II OZ 1944/25

II OZ 1944/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-12-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Gdesz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
Hasła tematyczne
Wyłączenie sędziego
Sygn. powiązane
II SA/Ol 617/25 - Postanowienie WSA w Olsztynie z 2025-11-07
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 19
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 7 listopada 2025 r. sygn. akt II SA/Ol 617/25 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi I.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia 6 sierpnia 2025 r. znak SKO.73.227.2025 w przedmiocie warunków zabudowy postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z 7 listopada 2025 r. sygn. akt II SA/Ol 617/25 oddalił wniosek M.D. o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów WSA P.C. i T.P. w sprawie ze skargi I.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z 6 sierpnia 2025 r. nr SKO.73.227.2025 w przedmiocie warunków zabudowy.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd I instancji wskazał, że podnoszona przez uczestnika postępowania okoliczność, iż wskazani wyżej sędziowie orzekali już w sprawie skargi na decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach dla inwestycji stanowiącej część przedmiotowego zamierzenia objętego zaskarżoną decyzją o warunkach zabudowy, nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego ani z mocy art. 18 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej Ppsa), ani z mocy art. 19 Ppsa. Podkreślono, że nie sposób wywodzić braku obiektywizmu sędziego tylko z faktu uczestniczenia przez niego w kontroli aktu podlegającego odrębnemu zaskarżeniu, chociażby dotyczył tej samej inwestycji. Także okoliczność wielokrotnego orzekania przez sędziego w sprawach tej samej osoby, w których zapadały orzeczenia niekorzystne dla strony, nie może być uznana za podstawę do wyłączenia sędziego od rozpoznawania pozostałych spraw, toczących się ze skarg i wniosków tej samej strony lub których uczestnikiem jest ta sama osoba. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie strony o stronniczości czy niesprawiedliwości sędziego, lecz to czy w sprawie zaistniały takie okoliczności obiektywne, które uzasadniają odsunięcie sędziego od rozpoznawania sprawy. W niniejszej sprawie takich okoliczności Sąd się nie dopatrzył.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł M.D., zaskarżając je w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:
1) art. 183 § 2 pkt 4 Ppsa (nieważność postępowania), ponieważ w składzie orzekającym uczestniczył asesor WSA G.K., powołany z udziałem neo-KRS, której sposób powołania został wielokrotnie uznany za niezgodny ze standardami niezależności (orzecznictwo TSUE, ETPCz, uchwała 3 Izb SN z 23 stycznia 2020 r.),
2) art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa do sądu niezależnego i bezstronnego,
3) art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) oraz art. 19 ust. 1 akapit 1 i 2 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) poprzez brak gwarancji rzetelnego procesu ze względu na udział osoby, której status sędziowski jest podważony,
4) art. 19 Ppsa poprzez nieuwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów WSA w sytuacji, kiedy zachodzą uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności.
W oparciu o wskazane zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Olsztynie w składzie ukształtowanym zgodnie z Konstytucją RP i standardami prawa UE.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Przepisy dotyczące wyłączenia sędziego stosuje się odpowiednio do asesorów sądowych, co wynika z art. 106zg § 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 334 ze zm.) w zw. z art. 29 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267 ze zm., dalej Pusa). Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego (asesora) we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 Ppsa), wyłączenie sędziego (asesora) następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do jego bezstronności (art. 19 Ppsa). Funkcją instytucji wyłączenia sędziego (asesora) jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią (asesorem) a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe. Wyłączenie sędziego lub asesora na tej podstawie uwarunkowane jest wystąpieniem wątpliwości popartych konkretnymi faktami (postanowienia NSA z: z 28 maja 2025 r. sygn. akt II OZ 746/25, 11 października 2023 r. sygn. akt III OZ 451/23).
Oprócz przypadków wyłączenia sędziego, o których mowa w powyższych przepisach ustawodawca przewidział instytucję procesową kompleksowo uregulowaną w art. 5a § 1-19 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267, dalej Pusa), umożliwiającą badanie spełnienia przez sędziego (asesora) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności, w której uwzględnieniu podlegają okoliczności towarzyszące powołaniu sędziego (asesora) oraz jego postępowanie po powołaniu. Procedura może być wszczęta na wniosek uprawnionego podmiotu, złożony w określonym terminie (art. 5a § 1-4 Pusa) i spełniający, określone w art. 5a § 5 Pusa, bardzo precyzyjne warunki formalne.
Podkreślenia wymaga, że wskazane instytucje różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. Powyższy tryb badania bezstronności i niezawisłości danego sędziego (asesora) nie znajduje zastosowania w postępowaniach incydentalnych, w tym postępowaniu dotyczącym rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego (asesora) na podstawie art. 19 Ppsa (por. postanowienie NSA z 24 października 2025 r. sygn. akt II OZ 1313/25). Jak stwierdzono bowiem w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r. sygn. akt I FPS 3/22, zakres przedmiotowy normy art. 19 Ppsa nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których stanowi art. 5a Pusa.
Mając zatem na uwadze, że wniosek uczestnika postępowania o wyłączenie sędziów WSA P.C. i T.L. został złożony w oparciu o art. 19 Ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł weryfikować podniesionych w zażaleniu kwestii dotyczących niezawisłości i bezstronności asesora WSA G.K. w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu, o których stanowi art. 5a Pusa. Dlatego też zarzuty określone w punkcie 1 i 3 zażalenia należało uznać za bezzasadne.
Analizując natomiast argumentację przytoczoną przez uczestnika postepowania zarówno we wniosku jak i w zażaleniu w kontekście wyłączenia wyżej wymienionych sędziów należało stwierdzić, że nie zawiera ona obiektywnych przesłanek uprawdopodobniających istnienie wskazanych w art. 19 Ppsa okoliczności, które mogłyby wskazywać na wątpliwości odnośnie wydania przez ww. sędziów merytorycznego orzeczenia w przedmiotowej sprawie. Sąd I instancji słusznie wskazał, że okoliczność, iż sędzia brał udział w kontroli decyzji środowiskowej, dotyczącej odrębnego etapu inwestycyjnego, nie uzasadnia przyjęcia braku obiektywizmu tego sędziego w kontroli decyzji obejmującej kolejny etap inwestycyjny dla tego samego zamierzenia, w którym weryfikowane są zupełnie odmienne kwestie niż w postępowaniu środowiskowym. Rozpatrywanie przez tych samych sędziów skargi na decyzję środowiskową dla części tego samego zamierzenia objętego zaskarżoną decyzją o warunkach zabudowy, nie świadczy o tym, że zaistniała przyczyna wyłączenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wątpliwości uczestnika postępowania co do bezstronności sędziów nie wynikają z uzasadnionych i obiektywnych powodów, lecz są efektem subiektywnych odczuć wynikających z niezadowalającego orzeczenia wydanego w innym postępowaniu. Przyjęcie jednak, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko dlatego, że dokonał oceny prawnej w innej sprawie między tymi samymi stronami postępowania byłoby naruszeniem zasady niezawisłości sędziowskiej i prowadziłoby do paraliżu sądownictwa, gdyż z istoty sądowego rozstrzygania spraw wynika, że przynajmniej dla jednej ze stron postępowania określone orzeczenie sądowe lub wyrażony w nim pogląd jest niekorzystne (wyrok NSA z 11 sierpnia 2022 r. sygn. akt I GSK 2754/18). W ocenie NSA zarzuty tego rodzaju dotyczące wydanego w sprawie niekorzystnego dla strony orzeczenia bądź opierające się na naruszeniu przepisów przy jego wydaniu mogą uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego. Z tych względów zarzuty naruszenia art. 19 Ppsa i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP okazały się nietrafne.
Należy nadto zaakcentować, że w dniu 31 października 2025 r. ww. sędziowie złożyli oświadczenia, iż w sprawie nie zachodzi okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Oświadczenia te nie budzą wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, co do ich prawdziwości.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 §1 i 2 Ppsa, orzekł jak w sentencji postanowienia.