II OZ 1903/25

II OZ 1903/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-12-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-11-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 741/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-03-06
II OZ 1155/25 - Postanowienie NSA z 2025-08-19
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 33 par. 1 a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Siegień po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 741/23 w przedmiocie odmowy sporządzenia uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi B. Ż. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 stycznia 2023 r. znak DOA.7110.327.2022.AFI w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 5 września 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 741/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosków M.W. i D. W. o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2025 r. oddalającego skargę, odmówił sporządzenia uzasadnienia ww. wyroku w sprawie ze skargi B. Ż. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 23 stycznia 2023 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 marca 2025 r., po rozpoznaniu sprawy na rozprawie w tymże dniu, oddalił skargę B. Ż. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 23 stycznia 2023 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji.
Wnioskami z 13 marca 2025 r. M. W. i D.W. zwrócili się o sporządzenie uzasadnienia powyższego wyroku.
Postanowieniem z dnia 18 marca 2025 r. Sąd odmówił sporządzenia uzasadnienia wyroku. Sąd wskazał, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy, organ odwoławczy zawiadomił strony postępowania, występujące przed organem administracji publicznej, o wydaniu zaskarżonej decyzji - przez obwieszczenie. Skoro doręczenie decyzji nastąpiło w trybie art. 49a k.p.a. przez obwieszczenie z uwagi na to, że w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie występowało więcej niż 20 stron postępowania, to zgodnie z art. 33 § 1a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym i nie wniosła skargi, a wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony, tylko wtedy, jeżeli przed rozpoczęciem rozprawy złożyła wniosek o przystąpienie do postępowania sądowego. Ponieważ M. W. i D. W. nie złożyli przed rozpoczęciem rozprawy, tj. do dnia 6 marca 2025 r. do akt sądowych sprawy wniosku o przystąpienie do niniejszego postępowania sądowego, dlatego nie zostali oni dopuszczeni do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania i postępowanie sądowe toczyło się bez ich udziału. Tym samym Sąd uznał, że skoro wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego w niniejszej sprawie nie pochodzi od strony postępowania sądowoadministracyjnego, to okoliczność ta uzasadnia odmowę sporządzenia uzasadnienia.
Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia wniesionego przez M. W. i D. W. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OZ 1155/25 uchylił zaskarżone postanowienie z dnia 18 marca 2025 r. W ocenie NSA, uszło uwadze Sądu, że zwolnienie z obowiązku zapewnienia możliwości udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszystkim osobom, które miały status stron postępowania administracyjnego, nierozerwalnie jest związane z dyspozycją art. 54 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zdaniem NSA, akta sprawy (sądowe i administracyjne) nie potwierdzają, aby doszło do takiego zawiadomienia w rozumieniu art. 54 § 4 cyt. ustawy. Wnioskodawcy twierdzą, że o przekazaniu skargi do Sądu nie ma zawiadomienia na stronie internetowej GUNB. Bez ustalenia, czy do takiego zawiadomienia i w którym momencie doszło, Sąd pierwszej instancji nie mógł skutecznie powołać się na dyspozycję art. 33 § 1a ww. ustawy. NSA wskazał, że ponownie zajmując się sprawą Sąd pierwszej instancji ustali, czy doszło do zawiadomienia, o którym mowa w art. 54 § 4 cyt. ustawy, rozważy przy tym, czy art. 49a k.p.a. mógł mieć zastosowanie, w świetle argumentacji zawartej w treści uzasadnienia zażalenia, jeśli tak, oceni, czy pismo z 17 listopada 2023 r. (k. 77 akt sądowych) mogło stanowić wniosek M. W. i D. W. o dopuszczenie do udziału w trybie art. 33 § 1a ww. ustawy, który nie został w odpowiednim momencie rozpoznany, a nierozpoznanie którego nie powinno rodzić negatywnych skutków dla wnioskodawców. Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że Sąd będzie miał na względzie, że wnioskodawcy pozostawali w przekonaniu, że przysługuje im status uczestników postępowania, o czym świadczą wydane w sprawie zarządzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po ponownym rozpoznaniu sprawy, zauważył, że wnioski M. W. i D. W. o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie pochodzą od strony niniejszego postępowania sądowego, wobec czego ponownie należało odmówić sporządzenia uzasadnienia wyroku. Wprawdzie z akt sprawy nie wynika czy organ zawiadomił o przekazaniu skargi wraz z odpowiedzią na skargę w sposób, o jakim mowa w art. 54 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.) powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", niemniej jednak należy zwrócić uwagę, że sprawa jest już zakończona wyrokiem z dnia 6 marca 2025 r., od którego skarga kasacyjna nie została wniesiona. W związku z powyższym, w ocenie Sądu, to nie jest ten czas i miejsce na dokonywanie rozważań i ocen, czy organ naruszył przepisy prawa, czy też nie, a zwłaszcza czy art. 49a k.p.a. mógł mieć zastosowanie w sprawie zakończonej zaskarżoną decyzją, w sytuacji, gdy sprawa jest zakończona wyrokiem i Sąd w tej kwestii wypowiedział się w uzasadnieniu do tego wyroku, jak również wyjaśnił dlaczego niniejsze postępowanie sądowe toczyło się wyłącznie z udziałem skarżącej, organu i inwestora, który jest uczestnikiem postępowania. Natomiast w celu dokonania kontroli legalności zapadłego w sprawie wyroku służy nadzwyczajny środek zaskarżenia.
Sąd pierwszej instancji wskazał, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy, organ odwoławczy zawiadomił strony postępowania, występujące przed organem administracji publicznej o wydaniu zaskarżonej decyzji - przez obwieszczenie. Skoro doręczenie decyzji nastąpiło w trybie art. 49a k.p.a. przez obwieszczenie z uwagi na to, że w postępowaniu administracyjnym w niniejszej sprawie występowało więcej niż 20 stron postępowania, to zgodnie z powołanym wyżej przepisem art. 33 § 1a p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym i nie wniosła skargi, a wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony, tylko wtedy, jeżeli przed rozpoczęciem rozprawy złożyła wniosek o przystąpienie do postępowania sądowego. Ponieważ M. W. i D. W. nie złożyli przed rozpoczęciem rozprawy, tj. do dnia 6 marca 2025 r. do akt sądowych sprawy wniosku o przystąpienie do niniejszego postępowania sądowego, dlatego nie zostali oni dopuszczeni do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania i postępowanie sądowe toczyło się bez ich udziału. Treść pisma z 17 listopada 2023 r. (k. 77) nie wskazuje, że stanowi ono taki wniosek, a Sąd nie może domyślać się intencji wnioskodawcy. Dlatego pismo to formalnie nie zostało rozpoznane jako taki wniosek, zostało potraktowane jako zwykłe pismo w sprawie. Tym samym Sąd pierwszej instancji uznał, że skoro wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku wydanego w niniejszej sprawie nie pochodzi od strony postępowania sądowoadministracyjnego, to okoliczność ta uzasadnia odmowę sporządzenia uzasadnienia.
Zażalenie na to postanowienie wniósł D. W., zarzucając mu naruszenie art. 153 i 190 p.p.s.a. poprzez niezastosowanie się do postanowienia NSA z dnia 19 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OZ 1155/25 i w konsekwencji ponowne przyjęcie, że nie jest uczestnikiem postępowania sądowego na prawach strony.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 141 § 2 p.p.s.a., w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Rację ma Sąd pierwszej instancji podnosząc, że co do zasady z powołanego przepisu wynika, iż z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku może wystąpić tylko strona postępowania. Wnioskodawcy nie posiadali statusu stron przedmiotowego postępowania sądowoadministracyjnego. Zgodnie z art. 12 p.p.s.a., ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Szczególną kategorię uczestników postępowania sądowoadministracyjnego, którzy muszą wykazać inicjatywę żeby przystąpić do postępowania sądowoadministracyjnego, stanowią podmioty, o których mowa w art. 33 § 1a p.p.s.a. - uczestnicy postępowań regulowanych przepisami szczególnymi, dopuszczającymi zawiadamianie o aktach i czynnościach organu podjętych w takich postępowaniach w drodze obwieszczenia lub publicznego ogłaszania w inny sposób (M. Niezgódka – Medek [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Lex/el 2024). Z § 1a dodanego do art. 33 wynika, że osoby, które brały udział w postępowaniu administracyjnym, w którym ustawodawca przewidział możliwość zawiadamiania o aktach lub innych czynnościach organu prowadzącego postępowanie przez obwieszczenie lub w inny sposób publicznego ogłaszania, jeśli chcą uzyskać status uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego w postępowaniu wszczętym na podstawie skargi innej osoby, muszą złożyć wniosek o przystąpienie do postępowania. Wniosek taki musi być złożony przed rozpoczęciem rozprawy. Z nowym brzmieniem art. 33 § 1a pozostaje w związku obowiązek ustalony w art. 54 § 4, stosownie do którego organ administracji publicznej zawiadamia strony postępowania, w którym wykorzystywał techniki publicznego ogłaszania o czynnościach procesowych, o przekazaniu skargi sądowi wraz z odpowiedzią na skargę przez obwieszczenie w siedzibie organu i na jego stronie internetowej oraz w sposób zwyczajowo przyjęty w danej miejscowości, wraz z pouczeniem o treści art. 33 § 1a. Przyjęcie powyższych reguł zawiadamiania o czynnościach wiąże się ze zwolnieniem sądu z obowiązku zapewnienia możliwości udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym wszystkim osobom, które miały status stron postępowania administracyjnego. W sprawach, w których są wykorzystywane techniki publicznego ogłaszania o czynnościach procesowych, sąd będzie prowadził postępowanie z udziałem wyłącznie skarżącego i tych osób, które zgłosiły swój udział w postępowaniu stosownie do art. 33 § 1a. Tylko te osoby będą w efekcie zawiadamiane o czynnościach w postępowaniu sądowoadministracyjnym (M. Romańska [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, Lex/el 2016).
A zatem kluczowe jest, że osoby, o których mowa w art. 33 § 1a p.p.s.a., uzyskują status uczestnika na prawach strony, o ile wykażą inicjatywę przystąpienia do postępowania sądowoadministracyjnego, tj. po złożeniu wniosku o przystąpienie do postępowania najpóźniej przed rozpoczęciem rozprawy. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji, stosując się do wytycznych zawartych w postanowieniu NSA z dnia 19 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OZ 1155/25, ocenił pismo z dnia 17 listopada 2023 r. jako niespełniające kryteriów wniosku M. W. i D. W. o przystąpienie do przedmiotowego postępowania sądowego, lecz jako pismo w sprawie. Prawidłowo także Sąd pierwszej instancji konkluduje, że skoro M. W. i D. W. nie złożyli przed rozpoczęciem rozprawy, tj. do 6 marca 2025 r. do akt sądowych wniosku o przystąpienie do niniejszego postępowania sądowego, dlatego nie zostali dopuszczeni do udziału w sprawie w charakterze uczestników postępowania. Ma to decydujące znaczenie w niniejszej sprawie. Podmiotem uprawnionym do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest bowiem strona (uczestnik postępowania), która brała udział w postępowaniu prowadzącym do wydania tego wyroku. Wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku może pochodzić tylko od takiego podmiotu, o którym mowa w art. 33 § 1a p.p.s.a., który na skutek złożonego wniosku przed rozpoczęciem rozprawy został dopuszczony do postępowania sądowoadministracyjnego (tj. spełnił wymóg formalny i uzyskał status uczestnika postępowania). Skoro wniosek o sporządzenie uzasadnienia nie pochodzi od takiego podmiotu, prawidłowe jest stanowisko Sądu pierwszej instancji odmawiające sporządzenia uzasadnienia wyroku.
Etap procedowania wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku nie jest właściwy do ustalania, czy uprawnienia procesowe określonego podmiotu, który nie został dopuszczony do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, ale wywodzi swój status uczestnika takiego postępowania, zostały naruszone. Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi reguluje odrębny tryb dochodzenia ochrony interesu prawnego takiej osoby. Wobec braku złożenia wniosku, o którym mowa w art. 33 § 1a p.p.s.a., oraz przy uwzględnieniu aktualnego etapu postępowania, po wyroku z dnia 6 marca 2025 r., bezprzedmiotowe staje się wykonanie wskazań zawartych w postanowieniu z dnia 19 sierpnia 2025 r., sygn. akt II OZ 1155/25 dotyczących ustalenia, czy w sprawie doszło do zawiadomienia, o którym mowa w art. 54 § 4 p.p.s.a. oraz czy art. 49a k.p.a. mógł mieć zastosowanie w sprawie. W takiej sytuacji właściwą drogą ochrony prawnej osób, które nie uzyskały statusu uczestników postępowania sądowoadministracyjnego na wniosek złożony w trybie art. 33 § 1a, z uwagi na ewentualny brak zawiadomienia, o którym mowa w art. 54 § 4 p.p.s.a., staje się zakwestionowanie wydanego w sprawie wyroku nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia z powołaniem na przesłankę nieważności dotyczącą pozbawienia możności działania wskutek naruszenia przepisów prawa. W wyroku z dnia 17 lipca 2007 r., sygn. akt II OSK 1017/06 Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.