II OZ 1224/25

II OZ 1224/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-09-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-07-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
659
Hasła tematyczne
Koszty postępowania
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 184, 197, 200, 206, 207
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 2 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.A. K. działającego przez przedstawiciela ustawowego C. K. na postanowienie zawarte w punkcie czwartym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 maja 2025 r. sygn. akt VII SAB/Wa 837/25 w przedmiocie kosztów postępowania sądowego w sprawie ze skargi E. A.K. działającego przez przedstawiciela ustawowego C. K. na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Mazowieckiego postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 29 maja 2025 r., sygn. akt VII SAB/Wa 837/25, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. A. K. działającego przez przedstawiciela ustawowego C. K. na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Mazowieckiego postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego stwierdził, że Wojewoda Mazowiecki dopuścił się bezczynności w sprawie z wniosku skarżącego o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego (pkt 1), stwierdził, że bezczynność ta nie miała charakteru rażącego (pkt 2), zobowiązał Wojewodę Mazowieckiego do wydania aktu w terminie dwóch miesięcy od zwrotu akt wraz z prawomocnym wyrokiem (pkt 3) i zasądził od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącego E. A. K. kwotę 150 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego (pkt 4).
Uzasadniając rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania Sąd wskazał, że o kosztach orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r. poz. 1964, ze zm.) w związku z art. 206 p.p.s.a. i obejmuję one zwrot uiszczonego wpisu (100 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika (50 zł). Sąd podniósł przy tym, że uznał za właściwe miarkowanie kosztów zastępstwa procesowego strony skarżącej. Wskazał, że kwota 50 zł jest adekwatna do niezbędnego nakładu pracy pełnomocnika procesowego w niniejszej sprawie i wpisuje się w "uzasadniony przypadek" miarkowania kosztów postępowania, o którym mowa w art. 206 p.p.s.a. Podkreślono przy tym, że ten sam pełnomocnik złożył do tut. Sądu kilkadziesiąt skarg o bardzo zbliżonej treści, tożsamych zarzutach i argumentacji, w sprawach o bliźniaczo podobnych stanach faktycznych i prawnych, różniących się w aspektach nieznaczących. Okoliczność ta pozwala w ocenie Sądu zmniejszyć koszt pracy tego pełnomocnika przy uwzględnieniu koniecznego nakładu pracy dla wywiedzenia skarg opartych o jednobrzmiącą argumentację w powiązaniu ze stopniem zindywidualizowania sprawy.
Zażalenie na powyższe postanowienie zawarte w punkcie czwartym wyroku złożył pełnomocnik strony skarżącej, wnosząc o jego zmianę poprzez zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego na rzecz strony skarżącej kwoty 580 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zdaniem pełnomocnika strony skarżącej zaskarżone postanowienie zapadło z naruszeniem art. 206 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 15 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Zasadą jest bowiem, iż Sąd nie może zasądzić stawki wynagrodzenia adwokata w wysokości niższej niż określona w ww. rozporządzeniu stawka minimalna tj. 480 zł. Zdaniem pełnomocnika, stawka wynikająca z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia jest stawką minimalną, której nie można miarkować w dół, a jedynie w górę w uzasadnionych okolicznościach wynikających z § 15 pkt 3. W zażaleniu podkreślono przy tym, że Sąd miarkując wynagrodzenie nie wziął pod uwagę nakładu pracy i kosztów związanych z przygotowaniem skargi (w tym złożenie ponaglenia), wniesieniem oraz innych towarzyszących czynności po wydaniu wyroku i jego uprawomocnienia. Należą do nich koszty biurowe, pocztowe, wynagrodzenia pracowników i związane z prowadzeniem kancelarii, wydrukowanie pism, ich złożenie, wysłanie, obsługa pism w toku postępowania i monitorowanie sprawy sądowej do momentu uprawomocnienia wyroku i zwrotu akt do organu.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 206 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.), sąd może w uzasadnionych przypadkach odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części, w szczególności jeżeli skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu. W aktualnym brzmieniu tego przepisu możliwość miarkowania, a nawet odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów na rzecz skarżącego od organu w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji w przypadku, o którym mowa w art. 200 p.p.s.a., powiązano, tak jak w postępowaniu kasacyjnym (art. 207 § 2 p.p.s.a.), z pojęciem niedookreślonym "uzasadniony przypadek". Daje to swobodę sądowi orzekającemu w sprawie, ale jednocześnie wymaga odpowiedniego wyjaśnienia na tle konkretnego stanu faktycznego w uzasadnieniu wyroku. Jednocześnie zastosowanie art. 206 p.p.s.a. jest pozostawione uznaniu sądu, zaś katalog okoliczności uzasadniających miarkowanie lub odstąpienie od zasądzenia kosztów ma charakter otwarty, na co wskazuje zwrot "w szczególności". W orzecznictwie podkreśla się natomiast, że "uzasadnionym przypadkiem", o którym mowa w art. 206 p.p.s.a., jest przypadek sprawy sądowoadministracyjnej, w której wystąpiły między innymi następujące okoliczności: niezwłoczne usunięcie stanu bezczynności przez organ, niewielki wkład pracy pełnomocnika wobec treści skargi i jej seryjności, inicjowanie podobnych postępowań sądowych przez stronę, brak skonkretyzowania umowy między stroną skarżącą, a jej pełnomocnikiem, istnienie wątpliwości, czy rzeczywistą intencją skargi jest doprowadzenie do usunięcia bezczynności organu, czy też uzyskanie zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego (zob. postanowienia NSA z: 13 września 2016 r., sygn. akt I OZ 930/16; 15 września 2020 r., sygn. akt I GZ 198/20; 25 września 2020 r., sygn. akt I GZ 240/20, a także wyroki NSA z: 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16; 9 lutego 2021 r., sygn. akt II GZ 9/21).
Mając na względzie, że przywołany powyżej art. 206 p.p.s.a. dotyczy kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o których mowa w art. 205 p.p.s.a., przepis ten obejmuje swoim zakresem także miarkowanie wysokości wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika. Przy określaniu wysokości wynagrodzenia takiego pełnomocnika należy każdorazowo uwzględniać stopień zawiłości sprawy oraz nakład pracy, a także wkład jego pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy, w szczególności czas poświęcony na przygotowanie się do prowadzenia sprawy, liczbę stawiennictw w sądzie, w tym na rozprawach i posiedzeniach, czynności podjęte w sprawie, a także tryb i czas prowadzenia sprawy, obszerność zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (zob. postanowienie NSA z 12 czerwca 2019 r., sygn. akt II OZ 519/19 oraz wyrok NSA z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 208/20). Warunkiem prawidłowego zastosowania przez sąd art. 206 p.p.s.a. jest więc wskazanie, dlaczego uznał on, że zachodzi przypadek uzasadniający zasądzenie jedynie części kosztów. Intencją ustawodawcy było pozostawienie do uznania sądu, czy ma zastosować ten przepis oraz w jakiej części należy odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej w przypadku uwzględnienia jej skargi, jednakże w razie miarkowania tych kosztów obowiązkiem sądu jest precyzyjne uzasadnienie takiego rozstrzygnięcia (zob. postanowienie NSA z 21 lutego 2011 r., sygn. akt II FZ 8/11).
Mając na uwadze powyższe stwierdzić należało, iż nie ma racji strona skarżąca zarzucając niedopuszczalność miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika w sprawie, której przedmiotem jest rozpoznanie wniosku o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego. Wbrew przekonaniu skarżącego z treści art. 206 p.p.s.a. nie wynika, by ograniczono zastosowanie tego przepisu jedynie do spraw, w których wysokość wynagrodzenia zależna jest od wartości przedmiotu sporu. W sytuacji gdy skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej w stosunku do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu, to przepis o miarkowaniu zwrotu kosztów może być stosowany zarówno wtedy, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia daje się wyrazić w wartościach pieniężnych, co skutkuje wpisem stosunkowym (art. 216 i art. 231 p.p.s.a.), jak i wówczas, gdy pobiera się wpis stały (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 2004, s. 285). W obu wypadkach może bowiem wystąpić częściowe uwzględnienie skargi przez sąd administracyjny. Jedynie w sytuacji, gdy przedmiot zaskarżenia można przełożyć na określoną kwotę, znajdzie zastosowanie opisana przykładowo w tym przepisie sytuacja, że skarga została uwzględniona w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu ustalonej w celu pobrania wpisu (zob. B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX/el. 2024, art. 206). Wobec powyższego kwestia charakteru należnego w sprawie wpisu pozostaje bez wpływu na możliwość miarkowania zwrotu kosztów.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji w okolicznościach niniejszej sprawy art. 206 p.p.s.a. nie budzi wątpliwości. Powodem odstąpienia od zasądzenia zwrotu wynagrodzenia pełnomocnika w pełnej wysokości nie było uwzględnienie skargi w części niewspółmiernej do wartości przedmiotu sporu, lecz stwierdzenie, że ma miejsce "uzasadniony przypadek". Kwota z tytułu zastępstwa procesowego została obniżona ze względu na nakład pracy niezbędny do wniesienia skargi, przy uwzględnieniu jej tożsamej treści w kilkuset podobnych sprawach. W orzecznictwie wyrażono pogląd, zgodnie z którym wielość analogicznych spraw, prowadzonych przez tego samego pełnomocnika daje podstawę do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika na podstawie art. 206 p.p.s.a. i wskazano, że tożsamy przedmiot spraw może być uzasadnionym powodem odstąpienia od zasądzenia pełnego zwrotu kosztów postępowania w części dotyczącej wynagrodzenia pełnomocnika (zob. postanowienia NSA z: 25 stycznia 2019 r., sygn. akt I GZ 502/18; 26 stycznia 2022 r., sygn. akt II OZ 10/22; 17 sierpnia 2022 r., sygn. akt II OZ 418/22).
Nie zasługuje też na aprobatę pogląd, że miarkowanie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 206 p.p.s.a. nie może prowadzić do przyznania kosztów zastępstwa procesowego poniżej stawek minimalnych wynikających z przepisów rozporządzenia. Przyjęcie tej koncepcji doprowadziłoby do sytuacji, w której zasądzenie kosztów postępowania miałoby charakter automatyczny. Tymczasem o tym, jakie koszty uznać należy za niezbędne i celowe do dochodzenia praw w sprawie, decyduje sąd.
Zwrócenia uwagi wymaga także, że Sąd pierwszej instancji miarkując wynagrodzenie dla pełnomocnika ocenił jego nakład pracy nie tylko w kontekście wielości skarg i tożsamości ich przedmiotu, lecz także mając na względzie, że złożone skargi mają bardzo zbliżoną treść, tożsame zarzuty i argumentację, zostały złożone w sprawach o bliźniaczo podobnym stanie faktycznym i prawnym, różniącym się w małoznaczących aspektach. Wskazane okoliczności pozwalały zmniejszyć koszt pracy pełnomocnika skarżącej, uwzględniając konieczny nakład pracy dla wywiedzenia skarg opartych o jednobrzmiącą argumentację w powiązaniu ze stopniem zindywidualizowania sprawy. Powyższe uzasadnienie rozstrzygnięcia o kosztach spełnia wymóg przekonującego uzasadnienia, dlaczego w tej sprawie zachodził "uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 206 p.p.s.a. Zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji powołanego przepisu mieściło się w granicach uznania sędziowskiego, w konsekwencji czego zarzut naruszenia art. 206 p.p.s.a. jest nietrafny.
Odnośnie przywołanych w zażaleniu przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie podkreślenia wymaga, że art. 206 p.p.s.a., jako przepis aktu wyższego rzędu, umożliwia sądowi administracyjnemu miarkowanie kosztów postępowania wynikających z regulacji zawartych w powołanym rozporządzeniu. Skoro z treści art. 206 p.p.s.a. wyraźnie wynika, że sąd może nawet w całości odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania (a więc nie przyznać stronie żadnych kosztów), to tym bardziej uzasadniona jest teza, że może stronie przyznać koszty w kwocie niższej niż przewidziane w rozporządzeniu stawki minimalne. Jednocześnie zwrócenia uwagi wymaga, że wymieniony w art. 205 p.p.s.a. katalog niezbędnych kosztów postępowania ma charakter wyczerpujący i zarazem wiążący a zatem nie może być rozszerzany na wydatki zwykle występujące przy okazji postępowania sądowego (np. prowizje bankowe, koszty korespondencji, koszty kserowania pism). Koszty te pokrywa przyznane pełnomocnikowi wynagrodzenie. Nie można więc ich zaliczyć na poczet wydatków pełnomocnika reprezentującego stronę (art. 205 § 2 p.p.s.a.), ani także na poczet kosztów sądowych.
Z przedstawionych wyżej przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.