II OZ 1695/25

II OZ 1695/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-10-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-10-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Mirosław Gdesz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Wstrzymanie wykonania aktu
Sygn. powiązane
II SA/Gd 499/25 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2026-01-21
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 61 par. 3, art. 269 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Gdesz po rozpoznaniu w dniu 30 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. M. i P.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 7 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 499/25 odmawiające wstrzymania wykonania decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w N. z 8 listopada 2024 r. nr PNB.5141.8.5.2024 w sprawie ze skargi E. M. i P.M. na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia 23 kwietnia 2025 r. nr WOP.7721.21.2025.GD w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z 7 sierpnia 2025 r. sygn. akt II SA/Gd 499/25 odmówił E. M. i P.M. (dalej skarżący) wstrzymania wykonania decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w N. z 8 listopada 2024 r. nr PNB.5141.8.5.2024.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wyjaśnił, że skarżący wnieśli do WSA w Gdańsku skargę na postanowienie Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku (dalej WINB) z 23 kwietnia 2025 r. nr WOP.7721.21.2025.GD, którym odmówiono P.M. przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w N. (dalej PINB) z 8 listopada 2024 r. nakazującej rozbiórkę części wybudowanego ogrodzenia z prefabrykatów betonowych. W piśmie tym zawarto wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji PINB. W ocenie Sądu wniosek ten nie zasługiwał jednak na uwzględnienie, ponieważ w okolicznościach sprawy nie jest możliwe wstrzymanie wykonania ww. rozstrzygnięcia. Jak stwierdzono bowiem w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2023 r. sygn. akt II GPS 2/22, nie można wydać postanowienia o wstrzymaniu wykonania określonego aktu, jeżeli w wyniku rozpoznania i uwzględnienia skargi - zgodnie z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej Ppsa) - sąd nie może uchylić tego aktu. Taka sytuacja występuje w przedmiotowej sprawie. Rozpoznając i uwzględniając skargę skarżących na postanowienie WINB o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania sąd mógłby jedynie uchylić zaskarżone postanowienie, co umożliwiłoby rozpoznanie odwołania przez organ drugiej instancji, nie mógłby jednak uchylić decyzji organu pierwszej instancji, o której wstrzymanie wnioskują skarżący. Dlatego też wstrzymanie wykonania decyzji organu pierwszej instancji było niemożliwe.
Zażalenie na powyższe postanowienie wnieśli skarżący, wnosząc o jego uchylenie i wstrzymanie wykonania decyzji PINB z 8 listopada 2024 r. Zaskarżonemu postanowieniu zrzucili naruszenie:
1) art. 86 § 1 Ppsa w zw. z art. 58 § 1 Kpa, poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, pomimo że jego niedochowanie nastąpiło z przyczyn od skarżących niezależnych (problemy zdrowotne uniemożliwiające odbiór korespondencji),
2) art. 7 i art. 77 § 1 Kpa, poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz pominięcie kluczowych dowodów, w tym dokumentacji medycznej,
3) art. 61 § 3 Ppsa, poprzez odmowę wstrzymania wykonania decyzji administracyjnej mimo istnienia realnego ryzyka powstania trudnych do odwrócenia skutków (nieodwracalna rozbiórka obiektu),
4) błędne zastosowanie uchwały NSA o sygn. akt II GPS 2/22 - Sąd przyjął wykładnię uchwały w sposób mechaniczny, bez odniesienia się do specyfiki niniejszej sprawy i przedstawionych okoliczności. Uchwała ta ma charakter abstrakcyjny, ogólny, podkreśla się konieczność uwzględnienia interesu jednostki oraz zapewnienia efektywnej ochrony sądowej i nie zwalnia Sądu z obowiązku dokonania indywidualnej oceny, w tym ryzyka nieodwracalnych skutków, co uzasadniałoby zastosowanie art. 61 § 3 Ppsa,
5) art. 269 § 1 Ppsa, poprzez nadmiernie formalistyczne zastosowanie tego przepisu i przyjęcie, że związanie uchwałą NSA II GPS 2/22 wyłącza ocenę indywidualnych okoliczności sprawy, podczas gdy przepis ten nie eliminuje obowiązku Sądu do samodzielnej oceny, czy zachodzą przesłanki do wstrzymania wykonania decyzji,
6) prawa do skutecznej ochrony sądowej (art. 45 Konstytucji RP, art. 6 EKPC). Odmowa wstrzymania wykonania decyzji w sytuacji, gdy jej skutki są nieodwracalne, prowadzi do iluzoryczności ochrony prawnej. Skarżący zostaliby pozbawieni realnej możliwości korzystania z prawa do sądu, jeśli w międzyczasie nakaz rozbiórki zostałby wykonany.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 61 § 3 Ppsa, po przekazaniu sądowi skargi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy. Zawarty w powyższym przepisie zwrot "w granicach tej samej sprawy" dotyczy sprawy w ujęciu materialnym, co oznacza, że o postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy można mówić wówczas, gdy przedmiotem tych postępowań będą sprawy wykazujące tożsamość podmiotową i przedmiotową. Sytuacja taka wystąpi wówczas, gdy akty lub czynności dotyczyć będą tych samych podmiotów, identycznego przedmiotu, stanu faktycznego oraz podstawy prawnej (por. postanowienie NSA z 23 kwietnia 2020 r. sygn. akt II OZ 292/20 i przywołane tam orzecznictwo).
W niniejszej sprawie taka tożsamość przedmiotowa nie zachodzi, ponieważ przedmiotem wniosku o wstrzymanie wykonania skarżący uczynili decyzję organu pierwszej instancji z 8 listopada 2024 r. nakazującą im rozbiórkę ogrodzenia, zaś przedmiotem skargi do Sądu Wojewódzkiego jest postanowienie WINB o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od ww. decyzji. Materialnoprawna decyzja dotycząca rozbiórki oraz postanowienie o charakterze procesowym dotyczące odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania dotyczą innych przedmiotowo kwestii i mają inną podstawę prawną. Oznacza to, że decyzja PINB z 8 listopada 2024 r. nie została podjęta w postępowaniu prowadzonym w granicach sprawy zainicjowanej wniesioną skargą do Sądu Administracyjnego, w związku z czym wstrzymanie jej wykonania nie jest możliwe.
Powyższe stanowisko jest zgodne z przywołaną przez Sąd Wojewódzki uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 listopada 2023 r. sygn. akt II GPS 2/22, w której stwierdzono, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zainicjowanym skargą na postanowienie m.in. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania nie jest dopuszczalne, na podstawie art. 61 § 3 Ppsa, wstrzymanie wykonania decyzji wydanej przez organ pierwszej instancji. Ustalając bowiem zakres ochrony tymczasowej określonej w tym przepisie, wyrażający się w słowach we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach tej samej sprawy, należy uwzględniać charakter sprawy wynikający z przedmiotu zaskarżenia i wynikające z tej sprawy granice orzekania przez sąd tj. należy brać pod uwagę treść art. 134 § 1 Ppsa i art. 135 Ppsa. Stąd też dla ustalenia czy dany akt został podjęty w granicach tej samej sprawy, w pierwszej kolejności należy ustalić w jakiej sprawie został podjęty akt będący przedmiotem skargi do sądu. W takiej sytuacji skarga wniesiona na postanowienie m.in. o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, wyznacza granice sprawy, której dotyczy skarga. W ramach granic tej sprawy sąd uznając zasadność skargi uchyli zaskarżone postanowienie, natomiast okolicznością bezsporną jest, że w takim przypadku sąd nie może powołać się na art. 135 Ppsa i uchylić również decyzji organu pierwszej instancji, ponieważ takie rozstrzygnięcie nie mieści się w pojęciu w granicach danej sprawy.
Okoliczność, że skarżący nie podzielają poglądu wyrażonego w ww. uchwale, nie świadczy o tym, iż Sąd Wojewódzki mógł odstąpić od jej zastosowania w niniejszej sprawie czy też, że zostali oni pozbawieni prawa do ochrony sądowej. Podjęcie uchwały abstrakcyjnej ma ten skutek, że uchwała ta wiąże sądy administracyjne, co wynika z art. 269 § 1 Ppsa. Przepis ten nie pozwala żadnemu składowi sądu administracyjnego rozstrzygnąć sprawy w sposób sprzeczny ze stanowiskiem zawartym w uchwale i przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dokonana w uchwale składu poszerzonego interpretacja przepisów prawa administracyjnego jest wiążąca zarówno dla zwykłych, jak i rozszerzonych składów orzekających. Skutkiem takiego związania jest to, że składowi sądu administracyjnego rozpoznającemu sprawę nie wolno samodzielnie przyjmować wykładni prawa odmiennej od tej, która została przyjęta przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 20 października 2011 r. sygn. akt I OSK 1817/10). Skoro NSA w składzie rozpoznającym zażalenie w pełni podziela stanowisko zajęte w powyższej uchwale, brak było jakichkolwiek podstaw do uruchomienia trybu z art. 269 § 1 Ppsa w kierunku jej podważenia.
Z uwagi zatem na niedopuszczalność wstrzymania wykonania decyzji PINB ze względów proceduralnych i formalnoprawnych, dla rozstrzygnięcia kwestii udzielenia skarżącym ochrony tymczasowej nie miały znaczenia podnoszone w zażaleniu argumenty związane z ewentualnym ryzykiem powstania po stronie skarżących niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wobec jednoznacznej treści ww. uchwały NSA, Sąd pierwszej instancji nie musiał badać tych kwestii merytorycznie. Także zarzuty co do legalności zaskarżonego postanowienia WINB (zarzut nr 1 i 2) wykraczały poza zakres oceny w niniejszym postępowaniu wpadkowym, ponieważ argumenty te mogą stać się przedmiotem oceny Sądu dopiero na etapie rozpoznawania skargi.
Nie znajdując więc podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 197 § 2 Ppsa, postanowił jak w sentencji.