II OZ 2048/25

II OZ 2048/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-01-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
II OZ 2047/25 - Postanowienie NSA z 2026-01-20
II OZ 506/25 - Postanowienie NSA z 2025-04-08
VII SA/Wa 537/24 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2025-10-15
II OZ 505/25 - Postanowienie NSA z 2025-04-08
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 178, art. 184, art. 197 § 2, art. 198, art. 220 § 3,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. K. i D1. K., K. P. i R. P., na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 października 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 537/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi D. K. i K. P. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 3 stycznia 2024 r. nr 17/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia postanawia: 1. oddalić zażalenie D. K. i K. P., 2. odrzucić zażalenie D1. K. i R. P.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 15 października 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 537/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") odrzucił skargę K. P. i D. K. (dalej jako "skarżące") na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 3 stycznia 2024 r. nr 17/2024 w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia.
Za odrzuceniem skargi przemawiał fakt, że skarżące nie uiściły wpisu sądowego do skargi. Każda osobno została wezwana zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII z 3 września 2025 r. do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 22 stycznia 2025 r. do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł od skargi na zaskarżone postanowienie. Zostały wówczas pouczone, że na zarządzenie z 22 sierpnia 2025 r. nie przysługuje im środek zaskarżenia. Wezwania doręczono D. K. 30 września 2025 r. a K. P. 25 września 2025 r. Z dokumentów księgowych Sądu wynika, że wpis nie został uiszczony. Tym samym zastosowanie znalazł art. 220 § 3 P.p.s.a. bowiem termin na uiszczenie wpisu upłynął bezskutecznie D. K. 7 października 2025 r. a K. P. 2 października 2025 r.
D. K. i D1. K. oraz K. P. i R. P. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie (k. 99 i 106 akt). Podnosząc, że wpis sądowy nie został uiszczony z przyczyn obiektywnych. Odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwia im opłacenie wpisów we wszystkich prowadzonych przez sąd postępowaniach. Wskazują, że Sąd nie uwzględnia faktu, że całkowite koszty, które mają ponieść, oscylują wokół 368 000 zł, co wynika z naliczenia opłat sądowych od każdego z 368 toczących się postępowań. Tak wysokie kwoty są nierealne dla osoby fizycznej i prowadzą do faktycznej blokady dostępu do sądu, naruszając gwarancję wynikającą z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Nie zgadzają się z wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego. Twierdzą, że nastąpiło wydanie zarządzenia bez rozpoznania ich wniosku o zwolnienie z kosztów sądowych, co narusza art. 246 § 1 P.p.s.a. Przy tak dużej ilości spraw nie są w stanie ponieść kosztów wpisów ani kosztów adwokata. Tygodniowo odbierają z sądu po 130 pism. Otrzymują nakazy zapłaty lub odmowy wszczęcia postępowania bo brak jest wpisu ale nie uwzględnia się błędów PINB za wadliwe sporządzenie protokołu. PINB błędnie wyliczył ponad 368 budowli i od każdej nakazuje każdemu z nich zapłacić. Sąd bierze pod uwagę tylko jedną sprawę do opłaty a oni mają ich ponad 368 po 100 zł i po 500 zł (nikt nie liczy ile tego jest razem do zapłaty a PINB nie ponosi odpowiedzialności za zaistniałą sytuację).
Dalej wskazują na nakładane na nich przez sąd i urząd obowiązki pomimo że status własności poszczególnych budowli i działek nie został ustalony – trwa bowiem odrębne, niezakończone postępowanie spadkowe dotyczące nabycia prawa do tych nieruchomości po zmarłych rodzicach. Nadal nie jest ustalone kto jest prawnym właścicielem budowli. Do czasu prawomocnego zakończenia sprawy spadkowej nie sposób jednoznacznie ustalić, kto jest właścicielem poszczególnych budynków i nieruchomości. Zarówno PINB jaki i sąd nie uwzględniają tej okoliczności, pomimo iż kwestia ta ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego określenia stron postępowania, ich obowiązków oraz odpowiedzialności.
Wobec powyższego domagają się rozpoznania zażalenia z uwzględnieniem indywidualnej sytuacji stron, zobowiązania PINB do prawidłowego ustalenia właścicieli budowli, ustalenia właściwego adresata decyzji. Wskazują na niemożność uiszczenia wpisu z powodu braku prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie D. K. i K. P. nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zażalenie D1. K. i R. P. podlega odrzuceniu.
Istotą zaskarżonego postanowienia jest to, że D. K. i K. P. składając skargę do sądu, pomimo nie uzyskania prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych (prawomocne postanowienia WSA w Warszawie z 9 stycznia 2025 r. sygn. akt VII SPP/Wa 298/24 – D. K., z 2 grudnia 2024 r. sygn. akt VII SPP/Wa 297/24 – K. P.), na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia prawomocnego wpisu sądowego nie uiściły tego wpisu sądowego od skargi, co skutkowało odrzuceniem nieopłaconej skargi przez Sąd I instancji.
Oceniając zaskarżone postanowienie w powyższym zakresie NSA stwierdza, że Sąd I instancji postąpił prawidłowo odrzucając skargę albowiem złożona przez D. K. i K. P. skarga zasadniczo podlegała wpisowi sądowemu. Z akt wynika, że K. P. po prawomocnym rozpatrzeniu jej wniosku o prawo pomocy (odmowa przyznania zwolnienia od kosztów sądowych) otrzymała wezwanie Przewodniczącego Wydziału z 22 stycznia 2025 r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (k. 19 akt). Podobnie po rozpoznaniu wniosku o prawo pomocy D. K. (odmowa przyznania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata) D. K. otrzymała wezwanie Przewodniczącego Wydziału z 22 stycznia 2025 r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (k. 20 akt). Zarządzenia te zostały zaskarżone do NSA wspólnie wniesionym zażaleniem, które NSA postanowieniem z 8 kwietnia 2025 r., sygn. akt II OZ 505/25 i II OZ 506/25 oddalił i odrzucił.
Wobec powyższego kwestia obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi została prawomocnie wyjaśniona i Sąd kolejnym zarządzeniem o charakterze informacyjnym wezwał skarżące do uiszczenia wpisu od skargi (zarządzenie z 3 września 2025 r. – k 71 akt). Wezwania odebrano 30 września 2025 r. D. K. (zpo k. 75 akt), a K. P. 25 września 2025 r. (zpo k. 74 akt). Pomimo tego wezwania skarga nie została opłacona w terminie do tego wyznaczonym i w tych okolicznościach Sąd słusznie odrzucił skargę D. K. i K. P. na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a.
W ocenie NSA, argumentacja zażalenia nie zasługiwała na uwzględnienie i nie mogła skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Kwestia prawa pomocy wbrew odmiennym twierdzeniom zażalenia została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 grudnia 2024 r., sygn. akt VII SPP/Wa 297/24 (K. P.) i postanowieniem tego Sądu z 9 stycznia 2025 r., sygn. akt VII SPP/Wa 298/24 (D. K.). Skoro skarżące nie uzyskały zwolnienia od kosztów sądowych, to powinny były liczyć się z tym, że koszty te związane z wniesieniem skargi będą musiały uiścić. Bez tego ich skarga nie zostałaby rozpoznana (art. 220 § 1 P.p.s.a.).
Okoliczność, że skarżące są inicjatorkami wielu postępowań sądowoadministracyjnych, które łącznie obligują do ponoszenia wielu wpisów sądowych na łączną kwotę przewyższającą ich zdolności finansowe nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy bowiem Sąd oceniał wyłącznie prawidłowość odrzucenia skargi z uwagi na jej nieopłacenie pomimo wezwania do uiszczenia wpisu sądowego na potrzeby tej konkretnej skargi. Sąd nie ma podstawy prawnej i uprawnienia aby w sprawie z jednej skargi oceniać zdolności finansowe skarżących w kontekście innych postępowań toczących się z ich inicjatywy (skarg). Skarżące skorzystały z prawa pomocy jednak ich wnioski prawomocnie zostały rozpatrzone odmownie.
Ponadto kwestię legalności zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wpisie rozstrzygnął prawomocnie NSA rozpoznając zażalenia skarżących – postanowienia NSA z 8 kwietnia 2025 r. sygn. akt II OZ 505/25 i II OZ 506/25 oddalające i odrzucające zażalenie.
W tym stanie rzeczy skarżące zobligowane były do opłacenia skargi a skoro tego nie zrobiły, pomimo kolejnego wezwania do uiszczenia wpisu, skargę należało odrzucić, tak jak prawidłowo uczynił to Sąd w zaskarżonym postanowieniu.
Kwestia wadliwości postępowania organu nie mogła stanowić oceny NSA bowiem miał on jedynie ocenić prawidłowość odrzucenia skargi a nie dokonać merytorycznej oceny zarzutów skargi, która została przecież odrzucona.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Zażalenie wniesione zaś przez D1. K. i R. P. należało z kolei odrzucić jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a.do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej (zażalenia) wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Zażalenie złożone w niniejszej sprawie przez D1. K. i R. P. na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi K. P. i D. K. jest niedopuszczalne, ponieważ nie byli oni podmiotami wnoszącymi skargę. Były nimi wyłącznie skarżące.
Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem skarżonego postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie zażalenia D1. K. i R. P.
W związku z powyższym NSA na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji.