II OZ 127/09

II OZ 127/09 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2009-02-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-01-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Zofia Flasińska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
II SA/Kr 846/08 - Postanowienie WSA w Krakowie z 2009-08-12
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 246 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA - Zofia Flasińska po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. akt II SA/Kr 846/08 oddalające wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2008 r. znak [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 27 listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek skarżącego M. R. o zwolnienie go od kosztów sądowych.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym może nastąpić w przypadku, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie sytuacja materialna skarżącego jest na tyle dobra, że jest on w stanie ponieść koszty postępowania, nie narażając przy tym ani siebie, ani swojej rodziny na uszczerbek koniecznego utrzymania. Przy łącznych dochodach skarżącego i jego małżonki wynoszących miesięcznie 6400 zł uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł, czy sukcesywnie innych kosztów postępowania nie przekracza bowiem jego możliwości finansowych.
Sąd wskazał, iż pojęcie "utrzymania koniecznego", o którym mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. należy rozumieć ściśle. W zakres tego pojęcia wchodzą koszty wyżywienia, niezbędne opłaty, podstawowa odzież oraz koszty leczenia. Nie są natomiast częścią koniecznego utrzymania koszty remontu, nawet w sytuacji, kiedy jego przeprowadzenie było niezbędne, ten bowiem zmierza ku poprawie sytuacji mieszkaniowej, a nie zaspokojenia w tym zakresie podstawowych potrzeb. Zdaniem Sądu I instancji, skarżący planując remont domu winien był zgromadzić odpowiednią sumę pieniężną na cały jego koszt, zaś gdyby nawet tego nie zrobił, możliwe jest odłożenie w czasie pewnych robót bądź obniżenie ich kosztów.
Sąd I instancji podkreślił, że prawo pomocy jest instytucją stworzoną z myślą o osobach, które nie są w stanie ponieść kosztów prowadzenia sprawy bez uszczerbku dla niezbędnego utrzymania siebie i rodziny, to jest takich, którym odmowa przyznania tego prawa istotnie mogłaby zamknąć drogę do sądu. Skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną, zaś ich łączny dochód miesięcznie wynosi 6400 zł. Zdaniem Sądu, nie można więc uznać, że należy on do tej kategorii osób. Wymóg poniesienia przez skarżącego na tym etapie postępowania kosztów wpisu, stanowiących - jako jednorazowy wydatek - relatywnie niewielką część jego dochodów, nie może być uważany za ograniczenie możliwości obrony praw skarżącego na drodze sądowej, tym bardziej, że odpowiednie środki finansowe mógł on gromadzić w dłuższym okresie czasu. Zestawiając dochody rodziny skarżącego z wydatkami na niezbędne utrzymanie i remont domu, Sąd doszedł do wniosku, że skarżącemu wraz z żoną nadal pozostaje do dyspozycji kwota około 2700 zł miesięcznie, co w zupełności wystarcza zarówno na skromne całomiesięczne utrzymanie dwojga osób, jak i uiszczenie wpisu w wysokości 500 zł albo innych potencjalnych związanych z postępowaniem kosztów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał ponadto, iż wykazywane przez skarżącego wydatki na remont mieszkania, leczenie i opłaty w znacznej części dotyczą okresu dwóch miesięcy - października i listopada 2008 r. Przedstawione przez niego dokumenty w niewielkiej części dotyczą wcześniejszych, zaległych należności, bądź kwot należnych w przyszłości. Wśród przedłożonych dokumentów znajdują się faktury za zakup materiałów wykończeniowych i elementów instalacji (kabina prysznicowa, brodzik). Są to koszty ponoszone jednorazowo, które nie mogą uzasadniać wniosku, że wydatki skarżącego na remont w każdym miesiącu kształtowały się i będą się kształtować na tym samym poziomie.
W zażaleniu na to postanowienie skarżący zarzucił Sądowi I instancji błędne ustalenie stanu faktycznego oraz błędną ocenę ustalonego stanu faktycznego, jak również błędną wykładnię art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz błędne zastosowanie tego przepisu, polegające na odmowie zwolnienia go od wpisu w całości lub części, pomimo zaistnienia ku temu przesłanek. Powołując się na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie o uchylenie postanowienia i zwolnienie go od wpisu sądowego w całości lub części.
Skarżący wskazał, iż wyliczona przez Sąd I instancji kwota, która pozostaje na utrzymanie jemu i jego żonie t. j. ok. 2700 zł jest kwotą brutto, a więc faktycznie na utrzymanie pozostaje im mniej pieniędzy. Ponadto przesłane do Sądu rachunki nie obejmują wszystkich wydatków, jakie zmuszony jest on co miesiąc ponosić. Całości wydatków nie jest jednak w stanie udokumentować, ponieważ nie zachował wszystkich paragonów z ostatnich miesięcy i lat na wypadek potrzeby udowodnienia poczynionych wydatków. Skarżący podniósł, że przyjęta przez Sąd kwota nie odpowiada rzeczywistości, gdyż na pokrycie kosztów niezbędnego utrzymania faktycznie pozostaje mu minimum, jakie jest potrzebne miesięcznie.
Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego, skarżący wskazał, iż Sąd przy interpretacji art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyjął, że wydatki związane z
miejscem i warunkami zamieszkania nie mieszczą się w pojęciu "koniecznego utrzymania". Jego zdaniem, potrzeba posiadania miejsca zamieszkania jest podstawową potrzebą człowieka, dlatego wydatki związane z mieszkaniem czy domem zaliczają się do wydatków na konieczne utrzymanie każdej osoby. Zdaniem skarżącego, Sąd nie rozróżnia wydatków, które faktycznie zmierzają ku poprawie sytuacji mieszkaniowej (np. wymiana sprzętu domowego na sprzęt nowszej generacji) od wydatków, które wprost zmierzają do zaspokojenia potrzeby mieszkania. Skarżący podał, że mieszka w domu wybudowanym przed II wojną światową, który wymaga napraw zmierzających do zachowania go w stanie używalności. Zaniechanie remontów tego budynku spowodowałby jego zupełną degradację budynku, dlatego nie jest możliwe ich odłożenie w czasie.
Skarżący podniósł ponadto, że Sąd nie odniósł się do podnoszonej przez niego argumentacji, że wprawdzie dokonał on zabezpieczenia pewnych sum pieniędzy na poczet sporów z organami i sporów sądowych, jednakże zasoby te się już wyczerpały. Wskazał on ponadto, powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy nie ma obowiązku planowania wydatków związanych z postępowaniem sądowoadministracyjnym przed jego wszczęciem.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy, a zatem pokrycie tych kosztów ze środków z budżetu państwa, stanowi wyjątek od przywołanej zasady i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy ich poniesienie przez daną osobę jest obiektywnie niemożliwe.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że sytuacja majątkowa skarżącego w rozpoznawanej sprawie nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w zakresie obejmującym
częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. kosztów wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł. Skarżący oraz jego żona mają stałe źródła dochodu, którego wysokość znacznie przekracza wysokość średniego wynagrodzenia za pracę, gdyż ich łączny dochód wynosi 6400 zł brutto. Stałe wydatki na utrzymanie wykazane przez skarżącego wynoszą ok. 750 zł (opłaty za gaz, energię elektryczną, wywóz śmieci, telefon). Z przedstawionych przez niego dokumentów wynika, że oboje z żoną korzystają z kart kredytowych, co wskazuje, że są osobami zdolnymi do regularnej spłaty ewentualnego zadłużenia na tych kartach, jak również w ocenie banku posiadają taką zdolność. Skarżący jest ponadto właścicielem działki budowlanej, na której planuje budowę domu. Trudno więc uznać, że koszty postępowania sądowego, do uiszczenia których zobowiązany jest skarżący na obecnym etapie postępowania są na tyle wysokie (500 złotych), że nie mogą zostać przez niego uiszczone bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla niego i jego żony.
Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu dokonania przez Sąd I instancji błędnej wykładni art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., wskazać należy, iż kosztami "koniecznego utrzymania" w rozumieniu tego przepisu są niezbędne wydatki zmierzające do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, głównie mające charakter wydatków okresowych. Do kosztów tych należy więc bezspornie zaliczyć wydatki na żywność, odzież, środki czystości, leczenie, edukację oraz wydatki związane z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. Do tych ostatnich należą przede wszystkim koszty stałych opłat z tytułu czynszu, opłat za gaz, energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci. Podobny pogląd wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 20 czerwca 2006 r. (I OZ 805/06, niepubl.), stwierdzając, że przez wydatki konieczne należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (żywność, mieszkanie, ubrania). Do tych wydatków można również zaliczyć wydatki na kształcenie, jednakże tylko w takim zakresie, w jakim od ich poniesienia zależy możliwość kontynuowania nauki. W postanowieniu z dnia 22 marca 2005 r. (FZ 794/04, niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej skarżących w taki sposób, iż nie są oni w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych.
W związku z powyższym, uznać należy, iż koszty remontu mieszkania mogą być zaliczone do kosztów koniecznego utrzymania tylko w sytuacjach wyjątkowych, gdy remont ten jest absolutnie niezbędny do korzystania z mieszkania w sposób umożliwiający zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, a jego zaniechanie mogłoby spowodować niekorzystne skutki dla życia i zdrowia domowników np. koszty związane z podłączeniem podstawowych mediów, koszty likwidacji skutków klęsk żywiołowych. Inne remonty, polegające zwłaszcza na odnowieniu poszczególnych pomieszczeń, wymianie znajdujących się w mieszkaniu instalacji lub sprzętów nie są niezbędne dla zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a więc nie mogą być uznane za koszty koniecznego utrzymania w rozumieniu powołanego przepisu. Jak wynika z przedłożonych przez skarżącego faktur, w październiku i listopadzie 2008 r. przeprowadził on remont łazienki, dokonując m. in. wymiany rur, kabiny prysznicowej, mebli łazienkowych. Mając na uwadze powyższe rozważania, stwierdzić należy, iż wydatki na ten remont nie mogą zostać uznane za koszty niezbędne dla utrzymania skarżącego i jego rodziny. Skarżący, twierdząc jedynie, że zamieszkuje w starym budownictwie nie wykazał w żaden sposób, że poprzedni stan techniczny zajmowanego przez niego mieszkania był na tyle zły, że uniemożliwiał jemu i jego rodzinie zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych w tym lokalu.
Zauważyć należy ponadto, że wezwanie do wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł zostało doręczone skarżącemu we wrześniu 2008 r., natomiast remont przeprowadzał on w październiku i listopadzie 2008 r., a więc mając świadomość konieczności zaoszczędzenia środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Słusznie więc Sąd I instancji wskazał, że w takiej sytuacji skarżący mógł odłożyć planowany remont czasie lub obniżyć jego koszt, aby móc uiścić wpis sądowy.
Należy podkreślić, że treść przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozwala na przyznanie prawa pomocy wyłącznie w sytuacjach wyjątkowych, w których skarżący ponad wszelką wątpliwość udowodnią, że nie są i nie będą w stanie w przyszłości wygospodarować środków na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Nadesłane do Sądu dokumenty oraz złożone przez skarżącego oświadczenia nie potwierdzają, aby tego rodzaju szczególna sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie tej skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji materialnej uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym
zwolnienie od kosztów sądowych. Fakt, że strona nie zgadza się z oceną stanu faktycznego i prawnego dokonaną przez Sąd I instancji nie zmienia, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, prawidłowości wydanego postanowienia i nie jest przesłanką stwierdzenia jego wadliwości.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.