających stan majątkowy, dochody lub stan rodzinny. Gdy zainteresowany otrzymaniem prawa pomocy przedstawi w sposób wybiórczy materiał, który ma uwiarygodnić twierdzenia wniosku, Sąd traci możliwość dokonania obiektywnej oceny rzeczywistej sytuacji, w jakiej się ów znajduje, co skutkuje niewyjaśnieniem okoliczności sprawy i odmową udzielenia prawa pomocy. Wniosek oraz dokumenty i oświadczenia są weryfikowane przez Sąd pod względem ich wiarygodności. Uznanie ich za niewiarygodne uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy.
W zaskarżonym postanowieniu Sąd analizując dane zawarte we wniosku oraz dane nadesłane w odpowiedzi na wezwanie Sądu w trybie art. 255 P.p.s.a., uznał, że są one niewystarczające do przyznania prawa pomocy a nadto niewiarygodne. Wbrew temu co twierdzi K. C. Sąd I instancji w uzasadnieniu skarżonego postanowienia wskazał co było powodem uznania, że wnioskodawca nie wykazał w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (str. 2 i 3 uzasadnienia) – były to dane o sytuacji majątkowej pozyskane od wnioskodawcy. Sąd wskazał też, co skłoniło go do uznania twierdzeń wnioskodawcy za niewiarygodne (str. 3 in fine). Jak wynika z zaskarżonego postanowienia to sprzeczność przedstawionych danych oraz uchylanie się od przekazania informacji o wysokości dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych otrzymywanych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa sprawiły, że Sąd odmówił uznania za wiarygodne twierdzeń wnioskodawcy o jego złej sytuacji materialnej.
Zdaniem NSA, Sąd I instancji słusznie wskazał, że wnioskodawca jako uczestnik postępowania na obecnym etapie postępowania będzie ewentualnie zobowiązany ponieść koszty sporządzenia uzasadnienia w przypadku oddalenia skargi w kwocie 100 zł oraz wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł, gdy zdecyduje się zaskarżyć zapadły wyrok.
W ocenie NSA, Sąd co prawda nie odniósł się do kosztów sporządzenia skargi kasacyjnej przez profesjonalnego pełnomocnika ale uchybienie to nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia albowiem ustanowienie pełnomocnika na obecnym etapie postępowania dla sporządzenia skargi kasacyjnej byłoby przedwczesne i niecelowe.
Prawidłowo Sąd I instancji wskazał, że prawo pomocy ma służyć osobom ubogim, dzięki czemu zagwarantowane im prawo do sądu nie zostanie ograniczone ani wykluczone poprzez konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Sąd uznał też, że wnioskujący nie wykazał we wniosku, że jest nieporadny życiowo oraz że jego sytuacja uzasadnia ustanowienie profesjonalnej pomocy prawnej.
W zażaleniu podniesiono, że Sąd nie uwzględnił stanu zdrowia wnioskodawcy oraz prowadzonego leczenia. Wskazano, że w innym postępowaniu, gdzie skarżący taką pomoc uzyskał.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że kryterium udzielenia prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika jest wyłącznie sytuacja majątkowa wnioskodawcy. Inne okoliczności takie jak stan zdrowia, długotrwałe leczenie, sprawność w wyrażaniu swojego stanowiska, czy znajomość przepisów prawa nie są ustawowymi przesłankami przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Jeśli zatem wnioskodawca uniemożliwił Sądowi ocenę swojej sytuacji majątkowej to w konsekwencji pozbawił się też możliwości ustanowienia pełnomocnika. Sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie.
Okoliczność, że w innej sprawie wnioskodawcy ustanowiono pełnomocnika z urzędu nie prowadzi do wniosku, że w każdej sprawie Sąd powinien tak uczynić. Każdy Sąd jest niezawisły w swych ocenach i dokonując ich ma czynić to zgodnie z prawem. Jeśli Sąd w innej sprawie doszedł do przekonania, że przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zaistniały, to nie oznacza to, że każdy inny skład Sąd przekonanie to powinien podzielić.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty K. C. za bezzasadne i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.