II OSK 995/23

II OSK 995/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak
Anna Szymańska
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1108
art. 37 ust. 1
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant: asystent sędziego Sebastian Juszczak po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 204/22 w sprawie ze skargi R. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 5 listopada 2021 r. nr RdU-255-1/S/21 w przedmiocie przekazania cudzoziemca do innego państwa członkowskiego UE oraz umorzenia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej na terytorium RP oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 204/22 oddalił skargę R. M. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 5 listopada 2021 r. nr RdU-255-1/S/21 w przedmiocie przekazania cudzoziemca do innego państwa członkowskiego UE oraz umorzenia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Małoletnia R. M. (obywatelka Federacji Rosyjskiej, narodowości czeczeńskiej), reprezentowana przez kuratora ustanowionego przez sąd – adw. S. G., wniosła w dniu 4 sierpnia 2021 r. wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W tym samym dniu kurator złożyła tożsame wnioski również w imieniu sześciorga rodzeństwa cudzoziemki. Natomiast w dniu 14 lipca 2021 r. wniosek o udzielenie ochrony w Polsce złożył ojciec małoletniej S. M., obejmujący także Z. A. – jego żonę i matkę dzieci. Odrębne wnioski dotyczące dzieci złożono z uwagi na fakt, że niemiecki sąd rodzinny czasowo pozbawił ich rodziców praw do opieki nad dziećmi.
W związku z ustaleniem przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu), iż rodzina cudzoziemca (rodzice oraz dzieci) ubiegała się uprzednio o udzielenie jej ochrony międzynarodowej na terytorium Niemiec, został skierowany wniosek do władz niemieckich o wtórne przyjęcie cudzoziemców. W dniu 19 sierpnia 2021 r. władze niemieckie wyraziły zgodę na wtórne przejęcie małoletniej cudzoziemki na podstawie art. 18(1d) Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UW) nr 604/2013 (Dz.U.UE.L.2013.180.31; dalej: rozporządzenie Dublin III). Władze niemieckie wyraziły również zgodę na przejęcie pozostałych członków rodziny (ojca i matki oraz sześciorga rodzeństwa).
Uwzględniając powyższe Szef Urzędu decyzją z 25 sierpnia 2021 r. nr DPU.420.1419.2021, działając na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2021 r., poz. 1108; dalej: ustawa o ochronie), orzekł o przekazaniu wnioskodawcy do Niemiec oraz umorzył postępowanie w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemki (reprezentowanej przez kuratora ustanowionego przez sąd) Rada do Spraw Uchodźców (dalej: Rada) decyzją z dnia 5 listopada 2021 r. nr RdU-255-1/S/21 utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Rada wskazała na obowiązujące w sprawie przepisy prawa oraz podniosła, że z informacji uzyskanych z sieci EURODAC wynika, że cudzoziemka ostatnio ubiegała się o objęcie ochroną międzynarodową w Republice Federalnej Niemiec (w ramach wniosku ojca – S. M.). Cudzoziemce odmówiono wówczas udzielenia ochrony międzynarodowej i przebywała ona w tym kraju bez ważnego dokumentu pobytu. Powyższe odnosiło się także do rodziców strony oraz do sześciorga małoletniego rodzeństwa. W ocenie Rady organ pierwszej instancji, dochowując wszelkich przewidzianych przez prawo procedur, dokonał weryfikacji przedstawionych przez cudzoziemkę okoliczności oraz wystąpił do władz niemieckich z wnioskiem o przejęcie małoletniej cudzoziemki w trybie tzw. wtórnego przejęcia. Służby imigracyjne Niemiec potwierdziły gotowość do przyjęcia cudzoziemki. Tym samym, w ocenie Rady, wypełniono przesłanki określone w art. 37 ust. 1 ustawy o ochronie i Szef Urzędu zrealizował dyspozycję przepisu stanowiącego o wydaniu decyzji o przekazaniu cudzoziemca i umorzeniu postępowania.
W ocenie Rady w ramach postępowania prowadzonego tak przez organ pierwszej instancji, jak również na etapie postępowania odwoławczego, nie ujawniły się żadne dodatkowe okoliczności mogące stanowić podstawę do zastosowania w niniejszym przypadku dyspozycji z art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, tzn. klauzuli dyskrecjonalnej. W ocenie Rady okoliczności odnoszące się do kwestii pozbawienia praw do opieki nad dziećmi, orzeczone wyrokiem sądu rodzinnego w P. (Niemcy), co miało być powodem wyjazdu z Niemiec do Polski, nie korespondują z przesłankami z art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III. Zdaniem organu trudno mówić o jakiejkolwiek integracji cudzoziemki, podobnie jak członków jej rodziny z Polską, skoro całą rodziną wjechali na terytorium Polski w dniu 8 lipca 2021 r., a na terytorium Niemiec przebywali bez przerwy od połowy 2017 roku. Zauważono również, że sąd niemiecki wszczął postępowanie wobec ojca cudzoziemki S. M. po wniesieniu skargi przez jego małżonkę. Cudzoziemcy opuścili Niemcy nie oczekując na decyzję sądu, który w dniu [...] lipca 2021 r. zabronił im wywożenia małoletnich poza Niemcy oraz poza strefę Schengen. Małoletnie dzieci cudzoziemców po ich wyjeździe z Niemiec zostały przez stronę niemiecką wpisane do SIS jako dzieci zaginione i wszczęto w ich sprawie procedurę tzw. "child alert". W ocenie Rady w niniejszej sprawie tzw. klauzule dyskrecjonalne w żadnym wypadku nie powinny służyć do uniknięcia konsekwencji prawomocnego orzeczenia sądu rodzinnego (w P.), którego legalność nie budzi wątpliwości. Organ odwoławczy wskazał również, że z kluczowej dla argumentacji odwołania perspektywy "dobra dzieci, w kontekście umożliwienia kontaktów" z rodzicami (a także w aspekcie ewentualnych dalszych kroków prawnych dotyczących praw do opieki nad dziećmi), decyzja o przekazaniu małoletniej do Niemiec najpełniej wychodzi naprzeciw takim intencjom. Wobec rodziców cudzoziemki oraz sześciorga rodzeństwa również wydano decyzje o przekazaniu ich do Niemiec, w trybie rozporządzenia Dublin III.
W ocenie Rady wnioski dowodowe zawarte w odwołaniu w istocie zmierzają do próby podważenia funkcjonującego w obrocie prawnym orzeczenia niemieckiego sądu rodzinnego, co absolutnie wykracza poza ramy postępowania administracyjnego określonego przepisami ustawy o ochronie, w szczególności art. 37.
Organ odwoławczy uznał, że brak jest podstaw do twierdzenia, iż na terytorium Niemiec występują wady systemu azylowego, równoznaczne z nieludzkim lub poniżającym traktowaniem osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, co wyłączałoby dopuszczalność przekazania w ramach rozporządzenia Dublin III. W szczególności omawianego orzeczenia niemieckiego sądu rodzinnego nie można traktować jako przesłanki potwierdzającej rzekome wady systemu azylowego w Republice Federalnej Niemiec.
Małoletnia cudzoziemka (reprezentowana przez kuratora ustanowionego przez sąd) wniosła skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzucono naruszenie:
‒ art. 6-11 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.),
‒ art. 10 k.p.a. w zw. z (3), (13), (14), (19), art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III i art. 77 k.p.a.,
‒ art. 80 k.p.a.,
‒ art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 , art. 78 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 81 , art. 84, art. 86, art. 89 § 2 oraz art. 80 k.p.a., a także art. 13 i art. 15 oraz art. 65 ustawy o ochronie,
‒ art. 107 § 3 k.p.a.,
‒ art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka z dnia 20 listopada 1989 r.,
‒ Deklaracji Praw Dziecka, tzw. Deklaracji genewskiej z 1924 r. przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Ligii Narodów w 1924 r.,
‒ Deklaracji Praw Dziecka uchwalonej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dniu 20 listopada 1959 r.
Podnosząc wskazane wyżej zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, poprzez odstąpienie od przekazania Wnioskodawcy do Niemiec oraz kontynuowanie postępowania w sprawie nadania statusu uchodźcy poprzez udzielenie ochrony międzynarodowej lub ochrony uzupełniającej, a ponadto o zasądzenie kosztów z tytułu udzielenia pomocy prawnej z urzędu (przy zastosowaniu przepisów o udzieleniu pomocy prawnej z urzędu).
W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Pismem z 24 sierpnia 2022 r. kurator małoletniej wniosła o przeprowadzenie dowodu z postanowienia Sądu Okręgowego w B., [...] z [...] marca 2022 r. sygn. [...] oraz postanowienia Sądu Administracyjnego Landu [...] z [...] czerwca 2022 r. o umorzeniu postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.
W pierwszej kolejności Sąd przywołał mające zastosowanie w sprawie przepisy rozporządzenia Dublin III, regulujące kryteria ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Zgodnie z art. 37 ust. 1 ustawy o ochronie jeżeli w toku postępowania inne państwo członkowskie, odpowiedzialne za rozpatrzenie wniosku o nadanie statusu uchodźcy na podstawie rozporządzenia Dublin III, wyrazi zgodę na przejęcie wnioskodawcy lub osoby, w imieniu której wnioskodawca występuje, organ prowadzący postępowanie wydaje decyzję o ich przekazaniu i o umorzeniu postępowania.
Sąd wskazał, że małoletnia skarżąca do Polski przyjechała w dniu 8 lipca 2021 r. z Niemiec wraz z całą rodziną i na terytorium Polski złożyła kolejny (tym razem samodzielny) wniosek o objęcie ochroną międzynarodową. Jak wynika jednak z ustaleń poczynionych przez organy, skarżąca była objęta wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej złożonym już w 2017 r. na terenie Niemiec przez jej ojca. Na terenie Niemiec skarżącej oraz całej jej rodzinie wydane zostało orzeczenie o odmowie objęcia ich ochroną międzynarodową. Jak wynika z dokumentów załączonych do pisma kuratora skarżącej z 24 sierpnia 2022 r. (dowód ten został przez Sąd dopuszczony), Sąd Administracyjny Landu [...] postanowieniem z [...] czerwca 2022 r. orzekł o umorzeniu postępowania sądowego zainicjowanego pozwem rodziny M. w przedmiocie prawa do azylu, bowiem skarżący wycofali pozew. Skarżąca przekraczając granicę Rzeczypospolitej Polskiej nie legitymowała się żadnym dokumentem pobytu.
W ocenie Sądu, mając na uwadze powyższe, działanie Szefa Urzędu polegające na zwróceniu się do władz Niemiec jako państwa odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w trybie przepisów rozporządzenia Dublin III nie narusza prawa i było prawidłowe. Co więcej, wobec tego, że władze niemieckie w dniu 19 sierpnia 2021 r. wyraziły zgodę na przekazanie skarżącej do Niemiec zgodnie z art. 18 ust. 1 lit. d ww. rozporządzenia, Szef Urzędu zasadnie wydał w dniu 25 sierpnia 2021 r. decyzję w przedmiocie przekazania cudzoziemki do Niemiec i umorzył postępowanie w sprawie jej wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Prawidłowo również Rada utrzymała w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Materiał dowodowy zebrany w sprawie nie budził wątpliwości co do faktu ubiegania się przez skarżącą o nadanie statusu uchodźcy w innym państwie członkowskim UE. Władze niemieckie wyraziły zaś zgodę na wtórne przejęcie skarżącej, która złożyła wniosek w innym państwie członkowskim i która przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego bez dokumentu pobytu.
Sąd podzielił stanowisko Rady o braku podstaw do zastosowania w sprawie klauzuli dyskrecjonalnej zawartej w art. 17 ust.1 rozporządzenia Dublin III. Skarżąca nie przedstawiła bowiem racjonalnych i wiarygodnych argumentów przemawiających przeciwko wtórnemu przekazaniu do Niemiec. Za takowe nie można uznać wydania przez Sąd Rejonowy w P. w dniu [...] lipca 2021 r. postanowienia, którym Sąd ten pozbawił rodziców prawa do określenia miejsca pobytu dzieci oraz w dniu [...] lipca 2021 r. sygn. [...] postanowienia, którym odebrano rodzicom w całości tymczasowo prawo do opieki nad dziećmi, w tym również nad skarżącą. Wydanie postanowień zabezpieczających, których celem było dobro małoletnich dzieci, nie oznacza, że po przekroczeniu granicy z Niemcami skarżąca bezpowrotnie zostanie odebrana rodzicom. Niewątpliwie wydane przez Sąd niemiecki orzeczenia mają służyć zabezpieczeniu interesów oraz dobra małoletnich dzieci. W ocenie Sądu pierwszej instancji, jeżeli – jak wskazuje kurator małoletniej, nieprawdziwe są informacje przekazane przez niemiecką opiekę społeczną Sądowi, który podjął postanowienia zabezpieczające, to w dobrze pojętym interesie zarówno małoletniej, jak również rodzeństwa i rodziców, jest wyjaśnienie powyższego przed właściwym sądem niemieckim. Kwestie związane z prawidłowością orzeczeń sądu niemieckiego wydanych w sprawie małoletniej pozostają natomiast poza kognicją Sądu orzekającego w tej sprawie i winny być wyjaśnione w postępowaniu przed sądem niemieckim w odpowiedniej procedurze.
W ocenie Sądu organy obu instancji nie naruszyły przepisów 7, art. 77, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Nie dopuściły się także naruszenia wskazanych w skardze przepisów Konwencji Praw Dziecka oraz Deklaracji Praw Dziecka. Sytuacja skarżącej oraz całej jej rodziny została dokładnie przez organy zbadana i wyjaśniona, a wydane w poszczególnych sprawach (rodzeństwa i rodziców) rozstrzygnięcia administracyjne, które są tożsame, jak w sprawie skarżącej (orzeczenia o przekazaniu do Niemiec), są wydane przy uwzględnieniu zasady jedności rodziny.
Końcowo Sąd wskazał, że mimo iż dopuścił i przeprowadził wnioskowane przez stronę skarżącą dowody z dokumentów, to jednak nie wykazują one również, iż w sprawie organy winny zastosować odstępstwo od zasad rozpoznawania wniosków o ochronę międzynarodową określających państwo odpowiedzialne za rozpatrzenie takiego wniosku.
Nadmienić należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokami również z dnia 15 listopada 2022 r. oddalił skargi rodzeństwa skarżącej na tożsame decyzje ich dotyczące (sprawy o sygn. akt IV SA/Wa 158/22, IV SA/Wa 159/22, IV SA/Wa 160/22, IV SA/Wa 202/22, IV SA/Wa 203/22, IV SA/Wa 204/22, IV SA/Wa 213/22 połączone zostały do wspólnego rozpoznania i odrębnego rozstrzygnięcia). W ww. sprawach wniesione zostały skargi kasacyjne. Wyrokiem z dnia 15 listopada 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 160/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił natomiast skargę rodziców małoletnich – S. M. i Z. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 3 listopada 2021 r. nr RdU-724-8/S/15 w przedmiocie przekazania cudzoziemców do innego państwa członkowskiego UE oraz umorzenia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten jest prawomocny.
W niniejszej sprawie skargę kasacyjną od wskazanego na wstępie wyroku wywiodła skarżąca (reprezentowana przez kuratora będącego adwokatem). Wyrok zaskarżono w całości i zarzucono Sądowi pierwszej instancji:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:
‒ niewłaściwe zastosowanie art. 37 ust. 1 ustawy ochronie zamiast art. 17 (klauzule dyskrecjonalne) rozporządzenia Dublin III poprzez jego niezastosowanie, co skutkowało oddaleniem skarg;
‒ niewłaściwe zastosowanie art. 3 rozporządzenia Dublin III poprzez zastosowanie go i nie danie wiary, wbrew zebranym dowodom w niniejszej sprawie, że istnieją istotne powody, iż w procedurze azylowej i na terenie Niemiec występują wady systemowe – dyskryminacja mniejszości narodowych z uwagi na wyznanie, pochodzenie; po powrocie do Niemiec małoletniej istnieje ryzyko nieludzkiego i poniżającego traktowania jej przez Sąd i organy administracyjne; zastosowanie przedmiotowego art. 3 skutkowało nieuwzględnieniem w niniejszej sprawie klauzuli dyskrecjonalnej w art. 17 ww. rozporządzenia Dublin III;
‒ art. 37 ust. 1 ustawy o ochronie zamiast art. 5, 6, 8, 11 rozporządzenia Dublin III poprzez niezastosowanie ww. przepisów rozporządzenia, nieprzeprowadzenie indywidualnej rozmowy z małoletnią w obecności tłumacza i psychologa, nie zbadanie merytoryczne sprawy i ustalenia, że istnieją przesłanki do zastosowania klauzul dyskrecjonalnych, by udzielić cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej; nie dokonano najlepszego zabezpieczenia interesów dziecka, nie uwzględniono opinii małoletniej, że chce zostać w Polsce; do rozpatrywania wniosku małoletniego bez opieki o udzielenie ochrony międzynarodowej, właściwy jest kraj złożenia wniosku, czyli Polska; nie uwzględniono przyczyn humanitarnych i nie zabezpieczono praw rodziny, rodzeństwa do wychowywania się w pełnej rodzinie na terenie Polski, prawa do edukacji;
‒ niewłaściwe zastosowanie art. 37 ust. 1 ustawy o ochronie zamiast art. 13, 14, 15, 17, 65, 68 ust. 1 pkt 1, 69b ustawy o ochronie w zw. z art. 17 przez niezastosowanie tych przepisów i nieudzielenie ochrony międzynarodowej małoletniej na terenie Rzeczypospolitej Polskiej;
‒ błędną wykładnię art. 37 ust. 1 ustawy o ochronie i naruszenie art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka z dnia 20 listopada 1989 r., Deklaracji Praw Dziecka, tzw. Deklaracji genewskiej z 1924 r. przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Ligii Narodów w 1924 r., Deklaracji Praw Dziecka uchwalonej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dniu 20 listopada 1959 r. poprzez naruszenie zasady "najlepszego zabezpieczenia interesów dziecka", art. 56 ust. 2 Konstytucji RP; kierując się szybkością postępowania i przekierowanie obcokrajowca do Niemiec z naruszeniem nadrzędnych zasad dotyczących małoletnich bez opieki, obowiązujących w prawie międzynarodowym; naruszenie obowiązujących w Polsce przepisów Konstytucji RP;
‒ naruszenie art. 2, 3, 5, 8 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. poprzez niezastosowanie art. 17 rozporządzenia Dublin III, nieudzielenie ochrony międzynarodowej małoletniej i jej rodzinie; naruszenie jej prawa do edukacji, wolności i bezpieczeństwa osobistego, prawa poszanowania żyda rodzinnego i prywatnego;
2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie skargi skarżącej w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji zostały wydana z naruszeniem przepisów prawa:
‒ art. 6-11 k.p.a. poprzez przekroczenie granic tzw. uznania administracyjnego oraz rozstrzygnięcie sprawy bez uwzględnienia słusznego interesu skarżącej;
‒ art.7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobody oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na niekompletnym materiale dowodowym i dowolną, a nie swobodną ocenę, podczas gdy z ustalonego w sprawie materiału dowodowego oraz jego oceny wynika, że skarżąca zgodnie z treścią art. 13 i art. 15, art. 17, art. 65, art. 68 ust. 1 pkt 1, art, 69b ustawy o ochronie spełnia kryteria ustawowe, aby uzyskać status uchodźcy i udzielić jej ochrony międzynarodowej;
‒ art. 77 k.p.a. wyrażające się w braku wyczerpującego zbadania i rozpatrzenia materiału dowodowego;
‒ art. 80 k.p.a. wyrażające się w błędnej ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego;
‒ przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a konkretnie art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1, art. 78 § 1 i 2, art. 81, art. 84, art. 86, art. 89 § 2 oraz art. 80 k.p.a., a także art. 13 i art. 15, art. 17 art. 65, art. 68 ust. 1 pkt 1, art. 69b ustawy o ochronie poprzez wadliwe zgromadzenie oraz ocenę materiału dowodowego.
W oparciu o powyższe strona skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, a także uchylenie zaskarżonej decyzji Rady oraz poprzedzającej ją decyzji Szefa Urzędu. Wniesiono również o rozpoznanie sprawy na rozprawie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym zastępstwa adwokackiego.
W skardze kasacyjnej zawarto ponadto wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii wychowawcy o uczniu – na potwierdzenie faktu, że: niezastosowanie klauzul dyskrecjonalnych naruszy dobro małoletniej w Polsce, zintegrowała się w środowisku, przekierowanie jej do Niemiec wyrządzi jej nieodwracalną krzywdę w jej psychice i naruszy jej poczucie bezpieczeństwa.
Naczelny Sąd Administracyjny na rozprawie w dniu 7 listopada 2023 r., na podstawie art. 111 § 2 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), połączył do łącznego rozpoznania, ale oddzielnego rozstrzygnięcia sprawy o sygnaturach akt: II OSK 991/23, II OSK 992/23, II OSK 993/23, II OSK 994/23, II OSK 995/23, II OSK 996/23, II OSK 997/23; tj. sprawę niniejszą oraz tożsame sprawy dotyczące rodzeństwa strony. Sąd ten dopuścił również dowód uzupełniający z dokumentów: opinii wychowawcy o uczniu (załączonej do skarg kasacyjnych w sprawach o sygn. akt II OSK 991/23, II OSK 994/23, II OSK 995/23, II OSK 996/23, II OSK 997/23) oraz opinii poparcia dla rodziny M. wystawionej przez mieszkańców B. i uczniów szkoły podstawowej (załączonej do skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt II OSK 996/23, ale odnoszącej się jednakowo do wszystkich połączonych spraw).
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, sformułowanego w punkcie 2 petitum skargi kasacyjnej, wskazać należy na wadę konstrukcyjną tej części skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie podkreślał, że skarga kasacyjna musi być tak zredagowana, aby Sąd ten nie musiał domyślać się intencji skarżącego. Nie jest bowiem rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego wyręczanie autora skargi kasacyjnej w tym zakresie i formułowanie za stronę przyczyn, jakie spowodowały postawienie określonego zarzutu. Przedmiotowa skarga takich warunków nie spełnia.
Autor skargi kasacyjnej w ramach podstawy kasacyjnej określonej w punkcie 2 poprzestał na wymienieniu szeregu różnych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i ustawy o ochronie oraz ograniczył się do ogólnikowych stwierdzeń odnoszących się do kwestii zgromadzenia i oceny zebranego materiału dowodowego (przywołane we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia). Nie wskazano przy tym precyzyjnie, na czym, zdaniem strony, w okolicznościach tej konkretnej sprawy polegało naruszenie każdego z wymienionych przepisów (dotyczących wszak różnych kwestii procesowych). Analiza uzasadnienia skargi kasacyjnej wskazuje, że zarzuty te nie zostały w ogóle uzasadnione – nie zawarto żadnej konkretnej argumentacji odnoszącej się do tej grupy zarzutów. Z tego powodu wskazana grupa zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Sposób naruszenia powinien być wszak wskazany konkretnie, nie ogólnikowo, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do domyślania się, precyzowania czy też uzupełniania postawionych zarzutów kasacyjnych.
Przechodząc zaś do oceny pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego przypomnieć wypada, że kryteria i mechanizmy ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej określone zostały w rozporządzeniu Dublin III. Procedura dublińska ma charakter dwuetapowy i kończy się wydaniem decyzji o umorzeniu postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej oraz o przekazaniu wnioskodawcy do odpowiedzialnego państwa członkowskiego. Cudzoziemiec nie ma wpływu na stanowisko przyjęte przez państwa członkowskie. Zarzuty dotyczące zgodności decyzji o przekazaniu z przepisami rozporządzenia Dublin III może podnosić dopiero na dalszych etapach postępowania. W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że kontrola sądu administracyjnego w zakresie zgodności z prawem decyzji wydanej w postępowaniu dublińskim nie ogranicza się do ustalenia, czy inne państwo członkowskie zgodziło się na przejęcie odpowiedzialności za rozpatrzenie wniosku lub przejęcie cudzoziemca z powrotem, ale wymaga oceny, czy organ prawidłowo zastosował kryteria i mechanizmy ustalania państwa członkowskiego odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku (por. wyroki NSA: z 22 czerwca 2021 r., II OSK 2114/20; z 11 stycznia 2022 r., II OSK 1170/21 i z 1 marca 2023 r., II OSK 2565/21; dostępne w CBOSA).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie może budzić wątpliwości prawidłowość oceny Sądu pierwszej instancji co do działania Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców polegającego na wdrożeniu procedury wskazania państwa odpowiedzialnego za rozpatrzenie wniosku cudzoziemców o udzielenie ochrony międzynarodowej w trybie przepisów rozporządzenia Dublin III. Skarżąca ubiegała się uprzednio o udzielenie ochrony międzynarodowej na terenie Niemiec, będąc objęta wnioskiem złożonym przez jej ojca w 2017 r. Władze niemieckie w dniu 19 sierpnia 2021 r. wyraziły zgodę na wtórne przejęcie skarżącej, która złożyła wniosek w innym państwie członkowskim i która przebywa na terytorium innego państwa członkowskiego bez dokumentu pobytu (zgodnie z art. 18 ust. 1 lit. d ww. rozporządzenia). Materiał dowodowy zebrany w sprawie w tym zakresie nie budził wątpliwości i nie był przez stronę skarżącą kwestionowany.
Przede wszystkim, jak zasadnie oceniły to organy administracji oraz Sąd pierwszej instancji, w niniejszej sprawie brak jest podstaw do twierdzenia, że na terytorium Niemiec występują wady systemu azylowego równoznaczne z nieludzkim lub poniżającym traktowaniem osób ubiegających się o ochronę międzynarodową, co wyłączałoby dopuszczalność przekazania "dublińskiego" do tego kraju (art. 3 ust. 2 rozporządzenia Dublin III). Jak wskazała Rada w zaskarżonej decyzji, aktualnie nie funkcjonuje żaden raport lub innego rodzaju opracowanie albo rekomendacja dotycząca wstrzymywania przekazywania cudzoziemców do Republiki Federalnej Niemiec. Oceny tej nie podważono w skardze kasacyjnie, nie wskazano bowiem na żaden obiektywny dokument dotyczący wad systemu azylowego w tym kraju. Za takowe wady żadną miarą nie można uznać negatywnej oceny strony skarżącej odnoszącej się do funkcjonowania niemieckiego Urzędu ds. Dzieci i Młodzieży (Jugendamt) w kontekście jej doświadczeń z tym organem, przede wszystkim orzeczenia o czasowym pozbawieniu rodziców skarżącej praw do opieki nad dziećmi, w tym stroną niniejszego postępowania. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomo z urzędu, że w przestrzeni publicznej, głównie medialnej, niejednokrotnie krytykowany był niemiecki system prawa rodzinnego w kontekście procedur i praktyk przyjętych przez właściwe organy niemieckie w transgranicznych sporach rodzinnych z udziałem dzieci. Przykładem takiej informacji jest Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 29 listopada 2018 r. w sprawie roli niemieckiego Urzędu ds. Dzieci i Młodzieży (Jugendamt) w transgranicznych sporach rodzinnych (2018/2856(RSP). Nie jest to jednak równoznaczne ze stwierdzeniem – tylko na tej podstawie – generalnych wadliwości w niemieckim systemie orzekania w przedmiocie władzy rodzicielskiej czy wadliwości prowadzenia konkretnego postępowania. Co jednak najważniejsze na gruncie niniejszej sprawy, to nie można stawiać znaku równości między niemieckim systemem orzekania w sprawach rodzinnych a niemieckim systemem orzekania w sprawach azylowych – to dwa zupełnie różne, odrębne systemy prawne i tylko systemowe nieprawidłowości w tym drugim mogłyby skutkować wyłączeniem przekazania cudzoziemca w ramach procedury uregulowanej rozporządzeniem Dublin III.
Kwestie stanowiące oś sporu w niniejszej sprawie związane są z zastosowaniem – w ocenie strony skarżącej kasacyjnie z błędnym niezastosowaniem w sprawie klauzuli zawartej w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, a finalnie nieprzejęciem wniosku skarżącej do rozpoznania przez organy Rzeczypospolitej Polskiej.
W rozporządzeniu Dublin III przewidziane zostały klauzule dyskrecjonalne: suwerenności i humanitarna (art. 17 rozporządzenia Dublin III) a także kryterium zależności (art. 16 rozporządzenia Dublin III). Mechanizm dubliński może być w związku z tym stosowany elastycznie i z poszanowaniem dla podstawowych praw człowieka.
W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, zatytułowany "Klauzule dyskrecjonalne", stanowi w szczególności, że na zasadzie odstępstwa od art. 3 ust. 1 tego rozporządzenia każde państwo członkowskie może zdecydować o rozpatrzeniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej wniesionego przez obywatela państwa trzeciego, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest odpowiedzialne na podstawie kryteriów ustanowionych w tym rozporządzeniu, przy czym takie państwo członkowskie staje się wówczas odpowiedzialnym państwem członkowskim i przyjmuje zobowiązania związane z tą odpowiedzialnością. Z art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III wynika, że przepis ten ma charakter fakultatywny, ponieważ pozostawia w gestii każdego państwa członkowskiego decyzję o rozpatrzeniu wniesionego w nim wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, nawet jeżeli za takie rozpatrzenie nie jest ono odpowiedzialne zgodnie z określonymi w tym rozporządzeniu kryteriami ustalania odpowiedzialnego państwa członkowskiego. Skorzystanie z tego uprawnienia nie jest uzależnione od żadnego szczególnego warunku (wyrok TSUE z dnia 23 stycznia 2019 r. w sprawie M.A., S.A., A.Z., C-661/17, EU:C:2019:53, pkt 58; podobnie wyrok TSUE z dnia 30 maja 2013 r., Halaf, C-528/11, EU:C:2013:342, pkt 36). Przepis ten ma na celu umożliwienie każdemu państwu członkowskiemu podjęcia suwerennej decyzji, ze względów politycznych, humanitarnych lub praktycznych, o wyrażeniu zgody na rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, nawet jeżeli nie jest za to odpowiedzialne na podstawie określonych we wspomnianym rozporządzeniu kryteriów (wyrok TSUE z dnia 4 października 2018 r., Fathi, C-56/17, EU:C:2018:803, pkt 53).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowe jest stanowisko orzekających w sprawie organów, zaaprobowane przez Sąd pierwszej instancji, że w przypadku skarżącej nie ujawniły się żadne tego rodzaju okoliczności, które dałyby podstawę do zastosowania nadzwyczajnych rozwiązań proceduralnych i przejęcia wniosku strony do rozpoznania przez organy Rzeczypospolitej Polskiej. Skarga kasacyjna nie dostarczyła dostatecznych powodów do podważenia tej oceny. Autor skargi kasacyjnej w uzasadnieniu tego środka zaskarżenia w istocie skupił się na opisaniu losów rodziny skarżącej oraz przedstawieniu ich stanowiska co do chęci pozostania w Polsce i nieprzekazywania ich do Niemiec. W argumentacji tej – tożsamej z zaprezentowaną na etapie postępowania przed Sądem Wojewódzkim, a wcześniej przed organami administracji – zabrakło jednak rozwinięcia zarzutów błędnej wykładni czy niewłaściwego zastosowania poszczególnych, wskazanych na wstępie skargi kasacyjnej zarzutów naruszenia stosownych przepisów prawa materialnego, które – zdaniem strony – doprowadzić miało do wadliwości rozstrzygnięcia objętego zaskarżoną decyzją.
Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji nie można pominąć znaczenia okoliczności, że została ona wydana wobec osoby małoletniej. Wiąże się to z koniecznością uwzględniania w toku postępowania gwarancji przewidzianych w art. 6 rozporządzenia Dublin III, a w przypadku małoletnich bez opieki – zastosowania kryteriów określonych w art. 8 tego aktu.
Jak stanowi art. 6 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, w ramach wszelkich postępowań przewidzianych w niniejszym rozporządzeniu jednym z priorytetów dla państw członkowskich jest jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. W niniejszej sprawie, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, dobro dziecka zostało uwzględnione przy podejmowaniu rozstrzygnięcia i wbrew ocenie strony właśnie dobro dziecka przemawiało za przekazaniem wnioskodawcy do Niemiec. Ocenę tę słusznie podzielił Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny stanowisko to w pełni podziela. Nie doszło tym samym również do naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów Konwencji o Prawach Dziecka oraz Deklaracji Praw Dziecka ani Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych wolności poprzez ich niezastosowanie.
W niniejszej sprawie uwzględniony został fakt wydania przez Sąd Rejonowy w P. w dniu [...] lipca 2021 r. postanowienia, którym Sąd ten pozbawił rodziców prawa do określenia miejsca pobytu dzieci oraz w dniu [...] lipca 2021 r. postanowienia, którym odebrano rodzicom w całości tymczasowo prawo do opieki nad dziećmi, w tym również nad skarżącą. Zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE) nr 2201/2003 z dnia 27 listopada 2003 r. dotyczącym jurysdykcji oraz uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich oraz w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej, uchylającym rozporządzenie (WE) nr 1347/2000 (Dziennik Urzędowy L 338 , 23/12/2003 P. 0001 – 0029) władze krajowe mają obowiązek uznawać i wykonywać orzeczenia w sprawach dotyczących dzieci wydane w innym państwie członkowskim. Niezależnie zatem od mocno akcentowanych zastrzeżeń rodziny M. odnośnie do zasadności i prawidłowości wydania ww. orzeczeń wydanych przez sąd niemiecki, organy administracji publicznej i sądy w Rzeczypospolitej Polskiej – w tym sądy administracyjne – są obowiązane do uznawania funkcjonowania w obrocie prawnym tych orzeczeń. Trafnie podkreśliła Rada w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że próby podważania przez skarżących tychże orzeczeń niemieckiego sądu rodzinnego absolutnie wykraczają poza ramy postępowania administracyjnego określone przepisami ustawy o ochronie, w szczególności art. 37 i są zupełnie oderwane od przedmiotu tego postępowania. Zauważyć należy, że wyrazem uznania w Polsce orzeczenia niemieckiego sądu rodzinnego o czasowym pozbawieniu rodziców władzy rodzicielskiej nad skarżącą i jej rodzeństwem był fakt wydania przez już Sąd Rejonowy [...] postanowienia z dnia [...] lipca 2021 r., sygn. [...] o wyznaczeniu małoletnim kuratora w osobie adwokat S. G. oraz umieszczeniu małoletnich w pieczy zastępczej, a także wydanie przez ten Sąd postanowienia z dnia [...] sierpnia 2021 r., sygn. akt [...] uchylającego poprzednie postanowienie w zakresie umieszczenia małoletnich w pieczy zastępczej.
Trafnie wyjaśnił Sąd Wojewódzki, że wydane przez Sąd niemiecki orzeczenia mają służyć zabezpieczeniu interesów oraz dobra małoletnich dzieci. Kwestie związane z prawidłowością orzeczeń Sądu niemieckiego wydanych w sprawie małoletniej skarżącej winny być wyjaśnione w postępowaniu przed Sądem niemieckim w odpowiedniej procedurze. To w tego rodzaju postępowaniu strona powinna domagać się wyjaśnienia kwestii, które kurator podnosił w toku kontrolowanego obecnie postępowania, tj. że nieprawdziwe były informacje przekazane przez niemiecką opiekę społeczną Sądowi, który podjął postanowienia zabezpieczające.
Jedynie ubocznie zauważyć należy, że brak jest informacji, by decyzje podjęte przez niemiecki sąd rodzinny miały być ostateczne i niewzruszalne. Mimo upływu ponad 2 lat od wydania orzeczenia o czasowym pozbawieniu rodziców skarżącej opieki nad dziećmi ani rodzice, ani ustanowiony dla małoletnich kurator nie poinformowali sądu w niniejszej sprawie, że podejmowali jakiekolwiek kroki prawne w celu zmiany orzeczenia sądu niemieckiego ani że zapadło przeciwne orzeczenie sądu polskiego w przedmiocie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi. Taka postawa budzi co najmniej niezrozumienie, gdyż w najlepiej pojętym interesie dzieci powinno być wszak uregulowanie ich sytuacji prawnej co do kwestii przysługującej rodzicom władzy rodzicielskiej, w szczególności wobec faktu (wynikającego z przedłożonych przez kuratora dokumentów), że po uchyleniu orzeczenia o skierowaniu dzieci do pieczy zastępczej to rodzice sprawują faktyczną opiekę nad dziećmi, w tym skarżącą, prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe, a jednocześnie pozbawieni są prawa do reprezentacji dzieci w prowadzonym na terenie Polski postępowaniu administracyjnym i sądowym w sprawie m.in. udzielenia ochrony międzynarodowej i przekazania do innego państwa członkowskiego na podstawie rozporządzenia Dublin III. Trudno uznać, że utrzymywanie takiego stanu rzeczy w dalszej perspektywie leży w interesie małoletnich. Ze względu na wiążące na terytorium Polski orzeczenie sądu niemieckiego o czasowym pozbawieniu rodziców skarżącej opieki nad dziećmi niemożliwym wydaje się przewidzieć w tym momencie, jakie działania prawne i faktyczne z zakresu władzy rodzicielskiej okażą się niezbędne w przyszłości, a których rodzice nie będą mogli podjąć z uwagi na ww. sądowe ograniczenie.
Rozporządzenie Dublin III w art. 2 pkt 1 zawiera definicję "małoletniego bez opieki", który oznacza małoletniego, który przybywa na terytorium państw członkowskich bez opieki osoby dorosłej, odpowiedzialnej za niego z mocy prawa lub zgodnie z praktyką zainteresowanego państwa członkowskiego i dopóki nie zostanie faktycznie objęty opieką takiej osoby dorosłej; obejmuje to małoletnich, którzy zostali pozostawieni bez opieki po wjeździe na terytorium państw członkowskich. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę brak jest podstaw do uznania skarżącej w niniejszej sprawie za "małoletniego bez opieki" w rozumieniu ww. przepisu, a co za tym idzie – do zastosowania kryteriów ustalenia odpowiedzialnego państwa członkowskiego zawartych w art. 8 rozporządzenia Dublin III. Naczelny Sąd Administracyjny miał przede wszystkim na uwadze, że mimo orzeczenia sądu niemieckiego o czasowym pozbawieniu rodziców opieki nad dziećmi, w tym skarżącą, faktyczna opieka nad dziećmi na terenie Polski jest de facto nadal sprawowana przez rodziców (po zaledwie ok. 1,5 miesiąca obowiązywania postanowienia sądu polskiego o umieszczeniu małoletnich w pieczy zastępczej).
Wbrew ocenie skarżącej kasacyjnie Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił znaczenie dla sprawy przedłożonych przez stronę dowodów z dokumentów załączonych do pisma kuratora strony z 24 sierpnia 2022 r. Jak wynika z ustaleń organów, na terenie Niemiec skarżącej oraz całej jej rodzinie wydane zostało orzeczenie o odmowie objęcia ich ochroną międzynarodową. Z dokumentów złożonych przez stronę wynika, że Sąd Administracyjny Landu [...] postanowieniem z [...] czerwca 2022 r. orzekł o umorzeniu postępowania sądowego zainicjowanego pozwem rodziny M. w przedmiocie prawa do azylu, bowiem skarżący wycofali pozew. O braku znaczenia dla sprawy, w szczególności dla zastosowania klauzuli dyskrecjonalnej zawartej w art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III, przemawiają następujące argumenty.
Po pierwsze, ww. postanowienie sądu niemieckiego orzeka o umorzeniu wyłącznie postępowania sądowego dotyczącego rozstrzygnięcia Federalnego Urzędu ds. Migracji i Uchodźców i nie może być traktowane jako skutkujące uznaniem za niebyłe zaskarżonego rozstrzygnięcia o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej w tym kraju ojcu strony i całej rodzinie. Okoliczność umorzenia postępowania sądowego w przywołanej sprawie w żaden sposób nie wpływa zatem na aktualność i prawidłowość wskazania strony niemieckiej jako właściwej – na podstawie art. 18 ust. 1 lit. d rozporządzenia Dublin III – do rozpoznania złożonego później w Polsce wniosku skarżącej.
Po drugie, wadliwie autor skargi kasacyjnej odczytuje znaczenie dla niniejszej sprawy wyroku TSUE w sprawie Kastrati. W wyroku z 3 maja 2012 r. w sprawie C-620/10, Migrationsverket przeciwko Nurije Kastrati i inni (ECLI:EU:C:2012:265), TSUE orzekł, że wycofanie wniosku o udzielenie azylu w rozumieniu art. 2 lit. c tego rozporządzenia, które nastąpiło przed wyrażeniem przez odpowiedzialne państwo członkowskie zgody na przejęcie wnioskodawcy, ma ten skutek, że rozporządzenie to nie może być dłużej stosowane. W takiej sytuacji do państwa członkowskiego, na którego terytorium wniosek został złożony, należy podjęcie decyzji wynikających z tego cofnięcia, a w szczególności umorzenie postępowania i zamieszczenie odpowiedniej informacji w aktach wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie z sytuacją opisaną powyżej mielibyśmy do czynienia wówczas, gdyby przed wyrażeniem zgody przez władze niemieckie na wtórne przyjęcie wnioskodawcy strona skarżąca wycofała wniosek o objęcie ochroną międzynarodową będący przedmiotem procedury dublińskiej, czyli wniosek złożony w Polsce przez kuratora w sierpniu 2021 r. Tak się jednak nie stało. Przywołany wyżej wyrok TSUE nie znajduje zatem w tej sprawie zastosowania. Stanowiska TSUE wyrażonego w ww. wyroku w żaden sposób nie należy też łączyć z wycofaniem wcześniejszego wniosku ojca strony o udzielenie ochrony międzynarodowej w Niemczech złożonego w 2017 r., którym objęto całą rodzinę, w tym stronę skarżącą w niniejszej sprawie.
W wyroku z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 1170/21, Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, powołując się na stanowisko TSUE, w tym wyrok z dnia 25 stycznia 2018 r., C-360/16 Bundesrepublik Deutchland v. Azizov Hasanow (ECLI:EU:2018:35), że dla sądowej kontroli decyzji wydanej na podstawie art. 37 ust. 1 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony decydujący jest stan faktyczny istniejący w chwili wydawania wyroku w przedmiocie tej decyzji. Sąd pierwszej instancji powinien ocenić wszystkie okoliczności zaistniałe po wydaniu decyzji o przekazaniu cudzoziemca do innego państwa członkowskiego Unii Europejskiej, jeżeli uwzględnienie tych okoliczności ma znaczenie dla prawidłowego stosowania rozporządzenia Dublin III. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający aktualnie niniejszą sprawę w pełni podziela powyższą ocenę i przyjmuje ją jako własną.
Jako realizację powyższego obowiązku uwzględnienia okoliczności zaistniałych po wydaniu decyzji o przekazaniu cudzoziemca do innego państwa członkowskiego należy potraktować dopuszczenie przez Sąd pierwszej instancji dowodów z dokumentów wnioskowanych przez stronę. Trafnie Sąd ten ocenił, że nie wykazują one, iż w sprawie organy winny zastosować odstępstwo od zasad rozpoznawania wniosków o ochronę międzynarodową określających państwo odpowiedzialne za rozpatrzenie takiego wniosku. Natomiast polski sąd administracyjny nie jest władny przeprowadzić dalej idącego, szczegółowego postępowania dowodowego na okoliczność obecnej relacji pomiędzy rodzicami a dziećmi.
Tak samo Naczelny Sąd Administracyjny ocenia wartość dowodową dokumentów dopuszczonych przez ten Sąd na rozprawie w dniu 7 listopada 2023 r., tj. opinii wychowawcy o uczniu (załączonej m.in. do niniejszej skargi kasacyjnej) oraz opinii poparcia dla rodziny M. wystawionej przez mieszkańców B. i uczniów szkoły podstawowej (załączonej do skargi kasacyjnej w sprawie o sygn. akt II OSK 996/23, aczkolwiek odnoszącej się jednakowo do wszystkich spraw rodzeństwa). Po pierwsze, edukacja dzieci w Polsce wynika z obowiązku szkolnego i jego realizacja nie stanowi szczególnej okoliczności uzasadniającej zastosowanie klauzuli dyskrecjonalnej uzasadniającej odstąpienie od przekazania wnioskodawcy i rozpatrzenie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej przez polskie organy władzy. Przedłożona opinia wychowawcy o uczniu także nie potwierdza – wbrew ocenie strony – wysokiego stopnia integracji dziecka ze społeczeństwem polskim, a raczej dowodzi dostosowania się dziecka do zasad panujących w szkole, co należy uznać za naturalne i pożądane następstwo realizacji obowiązku szkolnego w Polsce przez dzieci cudzoziemskie. Po drugie, przedłożona "opinia poparcia dla rodziny M. wystawiona przez mieszkańców B. i rodziców uczniów SP nr [...] w B." ma znikomą, w zasadzie wątpliwą wartość dowodową. W przeciwieństwie do dokumentów mających charakter opinii wychowawcy o uczniu, w odniesieniu do tego oświadczenia nie jest możliwe zweryfikowanie, kim są osoby podpisane pod dokumentem w stosunku do małoletnich skarżących, jaki charakter ma ich znajomość z rodziną M. i jaką dysponują wiedzą o ich funkcjonowaniu w Polsce. Z całą pewnością ta "opinia" powstała na prośbę rodziny, pozostaje bardzo ogólnikowa i była wynikiem starania się wnioskodawców o przedstawienie informacji określonej treści.
Reasumując, faktyczna sytuacja rodziny – niewątpliwie skomplikowana w związku z orzeczeniem sądu niemieckiego o czasowym pozbawieniu rodziców władzy rodzicielskiej, jak również negatywna opinia skarżącej i całej rodziny do co funkcjonowania aparatu państwowego w Republice Federalnej Niemiec (szkół, Jugendamt, sądów) oraz oczekiwania co do możliwości dalszego życia w Polsce nie wyczerpują kryterium "względów humanitarnych", które mogłoby zostać wzięte pod rozwagę jako okoliczność uzasadniająca zastosowanie klauzuli dyskrecjonalnej (art. 17 ust. 1 rozporządzenia Dublin III). Przypomnieć należy, co trafnie zaakcentowano w zaskarżonej decyzji, że osoby ubiegające się o ochronę na terytorium Unii Europejskiej nie są uprawnione do wyboru i dowolnej zmiany kraju, w którym będzie toczyć się postępowanie w ich sprawie – a do tego właśnie zmierzała w istocie argumentacja strony skarżącej w rozpoznawanej sprawie. Mechanizmy regulujące przedmiotowe kwestie zostały określone w rozporządzeniu Dublin III. W niniejszej sprawie zostały one prawidłowo zastosowane, co w efekcie doprowadziło do prawidłowego zastosowania art. 37 ustawy o ochronie i orzeczenia o przekazaniu cudzoziemca do innego państwa członkowskiego UE (tj. Niemiec) oraz umorzenia postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Na koniec pominąć nie można okoliczności, która powstała, a w zasadzie zaktualizowała się dopiero na etapie postępowania kasacyjnego. Analogicznie do procedury skarżącej w niniejszej sprawie oraz rodzeństwa (co do którego zapadły tożsame wyroki oddalające skargę kasacyjną w ich sprawach), wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce dotyczący rodziców S. M. i Z. A. złożony w dniu 14 lipca 2021 r. został rozpatrzony decyzją Szefa Urzędu z dnia 19 sierpnia 2021 r. nr DPU.420.1199.2021, orzekającą o przekazaniu skarżącego wraz rodziną do Niemiec w trybie rozporządzenia Dublin III i umorzeniu postępowania. Decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. nr RdU-724-8/S/15 Rada utrzymała w mocy ww. decyzję Szefa Urzędu. Wyrokiem z dnia 15 listopada 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 58/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżących na tę decyzję Rady. W przeciwieństwie do spraw dotyczących dzieci, w których wywiedziono skargi kasacyjne, wyroku dotyczącego rodziców nie zaskarżono, wobec czego stał się on prawomocny. Tym rozstrzygnięciem jest związany Sąd w niniejszej sprawie. Zgodnie bowiem z treścią art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał ale także inne sądy i inne i inne organy państwowe (...). W ocenie Sądu rozstrzygnięcie to, jeśli nie determinowało, to przynajmniej stanowiło silny argument przemawiający za koniecznością utrzymania zaskarżonej decyzji o przekazaniu wnioskodawcy do Niemiec – tak jak i w pozostałych sprawach rodzeństwa, mając na względzie uwzględnienie zasady jedności rodziny.
Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu wiadomym jest też z urzędu, że w dniu 5 stycznia 2022 r. S. M. złożył do Szefa Urzędu – w imieniu własnym oraz żony i siedmiorga małoletnich dzieci – wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium Polski. Decyzją z dnia 30 maja 2022 r. nr DPU.420.382.2022 Szef Urzędu umorzył postępowanie o udzielenie ochrony międzynarodowej, a Rada decyzją z dnia 16 września 2022 r. nr RdU-724-10/S/15 utrzymała tę decyzją w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z dnia 8 marca 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2268/22 oddalił skargę w tej sprawie. Ponowne składanie w Polsce wniosku o udzielenie rodzinie ochrony międzynarodowej, które nie doprowadziło do merytorycznego rozpoznania wniosku, a skończyło się decyzją umarzającą postępowanie, jest wyłącznie wyrazem samodzielnej decyzji skarżących o wyborze Polski jako kraju, w którym chcieliby uzyskać ochronę międzynarodową i żaden sposób nie wpływa na prawidłowość rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie o przekazaniu wnioskodawcy do Niemiec.
Konkludując, wobec stwierdzenia, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, skargę tę należało oddalić.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.