II OZ 143/17

II OZ 143/17 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2017-03-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-02-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Lu 721/16 - Wyrok WSA w Lublinie z 2017-09-07
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 46 par. 1 pkt 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Publikacja w u.z.o.
ONSAiWSA nr 3/2018 poz. 44
Tezy
Wniesienie do sądu pisma procesowego za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną następuje w dniu, w którym wiadomość elektroniczna została wprowadzona do systemu teleinformatycznego sądu.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Chlebny po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 14 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 721/16 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w L. z dnia [...] kwietnia 2016 r., nr [...] w przedmiocie grzywny za nieokazanie przedmiotu oględzin postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 721/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił zażalenie M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 10 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Lu 721/16 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. B. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w L. z [...] kwietnia 2016 r. w przedmiocie grzywny za nieokazanie przedmiotu oględzin.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że zgodnie z art. 194 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej p.p.s.a.), zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od doręczenia postanowienia. Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 10 listopada 2016 r. o odmowie przyznania skarżącej prawa pomocy zostało doręczone stronie w dniu [...] listopada 2016 r. Natomiast zażalenie zostało złożone przez skarżącą osobiście w sądzie w dniu [...] grudnia 2016 r., a więc z uchybieniem ustawowego terminu, który upłynął w dniu [...] grudnia 2016 r.
Stwierdzając powyższe, Sąd odrzucił zażalenie na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 p.p.s.a.
Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła M. B., domagając się jego uchylenia. Wskazała, że postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 10 listopada 2016 r., którym odmówiono jej przyznania prawa pomocy, odebrała w dniu [...] listopada 2016 r. Wbrew twierdzeniom Sądu, w ustawowym terminie złożyła zażalenie przesłane drogą elektroniczną na adres [...] w dniu [...] grudnia 2016 r. Wobec powyższego termin na złożenie zażalenia został w ocenie skarżącej zachowany.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Nowe zasady komunikacji elektronicznej w postępowaniu przed sądem administracyjnym, w tym dopuszczające wnoszenie pism procesowych w formie dokumentu elektronicznego, wprowadzono przepisami ustawy z 10 stycznia 2014 r. o zmianie ustawy o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 183 oraz Dz. U. z 2015 r. poz. 1311). Na podstawie art. 112 pkt 2 ustawy z 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej (Dz. U. z 2016 r., poz. 1579) odpowiednie zmiany w przepisach ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wejdą w życie w dniu 15 maja 2018 r. Obowiązująca obecnie ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje wykorzystania środków komunikacji elektronicznej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Regulacja ta nie jest dostosowana do nowych zasad komunikacji elektronicznej przewidzianych w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie z art. 63 § 1 k.p.a., podania (...) mogą być wnoszone (...) także za pomocą innych środków komunikacji elektronicznej przez elektroniczną skrzynkę podawczą organu administracji publicznej utworzoną na podstawie ustawy z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne. Datą wszczęcia postępowania na żądanie strony, wniesione drogą elektroniczną, jest dzień wprowadzenia żądania do systemu teleinformatycznego organu administracji publicznej (art. 61 § 3 a k.p.a.). Zgodnie z art. 57 § 5 pkt 1 k.p.a., termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało wysłane w formie dokumentu elektronicznego do organu administracji publicznej, a nadawca otrzymał urzędowe poświadczenie odbioru. Doręczanie pism w postępowaniu administracyjnym następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. z 2013 r., poz. 1422 oraz z 2015 r., poz. 1844), jeżeli strona lub inny uczestnik postępowania spełni jeden z warunków określonych art. 391 § 1 pkt 1 – 3 k.p.a. Podstawę prawną dla powstania e – administracji tworzy przede wszystkim ustawa z 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2014 r., poz. 1114). Zgodnie z tą ustawą, również na sądy został nałożony obowiązek zapewnienia możliwości wymiany informacji w formie elektronicznej – przez wymianę dokumentów elektronicznych związanych z załatwianiem spraw należących do ich zakresu działania, przy wykorzystaniu informatycznych nośników danych lub środków komunikacji elektronicznej.
W uchwale z 12 maja 2014 r., sygn. akt I OPS 10/13, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym – z uwagi na treść art. 46 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – nie jest dopuszczalne wniesienie do sądu pisma opatrzonego bezpiecznym podpisem elektronicznym w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy z 18 września 2002 r. o podpisie elektronicznym (Dz. U. z 2013 r., poz. 262), w tym także za pośrednictwem organu administracji publicznej, za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Z uzasadnienia tej uchwały wynika, że pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczy braku generalnej możliwości zrównania prawnej doniosłości bezpiecznego podpisu elektronicznego z podpisem własnoręcznym w ramach postępowań przed organami administracji publicznej oraz sądami. W powołanej uchwale potwierdzono faktyczną dopuszczalność wniesienia pisma do sądu administracyjnego drogą elektroniczną, uznając tym samym, że pismo procesowe przesłane do sądu za pośrednictwem środków komunikacji elektronicznej pozostaje nadal "pismem w postępowaniu sądowym", o którym mowa w art. 45 i nast. p.p.s.a. Pogląd ten jest uzasadniony, gdyż powszechna akceptacja dla telefaksu jako środka komunikowania się między stroną a sądem wskazuje na brak podstaw do negowania podobnego wykorzystania poczty elektronicznej i innych analogicznych narzędzi techniki informatycznej. Nie ma prawnie relewantnej różnicy między wniesieniem pisma procesowego faksem, a wniesieniem go w formie elektronicznej. W jednym i drugim przypadku środki techniczne służące transmisji treści dokumentu są, przynajmniej z czysto prawnego punktu widzenia, podobne. (por. M. Pilich, glosa do postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2008 r., sygn. akt I OZ 673/08, Gdańskie Studia Prawnicze – Przegląd Orzecznictwa, 2009 r., nr 4, str. 51). W przedmiotowej uchwale z 12 maja 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że pismo wniesione przez stronę do sądu drogą elektroniczną ocenić należy jako obarczone brakiem formalnym określonym w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a. Pogląd ten znalazł odzwierciedlenie w doktrynie, gdzie wskazuje się, że mimo, iż ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie stanowi wprost o możliwości wnoszenia pism w drodze elektronicznej, de lege lata nie można przyjąć, że pismo wniesione do sądu za pośrednictwem telefaksu lub poczty elektronicznej nie wywołuje żadnych skutków. Należy opowiedzieć się za stanowiskiem, że mimo braku stosownej regulacji pismo takie wywołuje skutki zarówno co do treści w nim zawartej, jak i daty doręczenia, jeżeli wynika to z potwierdzenia transmisji danych. Pismo takie zawierać będzie jednak istotny brak formalny, jakim jest brak podpisu, nawet gdyby nadawca pisma posługiwał się podpisem elektronicznym (por. B. Dauter (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2016 r., str. 244).
W zakresie uznania określonej daty za datę wniesienia do sądu pisma procesowego w formie elektronicznej w orzecznictwie wykształciły się różne poglądy.
W niektórych orzeczeniach datę tę łączy się z datą prezentaty, czyli adnotacji o wpływie pisma uczynionej przez upoważnionego pracownika (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2015 r., sygn. akt I OZ 1392/15; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2015 r., I GZ 355/15; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 stycznia 2003 r., I CZ 192/02, OSNC 2004, Nr 4, poz. 64; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II OZ 62/11, LEX 1071335; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda, Art. 83, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2015, s. 455). W innych podkreśla się, że najwcześniejszą datą, w której pismo nadane drogą elektroniczną może być uznane za wniesione do sądu jest data jego wydrukowania (tak np. NSA w postanowieniu z 31 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 267/16, czy w postanowieniu z 28 stycznia 2016 r., sygn. akt I OZ 49/16). Podobne stanowisko zajął NSA w postanowieniu z 2 października 2015 r., sygn. akt II OZ 920/15, w którym uznano, że datą wniesienia pisma drogą elektroniczną jest najwcześniejsza data, w której Sąd mógł zapoznać się z treścią pisma, to jest data jego wpływu do Sądu z możliwością (teoretyczną) jego wydrukowania. W postanowieniu NSA z 21 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 447/11 wskazano natomiast, że chwilą wniesienia pisma procesowego drogą elektroniczną, jakkolwiek obarczonego brakiem formalnym określonym w art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., jednakże wskazującego na zachowanie terminu z art. 194 § 2 p.p.s.a., będzie moment rzeczywistego przesłania poczty elektronicznej, który zostanie odzwierciedlony u odbiorcy wiadomości w odpowiednim programie pocztowym. Informacja o potwierdzeniu transmisji danych, której częścią jest data doręczenia, znajduje się w nagłówku każdego listu elektronicznego i to ona powinna decydować o terminowości wniesienia pisma procesowego.
Odnośnie do daty wniesienia pisma procesowego drogą elektroniczną stanowisko zajął również Sąd Najwyższy. W uchwale z 23 maja 2012 r., III CZP 9/12 SN uznał, że wniesienie środka odwoławczego drogą elektroniczną jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy przepis szczególny tak stanowi (art. 125 § 1; obecnie art. 125 § 21 k.p.c.). Wydruk niedopuszczalnego środka odwoławczego wniesionego drogą elektroniczną może być potraktowany jako środek odwoławczy niewniesiony tą drogą, jeżeli usunięty zostanie brak podpisu (art. 130 § 1 w zw. z art. 126 § 1 pkt 4 k.p.c.). Jeżeli strona prześle za pomocą poczty elektronicznej środek odwoławczy, a następnie usunie brak formalny w postaci braku podpisu w wyznaczonym terminie, to za datę wniesienia tego środka do sądu uznaje się datę wykonania wydruku. W glosie krytycznej do tej uchwały zwraca się uwagę, że uzależnienie przez SN skuteczności wniesienia środka odwoławczego od jego wydruku przez pracownika sądu w terminie otwartym do jego wniesienia, musi się spotkać z krytyką, gdyż zaaprobowanie tego założenia oznaczałoby, że strona może stracić wpływ na dochowanie terminu do wniesienia środka odwoławczego. Na tle powyższych rozważań postuluje się, aby datą wniesienia pisma składanego drogą elektroniczną była data jego wpływu do urządzenia odbiorczego sądu, analogicznie do rozwiązania dotyczącego oświadczeń woli składanych drogą elektroniczną (por. Natalia Wójcik - Krokowska, glosa do uchwały SN z 23 maja 2012 r., III CZP 9/12, lex).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na gruncie procedury sądowoadministracyjnej konsekwencją dopuszczalności wniesienia do sądu pisma procesowego drogą elektroniczną jest przyjęcie, że pismo to wywołuje wszystkie skutki, które ustawa wiąże z wniesieniem pisma procesowego. Skutki te następują z chwilą wpływu danych do komputera obsługującego pocztę elektroniczną sądu. Kolejne czynności, które sąd podejmuje w stosunku do pisma, które wpłynęło drogą elektroniczną, mają charakter następczy i nie stanowią punktu odniesienia dla oceny daty wniesienia pisma procesowego do sądu. Ocena terminowości wniesienia przez stronę środka zaskarżenia w postaci elektronicznej nie powinna zależeć od czynności technicznej pracownika sądu (urzędowej adnotacji czy wydrukowania pisma). To, czy strona dochowa terminu zależy tylko i wyłącznie od jej zachowania, a działanie sądu nie jest warunkiem prawnym zrealizowania się skutku czynności. Stanowisko takie stanowiłoby zanegowanie skutku prawnego posługiwania się środkami komunikacji elektronicznej, których założeniem jest, zgodnie z art. 2 pkt 5 ustawy z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1030), wykorzystanie rozwiązań technicznych, w tym urządzeń teleinformatycznych i współpracujących z nimi narzędzi programowych, umożliwiających indywidualne porozumiewanie się na odległość przy wykorzystaniu transmisji danych między systemami teleinformatycznymi, a w szczególności poczty elektronicznej. Wniesienie do sądu pisma procesowego za pomocą środków komunikacji elektronicznej w rozumieniu art. 2 pkt 5 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną następuje w dniu, w którym wiadomość elektroniczna została wprowadzona do systemu teleinformatycznego sądu. Pismo wniesione do sądu drogą elektroniczną nie spełnia jednak wymogów z art. 46 § 1 pkt 4 p.p.s.a., dlatego jego wniesienie uruchamia postępowanie naprawcze zmierzające do nadania mu prawidłowego biegu.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie powinien ustalić datę wniesienia przez skarżącą zażalenia na postanowienie tego Sądu z 10 listopada 2016 r. z uwzględnieniem informacji uwidocznionych w elektronicznym programie pocztowym tego sądu. W aktach sprawy znajduje się dokument zatytułowany "zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 10 listopada 2016 r.", podpisany przez skarżącą, opatrzony adnotacją " otrzymano w sekretariacie wydziału II dnia [...] grudnia 2016 r." oraz podpisem. W tej sytuacji należy wyjaśnić, czy oświadczenie skarżącej zawarte w zażaleniu znajduje odzwierciedlenie w stanie sprawy, tj. czy zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 10 listopada 2016 r. zostało przesłane przez skarżącą drogą elektroniczną oraz, czy nastąpiło to w dacie powołanej przez skarżącą, tj. [...] grudnia 2016 r.
Mając na uwadze powyższe, orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.