II OZ 119/24

II OZ 119/24 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2024-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-02-26
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Tomasz Bąkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
Sygn. powiązane
II SA/Łd 727/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2023-01-31
II OZ 491/23 - Postanowienie NSA z 2023-09-26
II OZ 369/24 - Postanowienie NSA z 2024-08-08
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 727/22 o oddaleniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2022 r., nr SKO.4150.248.2022 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi postanowieniem z dnia 13 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 727/22, oddalił wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2022 r., nr SKO.4150.248.2022 w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji.
Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę P.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 27 czerwca 2022 r., nr SKO.4150.248.2022, w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji.
Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi: zawiadomił na podstawie art. 177 § 5 w zw. z art. 177 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") Okręgową Radę Adwokacką w Łodzi, że wyznaczony w ramach przyznanego P.K. prawa pomocy adwokat M.Z. nie wykonała obowiązku polegającego na złożeniu w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Łd 727/22, oddalającego skargę, opinii o braku podstaw do wywiedzenia skargi kasacyjnej (pkt 1) oraz poinformował Okręgową Radę Adwokacką w Łodzi, że ma obowiązek wyznaczenia nowego pełnomocnika z urzędu w terminie 14 dni od dnia doręczenia postanowienia (pkt 2).
Pismem z 18 kwietnia 2023 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Łodzi poinformowała o wyznaczeniu dla skarżącego nowego pełnomocnika w osobie adwokat A.P.
Pismem z 7 czerwca 2023 r., nowy pełnomocnik skarżącego wniósł o sporządzenie uzasadnienia wyroku w niniejszej sprawie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Adwokat A.P. wyjaśniła, że 5 czerwca 2023 r. zapoznała się z aktami sprawy, w których dostrzegła, że uprzedni pełnomocnik skarżącego nie wniósł w ustawowym terminie wniosku o uzasadnienie wyroku z dnia 31 stycznia 2023 r. Wobec tego niezwłocznie skontaktowała się ze skarżącym celem ustalania, czy miał on wiedzę o możliwości wywiedzenia w sprawie skargi kasacyjnej, co wiązało się z koniecznością złożenia wniosku o uzasadnienie. P.K. takich informacji nie posiadał. Nie wiedząc o wydaniu wyroku, nie złożył wniosku o jego uzasadnienie, co z całą pewnością by uczynił, gdyby był w tym zakresie należycie pouczony przez swojego pełnomocnika.
Postanowieniem z 21 czerwca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi przywrócił termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 31 stycznia 2023 r. Postanowieniem z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt II OZ 491/23, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu NSA wskazał, że art. 177 § 5 p.p.s.a. powinien być wykładany w taki sposób, że wyznaczony na jego podstawie pełnomocnik ma również prawo złożyć wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie siedmiu dni od doręczenia zawiadomienia o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, jeżeli poprzedni pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 p.p.s.a. dotychczas takiego wniosku nie złożył. O ile zaś pełnomocnik uchybił temu terminowi może również złożyć, już na zasadach ogólnych, wniosek o przywrócenie terminu do zgłoszenia takiego wniosku (art. 87 § 1 p.p.s.a.).
Według NSA zagadnienie to uszło uwadze Sądu, który skoncentrował się na merytorycznym rozpoznaniu wniosku o przywrócenie terminu, wychodząc z założenia, że wniosek złożony został w ustawowym terminie, aczkolwiek zajętego stanowiska w sposób rzeczowy nie uzasadnił. Sąd I instancji nie uwzględnił, że po otrzymaniu pisma Okręgowej Rady Adwokackiej z 18 kwietnia 2023 r., zawiadamiającego o wyznaczeniu nowego pełnomocnika, Przewodniczący w dniu 23 maja 2023 r. wystąpił do Rady o udzielenie informacji o dacie doręczenia takiego zawiadomienia wyznaczonemu pełnomocnikowi. Z udzielonej odpowiedzi wynika, że nastąpiło to w dniu 4 maja 2023 r., aczkolwiek Rada w chwili udzielania odpowiedzi nie dysponowała dowodem doręczenia pisma. Kwestia ta ma istotne znaczenie, ponieważ wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku winien być zgłoszony w ciągu siedmiu dni od daty zawiadomienia pełnomocnika o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu.
Dalej NSA wskazał, że jeżeli pełnomocnik rzeczywiście została poinformowana o wyznaczeniu pełnomocnikiem z urzędu w dniu 4 maja 2023 r., to nie zostało ustalone, czy wystąpiła nagła i niespodziewana przeszkoda tamująca możliwość zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w ciągu siedmiu dni od zawiadomienia, a jeśli tak, to kiedy ta przeszkoda ustała.
W związku z treścią uzasadnienia postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 września 2023 r., sygn. akt II OZ 491/23, zwrócono się do ORA w Łodzi o nadesłanie potwierdzonej za zgodność z oryginałem kopii zwrotnego potwierdzenia odbioru przez adwokat A.P. zawiadomienia z 18 kwietnia 2023 r. o wyznaczeniu jej do reprezentowania z urzędu P.K. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 727/22.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie sekretariat Okręgowej Rady Adwokackiej w Łodzi poinformował, że nie dysponuje innym dowodem doręczenia adwokat A.P. zawiadomienia z 18 kwietnia 2023 r. o wyznaczeniu jej do reprezentowania z urzędu P.K. w sprawie o sygn. akt II SA/Łd 727/22, niż nadesłanym przy piśmie z 29 sierpnia 2023 r. (k. 176 i 177 a.s.) duplikatem potwierdzenia odbioru ww. korespondencji.
W związku z powyższym wezwano adwokat A.P. do wypowiedzenia się w terminie 7 dni, czy wystąpiła nagła i niespodziewana przeszkoda tamująca możliwość zgłoszenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w ciągu siedmiu dni od zawiadomienia, a jeśli tak, to kiedy ta przeszkoda ustała. W odpowiedzi na wezwanie adwokat A.P. wyjaśniła, że zawiadomienie o wyznaczeniu jej pełnomocnikiem dla skarżącego P.K. zostało doręczone za pośrednictwem operatora pocztowego 4 maja 2023 r. Pismo to zawierało adnotację, że postępowanie toczy się obecnie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Łodzi, natomiast nie wskazano na obowiązek podjęcia niezwłocznych działań w związku z wydaniem orzeczenia, od którego przysługuje skarga kasacyjna. Pełnomocnik dodała, że z uwagi na duże obciążenie jej kancelarii we wskazanym okresie, w tym uczestnictwem w rozprawach, posiedzeniach w siedzibach sądów powszechnych na terenie kilku województw, pełnomocnik zapoznała się z aktami postępowania w pierwszym możliwym terminie, tj. 5 czerwca 2023 r., składając w następstwie tego niezwłocznie, tj. 7 czerwca 2023 r. wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi po ponownym rozpoznaniu sprawy uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.
Zdaniem Sądu okoliczności powołane przez pełnomocnika skarżącego nie uzasadniają przywrócenia terminu. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 26 września 2023 r., przeszkoda, o jakiej mowa ma być nagła i niespodziewana.
Sąd podniósł, że niepoinformowanie pełnomocnika przez ORA o konieczności podjęcia niezwłocznych działań, tj. w terminie 7 dni od daty zawiadomienia, nie stanowi nagłej lub niespodziewanej przeszkody w złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Zdaniem Sądu z samego faktu zawodowego i profesjonalnego charakteru wykonywanej działalności wynika obowiązek adwokata podjęcia wszelkich kroków do niezwłocznego ustalenia, na jakim etapie jest sprawa, w której adwokat został wyznaczony jako pełnomocnik z urzędu, a następnie do podjęcia odpowiednich czynności celem uniknięcia spowodowania dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego.
Nie są przekonujące – w ocenie Sądu – argumenty o dużym obciążeniu kancelarii w okresie biegu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Złożenie takiego wniosku nie wymaga bowiem nadmiernego użycia sił, czy środków. Również nie angażuje zbytnio czasu pełnomocnika zwłaszcza, że wniosek ten można złożyć do Sądu drogą elektroniczną.
P.K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zaskarżając je w całości.
Postanowieniu zarzucono:
1. naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a. § 36 pkt 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 5 sierpnia 2015 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz.U. z 2015 r. poz. 1177 z późn. zm., dalej: "Regulamin") przez niepoinformowanie Okręgowej Rady Adwokackiej w Łodzi o treści wydanego wyroku, a także czy w sprawie został zgłoszony wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia oraz czy i kiedy orzeczenie z uzasadnieniem zostało doręczone stronie, skutkiem czego pełnomocnik z urzędu nie miał wiedzy, iż rozpoczął się bieg terminu do sporządzenia wniosku o uzasadnienia wyroku/wniosku o przywrócenie terminu na sporządzenie wniosku o uzasadnienie wyroku;
b. art. 177 § 5 p.p.s.a. przez wadliwe wyinterpretowanie z ww. przepisu możliwości złożenia przez pełnomocnika z urzędu "wprost" wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w terminie siedmiu dni od zawiadomienia go o wyznaczeniu (bez wniosku o przywrócenie terminu pierwotnego do jego złożenia), jeżeli poprzedni pełnomocnik dotychczas takiego wniosku nie złożył, podczas gdy art. 177 p.p.s.a. reguluje wyłącznie zasady wniesienia skargi kasacyjnej, tj. etapu następczego po złożeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia i nie uprawnia do ponownego otwarcia terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku, a w konsekwencji
c. art. 86 § 1 p.p.s.a przez oddalenie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, w sytuacji gdy pierwotny termin do złożenia wniosku o uzasadnienie minął po upływie siedmiu dni od dnia doręczenia poprzedniemu pełnomocnikowi z urzędu wyroku i nie uległ odnowieniu z chwilą ustanowienia kolejnego pełnomocnika, wobec czego by zrealizować prawo strony do Sądu należałoby wystąpić z wnioskiem o jego przywrócenie o czym wiedzę pełnomocnik powziął (i tym samym otworzył się bieg terminu złożenia wniosku o przywrócenie terminu) z chwilą zapoznana się z aktami oraz potwierdzenia przez klienta informacji o braku wiedzy co do wydania przez Sąd orzekający wyroku.
Jednocześnie wniesiono o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci kopii wydruku pisma z 13 kwietnia 2023 r. skierowanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi do Okręgowej Rady Adwokackiej w Łodzi, dla wykazania informacji przekazanych Okręgowej Radzie Adwokackiej w Łodzi, w tym braku informacji treści orzeczenia, czy został zgłoszony wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia oraz czy i kiedy orzeczenie z uzasadnieniem zostało doręczone stronie.
Na podstawie powyższych zarzutów, na zasadzie art. 197 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a., wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przywrócenie skarżącemu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał wyraźnie, co było według pełnomocnika skarżącego przyczyną uchybienia terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i w związku z tym ustalił, kiedy ta przyczyna ustała. Okoliczności te wynikają wprost z ustaleń faktycznych sprawy, jak również z samego przebiegu postępowania.
Według art. 177 § 3 p.p.s.a., w razie ustanowienia w ramach prawa pomocy adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego po wydaniu orzeczenia, na wniosek złożony przez stronę, której doręcza się odpis orzeczenia z uzasadnieniem sporządzonym z urzędu, albo przez stronę, która zgłosiła wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, termin do wniesienia skargi kasacyjnej biegnie od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu, jednak nie wcześniej niż od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem.
Przepis ten wyznacza zatem sposób ustalania początku biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika z urzędu, co jak wynika z dotychczasowego przebiegu postępowania, nie jest przedmiotem niniejszej sprawy. Trzeba jednak w tym miejscu zaznaczyć, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu na innym etapie postępowania przed Sądem I instancji, kwestia początku biegu terminu do dokonania czynności procesowych przez tegoż pełnomocnika nie została odrębnie uregulowana. Dlatego też zastosowanie w tym zakresie powinny znaleźć przepisy dotyczące stron postępowania oraz stanowisko wypracowane pod wpływem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lipca 2013 r. sygn. akt SK 17/12 (OTK-A 2013, nr 6, poz. 86), w którym Trybunał ustalając znaczenie zwrotu "ustanie przyczyny uchybienia terminu", przyjął – interpretując ten zwrot funkcjonalnie – że chodzi tu o ustalenie przyczyny uchybienia terminowi do dokonania tej, a nie innej określonej czynności (por. też postanowienie NSA z 15.01.2020 r., I OZ 1329/19, LEX nr 2769671). W niniejszej sprawie czynnością tą jest wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W związku z powyższym Sąd I instancji zasadnie określił, że w tym przypadku termin ustania przyczyny uchybienia tego terminu przypada na dzień 4 maja 2023 r., to jest dzień dręczenia pełnomocnikowi zawiadomienia o ustanowieniu go pełnomocnikiem z urzędu, zaś termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływa z dniem 11 maja 2023 r.
Z tych też względów za niezasadne należało uznać związane ze sobą merytorycznie zarzuty naruszenia art. 86 § 1 p.p.s.a. oraz art. 177 § 5 p.p.s.a.
Nie mógł również odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia przez Sąd I instancji § 36 pkt 3 Regulaminu, zgodnie z którym: "W przypadku gdy adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy został ustanowiony po wydaniu orzeczenia, od którego przysługuje środek odwoławczy, przewodniczący wydziału orzeczniczego informuje właściwą okręgową radę adwokacką, radę okręgową izby radców prawnych, Krajową Radę Doradców Podatkowych albo Krajową Radę Rzeczników Patentowych o treści orzeczenia, czy został zgłoszony wniosek o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia oraz czy i kiedy orzeczenie z uzasadnieniem zostało doręczone stronie."
Z postanowienia z dnia 11 kwietnia 2023 r. wynika, na jakim etapie i z jakiego powodu należy wyznaczyć skarżącemu nowego pełnomocnika z urzędu. Natomiast powoływany brak wskazania na obowiązek podjęcia niezwłocznych działań w związku z ustanowieniem pełnomocnika z urzędu nie można poczytywać jako ewentualny brak winy tegoż pełnomocnika w niedochowaniu terminu. W tej sytuacji pełnomocnik, jak wskazywał Sąd I instancji, nie powinien zasłaniać się niepełnymi informacjami uzyskanymi w zawiadomieniu. Niepoinformowanie pełnomocnika przez Radę o stanie sprawy, nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu, jak również brak kontaktu ze skarżącym, skoro dysponując nazwiskiem strony, sygnaturą sprawy oraz umocowaniem można chociażby telefonicznie zasięgnąć informacji o stanie sprawy i zależnie od tego podjąć stosowne czynności procesowe (por. postanowienie NSA z 13.01.2011 r., I OZ 1016/10, LEX nr 741809).
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.