II OSK 993/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną A.K., obywatela Ukrainy, od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o zobowiązaniu do powrotu i zakazie wjazdu. Podstawą decyzji było nielegalne przebywanie cudzoziemca na terytorium RP. Skarżący argumentował, że jego relacje z matką i córką powinny uzasadniać udzielenie mu zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych. Sąd pierwszej instancji uznał te argumenty za bezzasadne, podkreślając, że relacje z dorosłymi dziećmi lub rodzicami wymagają wykazania dodatkowej zależności, a skarżący nie przedstawił takich dowodów. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił to stanowisko. Sąd podkreślił, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek humanitarnych spoczywa w dużej mierze na cudzoziemcu, który powinien aktywnie wykazywać okoliczności uzasadniające jego pobyt. Sąd zaznaczył, że kwestia konfliktu zbrojnego na Ukrainie, choć doniosła, nie mogła być rozpatrywana w ramach obecnego postępowania, ale powinna być przedmiotem odrębnego postępowania o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych na podstawie art. 356 ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną uzasadnionych podstaw.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja pojęcia życia rodzinnego w kontekście przepisów o cudzoziemcach i EKPC, rozkład ciężaru dowodu w sprawach o zezwolenie na pobyt ze względów humanitarnych, a także postępowanie w przypadku zmiany sytuacji życiowej cudzoziemca (np. konflikt zbrojny).
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej, a jego zastosowanie wymaga analizy indywidualnych okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy relacje cudzoziemca z matką, opierające się głównie na więzi emocjonalnej, mogą stanowić podstawę do udzielenia zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych, zgodnie z art. 348 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach i art. 8 EKPC?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, relacje oparte jedynie na więzi emocjonalnej między dorosłym synem a matką nie wyczerpują znamion życia rodzinnego w rozumieniu art. 8 EKPC i nie stanowią podstawy do udzielenia zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych, chyba że wykazano dodatkowy element zależności.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że pojęcie życia rodzinnego w rozumieniu art. 8 EKPC, w przypadku relacji między rodzicami a dorosłymi dziećmi, wymaga wykazania dodatkowego elementu zależności wykraczającego poza zwykłe więzi emocjonalne. Skarżący nie przedstawił takich dowodów, ograniczając się do stwierdzenia więzi emocjonalnej z matką. Ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na cudzoziemcu.
Jaki jest rozkład ciężaru dowodu w postępowaniu dotyczącym zobowiązania do powrotu i udzielenia zezwolenia na pobyt ze względów humanitarnych, w szczególności w zakresie wykazywania przesłanek z art. 348 pkt 2 i 3 ustawy o cudzoziemcach?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar dowodu w zakresie przesłanek humanitarnych, zwłaszcza tych dotyczących życia prywatnego i rodzinnego (art. 348 pkt 2 i 3), spoczywa w dużej mierze na cudzoziemcu, który powinien aktywnie przedstawiać dowody i argumenty uzasadniające jego stanowisko. Organy administracji mają obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego, ale nie mogą wyręczać strony w przedstawianiu dowodów na jej korzyść.
Uzasadnienie
Zasada oficjalności postępowania dowodowego (art. 7 i 77 k.p.a.) nie zwalnia strony z obowiązku współpracy i przedstawiania dowodów. W sprawach o zezwolenie na pobyt ze względów humanitarnych, organ ma ograniczone możliwości dowodzenia z urzędu okoliczności dotyczących życia prywatnego i rodzinnego, dlatego to cudzoziemiec powinien wykazać istnienie tych przesłanek.
Czy okoliczności związane z konfliktem zbrojnym na Ukrainie, które zaistniały po wydaniu decyzji o zobowiązaniu do powrotu, mogą być uwzględnione w postępowaniu kasacyjnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postępowanie kasacyjne jest związane granicami skargi i nie pozwala na pełne rozpatrzenie sprawy ex nunc. Okoliczności związane z konfliktem na Ukrainie powinny być rozpatrywane w odrębnym postępowaniu o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych, wszczynanym na podstawie art. 356 ust. 2 pkt 1 ustawy o cudzoziemcach.
Uzasadnienie
Ustawa o cudzoziemcach przewiduje odrębny tryb postępowania w przypadku stwierdzenia po wydaniu ostatecznej decyzji okoliczności uzasadniających udzielenie ochrony, np. zagrożenia życia w kraju pochodzenia. W takich sytuacjach organ z urzędu wszczyna postępowanie o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych, co stanowi gwarancję ochrony dla cudzoziemca.
Przepisy (10)
Główne
u.o.c. art. 302 § 1
Ustawa o cudzoziemcach
Przesłanka zobowiązania do powrotu z uwagi na nielegalny pobyt.
u.o.c. art. 348 § 2
Ustawa o cudzoziemcach
Przesłanka udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych z uwagi na naruszenie prawa do życia rodzinnego.
p.p.s.a. art. 183 § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa oddalenia skargi kasacyjnej.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada oficjalności postępowania dowodowego, obowiązek wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 107
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Ocena materiału dowodowego.
u.o.c. art. 303
Ustawa o cudzoziemcach
Przesłanki udzielenia zgody na pobyt humanitarny lub tolerowany.
u.o.c. art. 356 § 2
Ustawa o cudzoziemcach
Wszczęcie z urzędu odrębnego postępowania o udzielenie zgody na pobyt ze względów humanitarnych.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nieprzedstawienie przez skarżącego dowodów na istnienie zależności od matki, wykraczającej poza więź emocjonalną, co uniemożliwia uznanie relacji za życie rodzinne w rozumieniu art. 8 EKPC. • Ciężar dowodu w zakresie przesłanek humanitarnych spoczywa w dużej mierze na cudzoziemcu. • Kwestia konfliktu na Ukrainie powinna być rozpatrywana w odrębnym postępowaniu.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych k.p.a. i p.p.s.a. poprzez nierozpatrzenie wniosków dowodowych (przesłuchanie matki i braci) i niewyczerpujące wyjaśnienie okoliczności sprawy. • Argument o naruszeniu art. 2 i 5 EKPC w związku z konfliktem na Ukrainie.
Godne uwagi sformułowania
Pojęcie życia rodzinnego (...) nie może być interpretowane w sposób prowadzący do narzucania państwu przyjmującemu cudzoziemców konieczności legalizowania im pobytu na wybranej przez nich podstawie prawnej i formie, wbrew przepisom prawa krajowego oraz bez względu na okoliczności faktyczne sprawy. • Z biernej postawy skarżącego nie można w każdym razie z całą pewnością czynić zarzutów organom prowadzącym postępowanie, że nienależycie, w nie dość wyczerpujący sposób wyjaśniły okoliczności sprawy. • Nie można zgodzić się ze stroną wnoszącą skargę kasacyjną, że to wyłącznie na organach administracji spoczywał ciężar dowodu w zakresie okoliczności odnoszących się do przesłanek określonych w art. 303 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach... • W tym właśnie postępowaniu winny być badane przesłanki do udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych związane z aktualną sytuacją panującą na Ukrainie.
Skład orzekający
Leszek Kiermaszek
przewodniczący
Małgorzata Miron
sprawozdawca
Grzegorz Rząsa
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia życia rodzinnego w kontekście przepisów o cudzoziemcach i EKPC, rozkład ciężaru dowodu w sprawach o zezwolenie na pobyt ze względów humanitarnych, a także postępowanie w przypadku zmiany sytuacji życiowej cudzoziemca (np. konflikt zbrojny)."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i prawnej, a jego zastosowanie wymaga analizy indywidualnych okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii prawnych związanych z prawami cudzoziemców, życiem rodzinnym i ochroną humanitarną, a także odnosi się do aktualnej sytuacji geopolitycznej (konflikt na Ukrainie).
“Czy więź emocjonalna z matką wystarczy, by zostać w Polsce? NSA wyjaśnia granice życia rodzinnego w prawie imigracyjnym.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.