II OSK 998/24

II OSK 998/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Małgorzata Masternak - Kubiak
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1264
art. 41, 42, 43 pkt 1 i 2, art. 13 ust. 1, art. 15
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Izabela Kucharczyk - Szczerba po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2024 r. sygn. akt IV SA/Wa 2155/23 w sprawie ze skargi B. B. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 30 czerwca 2023 r. nr RdU-164-2/S/23 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 22 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 2155/23, po rozpoznaniu skargi obywatela Nigerii B. B. (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "skarżący kasacyjnie"), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: "Rada", "organ") z 30 czerwca 2023 r. nr RdU-164-2/S/23. Decyzją tą Rada utrzymała w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu", "organ pierwszej instancji") z 28 lutego 2023 r. nr DPU.420.1823.2021, którą odmówiono cudzoziemcowi nadania statusu uchodźcy oraz odmówiono udzielenia ochrony uzupełniającej.
2. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie złożył cudzoziemiec, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:
1) mające wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa materialnego tj. art. 13 ust. 1, art. 13 ust. 4 pkt 1, 2, 3, art. 14 ust. 1 pkt 3, 4 i 5 oraz art. 15 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1264 ze zm.; dalej: "ustawa o ochronie") poprzez niewłaściwe niezastosowanie tych przepisów oraz nieuzasadnione i arbitralne podzielenie błędnych ustaleń Rady i Szefa Urzędu polegających na stwierdzeniu, że okoliczności sprawy nie uzasadniają udzielenia skarżącemu statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej, w sytuacji gdy w przypadku cudzoziemca istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem ze strony bojówek islamistycznych Boko Haram, Miyatti Allah, Fulani Hesme ze względu na wyznawaną przez cudzoziemca religię, a także jego przynależność etniczną oraz przekonania polityczne i jednocześnie nie może on korzystać z ochrony kraju pochodzenia, który opuścił wobec istnienia wskazanych obaw przed prześladowaniem;
2) mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie prawa proceduralnego, tj.:
a) art. 10 w zw. z art. 141 § 1 p.p.s.a., co polegało na faktycznym nierozpoznaniu skargi, albowiem WSA w Warszawie nie ocenił i nie odniósł się w skarżonym orzeczeniu w ogóle do podnoszonych w skardze zarzutów związanych z przynależnością skarżącego do ugrupowania politycznego - IPOB (The Indigenous People of Biafra) i związanych z tym obaw przed prześladowaniem, a jedynie (i to lakonicznie) ocenił kwestię przynależności skarżącego do grupy etnicznej - Igbo, która nie jest jednak wyżej wskazanym stronnictwem politycznym (mimo, że też zaczyna się na literę "I" i w swojej nazwie ma także litery "O" i "B");
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Rady i bezzasadne oddalenie skargi, pomimo iż decyzja organu drugiego stopnia została wydana z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7 w zw. z art. 8 § 1 i w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., albowiem Rada zaniechała podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy i, tak jak organ pierwszego stopnia, pominęła tę część zeznań cudzoziemca, w której deklarował obawy przed prześladowaniem ze względu na jego przynależność do IPOB (The Indigenous People of Biafra) i nie uwzględniła tych, podnoszonych przez wnioskodawcę obaw i okoliczności przy wydawaniu decyzji z 30 czerwca 2023 r.;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Rady i bezzasadne oddalenie skargi, pomimo iż decyzje organu pierwszego i drugiego stopnia zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7 w zw. z art. 75 § 1 i art. 77 § 1 k.p.a. co polegało na zaniechaniu przez organy podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy poprzez nie zgromadzenie dowodów dotyczących osób deklarujących przynależność do prześladowanej w Nigerii grupy społecznej IPOB (The Indigenous People of Biafra) i ryzyka prześladowania tej grupy społeczno-politycznej;
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Rady i bezzasadne oddalenie skargi, pomimo iż decyzje organu pierwszego i drugiego stopnia zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania art. 7 w zw. z art. art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 k.p.a., co polegało na nieuzasadnionym i arbitralnym przyjęciu, że zeznania skarżącego nie dają podstaw do stwierdzenia, że był on prześladowany w kraju pochodzenia, w sytuacji, gdy cudzoziemiec w swoich zeznaniach wskazał na takie okoliczności, które uzasadniają przyjęcie, że jest on zagrożony prześladowaniem;
e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonej decyzji Rady i bezzasadne oddalenie skargi, pomimo iż decyzje organu pierwszego i drugiego stopnia zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 8 § 1, art. 80 i w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., co polegało na przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w sposób niebudzący zaufania wnioskodawcy do władzy publicznej i z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów poprzez dowolne (a nie swobodne) przyjęcie przez organ, że cudzoziemiec po powrocie do kraju pochodzenia nie będzie narażony na prześladowanie lub ryzyko doznania poważnej krzywdy, gdy w rzeczywistości jego życie i zdrowie jest tam zagrożone, albowiem w Nigerii chrześcijanie, a także osoby należące do ruchu IPOB, oraz przedstawiciele społeczności Igbo są realnie narażeni na prześladowanie zarówno ze strony podmiotów państwowych, jak i pozapaństwowych;
f) art. 151 p.p.s.a. poprzez nieuzasadnione oddalenie skargi do czego doszło na skutek niedostrzeżenia przez sąd pierwszej instancji licznych, wyżej wskazanych oraz mających istotny wpływ na wynik sprawy naruszeń prawa materialnego i procesowego dokonanych przez Radę przy wydawaniu decyzji z 30 czerwca 2023 r.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie lub, w razie stwierdzenia jedynie naruszenia prawa materialnego, rozpoznanie skargi. Jednocześnie skarżący kasacyjnie wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
3.3. Dalej należy wskazać, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
3.4. Bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Otóż zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną wówczas, gdy uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie zawiera obligatoryjnych elementów, wskazanych w tym przepisie albo zostało sporządzone w ten sposób, że nie pozwala na kasacyjną kontrolę orzeczenia (por. np. wyrok NSA z 23 października 2024 r., sygn. akt II OSK 44/22, CBOSA). Równocześnie należy podkreślić, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W szczególności, okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej (por. np. wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2315/21, CBOSA). Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy należy, po pierwsze, stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie zawiera wszystkie obligatoryjne elementy, wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Po drugie, na podstawie uzasadnienia tego wyroku można ustalić, czym kierował się WSA w Warszawie oddalając skargę. Spełniona została zatem podstawowa funkcja, jaką ma pełnić uzasadnienie wyroku (por. np. wyrok NSA z 29 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2905/20, CBOSA). W uzasadnieniu tym istotnie brak jest odrębnego wywodu dotyczącego rzekomej przynależności skarżącego do grupy IPOB, ale z uzasadnienia tego wyroku wynika równocześnie, że WSA w Warszawie podzielił w całości ustalenia i oceny sformułowane przez Radę oraz Szefa Urzędu. Dotyczy to w szczególności przyjęcia, że wyjaśnienia skarżącego do istnienia obiektywnych obaw przed prześladowaniem (art. 13 ustawy o ochronie) lub ryzykiem wyrządzenia mu poważnej krzywdy (art. 15 ustawy o ochronie) nie są wiarygodne. WSA odniósł się zatem do kluczowej dla sprawy kwestii, a tym samym nie można mówić o tym, że nie rozpoznał istoty sprawy.
3.5. W sprawie nie doszło również do naruszenia art. 10 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, rozpoznanie spraw odbywa się jawnie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Sprawa została rozpoznana przez WSA na rozprawie, natomiast pełnomocnik skarżącego nie skorzystał z możliwości wzięcia udziału w tej rozprawie (k. 33 i 35 akt).
3.6. W sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania dotyczących zasad gromadzenia oraz oceny materiału dowodowego, w tym art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.
3.7. Po pierwsze, organ przeprowadził kluczowe dowody w sprawie dotyczącej udzielenia ochrony międzynarodowej. Skarżący został przesłuchany w dniu 13 października 2021 r. z udziałem tłumacza języka angielskiego (k. 54-63 tomu 2/2 akt administracyjnych). W ramach tego przesłuchania skarżący oświadczył, że nie wnosi o przeprowadzenie innych dowodów (k. 56 tomu 2/2 akt administracyjnych). W tym miejscu należy podkreślić, że z art. 41 ustawy o ochronie wynika przede wszystkim obowiązek przytoczenia przez cudzoziemca wszystkich twierdzeń i dowodów mających potwierdzać zasadność podania o udzielenie ochrony międzynarodowej. W świetle tego przepisu uzasadniona jest teza, że to na cudzoziemcu spoczywa, co do zasady, ciężar dowodu w odniesieniu do okoliczności, które mają uzasadniać uwzględnienie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej (por. np. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt II OSK 2523/22, CBOSA). Ponadto, organy zgromadziły również dowody dotyczące ustalenia okoliczności, o których mowa w art. 43 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie. Chodzi tu o raporty Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia ("WIKP") dotyczące sytuacji bezpieczeństwa w Nigerii, w tym uwzględniono problem chrześcijan oraz ludności OBO/IGBO oraz IPOB (k. 73 – 75, k. 101 – 102, k. 135 – 142 tomu 2/2 akt administracyjnych).
3.8. Po drugie, przeprowadzona przez organy ocena zebranych dowodów nie narusza prawa. Jeżeli chodzi o zeznania skarżącego, to wymaga w pierwszym rzędzie podkreślenia, że ani z art. 41 ustawy o ochronie, ani z art. 42 tej ustawy, nie można wyprowadzać wniosku, że w sytuacji, w której skarżący przedstawi twierdzenia oraz dostępne mu dowody, a także złoży zeznania, to obowiązkiem organów jest przyjęcie domniemania wiarygodności takich twierdzeń i dowodów. Domniemanie takie nie wynika ani z brzmienia ani z celu art. 41 i art. 42 ustawy o ochronie (por. np. wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2841/21; wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt II OSK 2523/22; wyrok NSA z 24 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 2201/23 - CBOSA). Oświadczenia oraz zeznania skarżącego podlegają swobodnej ocenie organu, który winien kierować się m.in. zasadami logicznego rozumowania oraz doświadczeniem życiowym (art. 80 k.p.a.), mając na uwadze całokształt zebranego materiału. W sprawach dotyczących udzielenia ochrony międzynarodowej znajduje również zastosowanie ogólna zasada, że dla podważania oceny dowodów przeprowadzonej przez organ administracji publicznej oraz zaakceptowanej przez wojewódzki sąd administracyjny, nie jest wystarczające przedstawienie przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną własnej wersji takiej oceny. W skardze kasacyjnej należy wówczas wykazać, że granice swobodnej oceny dowodów, wyznaczone przez ustawodawcę w art. 80 k.p.a., zostały wyraźnie przekroczone, a w szczególności, że wnioski wyprowadzone ze zgromadzonego materiału w sposób oczywisty są sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego lub regułami logicznego rozumowania (por. np. wyrok NSA z 13 czerwca 2024 r., sygn. akt II OSK 1148/23 oraz wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2841/21 - CBOSA). W realiach niniejszej sprawy, w skardze kasacyjnej takiego wywodu, wykazującego oczywistą sprzeczność przeprowadzonej oceny dowodów z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, nie przeprowadzono. W szczególności, o braku wiarygodności wersji przedstawionej przez skarżącego świadczy to, że zeznania skarżącego złożone 13 października 2021 r. w postępowaniu przed Szefem Urzędu są nie tylko ogólnikowe, nie zawierają informacji o konkretnych, weryfikowalnych aktach rzekomego prześladowania, ale pozostają również w sprzeczności z zeznaniami samego skarżącego złożonymi w postępowaniu przed Komendantem Placówki Straży Granicznej w Michałowie w dniu 9 sierpnia 2021 r., czyli dzień po zatrzymaniu skarżącego w okolicy znaku granicznego [...] w pobliżu miejscowości K. w gminie M., gdzie skarżący przekroczył nielegalnie granicę z Republiką Białorusi. Otóż wówczas skarżący, pouczony o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, oświadczył, że z Nigerii na Białoruś przybył drogą lotniczą. Tymczasem podczas zeznań przed Szefem Urzędu skarżący zeznał, że Nigerię opuścił drogą morską. W tym miejscu trzeba przypomnieć, że historia migracyjna osoby wnioskującej o udzielenie ochrony międzynarodowej stanowi jeden z istotnych elementów brany pod uwagę przy ocenie wiarygodności cudzoziemca (por. np. wyrok NSA z 18 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 929/24, CBOSA). Pamiętać przy tym należy o zorganizowanej akcji służb białoruskich oraz rosyjskich wykorzystujących migrantów, głównie z krajów Bliskiego Wschodu oraz Afryki, którym udzielane są wizy, w prowadzeniu tzw. wojny hybrydowej z krajami członkowskimi Unii Europejskiej, której celem jest destabilizacja tych krajów (zob. komunikat Komisji Europejskiej COM(2024) 570 z 11 grudnia 2024 r. w sprawie przeciwdziałania zagrożeniom hybrydowym wynikającym z wykorzystywania migracji jako broni i w sprawie zwiększania bezpieczeństwa na granicach zewnętrznych UE.
Ponadto, w sprawie nie podważono skutecznie wiarygodności przywołanych wyżej raportów WIKP. Dodać należy, że raporty te korzystają ze wzmocnionej mocy dowodowej wynikającej z eksperckiego charakteru tych opracowań (por. np. wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r., sygn. akt II OSK 1432/23 oraz wyrok NSA z 13 listopada 2024 r., sygn. akt II OSK 528/24, CBOSA). W szczególności, z raportów tych nie wynika, aby z samej tylko przynależności skarżącego do danej grupy etnicznej lub z powodu wyznawanej religii zachodziło wysokie prawdopodobieństwo, iż zostanie mu wyrządzona poważna krzywda w rozumieniu art. 15 pkt 1 lub 2 ustawy o ochronie W sprawie brak jest przy tym wiarygodnych dowodów na to, aby skarżący rzeczywiście angażował się w działalność polityczną (w tym w ramach ruchu IPOB), z którą wiąże on takie wysokie ryzyko wyrządzenia mu poważnej krzywdy. Z raportów WIKP nie wynika, również, aby w Nigerii zachodziły okoliczności, o których mowa w art. 15 pkt 3 ustawy o ochronie, tj. aby wobec skarżącego zachodziło poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego.
3.9. Konsekwencją uznania, że ustalenia faktyczne poczynione przez organy, w tym ustalenia dotyczące niewiarygodności skarżącego, nie naruszały prawa, jest to, że bezzasadne okazały się również przywołane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, w tym art. 13 ust. 1, art. 15, art. 19 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie (przywołany w skardze kasacyjnej jako norma prawa materialnego art. 43 pkt 2 ustawy o ochronie ma charakter proceduralny i kwestia braku jego naruszenia została wskazana w punkcie 3.7 powyżej). Zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego wadliwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 in fine p.p.s.a.), podlega bowiem kontroli przez pryzmat stanu faktycznego ustalonego przez organy i zaakceptowanego przez Sąd I instancji, a nie przez pryzmat stanu faktycznego, jaki winien być, zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, ustalony (por. np. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt II OSK 2523/22 oraz wyrok NSA z 9 kwietnia 2024 r., sygn. akt II OSK 417/23, CBOSA).
3.10. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.