II OSK 995/06

Naczelny Sąd Administracyjny2006-12-21
NSAAdministracyjneWysokansa
nieruchomościuwłaszczenieKościół Katolickiustawa o stosunku Państwa do Kościołastwierdzenie nieważnościwładaniecmentarzobiekty sakralneNSAWSA

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że nie rozpatrzono wszystkich przesłanek uwłaszczenia nieruchomości na podstawie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego.

Sprawa dotyczyła stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej Parafii Rzymskokatolickiej na podstawie ustawy z 1989 r. WSA uchylił decyzję Ministra SWiA, który stwierdził nieważność decyzji uwłaszczeniowej Wojewody. NSA uchylił wyrok WSA, wskazując, że sąd nie zbadał wszystkich przesłanek z art. 60 ust. 1 ustawy, w tym posiadania nieruchomości przez parafię oraz usytuowania na niej cmentarza lub obiektów sakralnych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która stwierdzała nieważność decyzji uwłaszczeniowej z 1991 r. dotyczącej działki nr 33/1. Decyzja ta została wydana na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, który przewidywał przejście własności nieruchomości na rzecz kościelnych osób prawnych, jeśli znajdowały się na nich cmentarze lub obiekty sakralne i pozostawały we władaniu tych osób w dniu wejścia w życie ustawy (23 maja 1989 r.). Minister uznał, że decyzja uwłaszczeniowa była wadliwa, ponieważ działka nr 33/1 nie stanowiła własności Skarbu Państwa w dniu 23 maja 1989 r., a jej właścicielami byli T. i S. L. na podstawie aktu notarialnego z 1959 r. WSA uchylił decyzję Ministra, uznając, że organ nie wyjaśnił należycie istotnych okoliczności sprawy i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że sąd pierwszej instancji nie zbadał wszystkich przesłanek z art. 60 ust. 1 ustawy. NSA podkreślił, że dla uwłaszczenia konieczne było nie tylko władanie nieruchomością przez parafię, ale także usytuowanie na niej cmentarza lub obiektów sakralnych. Sąd pierwszej instancji nie zbadał tej kwestii, skupiając się głównie na ustaleniu granic działki i własności. NSA uznał również zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. za zasadny, wskazując na niepełne rozważenie materiału dowodowego przez WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, sąd administracyjny pierwszej instancji, rozpoznając skargę na decyzję stwierdzającą nieważność decyzji uwłaszczeniowej, powinien rozważyć, czy spełnione zostały wszystkie przesłanki uwłaszczenia, nawet jeśli nie zostały one wskazane w skardze.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że WSA niezwiązany granicami skargi powinien zbadać wszystkie przesłanki uwłaszczenia, w tym posiadanie nieruchomości przez parafię oraz usytuowanie na niej cmentarza lub obiektów sakralnych, co stanowiło podstawę do uchylenia wyroku WSA.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (6)

Główne

u.s.P.d.K.w.R.P. art. 60 § ust. 1 pkt 5

Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej

Dla uwłaszczenia kościelnej osoby prawnej na podstawie tego przepisu wymagane było, aby w dniu wejścia w życie ustawy (23 maja 1989 r.) nieruchomość pozostawała we władaniu tej osoby oraz aby znajdował się na niej cmentarz lub obiekt sakralny wraz z budynkami towarzyszącymi. Brak wystąpienia którejkolwiek z tych przesłanek wyłączał uwłaszczenie.

Pomocnicze

k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa.

p.p.s.a. art. 133 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Nakłada na sąd obowiązek rozważenia całości zgromadzonego materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi i winien rozpatrzyć nie tylko wskazane w niej naruszenia prawa, ale także inne, które zawiera zaskarżona decyzja.

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

WSA nie zbadał wszystkich przesłanek z art. 60 ust. 1 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP, w tym usytuowania cmentarza lub obiektów sakralnych na działce. WSA nie rozważył całości materiału dowodowego i błędnie zinterpretował pismo S. L. do Kurii Biskupiej.

Godne uwagi sformułowania

ratio legis przepisu art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z 17 maja 1989 r. było uwłaszczenie kościelnych osób prawnych nieruchomościami niezbędnymi do sprawowania kultu religijnego i wykorzystywanymi właśnie w tym celu. Sąd pierwszej instancji niezwiązany stosownie do art 134 p.p.s.a. granicami skargi winien w toku rozpoznawania sprawy [...] rozważyć czy spełnione zostały także pozostałe przesłanki uwłaszczenia.

Skład orzekający

Włodzimierz Ryms

przewodniczący

Wojciech Chróścielewski

sprawozdawca

Jacek Chlebny

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek uwłaszczenia nieruchomości na rzecz kościelnych osób prawnych na podstawie ustawy z 1989 r., zakres kognicji sądu administracyjnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z ustawą o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w RP i konkretnych okoliczności faktycznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonego sporu o własność nieruchomości między osobami fizycznymi a instytucją kościelną, z odwołaniem do specyficznych przepisów prawnych dotyczących uwłaszczenia.

Kto jest właścicielem ziemi? NSA rozstrzyga spór o uwłaszczenie nieruchomości kościelnej.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 995/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-12-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-30
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Chlebny
Włodzimierz Ryms /przewodniczący/
Wojciech Chróścielewski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6281 Regulacje spraw majątkowych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Wa 759/05 - Wyrok WSA w Warszawie z 2006-02-15
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1989 nr 29 poz 154
art. 60 ust. 1 pkt 5
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie Sędzia NSA Jacek Chlebny Sędzia NSA Wojciech Chróścielewski /spr./ Protokolant Anna Sidorowska po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. i S. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 759/05 w sprawie ze skargi Parafii Rzymskokatolickiej p.w. Ś. w L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, 2) zasądza od Parafii Rzymskokatolickiej p. w. Ś. w L. na rzecz T. i S. L. kwotę 280 (dwieście osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 15 lutego 2006 r., I SA/Wa 759/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną przez Parafię Rzymsko-Katolicką p.w. Ś. w L. decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2005 r., nr [...], w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji uwłaszczeniowej oraz poprzedzającą ją decyzję tego samego organu z [...] października 2004 r. Wyrok został wydany w następujących okolicznościach sprawy. Decyzją z [...] stycznia 2005 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] października 2004 r. stwierdzającą nieważność decyzji Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w R. z 26 marca 1991 r. w części dotyczącej nieruchomości położonej w S. oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 33/1 o pow. 0,02 ha. W uzasadnieniu Minister wskazał, iż decyzją z 26 marca 1991 r. wydaną na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 29, poz. 154 ze zm.) stwierdzono m.in., że nieruchomość położona w S., oznaczona jako działka nr 33/1 o pow. 0,02 ha stała się z mocy prawa własnością Parafii Katolickiej p.w. Ś. w L. Zdaniem organu decyzje wydawane na podstawie art. 60 tej ustawy mogą dotyczyć wyłącznie nieruchomości stanowiących w dniu 23 maja 1989 r. własność Skarbu Państwa. Postępowanie w sprawie zostało wszczęte w wyniku wniosku T. i S. L., którzy stwierdzili, że w dniu 23 maja 1989 r. przedmiotowa nieruchomość na podstawie aktu notarialnego z 28 grudnia 1959 r. sporządzonego w PBN w W. stanowiła ich własność. Na podstawie tego aktu nabyli oni m. in. własność nieruchomości położonej we wsi S. nr [...] o pow. 5,60 ha opisanej w księdze wieczystej "T.", uznanej za zniszczoną. Sąd Powiatowy w G. postanowieniem z 23 lutego 1966 r. zarządził urządzenie Zbioru Dokumentów nr [...] dla tej nieruchomości. We wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji małż. L. powołali się na pismo Starosty Powiatowego w G. z 8 stycznia 2001 r. oraz na mapę ewidencyjną wsi S. sporządzoną w dniu 12 kwietnia 1963 r. i podnieśli, że działka nr 33 w wyniku błędów została podzielona na działki nr 33/1 i 33/2, a stan władania działki nr 33/1 został w sposób błędny wpisany na rzecz Parafii Katolickiej w L. Na tej nieruchomości nie był usytuowany cmentarz ani obiekty sakralne z budynkami towarzyszącymi. Działka jest niezabudowana, a od nieruchomości kościelnych oddziela ją droga. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji swoją decyzją z [...] października 2004 r. stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji powołał się na pismo Starosty G. z 2 czerwca 2004 r., z którego wynika, że w skład działki hipotecznej nr 10 o pow. 5,60 ha wymienionej w akcie notarialnym z 28 grudnia 1959 r. wchodziły działki nr 32 o pow. 2,84 ha, nr 33 o pow. 2,48 ha i nr 34 o pow. 0,31 ha. Przy zakładaniu ewidencji działka nr 33 została przypisana do pozycji S. i T. L. W obecnej ewidencji gruntów zgodnie z mapą powstałą w 1973 r. z działki nr 33 o powierzchni 2,48 ha zostały wyodrębnione działki nr 33/1 o pow. 0,02 ha i nr 33/2 o pow. 2,66 ha. Działka nr 33/1 od 1963 r. znajdowała się we władaniu małż. L. Minister uznał więc, iż w dniu wejścia w życie ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej właścicielami spornej działki byli wnioskodawcy. Skoro więc nie zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 60 ust. 1 pkt 5 powołanej wcześniej ustawy z 17 maja 1989 r., a zaskarżona decyzja z 26 marca 1991 r. w części dotyczącej działki nr 33/1 wydana została z rażącym naruszeniem prawa, Minister stwierdził jej nieważność w części dotyczącej tej działki. Rozstrzygniecie to zostało utrzymane w mocy decyzją z 31 stycznia 2005 r. tego samego organu.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Parafia Rzymsko-Katolicka p.w. Ś. zarzuciła zaskarżonej decyzji m.in. błędne ustalenie, że sporna nieruchomość w dniu wejścia w życie ustawy nie znajdowała się we władaniu Parafii; nieuprawnione przyjęcie, że akt notarialny z 1959 r. obejmował również działkę nr 33/1; "małowszechstronne" rozpoznanie sprawy, pozbawienie strony możliwości wypowiedzenia się co do całości zebranego materiału dowodowego, Naruszenie art. 99 ustawy Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez poczynienie ustaleń odmiennych od poczynionych przez NSA w sprawie I SA 2455/01, gdzie stwierdzono, ze "poprzednik prawny P. L. czynił starania o uregulowanie stanu prawnego nieruchomości, do której nie posiadał tytułu prawnego" przez przyjęcie, że był właścicielem działki nr 33/1; błędne uznanie za wiarygodne informacji zawartych w piśmie Starosty G. z 2 czerwca 2004 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w uzasadnieniu swojego wyroku stwierdził, że akta sprawy i treść uzasadnienia zaskarżonych decyzji wskazują, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie wyjaśnił należycie istotnych okoliczności sprawy naruszając przepisy art. 7 i 77 k.p.a. W toku postępowania nadzorczego ustalono, ze w dniu wejścia w życie ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej właścicielami spornej nieruchomości byli wnioskodawcy na podstawie aktu notarialnego z 28 grudnia 1959 r. Zdaniem Sądu, postępowanie nadzorcze nie zostało jednak właściwie przeprowadzone, gdyż nie rozpatrzono całego materiału dowodowego sprawy. Tytuł własności spornej nieruchomości nie wynika ewidentnie z materiału dowodowego. Organ administracji nie wyjaśnił szeregu wątpliwości, m.in. iż biegły w toku postępowania rozgraniczeniowego w 1964 r. pomiędzy małż. L. i H. G. stwierdził, że działka nr 34 graniczyła z ulicą wiejską, a zadaniem skarżącej teren ulicy wiejskiej to działka nr 33/1. W piśmie z 8 stycznia 2001 r. Starostwo wskazało, że w 1963 r. przy scalaniu dawna ulica wiejska utraciła charakter drogi i została przypisana w rejestrze gruntów "do pozycji pana L.". Organ nie zbadał jaki charakter miała przedmiotowa działka przed 1963 r. to jest przed scaleniem – czy wchodziła w skład działki nr 10, czy też stanowiła drogę wiejską i kto był jej właścicielem, jak w dacie zawarcia przez małż. L. aktu notarialnego kupna nieruchomości obejmującej działkę nr 10 przebiegały jej granice. Zdaniem Sądu z dokumentu z dnia 12 sierpnia 1973 r. – sprawozdanie stanu posiadania dla celów uregulowania własności gospodarstw rolnych – wynika, że działka nr 33 o powierzchni 2,48 ha została podzielona na dwie działki 33/1 o pow. 0,02 ha i 33/2 o pow. 2,66 ha. W skład działki nr 10 oprócz działki nr 33 wchodziła jeszcze działka nr 32 o pow. 2,64 ha. Po zmianach powierzchnia obu działek wynosiła 5,50 ha, a przed zmianami – 5,32 ha. Przed podziałem działka nr 33 miała powierzchnię 2,48 ha, a po podziale na dwie działki miała powierzchnię 2,66 ha, a w wyniku podziału utworzono jeszcze działkę nr 33//1 o powierzchni 200 m2. Kwestie dotyczące powierzchni działek zostały przez organ całkowicie pominięte. Sąd zauważył, że w aktach administracyjnych oraz w uzasadnieniu wyroku NSA z 16 września 2003 r., I SA 2455/01 ze skargi P. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 7 czerwca 2001 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o przejściu własności nieruchomości, jest mowa o piśmie S. L. do Kurii Biskupiej w W. z dnia 9 września 1991 r., w którym stwierdza on "grunt o powierzchni 2 ary graniczy z moją działką i mimo zasiedzenia byłbym skłonny nabyć go od proboszcza". Zdaniem Sądu pismo takiej treści oznacza, że jego autor nie posiadał tytułu prawnego do przedmiotowej działki. Organ nadzorczy nie wykazał więc, iż w sprawie miało miejsce rażące naruszenie prawa.
W skardze kasacyjnej T. i S. L. zaskarżyli wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu:
1. naruszenie prawa materialnego poprzez nie właściwe jego zastosowanie, a mianowicie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej przez uznanie, iż Minister w swoich decyzjach nie wykazał, iż przy wydaniu decyzji z 26 marca 1991 r. nastąpiło rażące naruszenie prawa, w sytuacji, gdy z postępowania administracyjnego przeprowadzonego przez Ministra wynika, że na przedmiotowej działce nie był usytuowany cmentarz lub obiekt sakralny, a więc nie została spełniona przesłanka nabycia z mocy prawa przedmiotowej działki przez Parafię na mocy powołanego przepisu – decyzje Ministra stwierdzające nieważność decyzji z 26 marca 1991 r. w części dotyczącej przedmiotowej nieruchomości odpowiadały prawu i znajdowały swoje oparcie w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.;
2. naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na treść orzeczenia, a mianowicie art. 133 § 1, art. 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nierozważenie przez Sąd I instancji wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności nie zbadanie zaistnienia wszystkich przesłanek określonych w art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji.
W oparciu o te zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu ewentualnie na podstawie art. 188 Prawa o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – o uchylenie zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i jej oddalenie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zgodnie z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej do wydania decyzji stwierdzającej przejście własności nieruchomości lub ich części z mocy prawa na rzecz kościelnych osób prawnych konieczne jest spełnienie określonych w tym przepisie przesłanek: nieruchomości muszą stanowić własność Skarbu Państwa, muszą pozostawać we władaniu kościelnych osób prawnych na rzecz, których ich własność ma przejść, a nadto muszą być na nich usytuowane cmentarze lub obiekty sakralne z budynkami towarzyszącymi. Brak spełnienia którejkolwiek z przesłanek powoduje, że decyzja stwierdzająca przejście własności tych nieruchomości nie może zostać wydana. Dlatego błędne jest stwierdzenie Sądu, iż z uwagi na to, iż decyzje stwierdzające przejście własności nieruchomości w trybie powołanej ustawy mogą dotyczyć wyłącznie nieruchomości Skarbu Państwa, to powyższa zasadę należy uwzględnić w pierwszej kolejności. Obowiązkiem Sądu było rozstrzygnięcie, czy decyzja z 26 marca 1991 r. spełniała wszystkie przesłanki określone w art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy. Jeżeli nie stwierdzono wystąpienia pozostałych przesłanek, to nawet wątpliwości, co do istnienia jednej z nich powoduje, że decyzje Ministra były prawidłowe, gdyż usuwały z obrotu prawnego decyzję wydaną z rażącym naruszeniem prawa. Na przedmiotowej działce nie jest usytuowany cmentarz ani obiekt sakralny, co stanowiło przesłankę konstytutywną warunkująca zgodność z prawem decyzji stwierdzającej nabycie przez kościelną osobę prawną nieruchomości na własność z mocy prawa.
Niezbadanie przez Sąd zaistnienia wszystkich przesłanek z art. 60 ust. 1 ustawy narusza też art. 133 § 1 i 134 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które nakładają na Sąd rozważenie całości zgromadzonego materiału dowodowego, a nie odniesienie się jedynie do jego części.
Podniesiono też, że aktem notarialnym z 28 grudnia 1959 r. skarżący nabyli własność nieruchomości włościańskiej nr 32 we wsi L. oraz nieruchomość położoną we wsi S. nr 10. Zgodnie ze zbiorem dokumentów nr [...] w skład działki nr 10 wchodziły działki nr 32 o pow. 2,84 ha, nr 33 o pow. 2,48 ha oraz działka nr 34 o pow. błędnie obliczonej jako 0,31 ha. W rzeczywistości działka nr 34 znajdująca się wewnątrz działki nr 33, bez dostępu do drogi publicznej miała powierzchnię 0,06 ha. Te błędne obliczenia zostały skorygowane obliczeniami z operatu nr [...]. Działka nr 33 posiadała w rzeczywistości powierzchnię większą o 0,25 ha.. Następnie działka nr 33 została na podstawie operatu regulowania własności gospodarstwa rolnych podzielona i wpisana jako działka nr 33/2 o pow. 2,66 ha oraz działkę nr 33/1 o pow. 0,002 ha, co daje łącznie powierzchnię 2,68 ha. W związku z tym działka 33/1 stanowiąca część działki 33 nie stanowiła własności Skarbu Państwa.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Parafia Rzymsko-Katolicka p.w. Ś. w L. wniosła o oddalenie tej skargi oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Podniesiono, że skarga kasacyjna jest bezzasadna, gdyż stanowi w istocie polemikę dotyczącą stanu faktycznego. Zwrócono uwagę, że na mocy wyroku NSA z 16 września 2003 r., I SA 2455/01 skarżący P. L. przegrał sprawę ze skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w R. z 26 marca 1991 r. Następnie zaś jego rodzice wystąpili o stwierdzenie nieważności tej samej decyzji. Zwrócono tez uwagę na nieprawidłowości w działaniu Starostwa Powiatowego w G. oraz na fakt, iż skarżący metodą faktów dokonanych na podstawie "nieprawomocnej" decyzji MSWiA z [...] października 2004 r. dokonali darowizny spornej działki 33/1 na rzecz syna P. L., a następnie Sąd Rejonowy w G. dokonał wpisu zgodnie z wnioskiem odłączając działkę z księgi wieczystej obejmującej grunty Parafii, mimo, ze podstawą wpisu było oświadczenie stron i "nieprawomocna decyzja administracyjna".
W toku rozprawy przed Sądem pełnomocnik wnoszących skargę kasacyjną wniósł o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna złożona w rozpoznawanej sprawie odpowiada wymaganiom stawianym takiej skardze przez przepisy art. 174 i 176 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 z późn. zm. – powoływanej dalej jako p.p.s.a.).
Podniesione w tej skardze zarzuty posiadają uzasadnione podstawy.
Rozważania Sadu I instancji nie uwzględniły tego, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie rozpoznaje się sprawy od początku, a ocenia jedynie, czy dotychczasowa decyzja nie była dotknięta wadą określoną w art. 156 § 1 k.p.a. uzasadniającą stwierdzenie nieważności decyzji.
Przepis art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. nr 29, poz.154 z pózn. zm.) stanowi, że "nieruchomości lub ich części, pozostające w dniu wejścia w życie ustawy we władaniu kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli znajdują się na nich cmentarze lub obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi, dotyczy to również obiektów położonych na obszarze miasta stołecznego Warszawa, nie dotyczy natomiast kościołów garnizonowych". Ustawa weszła w życie w dniu 23 maja 1989 r. Dla uwłaszczenia kościelnej osoby prawnej na podstawie tego przepisu wymagane było więc aby w dniu wejścia w życie ustawy będąca przedmiotem uwłaszczenia nieruchomość pozostawała we władaniu tej osoby, a ponadto, aby znajdował się na niej cmentarz lub obiekt sakralny wraz z budynkami towarzyszącymi. Żadna z tych przesłanek w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona. W postępowaniach administracyjnych, zarówno poprzedzających wydanie decyzji Wojewody R. z 26 marca 1991 r., jak i prowadzonych w trybie nadzoru, nie wykazano, że przedmiotowa działka nr 33/1 znajdowała się w dniu 23 maja 1989 r. we władaniu - posiadaniu lub dzierżeniu Parafii Rzymsko-Katolickiej p.w. Ś. w L. Z przytaczanych w wyroku Sądu I instancji, a także w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na tą skargę, argumentów wynika za to, że w przedmiocie władania tą nieruchomością toczy się od lat poważny spór pomiędzy rodziną L. a Parafią. W trakcie tego sporu strony prezentowały różne argumenty odnoszące się do władania działką w latach 1959 - 2005, natomiast ani organy administracji, ani Sąd I instancji nie ustaliły, kto władał sporną nieruchomością w dniu 23 maja 1989 r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika ponadto, iż na przedmiotowej działce znajduje się cmentarz, czy obiekt sakralny z budynkiem, czy budynkami towarzyszącymi. Jak się wydaje ratio legis przepisu art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z 17 maja 1989 r. było uwłaszczenie kościelnych osób prawnych nieruchomościami niezbędnymi do sprawowania kultu religijnego i wykorzystywanymi właśnie w tym celu. Brak wystąpienia więc tej przesłanki wyłączał uwłaszczenie Parafii na działce nr 33/1. Wojewódzki Sąd Administracyjny niezwiązany stosownie do art 134 p.p.s.a. granicami skargi winien w toku rozpoznawania sprawy, której przedmiotem była ocena legalności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdzających nieważność decyzji uwłaszczeniowej Wojewody R. z 26 marca 1991 r. rozważyć czy spełnione zostały także pozostałe przesłanki uwłaszczenia. Rację ma bowiem składający skargę kasacyjną, że nawet w przypadku istnienia wątpliwości, co do tego czy przedmiotowa nieruchomość była, czy też nie, we władaniu parafii w dniu 23 maja 1989 r., to sama okoliczność, nierozważana zupełnie przez Sąd I instancji, odnosząca się do usytuowania na tej nieruchomości cmentarza, czy tez obiektów sakralnych wraz z budynkami towarzyszącymi – zdefiniowanymi w art. 60 ust. 2 ustawy - mogła mieć wpływ na wadliwość decyzji Wojewody R.
Ocena Sądu I instancji sprowadzała się w istocie do kwestii związanych z ustaleniem granic przedmiotowej działki. Nie miały one jednak w przedmiotowej sprawie największego znaczenia. Podstawowe znaczenie miało bowiem to, czy w dacie wejścia w życie ustawy z 17 maja 1989 r. nieruchomość ta była we władaniu Parafii oraz to czy na tej nieruchomości znajdowały się w tej dacie: cmentarz lub obiekt sakralny wraz z budynkami towarzyszącymi.
Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Była już wcześniej o tym mowa, że wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany granicami skargi kasacyjnej. Winien więc rozpatrzyć nie tylko czy zaskarżona decyzja była dotknięta naruszeniami prawa wskazanymi w tej skardze, ale także zbadać czy nie zawierała ona także innych, niż powołane w skardze naruszeń prawa. Jeżeli przedmiotem oceny dokonywanej przez Sąd I instancji jest decyzja wydana w trybie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w postępowaniu w trybie zwyczajnym, Sąd winien swoimi rozważaniami objąć także ową decyzję "pierwotną" będąca przedmiotem postępowania w trybie nadzwyczajnym.
Zasadny jest także zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd I instancji z obszernego materiału dowodowego odnoszącego się do kwestii władania przedmiotową działką dokonał, nie uzasadniając tego w wystarczającym stopniu, wyboru, przypisując decydujące znaczenie pismu S. L. do Kurii Biskupiej w W. z dnia 9 września 1991 r., w którym stwierdza on "grunt o powierzchni 2 ary graniczy z moją działką i mimo zasiedzenia byłbym skłonny nabyć go od proboszcza". Sąd I instancji uznał, ze pismo takiej treści oznacza, że jego autor nie posiadał tytułu prawnego do przedmiotowej działki. Nie wziął zaś pod uwagę innej, jak się wydaje także dopuszczalnej interpretacji tego pisma, prowadzącej do tego, że było ono przejawem woli polubownego i szybkiego załatwienia spornej kwestii.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powołano się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2003 r., I SA 2455/01 w wyniku, którego skarżący P. L. przegrał sprawę ze skargi o stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Wydziału Spraw Obywatelskich Urzędu Wojewódzkiego w R. z 26 marca 1991 r. Następnie zaś jego rodzice wystąpili o stwierdzenie nieważności tej samej decyzji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego okoliczność, iż wcześniej był wydany wskazany wyrok Sądu nie może stanowić podstawy nieważności postępowania sądowoadministracyjnego w oparciu o art. 183 § 2 pkt 3 p.p.s.a. Inny był bowiem zakres podmiotowy postępowania prowadzonego w obu sprawach. Ponadto przedmiotem skargi kasacyjnej był wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego rozpoznający skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2005 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody R. z dnia 31 stycznia 2005 r., w którym to postępowaniu administracyjnym powołano nowe, nieznane we wcześniej prowadzonym postępowaniu dowody.
Mając na uwadze podniesione wyżej względy na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a orzeczono jak w sentencji. o kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI