II OZ 190/26

II OZ 190/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-02-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Arkadiusz Despot - Mładanowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6013 Przywrócenie poprzedniego sposobu użytkowania obiektu budowlanego lub jego części,
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Odrzucenie sprzeciwu
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 2572/25 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2025-12-10
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 § 1 pkt 2 i § 3, art. 64b § 1, art. 64c § 1, art. 64f, art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2, art. 232 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 112
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. J. działającego przez przedstawicieli ustawowych P. J. i M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 grudnia 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 2572/25 o odrzuceniu sprzeciwu K. J. działającego przez przedstawicieli ustawowych P. J. i M. W. na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 24 lipca 2025 r. nr 982/2025 w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. zwrócić K. J. działającemu przez przedstawicieli ustawowych P. J. i M. W. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od zażalenia.
Uzasadnienie
K. J. (dalej: skarżący) działający przez przedstawicieli ustawowych – P. J. i M. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pismo zatytułowane skarga na postanowienie Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: WINB) z 24 lipca 2025 r. nr 982/2025 w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.
Postanowieniem z 10 grudnia 2025 r., VII SA/Wa 2572/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 64c § 1 w zw. art. 64f i art. 64b § 1, w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), odrzucił sprzeciw. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu, wydanym na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.), zawarto pouczenie o przysługującym prawie do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni od daty jego doręczenia. W tym stanie rzeczy w myśl art. 64f p.p.s.a. właściwym środkiem zaskarżenia jest sprzeciw od postanowienia, który wnosi się w terminie 14 dni od daty jego doręczenia. Jak wynika z akt administracyjnych, postanowienie z 24 lipca 2025 r. doręczono przedstawicielom ustawowym skarżącego w dniu 12 sierpnia 2025 r. Przewidziany ustawą 14-dniowy termin na wniesienie sprzeciwu upływał 26 sierpnia 2025 r. Skarżący wniósł natomiast sprzeciw (zatytułowany "skarga") w dniu 9 września 2025 r., a zatem z uchybieniem terminu do wniesienia sprzeciwu. Sąd I instancji dostrzegł przy tym, że organ odwoławczy błędnie pouczył o prawie wniesienia od zaskarżonego postanowienia skargi, zamiast sprzeciwu. W ocenie Sądu I Instancji treść tego pouczenia nie uchyla jednak skutków spóźnionego złożenia sprzeciwu, ponieważ tryb, termin oraz sposób wniesienia środka zaskarżenia, wiążąco określają przepisy ustawy p.p.s.a. Pouczenie nie może kreować terminu do wniesienia środka zaskarżenia (por. wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., II OSK 1363/15, z 9 grudnia 2016 r., II OSK 702/15). Fakt błędnego pouczenia strony, która zastosowała się do tego pouczenia, może natomiast stanowić przesłankę do przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu przez Sąd, o ile strona wniesie stosowny wniosek.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył skarżący działający przez przedstawicieli ustawowych, wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że skarżący niebędący profesjonalnym prawnikiem, zastosował się do pouczenia zawartego w zaskarżonym postanowieniu MWINB i wniósł środek zaskarżenia w terminie wskazanym przez organ. Podniesiono, że w niniejszej sprawie odrzucenie sprzeciwu prowadzi do nieproporcjonalnego ograniczenia prawa do sądu, mimo że strona działała zgodnie z pouczeniem organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie zauważenia wymaga, że ustawą z 21 maja 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w celu deregulacji prawa gospodarczego i administracyjnego oraz doskonalenia zasad opracowywania prawa gospodarczego (Dz. U. poz. 769) został dodany art. 64f p.p.s.a., zgodnie z którym od postanowienia, do którego odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści postanowienia może wnieść od niego sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od postanowienia". Przepisy art. 64b–64e p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Powyższa zmiana, która weszła w życie 13 lipca 2025 r., miała na celu objęcie regulacją umożliwiającą wniesienie sprzeciwu także postanowień wydanych przez odpowiednie zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a.
W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie WINB z 24 lipca 2025 r. wydane na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a., od którego stronie przysługiwał sprzeciw. W związku z powyższym pismo skarżącego działającego przez przedstawicieli ustawowych zatytułowane "skarga" prawidłowo zostało zakwalifikowane przez Sąd I instancji jako sprzeciw, o którym mowa w art. 64f p.p.s.a. W myśl art. 64f w zw. z art. 64c § 1 p.p.s.a, sprzeciw od postanowienia wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu postanowienia. Stosownie zaś do art. 64f w zw. z art. 64b § 1 p.p.s.a. do sprzeciwu od postanowienia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie natomiast z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Przepis art. 58 § 3 p.p.s.a. stanowi z kolei, że sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym.
Jak wynika z akt administracyjnych, postanowienie WINB z 24 lipca 2025 r., zawierające błędne pouczenie strony o prawie do wniesienia w terminie 30 dni od daty doręczenia postanowienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, doręczono skarżącemu działającemu przez przedstawicieli ustawowych w dniu 12 sierpnia 2025 r. Przewidziany ustawą 14-dniowy termin na wniesienie sprzeciwu upływał zatem w dniu 26 sierpnia 2025 r. Skarżący działający przez przedstawicieli ustawowych, stosując się do pouczenia organu odwoławczego i kierując się zaufaniem do organu administracji publicznej, wniósł natomiast pismo zatytułowane "skarga" w dniu 9 września 2025 r., a zatem z uchybieniem terminu do wniesienia sprzeciwu, ale w terminie otwartym do wniesienia skargi (zgodnie z pouczeniem). Strona mogła bowiem pozostawać w uzasadnionym przekonaniu o możliwości złożenia skargi w terminie 30 dni, tj. do 11 września 2025 r.
W tym miejscu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że z art. 112 k.p.a. wynika, że błędne pouczenie w decyzji co do skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Oceniając zatem skutki takiego stanu rzeczy jaki zaistniał w okolicznościach niniejszej sprawy, należy dokonać wykładni użytego w art. 112 k.p.a. zwrotu "nie może szkodzić stronie". W tym zakresie w orzecznictwie sądów administracyjnych wyodrębniły się zaś dwa podejścia.
Według pierwszego z nich uchybienie terminowi, będące wynikiem błędnego pouczenia nie szkodzi stronie, gdyż ma ona prawo złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności (por. m.in. postanowienia NSA z: 1 stycznia 1998 r., III SA 230/97, 27 października 1998 r., III SA 6382/97, a także wyroki z: 21 grudnia 2005 r., I OSK 271/05, 23 stycznia 2018 r., II OSK 1364/17).
Zgodnie z drugim podejściem, które Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie uznaje za słuszne, zastosowanie się do błędnego pouczenia z mocy prawa sanuje uchybienie terminu i nie wymaga dodatkowego składania wniosku o przywrócenie terminu (por. m.in. wyroki NSA z: 28 listopada 2000 r., IV SA 1899/98 i 12 czerwca 2008 r.; II GSK 169/08, postanowienia NSA: z 26 października 2017 r., II OZ 1206/17; z 5 kwietnia 2022 r., III OZ 207/22; z 30 stycznia 2026 r., III OZ 2/26).
Powyższa interpretacja jest rezultatem wykładni funkcjonalnej i systemowej art. 112 k.p.a., która nakazuje wzięcie pod uwagę wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Należy bowiem stwierdzić, że wymaganie od strony złożenia wniosku o przywrócenie terminu prowadziłoby do zbędnego formalizmu i nieuzasadnionego przedłużania postępowania. Rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu niepotrzebnie dodatkowo angażowałoby uwagę sądu administracyjnego. W związku z tym stałoby w sprzeczności z wyrażoną w art. 7 p.p.s.a. zasadą szybkości postępowania sądowoadministracyjnego. Jednocześnie dla jednostki byłoby ono zbędnym i niezrozumiałym dla niej obowiązkiem procesowym, utrudniającym realizację prawa do sądu, przy jednoczesnym uwzględnieniu faktu, że postąpiła ona tak, jak pouczył ją organ władzy publicznej. Działając w zaufaniu do informacji uzyskanej od tego organu, zostałaby zobowiązana do podjęcia dodatkowych czynności procesowych, których nie musiałaby w normalnym toku sprawy przedsięwziąć (por. W. Piątek, Glosa do postanowienia NSA z 26 października 2017 r., II OZ 1206/17, OSP 2018, nr 4, s. 42.). W zaistniałym w niniejszej sprawie stanie faktycznym wymaganie złożenia przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu należy uznać za sprzeczne z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, w szczególności z wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania oraz wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadą udzielania informacji.
Skutkiem prawnym ochrony wynikającej z art. 112 k.p.a. w przypadku wniesienia spóźnionego środka zaskarżenia do sądu, który wpłynął z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu, jest obowiązek wojewódzkiego sądu administracyjnego rozpatrzenia go bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu. Jeżeli zatem w zaskarżonej decyzji organ błędnie pouczył o możliwości wniesienia skargi i trzydziestodniowym terminie do jej wniesienia, to powyższa okoliczność powinna być wzięta pod uwagę przez Sąd I instancji.
W tej sytuacji, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie brak było podstaw do odrzucenia sprzeciwu z uwagi na jego wniesienie po upływie terminu i tym samym konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie 1. sentencji. O zwrocie wpisu od zażalenia orzeczono, jak w punkcie 2., na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a.