II OZ 193/25

II OZ 193/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Tomasz Zbrojewski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne
Przywrócenie terminu
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 420/24 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2024-07-03
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 86 par. 1, art. 87 par. 2, art. 184, art. 197 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 420/24 odmawiające przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi J. S. na pismo Wójta Gminy [...] z dnia 2 kwietnia 2024 r., znak: OR.2122.93.2024 w przedmiocie cofnięcia dodatku funkcyjnego w związku z upływem czasu powierzenia obowiązków dyrektora Gminnej Biblioteki Publicznej postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 27 września 2024 r., sygn. akt VIII SA/Wa 420/24, po rozpoznaniu wniosku J. S., odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej oraz zwrócił uiszczony w kwocie 100 zł wpis sądowy od skargi kasacyjnej.
Sąd podał, że WSA w Warszawie postanowieniem z dnia 3 lipca 2024 r. odrzucił skargę J. S. na pismo Wójta Gminy [...] z dnia 2 kwietnia 2024 r., znak: OR.2122.93.2024. Skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika (radcę prawnego) 19 sierpnia 2024 r. (data stempla pocztowego) złożyła skargę kasacyjną od ww. postanowienia. Pismem z dnia 26 sierpnia 2024 r., stanowiącym wykonanie zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 sierpnia 2024 r., pełnomocnik skarżącej został wezwany do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej przez złożenie wniosku o rozpoznanie sprawy na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy, w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi kasacyjnej. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została doręczona 29 sierpnia 2024 r. upoważnionemu pracownikowi kancelarii. Pełnomocnik skarżącej 13 września 2024 r złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, wskazując, że wnosi o rozpoznanie sprawy na rozprawie. W uzasadnieniu podniósł, iż uchybienie terminu nastąpiło z przyczyn niezawinionych przez pełnomocnika. Następnie wyjaśnił, że w okresie od 28 sierpnia 2024 r. do 7 września 2024 r. przebywał na urlopie wypoczynkowym poza granicami Polski, korespondencja, zawierająca wezwanie do usunięcia braków skargi kasacyjnej, została odebrana w okresie urlopu, zaś osoba ją odbierająca nie została poinformowana o urlopie pełnomocnika. W konkluzji pełnomocnik skarżącej wskazał, że z treścią wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej mógł zapoznać się dopiero 9 września 2024 r. Do wniosku pełnomocnik załączył kopię rezerwacji wczasów oraz kopię rezerwacji przelotów.
Sąd uznał, że przedstawione we wniosku okoliczności nie mogą stanowić podstawy przywrócenia terminu, albowiem pełnomocnik skarżącej nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy w uchybieniu terminu. Zauważył, że w sprawach, w których stronę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik, kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności procesowej przez tego pełnomocnika. W orzecznictwie sądowym wyraźnie wskazuje się, że na pełnomocniku będącym profesjonalistą, jak w tej sprawie, spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy i sprawowania nadzoru nad wykonywanymi czynnościami, aby nie dochodziło do zaniedbywania ciążących na nim obowiązków związanych ze świadczoną obsługą lub pomocą prawną. W zakresie czynności przed instytucjami, których postępowanie opiera się na przepisach prawa, na profesjonalnym pełnomocniku, jakim jest adwokat, radca prawny, rzecznik patentowy czy doradca podatkowy, ciąży szczególny obowiązek dbałości o terminowość i prawidłowość dokonywanych czynności procesowych. W sytuacjach gdy od prawidłowego dokonania danej czynności zależy dalszy bieg powierzonej pełnomocnikowi sprawy zasadnym jest wymaganie od tego pełnomocnika maksimum staranności. Rzetelność wykonania czynności procesowych przekładać się będzie bowiem na prawo strony do obrony swoich interesów i ochrony jej praw. Sąd stwierdził, że w świetle tych rozważań nie może budzić wątpliwości, że pełnomocnik skarżącej, jako podmiot profesjonalny, powinien podjąć maksimum staranności w zabezpieczeniu interesów swojego mocodawcy, także podczas swojej nieobecności spowodowanej urlopem poza granicami kraju. Pełnomocnik skarżącej, podając w skardze kasacyjnej adres swojej kancelarii, musiał mieć świadomość, że złożenie tego środka odwoławczego skutkować będzie wszczęciem określonych procedur, a w takiej sytuacji należyta dbałość w prowadzeniu powierzonych mu spraw wymagała, aby podjął on odpowiednie działania, gwarantujące prawidłowe zabezpieczenie interesów mocodawcy. Wyjeżdżając zatem na urlop poza granice Polski, której to okoliczności z pewnością nie można uznać za nagłą i niespodziewaną, pełnomocnik powinien podjąć kroki, które wyeliminowałyby ryzyko negatywnych konsekwencji procesowych, związanych z doręczaniem korespondencji sądowej w czasie jego nieobecności. Tym samym okoliczność pobytu w miejscu umożliwiającym dostęp do zasilania oraz internetu nie może uprawdopodobniać braku winy w uchybieniu terminu. Sąd podkreślił, że urlop pełnomocnika nie może być uznany za przeszkodę nieprzewidzianą ani trudną do usunięcia. Zachowanie należytej staranności przy dochowaniu terminu do dokonania określonej czynności procesowej powinno polegać na takim zorganizowaniu pracy (np. poprzez ustanowienie pełnomocnika substytucyjnego), aby podczas nieobecności pełnomocnika interesy mocodawcy nie doznały uszczerbku oraz możliwe było podjęcie stosownych czynności procesowych w terminie. Wskazane we wniosku o przywrócenie terminu okoliczności nie świadczą zatem o tym, że pełnomocnik skarżącej dochował należytej staranności w zakresie terminowego dokonania wymaganej czynności procesowej. W konsekwencji, w ocenie Sądu, nie zaistniały podstawy uzasadniające zastosowanie instytucji przywrócenia terminu. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 oraz art. 232 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935, zwana dalej: "p.p.s.a."), orzekł jak w sentencji postanowienia.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika zarzucając naruszenie art. 86 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu środka zaskarżenia pełnomocnik wskazał, że wbrew twierdzeniom zaskarżonego postanowienia przesyłka ta nie została doręczona pracownikowi kancelarii ani innej upoważnionej przez niego osobie. Osoba, która odebrała przesyłkę przekazała ją nieodpieczętowaną upoważnionej osobie dopiero w dniu 9 września 2024 r. po powrocie pełnomocnika z (corocznego) urlopu wypoczynkowego. W tym dniu osoba upoważniona przekazała przesyłkę pełnomocnikowi. Pełnomocnika wskazał, że Sąd pominął, iż oprócz dostępu do zasilania i internetu niezbędny byłby również dostęp do drukarki. Podniósł przy tym, że sieć publiczna nie zapewnia dostatecznego poziomu bezpieczeństwa przetwarzania danych, tak jak pomieszczenia hotelowe i publiczne środki transportu nie zapewniają gwarancji bezpieczeństwa danych zawartych w laptopie. Nie sposób wymagać od pełnomocnika by wykorzystywał urlop wypoczynkowy w celu świadczenia pracy. Takie wymagania nie są stawiane nawet funkcjonariuszom publicznym. Nie sposób wymagać również od profesjonalnego pełnomocnika, iż w ramach działalności na wszelki wypadek będzie zatrudniał pracownika na stałe, zaś zatrudnienie pracownika na okres około tygodniowego urlopu jest praktycznie niemożliwe. Przedsiębiorca, radca prawny, adwokat, mają prawo do odpoczynku zarówno w nocy, jak i podczas dorocznego urlopu wypoczynkowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie jest zasadne.
Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do art. 87 § 4 p.p.s.a., równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Mając powyższe na uwadze należy przyjąć, że sąd może przywrócić termin jedynie pod warunkiem wniesienia prośby o jego przywrócenie w ciągu siedmiu dni od ustania przyczyny uchybienia terminu z równoczesnym dopełnieniem czynności, dla której termin był określony oraz uprawdopodobnieniem przez wnioskodawcę braku winy w uchybieniu terminu.
W orzecznictwie sądów administracyjnych oraz doktrynie ugruntowany jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody niedającej się przezwyciężyć. Oceniając wystąpienie powyższej przesłanki, sąd obowiązany jest przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LexisNexis 2012, s. 270, uw. 5; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod redakcją R. Hausera, M. Wierzbowskiego, C. H. Beck 2013, s. 444-446). Oznacza to, że strona składająca wniosek, celem uprawdopodobnienia braku swojej winy w uchybieniu terminu, powinna wskazać na okoliczności, które nastąpiły nagle i niespodziewanie, uniemożliwiając prawidłowe dokonanie czynności procesowej. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy jego uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą. Przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. W orzecznictwie sądów administracyjnych została ugruntowana także zasada, według której, strona ponosi wszelkie skutki działań pełnomocnika, także negatywne skutki uchybień lub czynności wadliwie dokonanych. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik, który zgodził się reprezentować stronę, ma obowiązek działania w imieniu i na rzecz mocodawcy z równą starannością, jakby działał na własną rzecz, a mocodawca ponosi ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania się profesjonalnego pełnomocnika. Wobec tego, przy ocenie przesłanek warunkujących przywrócenie uchybionego terminu należy ocenić, czy profesjonalny pełnomocnik zachował należytą staranność przy prowadzeniu spraw mocodawcy. Dodatkowo trzeba wskazać, że zawodowy charakter działalności radcy prawnego (adwokata) powoduje, że odpowiedzialność pełnomocnika obejmuje działania wszystkich osób, którymi posługuje się wykonując swój zawód. Ustanowiony pełnomocnik odpowiada więc za błędy i zaniechania pracownika kancelarii. Właściwa organizacja wewnętrznej pracy kancelarii jest traktowana jako dochowanie staranności warunkującej brak winy w uchybieniu terminu (zob. postanowienia NSA: z dnia 11 czerwca 2014 r., sygn. akt I FZ 149/14; z dnia 8 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OZ 336/14).
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji właściwie ocenił, że okoliczności podnoszone przez pełnomocnika strony skarżącej nie uzasadniają braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej jaką było uzupełnienie braku skargi kasacyjnej w postaci złożenia oświadczenia, o którym mowa w art. 176 § 2 p.p.s.a. Jak wynika z załączonych do wniosku dokumentów, pełnomocnik skarżącej w dniu 5 lipca 2024 r. dokonał rezerwacji wycieczki zagranicznej, która miała odbyć się w dniach 28 sierpnia - 7 września 2024 r. Stosunek pełnomocnictwa pomiędzy radcą prawnym a mocodawcą został nawiązany w dniu 16 sierpnia 2024 r., skarga kasacyjna została wniesiona 19 sierpnia 2024 r. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że pełnomocnik skarżącej podając w skardze kasacyjnej adres kancelarii, musiał mieć świadomość, że złożenie środka odwoławczego skutkować będzie wszczęciem określonych procedur, a w takiej sytuacji należyta dbałość w prowadzeniu powierzonych mu spraw wymagała, aby podjął on odpowiednie działania, gwarantujące prawidłowe zabezpieczenie interesów mocodawcy. W przypadku zaplanowanego urlopu pełnomocnik powinien podjąć kroki, które wyeliminowałyby ryzyko negatywnych konsekwencji procesowych związanych z doręczaniem korespondencji sądowej w czasie jego nieobecności (np. poinformować sąd o swojej nieobecności w danym okresie i złożyć prośbę o niedoręczanie korespondencji w podanym terminie, ustanowić pełnomocnika substytucyjnego, zorganizować odpowiedni obieg korespondencji w kancelarii). Naczelny Sąd Administracyjny podziela zapatrywanie pełnomocnika skarżącej, że nie sposób wymagać od pełnomocnika by wykorzystywał urlop wypoczynkowy w celu świadczenia pracy. Jednakże fakt przebywania na urlopie wypoczynkowym, jeszcze uprzednio zaplanowanym, nie może stanowić usprawiedliwienia, brak winy, przy ocenie działań, a właściwe ich braku, po stronie pełnomocnika strony. Tym bardziej, że we wniosku o przywrócenie terminu wprost wskazano, że "osoba odbierająca korespondencję nie została poinformowana o urlopie pełnomocnika". Zauważyć także należy, że ani we wniosku o przywrócenie terminu, ani w zażaleniu, pełnomocnik nie wykazał, że nie mógł ustanowić pełnomocnika substytucyjnego, a także, iż przesyłka została doręczona osobie nieupoważnionej do odbioru korespondencji ("oświadczenie osoby odbierającej korespondencję" - nie zostało dołączone do zażalenia). Bez znaczenia dla wyniku sprawy, w sytuacji braku zapoznania się przez pełnomocnika z treścią korespondencji, mają rozważania pełnomocnika odnośnie możliwości zadość uczynienia wezwaniu Sądu (bezpieczeństwo sieci publicznej, dostęp do drukarki).
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.