II OZ 1169/05

II OZ 1169/05 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2005-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-10-19
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Henryk Ożóg /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2005r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 lipca 2005r. sygn. akt II SA/Łd 952/03 w sprawie ze skargi W. T. na decyzję Łódzkiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Łodzi z dnia 15 maja 2003r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki postanawia oddalić zażalenie
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił W. T. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku tego Sądu z dnia 24 stycznia 2005r.
W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, iż w dniu 9 lutego 2005r. W. T. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 24 stycznia 2005r. z uzasadnieniem.
W uzasadnieniu skarżący podał, że w trakcie ogłoszenia wyroku był sam, gdyż był nieobecny jego pełnomocnik, lecz wbrew treści art. 140 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie został pouczony przez przewodniczącego co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Zdaniem strony, użyty w tym przepisie termin "strona działająca bez adwokata lub radcy prawnego" ma węższe znaczenie aniżeli termin "strona występująca w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego" określony w art. 5 k.p.c. i zgodnie z wykładnią literalną a także systemową oznacza stronę występującą przy danej czynności procesowej bez pełnomocnika. Skarżący podał również, że stosunek pełnomocnictwa łączący go z radcą prawnym K. K. został rozwiązany w dniu 25 stycznia 2005r. i dopiero w dniu 5 lutego 2005r. w trakcie rozmowy prywatnej z przyjaciółką córki radcą prawnym J. H. –K. dowiedział się, iż w celu uzyskania odpisu wyroku z uzasadnieniem należy złożyć wniosek w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku.
Powołując przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ dalej p.s.a.: art. 86 § 1 zd. 1 i art. 87 § 1, 2, 4 Sąd stwierdził, iż jako okoliczność mającą świadczyć o braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku strona wskazuje na niedopełnienie przez przewodniczącego składu orzekającego obowiązku pouczenia wynikającego z art. 140 § 1 p.s.a.
Zgodnie z tym przepisem przewodniczący składu orzekającego ma obowiązek udzielania stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego.
W literaturze przedmiotu uznaje się wprawdzie, że w sytuacji określonej w art. 140 § 1 p.s.a. w wypadku, gdy przewodniczący nie udzielił stronie (uczestnikowi postępowania) stosownych wskazówek, może ona z tego powodu wnosić o przywrócenie terminu (por. T. Woś, H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, s. 450, J. P. Tarno w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, s. 206, T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska w: Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze., t.I, s. 622). Jednakże dotyczy to wyłącznie sytuacji, gdy na przewodniczącym składu orzekającego ciążył obowiązek wynikający z powołanego wyżej przepisu, któremu uchybił. W niniejszej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca, gdyż skarżącego w postępowaniu przed Sądem reprezentował pełnomocnik będący radcą prawnym. Pomimo jego nieobecności podczas ogłoszenia wyroku w dniu 24 stycznia 2005r. przewodniczący składu orzekającego był zwolniony z obowiązku udzielania skarżącemu wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego.
Z powołanego przepisu wyraźnie bowiem wynika ograniczenie tego obowiązku do sytuacji, kiedy strona działa w postępowaniu przed Sądem bez adwokata lub radcy prawnego i jest obecna podczas ogłoszenia wyroku. Określenie "strona działa bez adwokata lub radcy prawnego" obejmuje zatem wyłącznie sytuacje, gdy strona nie ma żadnego pełnomocnika, jak i wtedy gdy, jej pełnomocnikiem jest osoba niebędąca adwokatem lub radcą prawnym (por. T. .Woś, H. Knysiak - Molczyk, M- Romańska w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, s. 449, T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewska w: Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego. Część pierwsza. Postępowanie rozpoznawcze., t.I, s. 622).
Nie można podzielić poglądu skarżącego, że pojęcie "strona działająca bez adwokata lub radcy prawnego" obejmuje także sytuację, w której strona ma wprawdzie ustanowionego w postępowaniu przed Sądem pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym, lecz przy danej czynności występuje bez niego.
Koniecznym jest również w tym miejscu wskazanie, że wbrew temu co podnosi strona we wniosku o przywrócenie terminu, według Słownika języka polskiego pod red. Mieczysława Szymczaka wydanego przez Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1995 t.I i III zakres pojęć "działać" i "występować w jakiejś sprawie" jest tożsamy, a art. 140 p.p.s.a. jest niemal dosłownym odpowiednikiem art. 327 k.p.c.
Ustosunkowując się do podniesionej przez skarżącego okoliczności rozwiązania w dniu 25 stycznia 2005r., a więc następnego dnia po ogłoszeniu przez Sąd wyroku w niniejszej sprawie, stosunku pełnomocnictwa łączącego skarżącego z reprezentującym go radcą prawnym wyjaśnić należy, iż zgodnie z art. 42 § 1 p.s.a. wypowiedzenie pełnomocnictwa przez mocodawcę odnosi skutek prawny w stosunku do sądu od dnia zawiadomienia go o tym. Natomiast obowiązek działania za stronę jeszcze przez dwa tygodnie przez adwokata lub radcę prawnego dotyczy wyłącznie sytuacji, w której osoby te były stroną wypowiadającą pełnomocnictwo chyba, że zostały zwolnione z tego obowiązku przez mocodawcę.
W zażaleniu na to postanowienie W. T. zarzucił:
1. naruszenie art. 140 § 1 p.s.a. przez przyjęcie, że termin "strona działająca bez adwokata lub radcy prawnego" jest tożsamy z terminem "strona występująca w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego";
2. naruszenie art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyjęcie, że strona niereprezentowana przy danej czynności procesowej przez zawodowego pełnomocnika jest traktowana zgodnie z zasadą równości,
i wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z uzasadnieniem albo o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy w zakresie wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z uzasadnieniem sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia W. T. podniósł, iż podczas ogłoszenia wyroku w przedmiotowej sprawie w dniu 24 stycznia 2005 roku był sam, bez pełnomocnika będącego radcą prawnym. Mimo to – wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 140 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – nie został poinformowany przez przewodniczącą o sposobie i terminie wniesienia środka odwoławczego od tego wyroku. Należy podkreślić, że użyty przez ustawodawcę w tym przepisie termin "strona działająca bez adwokata lub radcy prawnego" nie jest tożsamy z terminem "strona występująca w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego" użytym zarówno w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /art. 6/, jak i w Kodeksie postępowania cywilnego /art.5/. Mając na uwadze ogólną zasadę racjonalności ustawodawcy, należy – stosując wykładnię literalną, a także systemową przywołanych przepisów – jednoznacznie stwierdzić, że termin "działać" oznacza działanie przy konkretnej czynności procesowej, zaś dopiero znacznie szersze pojęcie "występować w sprawie" oznacza całokształt postępowania przed sądem. Rozróżnienie takie jest również zgodne z językową definicją pojęć "działać" oraz "występować w sprawie.".
W niniejszej sprawie na uwagę zasługuje fakt, że przewodnicząca podczas posiedzenia Sądu w dniu 24 stycznia 2005 roku, na którym nastąpiło ogłoszenie wyroku, udzielała mu pouczeń co do możliwości dalszego prowadzenia sprawy, wskazując na możliwość skorzystania z regulacji art. 154 kodeksu postępowania administracyjnego. Fakt udzielenia powyższych pouczeń wywołał u skarżącego uzasadnione przekonanie, że wskazany przez przewodniczącą sposób dalszego poprowadzenia sprawy stanowi jedyną możliwość dalszych działań, a wydany przez sąd orzekający wyrok jest niezaskarżalny.
Zasada postępowania przed sądami administracyjnymi wyrażona w art. 140 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wypływa z ogólniejszej reguły postępowania sądowego, jaką jest zasada równości stron, ta zaś jest bezpośrednią konkretyzacją reguł konstytucyjnych, a mianowicie art. 32 Konstytucji RP, zgodnie z którym "Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne". Ta konstytucyjna równość oznacza również danie każdemu obywatelowi jednakowej szansy skorzystania ze wszelkich środków prawnych mogących przysłużyć się obronie jego interesów. Nieudzielenie skarżącemu przez przewodniczącą na posiedzeniu w dniu 24 stycznia 2005 roku wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA w Łodzi stanowi pogwałcenie tej konstytucyjnej zasady – nie dano mu bowiem szansy na skorzystanie z przysługującego mu środka odwoławczego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zażalenie nie jest zasadne.
Należy bowiem w pełni podzielić pogląd Sądu I instancji, iż zdanie zawarte w art. 140 § 1 p.s.a. "stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego" oznacza sytuację, w której strona w postępowaniu sądowym uczestniczy sama nie korzystając z fachowej pomocy prawnej.
Taki kierunek wykładni tego przepisu art.140 § 1 p.s.a., w którym realizuje się zasada wyrażona w art. 6 p.s.a. uzasadnia brzmienie dalszych przepisów: art. 140 § 2 i art. 140 § 3 p.s.a. Pierwszy z nich stanowi, iż stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, która na skutek pozbawienia wolności była nieobecna przy ogłoszeniu wyroku, sąd z urzędu w ciągu tygodnia od ogłoszenia wyroku doręcza odpis jego sentencji z pouczeniem o terminie i sposobie wniesienia środka zaskarżenia. Drugi natomiast mówi, iż jeżeli sąd doręcza odpis sentencji wyroku wydanego na posiedzeniu niejawnym stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, poucza ją o terminie i sposobie wniesienia środka odwoławczego. W literaturze prawniczej słusznie przyjmuje się, że pouczenie co do sposobu wniesienia środka odwoławczego powinno również wskazywać czynności, które może wykonać tylko adwokat /radca prawny/, a także podstawy i tryb wystąpienia z wnioskiem o ustanowienie adwokata /radcy prawnego/. Umożliwia to stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, a nieobecnej na rozprawie, zaznajomienie się z udzielonym przez sąd pouczeniem co do przysługującego jej środka odwoławczego /J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, str. 206/. Gdyby zatem wspomniane sporne zdanie odczytywać tak, jak czyni to skarżący, pouczenie, do którego Sąd zobowiązuje ustawa /p.s.a/ stawałoby się bezprzedmiotowe; pouczanie profesjonalnego pełnomocnika jest absolutnie zbędne. Toteż zupełnie trafnie we wspomnianej literaturze wyraża się zapatrywanie, że strona działa bez adwokata lub radcy prawnego zarówno wtedy, gdy nie ma żadnego pełnomocnika procesowego, jak i wówczas, kiedy jej pełnomocnikiem procesowym jest osoba niebędąca adwokatem lub radcą prawnym /T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydawn. Prawn. 2005r., str. 448/.
W dniu wyrokowania, przy tym, pełnomocnictwo udzielone przez skarżącego, istniało, zostało wypowiedziane dopiero następnego dnia, tym samym powyższe wywody nie tracą na znaczeniu w sprawie skarżącego o zasadność odmowy przywrócenia mu terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Argumentacji skarżącego nie da się także wzmocnić zasadą art. 32 Konstytucji, który stanowi o równości wszystkich wobec prawa. Zdaniem skarżącego naruszenie tej zasady polega na przyjęciu, że strona niereprezentowana przy danej czynności procesowej przez zawodowego pełnomocnika jest traktowana zgodnie z zasadą równości. Zasada ta nie doznaje tu jednak ograniczenia. W sprawie działa bowiem profesjonalny pełnomocnik. To zaś czy jest obecny przy danej czynności, czy nie jest odrębną kwestią nie mającą decydującego znaczenia. Można tylko za Sądem Najwyższym stwierdzić, że pełnomocnik strony nie jest ograniczony co do kierunku czynności podejmowanych w imieniu mocodawcy; stąd też każda czynność, nawet niekorzystna dla reprezentowanego podjęta w granicach umocowania, wywołuje dla niego skutki, w tym również niekorzystne. Dotyczy to także zaniechania podjęcia czynności, a w szczególności wniesienie środka odwoławczego, czy uchybienia terminowi z tym środkiem związanemu /postanowienie z dnia 19 czerwca 1996r., II KZ 22/96, OSP 1996/12, poz. 242/.
Z tych względów zażalenie należało oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.s.a.