I OZ 1018/15

I OZ 1018/15 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2015-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-07-06
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bożena Popowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I OZ 1170/13 - Postanowienie NSA z 2013-12-06
I OZ 271/16 - Postanowienie NSA z 2016-03-30
I OZ 683/14 - Postanowienie NSA z 2014-08-12
II SA/Ol 579/13 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2014-10-21
I OZ 579/13 - Postanowienie NSA z 2013-07-17
IV SA/Po 387/13 - Postanowienie WSA w Poznaniu z 2013-10-22
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w...
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 165, art. 246 § 1 pkt. 2, art. 255
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bożena Popowska po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 6 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 579/13 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "P.p.s.a."), odmówił W. W. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Sąd I instancji wskazał, iż z urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną, bez żadnych źródeł dochodu, bez prawa do emerytury, czy też renty. Skarżący podał, że nie posiada żadnych nieruchomości ani żadnych wartościowych przedmiotów. Ponadto z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że sam prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżący zaznaczył również, iż w związku z niemożnością skompletowania wszystkich dokumentów, zmuszony był opłacić wpis sądowy od wniesionej skargi, jednakże pieniądze na ten cel (200 zł) pożyczył i nadal nie oddał. Aktualnie nie ma od kogo pożyczyć pieniędzy ani też nie posiada własnych środków na uiszczenie wpisu od zażalenia. Z treści zaświadczenia wystawionego przez Miejski Urząd Pracy w O. w dniu [...] czerwca 2014 r. wynika, że skarżący jest zarejestrowany w tut. Urzędzie jako osoba bezrobotna od dnia [...] grudnia 2013 r. bez prawa do zasiłku (k.152). Ponadto z załączonego do sprzeciwu wyciągu z posiadanego przez skarżącego rachunku bankowego – za okres od dnia 1 października 2014 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. wynika, że saldo początkowe, jak i saldo końcowe tego konta wynosiło 0 zł (k. 169). Skarżący dołączył również pismo, w którym jego rodzice oświadczyli, iż mieszka on z nimi i korzysta ze wspólnego wyżywienia, jednakże nie są w stanie pomóc mu finansowo, w tym opłacić jego kosztów sądowych (k. 170).
W ocenie Sądu, powyższe przedstawione przez skarżącego okoliczności nie pozwalają na stwierdzenie, iż spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy. Sąd zauważył, że wspólne zamieszkiwanie z rodzicami, którzy ponoszą również koszty wyżywienia, faktycznie oznacza prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. W związku z tym, iż skarżący jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, emerytury lub renty i według oświadczenia nie uzyskuje żadnych dochodów, należy przyjąć, iż rodzice skarżącego ponoszą także inne koszty utrzymania syna, jak ubrania, telefon komórkowy, czy też środki higieny osobistej. Wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego pozwala zaś na poczynienie odpowiednich oszczędności w celu zgromadzenia środków niezbędnych na prowadzenie spraw sądowych przez członka rodziny. Ponadto, wszczynając postępowanie sądowe czy administracyjne skarżący powinien był liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel.
Sąd zauważył, iż przedłożony przez skarżącego wyciąg z konta bankowego dotyczy okresu od dnia 1 października 2014 r. do dnia 31 grudnia 2014 r., a więc okresu sprzed prawie sześciu miesięcy. Tymczasem, Sąd musi dysponować precyzyjnymi, aktualnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy. WSA wskazał, iż obecnie rozpoznawany wniosek jest kolejnym wnioskiem skarżącego o przyznanie prawa pomocy złożonym w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2014 r. (sygn. akt I OZ 683/14) oddalił zażalenie skarżącego na powyższe rozstrzygnięcie, przyznając rację Sądowi I instancji, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy. Pomimo wskazań zawartych w powołanych postanowieniach skarżący, występując z kolejnym wnioskiem, poza zawężeniem jego zakresu, nie odniósł się w żaden sposób do stanowiska co do zaniechania dostarczenia określonych danych odnoszących się do jego sytuacji. Zdaniem Sądu, wyjaśnienie w tych postanowieniach, jak istotne znaczenie dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ma poparcie go stosownymi informacjami, usprawiedliwia zaniechanie ponownego wzywania skarżącego do uzupełnienia materiału dowodowego przy rozpatrywaniu obecnego jego wniosku i stwierdzenie, że nie wykazał on, że spełniona została przesłanka, uzasadniająca jego uwzględnienie.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożył W. W.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie zasługuje na uwzględnienie.
Wskazać na wstępie należy, że skarżący w niniejszej sprawie dwukrotnie składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Sprawy z wniosków skarżącego zostały prawomocnie rozstrzygnięte – najpierw postanowieniem referendarza sądowego z 24 września 2013 r., a potem, na skutek ponownego wniosku w tym samym zakresie, postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 sierpnia 2014 r., którymi odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Z uzasadnień wspomnianych postanowień wynika, że wówczas powodem odmowy przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie był brak wykazania przez skarżącego niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania. Uznano, że przedstawione przez stronę dane były niekompletne i budziły istotne wątpliwości, zaś skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił żądanych dokumentów.
Oceniając trzeci z kolei wniosek skarżącego, będący ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd uznał, że wspólne zamieszkiwanie z rodzicami, którzy ponoszą również koszty wyżywienia fatycznie oznacza prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. WSA przyjął, że rodzice skarżącego ponoszą także pozostałe koszty utrzymania syna, zaś wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego pozwala na poczynienie odpowiednich oszczędności w celu zgromadzenia środków niezbędnych na prowadzenie spraw sądowych przez członka rodziny. Podkreślić jednak trzeba, że na obecnym etapie postępowania Sądowi I instancji nie była znana ani ogólna kwota dochodów rodziców skarżącego, ani wysokość ponoszonych przez nich wydatków. Sąd dysponował jedynie oświadczeniem rodziców skarżącego, iż syn mieszka z nimi i korzysta ze wspólnego wyżywienia, jednakże nie są oni w stanie udzielić mu pomocy finansowej na pokrycie kosztów postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, analiza powtórnie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalała na jednoznaczną konkluzję, że rodzice skarżącego są w stanie zgromadzić środki na pokrycie kosztów postępowania sądowego zainicjowanego przez wnioskodawcę. Dane, którymi dysponował Sąd I instancji były niewystarczające do oceny ich rzeczywistego stanu majątkowego. W tej sytuacji, Sąd I instancji powinien rozważyć zasadność zastosowania art. 255 P.p.s.a., zgodnie z którym jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające dla oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.
Podkreślenia wymaga przy tym, że od zastosowania trybu z art. 255 P.p.s.a. nie zwalnia Sądu – w przypadku stwierdzenia, że oświadczenie we wniosku jest niewystarczające bądź budzi wątpliwości – to, że w toku poprzedniego postępowania o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wypełnił w pełni skierowanego do niego na podstawie tego przepisu wezwania. Wątpliwości (bądź niewystarczające dane) dotyczą bowiem w takim przypadku okoliczności nieobjętych poprzednim wezwaniem i nie można pozbawiać wnioskodawcy możliwości przedłożenia na ich potwierdzenie dodatkowych oświadczeń bądź dokumentów.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że w ponownym wniosku strona powołała nowe okoliczności wskazując, iż nie pobiera już stypendium szkoleniowego oraz nie posiada żadnych oszczędności. Na potwierdzenie powyższego wnioskodawca przedłożył wyciąg z rachunku bankowego za okres od 1 października 2014 r. do dnia 31 grudnia 2014 r. Należy zauważyć, że przedmiotowy wyciąg został przedłożony Sądowi, przy piśmie z dnia 5 marca 2015 r., które stanowiło uzupełnienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego poprzedzającego zaskarżone postanowienie. Z pomocą tego dokumentu, wnioskodawca podważał negatywne orzeczenie referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy. Nie można więc czynić stronie zarzutu, iż w dacie orzekania przez Sąd I instancji, dane z wyciągu były nieaktualne, bowiem, jak już wskazano wyżej, w takiej sytuacji ustawodawca przewidział w art. 255 P.p.s.a. tryb "uzupełnienia" oświadczenia strony. Zasadność jego zastosowania także w powyższym przypadku, Wojewódzki Sąd Administracyjny powinien rozważyć przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Po ewentualnym wezwaniu w trybie art. 255 P.p.s.a. (i uzupełnieniu oświadczeń strony) Sąd I instancji będzie zobowiązany do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle normy zawartej w art. 165 P.p.s.a. i stwierdzenie, czy doszło do zmiany okoliczności sprawy umożliwiającej uznanie, że obecnie skarżący wykazał spełnienie przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.