II OZ 139/26

II OZ 139/26 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2026-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2026-01-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 2525/24 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2025-11-19
II OZ 1076/25 - Postanowienie NSA z 2025-07-25
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Odrzucono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 178, art. 184, art. 197 § 2, art. 220 § 1 i 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. P. i R. P., na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 listopada 2025 r., sygn. akt VII SA/Wa 2525/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi K. P. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2024 r. nr 860/2024 w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia: 1. oddalić zażalenie K. P., 2. odrzucić zażalenie R. P.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 19 listopada 2025 r. sygn. akt VII SA/Wa 2525/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") odrzucił skargę K. P. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 25 lipca 2024 r. nr 860/2024 w przedmiocie nakazu rozbiórki.
Za odrzuceniem skargi przemawiał fakt, że skarżąca nie uiściła wpisu sądowego do skargi pomimo tego, że została wezwana zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału VII z 9 października 2025 r. do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 23 kwietnia 2025 r. do uiszczenia wpisu w wysokości 500 zł od skargi na zaskarżoną decyzję. Została wówczas pouczona, że na zarządzenie z 9 października 2025 r. nie przysługuje jej środek zaskarżenia. Wezwanie doręczono K. P. 4 listopada 2025 r. W dniu 10 listopada 2025 r. wniosła zażalenie na zarządzenie z 9 października 2025 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego. Z dokumentów księgowych Sądu wynika, że wpis nie został uiszczony. Tym samym zastosowanie znalazł art. 220 § 3 P.p.s.a. bowiem termin na uiszczenie wpisu upłynął bezskutecznie 12 listopada 2025 r. z uwagi na to że 11 listopada był dniem ustawowo wolnym od pracy.
K. P. i R. P. wnieśli zażalenie na powyższe postanowienie (k. 80 akt), domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia, merytorycznego rozpoznania skargi, przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, stwierdzenia naruszenia ich konstytucyjnego prawa do sądu.
Skarżący wskazują na wadliwość postępowania przed organami administracyjnymi, zignorowanie ich wniosków o prawo pomocy, opisu ich sytuacji życiowej w licznych powiązanych ze sobą sprawach dotyczących tej samej nieruchomości.
W ocenie skarżących, art. 220 § 3 P.p.s.a. ma zastosowanie gdy strona mając realna możliwość nie uiszcza wpisu sądowego pomimo wezwania. Brak wpisu w niniejszej sprawie nie jest przejawem lekceważenia sądu, lecz skutkiem obiektywnego braku środków finansowych przy setkach równoległych postępowań dotyczących tej samej nieruchomości. Sąd doskonale zna ich sytuację z innych spraw (wielokrotne wnioski o prawo pomocy, odmowy, lawina pism tygodniowo). Mechaniczne zastosowanie art. 220 § 3 P.p.s.a. do "wyczyszczenia" z wokandy kolejnej sprawy o nakaz rozbiórki, bez jakiejkolwiek refleksji nad błędami PINB/MWINB i ich sytuacją finansową, jest nadużyciem tej normy i sprowadza prawo do sądu do czystej fikcji dla osób ubogich.
Skarżący zarzucili naruszenie art. 45 ust. 1, art. 77 ust. 2, art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Skarżący wskazują, że dla nich uiszczenie 500 zł wpisu przy kilkuset sprawach, wielokrotnych wpisach i kosztach życia codziennego jest barierą nie do pokonania, co prowadzi do faktycznego wykluczenia z sądowej ochrony prawnej.
Nie stać ich na jednoczesne opłacenie wpisów i pełnomocnika we wszystkich ich sprawach bez rezygnacji z podstawowych potrzeb życiowych ich rodzin. Złożyli kolejny wniosek o prawo pomocy w zakresie całkowitym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie K. P. nie zasługuje na uwzględnienie, zaś zażalenie R. P. podlega odrzuceniu.
Istotą zaskarżonego postanowienia jest to, że K. P. składając skargę do sądu, pomimo nie uzyskania prawa pomocy w postaci zwolnienia z kosztów sądowych (prawomocne postanowienie starszego referendarza sądowego w WSA w Warszawie z 22 stycznia 2025 r. sygn. akt VII SPP/Wa 731/24 – nie wniesiono sprzeciwu), na wezwanie Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia prawomocnego wpisu sądowego nie uiściła tego wpisu sądowego od skargi, co skutkowało odrzuceniem nieopłaconej skargi przez Sąd I instancji.
Oceniając zaskarżone postanowienie w powyższym zakresie NSA stwierdza, że Sąd I instancji postąpił prawidłowo odrzucając skargę albowiem złożona przez K. P. skarga zasadniczo podlegała wpisowi sądowemu. Z akt wynika, że K. P. po prawomocnym rozpatrzeniu jej wniosku o prawo pomocy (odmowa przyznania zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata) otrzymała wezwanie Przewodniczącego Wydziału z 23 kwietnia 2025 r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (k. 31 akt). Zarządzenie to zostało zaskarżone do NSA zażaleniem, które NSA postanowieniem z 25 lipca 2025 r., sygn. akt II OZ 1076/25 odrzucił.
Wobec powyższego kwestia obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi została prawomocnie wyjaśniona i Sąd kolejnym zarządzeniem o charakterze informacyjnym wezwał skarżącą do uiszczenia wpisu od skargi (zarządzenie z 9 października 2025 r. – k 58 akt). Wezwanie to odebrano 4 listopada 2025 r. (zpo k. 77 akt). Pomimo tego wezwania skarga nie została opłacona w terminie do tego wyznaczonym i w tych okolicznościach Sąd słusznie odrzucił skargę K. P. na podstawie art. 220 § 3 P.p.s.a.
W ocenie NSA, argumentacja zażalenia nie zasługiwała na uwzględnienie i nie mogła skutkować uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Kwestia prawa pomocy wbrew odmiennym twierdzeniom zażalenia została prawomocnie rozstrzygnięta postanowieniem starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie z 22 stycznia 2025 r., sygn. akt VII SPP/Wa 731/24, na które nie wniesiono sprzeciwu i wobec czego stało się ono prawomocne. Skoro skarżąca nie uzyskała zwolnienia od kosztów sądowych i nie ustanowiono adwokata z urzędu, to powinna była liczyć się z tym, że koszty te związane z wniesieniem skargi będzie musiała uiścić. Bez tego jej skarga nie zostałaby rozpoznana (art. 220 § 1 P.p.s.a).
Okoliczność, że skarżąca jest inicjatorką wielu postępowań sądowoadministracyjnych, które łącznie obligują do ponoszenia wielu wpisów sądowych na łączną kwotę przewyższającą jej zdolności finansowe nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy bowiem Sąd oceniał wyłącznie prawidłowość odrzucenia skargi z uwagi na jej nieopłacenie pomimo wezwania do uiszczenia wpisu sądowego na potrzeby tej konkretnej skargi. Sąd nie ma podstawy prawnej i uprawnienia aby w sprawie z jednej skargi oceniać zdolności finansowe skarżącej w kontekście innych postępowań toczących się z jej inicjatywy (skarg). Skarżąca skorzystała z prawa pomocy jednak jej wniosek prawomocnie został rozpatrzony odmownie.
Ponadto kwestię legalności zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o wpisie rozstrzygnął prawomocnie NSA rozpoznając zażalenie skarżącej – postanowienie NSA z 25 lipca 2025 r. sygn. akt II OZ 1076/25 odrzucające zażalenie.
W tym stanie rzeczy skarżąca zobligowana była do opłacenia skargi a skoro tego nie zrobiła, pomimo kolejnego wezwania do uiszczenia wpisu, skargę należało odrzucić, tak jak prawidłowo uczynił to Sąd w zaskarżonym postanowieniu.
Kwestia wadliwości postępowania organu nie mogła stanowić oceny NSA bowiem miał on jedynie ocenić prawidłowość odrzucenia skargi a nie dokonać merytorycznej oceny zarzutów skargi, która została przecież odrzucona.
Zdaniem NSA, nie doszło do naruszenia wskazanych w zażaleniu przepisów Konstytucji RP i wynikających z nich zasad albowiem skarżąca wystąpiła o prawo pomocy przewidziane dla osób ubogich mające na celu umożliwienie weryfikację sądową wydanych przez organy administracji decyzji. W tej procedurze uznano, że skarżąca nie spełnia przesłanek do uznania jej za osobę ubogą. W ocenie Sądu, była w stanie ponieść koszty wpisu sądowego w tej sprawie. Po raz kolejny należy zauważyć, że nie ma podstawy prawnej, która umożliwiałaby ocenę zdolności strony do ponoszenia kosztów sądowych z perspektywy wszystkich toczących się z jej inicjatywy postępowań sądowych. Ocena ta jest zindywidualizowana do postępowania wywołanego konkretną, pojedynczą skargą. Stan ubóstwa warunkującego udzielenie prawa pomocy istnieje obiektywnie. Skoro nie było go w jednej sprawie to również w wielu indywidualnych sprawach nie wystąpi.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w pkt 1 sentencji.
Zażalenie wniesione zaś przez R. P. należało z kolei odrzucić jako niedopuszczalne. Zgodnie z art. 197 § 2 P.p.s.a.do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2. W art. 178 P.p.s.a przewidziano zaś odrzucenie skargi kasacyjnej (zażalenia) wniesionej po upływie terminu lub z innych przyczyn niedopuszczalnej, jak również skargi kasacyjnej, której braków strona nie uzupełniła w wyznaczonym terminie.
Zażalenie złożone w niniejszej sprawie przez R. P. na postanowienie Sądu o odrzuceniu skargi K. P. jest niedopuszczalne, ponieważ nie był on podmiotem wnoszącym skargę. Była nim wyłącznie skarżąca.
Należy zauważyć, że niedopuszczalność może wynikać zarówno ze względów podmiotowych, jak i przedmiotowych. Przyczyny o charakterze podmiotowym zachodzą w szczególności wówczas, gdy zażalenie wniesione zostanie przez osobę nie będącą adresatem skarżonego postanowienia, ponieważ jego skutki prawne dotyczą wyłącznie adresata takiego postanowienia. Taka właśnie sytuacja zachodziła w niniejszej sprawie odnośnie zażalenia R. P.
W związku z powyższym NSA na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 178 P.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 sentencji.