II OZ 131/09

II OZ 131/09 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2009-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-01-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łuczaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II OZ 132/09 - Postanowienie NSA z 2009-02-13
IV SAB/Wa 143/08 - Postanowienie WSA w Warszawie z 2009-04-30
II SA/Kr 971/08 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2009-10-14
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 246 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia H. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 971/08 o oddaleniu wniosku H. S. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2008 r., znak [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Kr 971/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek H. S. o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] sierpnia 2008 r. w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że we wniosku o przyznanie o prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od kosztów sądowych skarżący podniósł, iż ze względu na ciężką sytuację finansową nie jest w stanie uiścić wpisu. Ze złożonego oświadczenia o stanie majątku wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Ich miesięczny dochód wynosi [...] zł, na który składają się: świadczenie emerytalne skarżącego w wysokości [...] zł, dochód z najmu - [...] zł, świadczenie emerytalne żony skarżącego w wysokości [...] zł oraz jej dochody z najmu w wysokości - [...] zł. Skarżący jest właścicielem 1/2 domu o powierzchni [...] m2 w N., mieszkania w K. o powierzchni [...] m2, działki w N. - [...] arów oraz działek w N. wielkości [...] arów, [...] arów i [...] arów, a także mieszkania o powierzchni [...] m2 w K. we współwłasności z żoną, udział 1/12 we własności domu o powierzchni [...] m2 w K. oraz garażu o powierzchni [...] m2 w K.. Żona skarżącego jest współwłaścicielką działki o powierzchni [...] arów w N. oraz współwłaścicielką domu o powierzchni [...] m2 w K.. Skarżący posiada lokaty terminowe o wartości [...] zł oraz fundusze inwestycyjne o wartości [...] zł.
Postanowieniem z dnia 29 października 2008 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
W sprzeciwie od tego postanowienia H. S. zarzucił nieuwzględnienie znacznych kosztów utrzymania domu, położonego w N. oraz nakładów na rehabilitację niepełnosprawnej małżonki. Wskazał również na wysokie kwoty spłat – w wysokości [...] zł, zasądzone od niego oraz od jego żony w postępowaniu o zniesienie współwłasności, przedkładając postanowienie Sądu Rejonowego dla K. – K. w K. z dnia [...] kwietnia 2007 r., sygn. akt [...].
Rozpatrując wniosek skarżącego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż nie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym. Sąd pierwszej instancji podniósł, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.) jest uzależnione od wykazania niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Sąd stwierdził, że stan majątkowy H. S. wynikający ze złożonych dokumentów i oświadczeń wskazuje, iż skarżący jest w stanie ponieść obecne koszty postępowania, w postaci wpisu sądowego, nie narażając siebie, ani swojej rodziny na uszczerbek koniecznego utrzymania. Uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł - w ocenie Sądu – nie przekracza możliwości majątkowych skarżącego.
Sąd podniósł, iż prawo pomocy jest instytucją stworzoną z myślą o osobach, które nie są w stanie ponieść kosztów prowadzenia sprawy, nie rezygnując przy tym z koniecznego, niezbędnego utrzymania, a odmowa przyznania tego prawa istotnie mogłaby zamknąć im drogę do sądu. Zdaniem Sądu skarżący nie należy to tej kategorii osób, a wymóg poniesienia przez niego na tym etapie postępowania kosztów wpisu, stanowiących relatywnie niewielką część dochodów jego i rodziny, nie może być uważany za ograniczenie możliwości obrony praw na drodze sądowej. W ocenie Sądu liczne udziały we własności nieruchomości, a także kwoty pieniężne, zgromadzone na lokatach i w funduszach inwestycyjnych świadczą o tym, że - korzystając z posiadanego majątku - skarżący jest w stanie uiścić żądane koszty postępowania bez jakiegokolwiek uszczerbku dla utrzymania zarówno własnego, jak i rodziny. Nadto Sąd podkreślił, że skoro skarżący zdołał wygospodarować tak znaczne kwoty pieniężne celem zgromadzenia ich na lokatach terminowych oraz zainwestowania w fundusze inwestycyjne, nawet przy wykorzystaniu bieżących dochodów rodziny, bez sięgania do szeroko pojętych oszczędności czy wyzbywania się składników majątku ruchomego, to może ponieść żądane koszty, nie narażając się na uszczerbek utrzymania. Sąd wskazał, że koszty, które skarżący ma obowiązek ponieść w związku ze zniesieniem współwłasności zostały zasądzone z uwagi na przyznanie prawa własności nieruchomości lokalowej, której wartość z całą pewnością przekracza wysokość należnych spłat.
W zażaleniu na powyższe postanowienie H. S. wniósł o jego uchylenie. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, że wraz z żoną zdołał wygospodarować tak znaczne kwoty zgromadzone na lokatach i funduszach inwestycyjnych w czasie największej aktywności zawodowej. Skarżący wskazał, iż w celu uzyskania kwoty 500 zł na opłacenie kosztów sądowych nie zamierza sprzedać żadnej ze swoich nieruchomości.
W ocenie skarżącego wpis w wysokości 500 zł jest niewspółmiernie wysoki w porównaniu do wagi sprawy. Ponadto skarżący podniósł zarzuty dotyczące meritum sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie jest zasadne.
Art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a." stanowi, iż pomoc prawna w zakresie częściowym przyznana może zostać osobie fizycznej jedynie w wypadku, gdy nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód.
Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Odmawiając zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dał wyraz swojemu stanowisku, powołując się na sytuację rodzinną i materialną skarżącego oraz jego żony. Stan majątkowy H. S. wskazuje na możliwość poniesienia przez skarżącego kosztów sądowych.
H. S. nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący posiada stały miesięczny dochód, na który składa się emerytura skarżącego w kwocie [...] zł, żona skarżącego osiąga miesięczny dochód w wysokości [...] zł. Nadto H. S. oraz jego żona uzyskają dochody z najmu w kwocie - [...] zł i [...] zł. Skarżący posiada środki pieniężne w postaci lokat oraz funduszy inwestycyjnych w łącznej wysokości [...] zł. Ponadto skarżący oraz jego żona posiadają udziały we własnościach nieruchomości w N., K. i K..
A zatem, stwierdzić należy, iż przy stałym miesięcznym dochodzie skarżący jest w stanie zabezpieczyć środki niezbędne do pokrycia kosztów niniejszego postępowania. Skarżący oprócz stałych dochodów posiada także majątek nieruchomy. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że sposób w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2006, s. 556).
Odnośnie stwierdzenia skarżącego, że wysokość ustalonego wpisu w kwocie 500 zł jest niewspółmierna do wartości przedmiotu zaskarżenia wskazać należy, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 8 października 2008 r. H. S. został wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. Skarżący w dniu 16 listopada 2008 r. wniósł zażalenie na powyższe zarządzenie, a zatem kwestia wysokości oraz zasadności ustalenia tego wpisu będą przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego po przekazaniu tego zażalenia przez Sąd pierwszej instancji.
W niniejszym postępowaniu zażaleniowym Naczelny Sąd Administracyjny bada wyłącznie kwestię zgodności z prawem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 grudnia 2008 r. w przedmiocie oddalenia wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w postanowieniu.