I OZ 386/22

I OZ 386/22 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2022-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Iwona Bogucka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Zawieszenie/podjęcie postępowania
Sygn. powiązane
I SA/Wa 2620/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-09-23
I OSK 915/23 - Wyrok NSA z 2024-10-03
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 12, art. 33 § 1, art. 124 § 1 pkt 1 i § 2, art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Iwona Bogucka po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2620/20 o zawieszeniu postępowania międzyinstancyjnego w sprawie skargi J. K. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 21 września 2020 r. nr 3086/2020 w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 23 września 2021 r., I SA/Wa 2620/20, oddalił skargę J. K. (dalej: skarżąca) na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 21 września 2020 r. utrzymującą w mocy decyzję Starosty Legionowskiego z 26 marca 2020 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania na działkę. Odpis sentencji powyższego wyroku przesłano pełnomocnikowi skarżącego, organowi oraz uczestnikom postępowania – Wójtowi Gminy W. i F. K.
W dniu 8 października 2021 r. Sąd powziął informację o śmierci uczestnika postępowania F. K. na skutek zwrotu przesyłki sądowej zawierającej odpis sentencji powyższego wyroku z adnotacją "adresat zmarł".
W związku z powyższym w dniu 3 grudnia 2021 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 22 listopada 2021 r., zwrócono się do Urzędu Stanu Cywilnego w W. o nadesłanie, w terminie 7 dni, odpisu aktu zgonu F. K.
W dniu 20 grudnia 2021 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku.
W dniu 20 grudnia 2021 r. do Sądu wpłynęło pismo Urzędu Stanu Cywilnego w W. z 15 grudnia 2021 r. zawierające odpis skrócony aktu zgonu ww., z którego wynika, że zmarł on w dniu 19 czerwca 2020 r.
W dniu 20 kwietnia 2022 r., w wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 1 kwietnia 2022 r., wezwano pełnomocnika skarżącej o udzielenie, w terminie 7 dni, informacji, czy przeprowadzone zostało postępowanie spadkowe po zmarłym oraz czy znani są mu następcy prawni ww. wraz z ich aktualnymi adresami zamieszkania. Jeśli takie postępowanie zostało zakończone – zobowiązano do nadesłania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po ww. lub aktu poświadczenia dziedziczenia po ww., względnie o podanie Sądu, który wydał stosowne orzeczenie.
Pismem z 21 kwietnia 2022 r. pełnomocnik skarżącej poinformował, że po zmarłym nie zostało przeprowadzone i nie toczy się postępowanie spadkowe, w tym nie został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia. Jednocześnie pełnomocnik skarżącej wskazał, że następcami prawnymi zmarłego uczestnika postępowania są jego dzieci E. K. i A. P. oraz skarżąca.
Postanowieniem z 26 kwietnia 2022 r., I SA/Wa 2620/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.), zawiesił postępowanie sądowe do czasu ustalenia następców prawnych zmarłego uczestnika postępowania.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie i zarzucając naruszenie art. 124 § 1 pkt. 1 p.p.s..a w zw. z art. 33 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 12 p.p.s.a. polegające na zawieszeniu postępowania pomimo, że nie wystąpiły przesłanki do jego zawieszenia. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że WSA z urzędu zawiesił postępowanie za przyczynę podając śmierć strony postępowania administracyjnego – F. K. Sąd przyjął bowiem, że ww. jest uczestnikiem postępowania. Skarżąca wskazała, że ww. zmarł przed wniesieniem skargi do WSA, bowiem wniesienie skargi na decyzję Wojewody miało miejsce w dniu 31 października 2020 r. Ponadto, skargę wywiedziono od decyzji Wojewody w części, w której dotyczy ona skarżącej. Wobec powyższego, w ocenie skarżącej, WSA błędnie uznał, że wynik niniejszego postępowania sądowego dotyczy interesu prawnego ww. zmarłego czy jego następców prawnych. Po pierwsze, z chwilą śmierci ww. ustała wspólność majątkowa pomiędzy skarżącą a jej zmarłym małżonkiem. Zatem roszczenie o ustalenie i wypłatę odszkodowania utraciło byt roszczenia wspólnego. Z kolei, zgodnie z ugruntowanym poglądem doktryny, roszczenie o odszkodowanie z tytułu wywłaszczenia ma charakter podzielny i może być dochodzone niezależnie przez współuprawnionych, pod warunkiem, że nie łączy ich ustrój majątkowy powodujący niepodzielną wspólność majątkową. Po drugie, jak już podkreślono, zakresem zaskarżenia decyzji Wojewody objęto wyłącznie część tej decyzji, która dotyczy skarżącej. Zważywszy, że decyzja Wojewody została skierowana do małżonków F. i J. K, należy uznać, że w odniesieniu do skarżącej dotyczyła ona 1/2 roszczenia o odszkodowanie, które nie weszło w skład masy spadkowej i z mocy prawa stało się odrębnym majątkiem skarżącej. Wobec tak ukształtowanego zakresu zaskarżenia należało uznać, że spadkobiercom F. K. nie przysługuje przymiot uczestników postępowania, gdyż sprawa nie dotyczy ich interesu prawnego. Wynik przedmiotowej sprawy nie ma wpływu na roszczenie, które z mocy spadkobrania przeszło na ich rzecz. Odrębną kwestią jest natomiast roszczenie skarżącej oraz uczestników o ustalenie i wypłatę części odszkodowania, która weszła w skład masy spadkowej po ww. zmarłym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje;
Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego, utraty przez nich zdolności procesowej, utraty przez stronę zdolności sądowej lub utraty przez przedstawiciela ustawowego charakteru takiego przedstawiciela. Zgodnie zaś z art. 12 p.p.s.a. ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o stronie, rozumie się przez to również uczestnika postępowania. Uczestnikiem postępowania na prawach strony jest zgodnie z art. 33 § 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego. Stosownie zatem do art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 33 § 1 p.p.s.a., sąd zawiesza z urzędu postępowanie w razie śmierci uczestnika postępowania. Ww. przepis stanowi podstawę do obligatoryjnego zawieszenia postępowania przez sąd w przypadku stwierdzenia, że strona skarżąca czy też uczestnik postępowania zmarli.
Należy również podkreślić, że wydając takie postanowienie sąd nie może mieć wątpliwości, czy zaistniała podstawa do zawieszenia postępowania. Przed wydaniem rozstrzygnięcia sąd winien zwrócić się do właściwego urzędu stanu cywilnego o nadesłanie odpisu aktu zgonu strony. Tylko dokument w postaci aktu zgonu potwierdza w sposób niebudzący wątpliwości, że strona postępowania zmarła i daje możliwość ustalenia dokładnej daty zgonu strony, co jest niezbędne w świetle art. 124 § 2 p.p.s.a., który obliguje sąd do zawieszenia postępowania od dnia zdarzenia, które stanowi przesłankę podjęcia takiego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie fakt śmierci F. K. potwierdził odpis skrócony aktu zgonu przesłany przez Urząd Stanu Cywilnego w W. Według zawartych tam informacji ww. zmarł w dniu 19 czerwca 2020 r.
Brak wątpliwości co do tego kiedy zmarła dana osoba pozwala na stwierdzenie, czy w ogóle była ona stroną postępowania sądowego. Ustalenie, że strona zmarła przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego może mieć wpływ na ocenę legalności zaskarżonej decyzji, a ponadto nie stanowi podstawy do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego.
W niniejszej sprawie ww. był stroną postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną do Sądu decyzją Wojewody. W tym miejscu wskazania wymaga, że zaskarżona do Sądu decyzja Wojewody wydana została w dniu 21 września 2020 r. i doręczona pełnomocnikowi F. K. i J. K. – r. pr. P. D. Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniesiona została zaś przez skarżącą w dniu 31 października 2020 r.
Skoro nie jest kwestionowane to, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona w dniu 31 października 2020 r., to uznać należy, że postępowanie sądowoadministracyjne toczy się od tego dnia. Fakt śmierci ww. strony postępowania administracyjnego w dniu 19 czerwca 2020 r. prowadzi do wniosku, że nie stał się on uczestnikiem postępowania sądowego, a jego śmierć nie mogła stanowić podstawy zawieszenia postępowania sądowego wywołanego skargą. Przesłanka zawieszenia, w postaci śmierci strony musi zaistnieć w toku prowadzonego przez sąd postępowania i dotyczyć jego strony (uczestnika). Wobec powyższego w sprawie nie zaistniała podstawa z art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. do zawieszenia toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego z urzędu, bowiem śmierć strony postępowania administracyjnego nastąpiła przed zainicjowaniem postępowania sądowego.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.