II OSK 974/16

Naczelny Sąd Administracyjny2017-12-12
NSAAdministracyjneWysokansa
prawo administracyjnepostępowanie administracyjneudział społeczeństwaśrodowiskoelektrownie wiatrowedecyzja o środowiskowych uwarunkowaniachskarga kasacyjnaNSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą środowiskowych uwarunkowań dla budowy parku elektrowni wiatrowych, uznając, że organy prawidłowo zapewniły udział społeczeństwa w postępowaniu.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej S. W. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla budowy parku elektrowni wiatrowych. Głównym zarzutem skarżącego było naruszenie przepisów dotyczących udziału społeczeństwa w postępowaniu. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że organy administracji prawidłowo zapewniły udział społeczeństwa, stosując się do wytycznych sądu niższej instancji i publikując informacje w sposób zwyczajowo przyjęty, co skutkowało oddaleniem skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który oddalił skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla budowy parku elektrowni wiatrowych. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów prawa materialnego i postępowania, głównie dotyczących zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu administracyjnym. Sąd pierwszej instancji uznał, że organy administracji prawidłowo przeprowadziły postępowanie, zapewniając udział społeczeństwa poprzez obwieszczenia i inne formy informowania. Naczelny Sąd Administracyjny, związany granicami skargi kasacyjnej, nie podzielił zarzutów naruszenia przepisów postępowania, uznając je za nieprecyzyjne i nieuzasadnione. W szczególności, sąd stwierdził, że organy prawidłowo udostępniły informacje o postępowaniu, w tym poprzez obwieszczenia w sołectwach i na stronach BIP, co było zgodne z wytycznymi sądu niższej instancji. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia prawa materialnego, uznając, że uzasadnienie decyzji organu I instancji zawierało informacje o udziale społeczeństwa i sposobie uwzględnienia zgłoszonych uwag. W konsekwencji, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, organy administracji publicznej prawidłowo zapewniły udział społeczeństwa w postępowaniu, stosując się do wytycznych sądu i publikując informacje w sposób zwyczajowo przyjęty, co spełnia wymogi ustawowe.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy administracji zastosowały się do wytycznych sądu niższej instancji i prawidłowo udostępniły informacje o postępowaniu poprzez obwieszczenia w sołectwach, na stronach BIP oraz w sposób zwyczajowo przyjęty, co zapewniało społeczeństwu realną możliwość uczestniczenia w postępowaniu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (14)

Główne

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd administracyjny jest związany oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi we wcześniejszym orzeczeniu sądu, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku art. 30

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku art. 33 § 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku art. 38

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Pomocnicze

ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku art. 3 § 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Określa formy podania informacji o toku postępowania.

ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku art. 42

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Formułuje wymóg dołączenia do projektu dokumentu uzasadnienia zawierającego informacje o udziale społeczeństwa.

ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku art. 80 § 1

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Dotyczy uwzględnienia wyniku postępowania z udziałem społeczeństwa przy wydawaniu decyzji.

ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku art. 85 § 2

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku art. 29

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Prawo składania uwag i wniosków w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa.

ustawa o udostępnianiu informacji o środowisku art. 37 § 2

Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko

Wymóg zawarcia w uzasadnieniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach informacji o udziale społeczeństwa.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada ogólna uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny materiału dowodowego.

k.p.a. art. 84 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwość zwrócenia się do biegłego o wydanie opinii w razie potrzeby wiadomości specjalnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organy administracji prawidłowo zapewniły udział społeczeństwa w postępowaniu, stosując się do wytycznych sądu i publikując informacje w sposób zwyczajowo przyjęty. Uzasadnienie decyzji organu I instancji zawierało informacje o udziale społeczeństwa i sposobie uwzględnienia zgłoszonych uwag. Brak publikacji w prasie nie jest bezwzględnym wymogiem, jeśli inne formy informowania zapewniły realną możliwość uczestnictwa społeczeństwa.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów prawa materialnego dotyczących udziału społeczeństwa w postępowaniu. Naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Niewłaściwe zastosowanie art. 3 ust. 1 pkt 11 oraz art. 29 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku. Naruszenie art. 42 pkt 2, art. 80 ust. 1 pkt 3 oraz art. 85 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku. Brak przeprowadzenia dowodu z opinii eksperta. Użycie zdezaktualizowanych map.

Godne uwagi sformułowania

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny odnosi się do ostatnich zarzutów, bowiem dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, w zgodzie z przepisami postępowania, pozwala na ocenę, czy trafnie zastosowano przepisy prawa materialnego Do autora skargi kasacyjnej należy podanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie Ustawa z dnia 3 października 2008 r. nie zawiera normy prawnej, która wskazywałaby, że każde naruszenie zasad dotyczących udziału społeczeństwa w postępowaniu powinno skutkować bezwzględną eliminacją z obrotu prawnego wydanych rozstrzygnięć. sąd administracyjny związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi we wcześniejszym orzeczeniu sądu

Skład orzekający

Jerzy Stelmasiak

przewodniczący

Paweł Miładowski

członek

Piotr Korzeniowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących udziału społeczeństwa w postępowaniu administracyjnym, w szczególności w sprawach środowiskowych, oraz zasada związania sądu oceną prawną wyrażoną w poprzednim orzeczeniu."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego postępowania środowiskowego i może być mniej bezpośrednio stosowalna do innych obszarów prawa administracyjnego, choć ogólne zasady udziału społeczeństwa pozostają aktualne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa administracyjnego - udziału społeczeństwa w procesach decyzyjnych dotyczących inwestycji o znaczeniu środowiskowym. Pokazuje, jak sądy interpretują te przepisy i jak ważne jest prawidłowe informowanie obywateli.

Czy obwieszczenie w sołectwie wystarczy? NSA o udziale społeczeństwa w budowie farm wiatrowych.

Sektor

energetyka

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 974/16 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2017-12-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2016-04-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stelmasiak /przewodniczący/
Paweł Miładowski
Piotr Korzeniowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Lu 457/15 - Wyrok WSA w Lublinie z 2015-12-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędziowie sędzia NSA Paweł Miładowski sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Godlewski po rozpoznaniu w dniu 12 grudnia 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej S. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 29 grudnia 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 457/15 w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 29 grudnia 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 457/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę S. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] maja 2015 r., nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia.
Powyższy wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wójt Gminy [...] w decyzji z [...] stycznia 2013 r. znak [...], po rozpoznaniu wniosku "W." sp. z o.o. z siedzibą w I., ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie parku elektrowni wiatrowych "[...]" składającego się z 11 elektrowni wiatrowych każda o mocy do 2,0 MW (łącznie do 22 MW) i wysokości do 175 m (wysokość wieży do 125 m; średnica wirnika do 100 m) zlokalizowanych w obrębie miejscowości W. [...], [...].
Po rozpatrzeniu odwołania Fundacji [...] z siedzibą w W. od powyższej decyzji, w decyzji z [...] kwietnia 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję Wójta Gminy [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, po rozpoznaniu skargi Fundacji [...] z siedzibą w W., wyrokiem z 11 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 585/13, uchylił ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Powodem wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji organów obu instancji było nienależyte podjęcie przez te organy czynności służących zapewnieniu społeczeństwu udziału w postępowaniu.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy [...] w decyzji z [...] stycznia 2015 r., znak [...] ustalił środowiskowe uwarunkowania dla przedmiotowego przedsięwzięcia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wykonując wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, po raz kolejny przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zapewniając - zgodnie z przepisami prawa - udział społeczeństwu w postępowaniu. W tym celu zawiadomił - w drodze obwieszczenia - wszystkich zainteresowanych mieszkańców o wydanych dotychczas aktach administracyjnych, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, a także o wszystkich podejmowanych dotychczas w sprawie czynnościach organu i stron postępowania.
Po rozpatrzeniu odwołania S. W. od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] w decyzji z [...] maja 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ wskazał, że przebieg postępowania potwierdza, że zarówno strony, jak i zainteresowane społeczeństwo, miało pełną wiedzę o postępowaniu, zaś organ I instancji wykonał wiążące wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 lutego 2014 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, rozpoznając skargę S. W. na powyższą decyzję, wskazał, że nie budzi wątpliwości, że w prowadzonym ponownie postępowaniu organy administracji, mając na względzie stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 lutego 2014 r., dochowały wymogów prawa co do zapewnienia udziału społeczeństwa w tym postępowaniu. Wszystkie obwieszczenia dokonane w ponownie prowadzonym postępowaniu, tj. obwieszczenie zawierające informację o toczącym się postępowaniu w sprawie dotyczącej środowiskowych uwarunkowań dla opisanego przedsięwzięcia, złożeniu przez spółkę map ilustrujących odległość elektrowni od granicy lasu, zgłoszonych protestach odnośnie realizacji przedsięwzięcia, planowanym spotkaniu mieszkańców dotyczącym projektowanego przedsięwzięcia, złożeniu nowych materiałów w sprawie, wydaniu decyzji organu I instancji, wniesieniu odwołania, prawie do wzięcia czynnego udziału w postępowaniu odwoławczym, jak i wydaniu zaskarżonej decyzji, podano do publicznej wiadomości przez: 1) udostępnienie informacji na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Wójta Gminy [...], 2) ogłoszenie informacji w sposób zwyczajowo przyjęty, w siedzibie organu właściwego w sprawie, tj. poprzez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy [...], 3) ogłoszenie informacji przez obwieszczenie w sposób zwyczajowo przyjęty w miejscu planowanego przedsięwzięcia, tj. przez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Sołectw: [...]. W ocenie Sądu, z akt administracyjnych wynika, że obwieszczenia zostały prawidłowo udostępnione zainteresowanej społeczności. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł S. W., zaskarżając wyrok w całości oraz zarzucając mu:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego:
a) naruszenie art. 30, art. 33 ust. 1 oraz art. 38 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisku (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1235 ze zm., dalej: ustawa), polegające na błędnej wykładni i uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, że w przedmiotowej sprawie organ administracji publicznej I instancji prawidłowo zapewnił udział społeczeństwa przed wydaniem decyzji w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na budowie parku elektrowni wiatrowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą "[...]" na terenie gminy Ż., która to decyzja została następnie utrzymana w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], a została wydana bez zapewnienia skarżącemu możliwości udziału w uzyskaniu wszelkich informacji poprzedzających wydanie przedmiotowej decyzji organu I instancji, ponieważ znaczna część informacji dotyczących ustalenia środowiskowych uwarunkowań związanych z budową parku elektrowni wiatrowych nie była znana skarżącemu ze względu na brak zamieszczenia w sołectwach stosownych obwieszczeń,
b) naruszenie art. 3 ust. 1 pkt 11 oraz art. 29 ustawy polegające na niewłaściwym zastosowaniu i uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji nie miał obowiązku podania do informacji publicznej projektu dokumentu wymagającego udziału społeczeństwa w prasie o odpowiednim do rodzaju dokumentu zasięgu, gdy tymczasem decyzja w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na budowie parku elektrowni wiatrowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą "[...]" na terenie gminy Ż. winna być opublikowana w lokalnej prasie, by mogła zostać wypełniona dyspozycja art. 29 ustawy, zgodnie z którym każdy ma prawo składania uwag i wniosków w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa,
c) naruszenie art. 42 pkt 2, art. 80 ust. 1 pkt 3 oraz art. 85 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy, polegające na błędnej wykładni i uznaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji rozpatrzył uwagi i wnioski oraz dołączył do przyjętego dokumentu uzasadnienie zawierające informacje o udziale społeczeństwa w postępowaniu oraz o tym, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa, gdy tymczasem uzasadnienie przedmiotowej decyzji nie spełnia wyżej wymienionych ustawowych wymogów,
2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie skargi w sytuacji, gdy decyzja organu I instancji w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia polegającego na budowie parku elektrowni wiatrowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą "[...]" na terenie gminy Ż. oraz utrzymująca ją w mocy decyzja organu II instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 23) poprzez przekroczenie granic uznania administracyjnego i podjęcia decyzji na skutek dowolnej, a nie wyczerpującej analizy i oceny materiału dowodowego w sprawie poprzez:
a) przyznanie wyłącznie za udowodnione fakty przytoczone w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, a mianowicie uznanie, że prawidłowo zostały wykonane obwieszczenia oraz ogłoszenie w lokalnej prasie, kiedy w rzeczywistości w toku wydawania decyzji organ I instancji nie dopełnił obowiązków zapewnienia ochrony słusznego interesu skarżącego i interesu publicznego, na które to uchybienia wskazywał wcześniej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w sprawie o sygn. akt II SA/Lu 585/13,
b) uznanie, że prawidłowe było działanie polegające na braku przeprowadzenia dowodu z opinii eksperta, podczas gdy w przedmiotowej sprawie wymagane były wiadomości specjalne zgodnie z art. 84 ust. 1 k.p.a.,
c) uznanie, że decyzja wydana została w oparciu o prawidłowe mapy, gdy tymczasem mapy zastosowane w przedmiotowej sprawie są zdezaktualizowane, ponieważ brak jest umiejscowienia budynków i lasów we wsi S..
Wskazując na powyższe, wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną "W." sp. z o.o. z siedzibą w I. wniosła o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
W świetle art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.), skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, ponieważ w świetle art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.
W sytuacji oparcia skargi kasacyjnej zarówno na podstawach naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, których uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny odnosi się do ostatnich zarzutów, bowiem dopiero prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, w zgodzie z przepisami postępowania, pozwala na ocenę, czy trafnie zastosowano przepisy prawa materialnego.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.
W pierwszej kolejności nie może odnieść skutku ww. zarzut związany z przyznaniem wyłącznie za udowodnione faktów przytoczonych w uzasadnieniu decyzji organu I instancji i niedostrzeżeniem przez Sąd I instancji niedopełnienia przez organy administracji publicznej obowiązków zapewnienia ochrony słusznego interesu skarżącego i interesu publicznego w toku ponownie prowadzonego postępowania. Niezależnie od tego, że obowiązek uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli w postępowaniu administracyjnym wynika z zasady ogólnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., którego to przepisu skarżący kasacyjnie nie powołał w podstawie prawnej zarzutu, przede wszystkim zarzut ten nie jest precyzyjny, bowiem nie określa, na czym powyższe uchybienie miałoby polegać. Skarżący kasacyjnie w zarzucie tym kwestionuje prawidłowość dokonanych przez organy administracji publicznej obwieszczeń, w żaden sposób jednak nie wskazuje, których z wymaganych ustawą z 3 października 2008 r. obwieszczeń wadliwość ta dotyczy, ani w czym wadliwość ta miałaby się przejawiać.
Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów podnieść należy, że Naczelny Sąd Administracyjny, ze względu na ograniczenia wynikające z art. 183 p.p.s.a., nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Do autora skargi kasacyjnej należy podanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania, które w jego ocenie naruszył Sąd I instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie, w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez Sąd I instancji. Dodatkowo skarżący kasacyjnie w ramach tego zarzutu powołuje się również na nieprawidłowe ogłoszenie wymaganych ww. ustawą informacji w lokalnej prasie, mimo, że takie ogłoszenie nie zostało w przedmiotowej sprawie dokonane, co stanowi z kolei podstawę zarzutu skarżącego kasacyjnie w odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 11 w zw. z art. 29 ustawy z 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (tekst jen.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1235 ze zm.)
Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 151 p.p.s.a. oraz art. 84 ust. 1 k.p.a. nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Przepis art. 84 ust. 1 k.p.a. stanowi podstawę zwrócenia się organu administracji publicznej do biegłego o wydanie opinii, w sytuacji, w której dla rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym potrzebne są wiadomości specjalne. Taka sytuacja nie zachodziła w ponownie prowadzonym przez organy administracji publicznej postępowaniu, bowiem zgodnie z wytycznymi sformułowanymi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z 11 lutego 2014 r. ponownie prowadzone postępowania obejmowało konieczność zapewnienia udziału społeczeństwa w tym postępowaniu, w pozostałym zakresie zaś Sąd podzielił stanowisko organów administracji orzekających w sprawie, w tym i ocenę materiału dowodowego, w szczególności dotyczącą kompleksowości złożonego raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Abstrahując nawet od powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje nadto na użyte w art. 84 § 1 k.p.a. odnośnie kompetencji organu słowo "może", co oznacza pozostawienie organowi swobody w korzystaniu z tego środka dowodowego, której granice wyznacza jedynie zasada prawdy obiektywnej, nie naruszonej w ponownie prowadzonym postępowaniu.
Również stanowisko skarżącego kasacyjnie odnośnie map przedłożonych przez inwestora w toku ponownie prowadzonego postępowania nie jest zasadne. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, mapa oznaczona nr 2 odzwierciedla odległość inwestycji od zabudowań i lasów w sołectwie S., co w sposób jednoznaczny wynika z legendy tej mapy.
Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że w zasadzie skarżący kasacyjnie nieprawidłowo ciężar uchybień w sposobie prowadzenia postępowania po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 lutego 2014 r., polegających na niezapewnieniu możliwości udziału społeczeństwa w tym postępowaniu, przeniósł na zarzuty naruszenia prawa materialnego, zarzuty zaś naruszeń przepisów postępowania w tym zakresie sformułował nieprecyzyjnie i na wysokim poziomie ogólności. Niezależnie od powyższego uchybienia, Naczelny Sąd Administracyjny objął zakresem kontroli również powołane zarzuty naruszenia prawa materialnego.
Zarzut naruszenia art. 30, art. 33 ust. 1 oraz art. 38 ustawy z 3 października 2008 r. jest niezasadny. Powołane w zarzutach ww. przepisy prawa materialnego wiążą realizację obowiązku zapewnienia możliwości czynnego udziału społeczeństwa w postępowaniu, które wymaga zagwarantowania takiej możliwości, z podaniem do publicznej wiadomości informacji enumeratywnie wyliczonych w art. 33 ust. 1 ustawy z 3 października 2008 r. oraz informacji o wydaniu decyzji i możliwości zapoznania się z jej treścią (art. 38). Formy podania informacji o toku postępowania określa art. 3 ust. 1 pkt 11 ww. ustawy. W przedmiotowym postępowaniu prawidłowy sposób podania informacji w zakresie określonym w art. 33 ust. 1 ustawy, któremu uchybiły organy administracji publicznej w postępowaniu poprzedzającym wydanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 lutego 2014 r., określają sformułowane w tym wyroku wytyczne wiążące organy na mocy art. 153 p.p.s.a. Ponowny brak realizacji przepisów dotyczących zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu skarżący kasacyjnie wiąże z brakiem podania informacji wymaganych ustawą z 3 października 2008 r. do publicznej wiadomości poprzez ich udostępnienie na tablicy ogłoszeń w sołectwach [...]. Z zarzutem tym nie można się zgodzić, bowiem organy administracji publicznej w toku ponownie prowadzonego postępowania zastosowały się w tym zakresie do dyspozycji art. 153 p.p.s.a. Pismem z 10 września 2014 r. Wójt Gminy [...] dokonał obwieszczenia o tym, że przed tym organem toczy się postępowanie w przedmiocie wydania na wniosek "W." sp. z o.o. z siedzibą w I. decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania dla przedsięwzięcia polegającego na budowie parku elektrowni wiatrowych wraz z infrastrukturą towarzyszącą "[...]" położonego na terenie Gminy Ż.. Z pisma tego jednoznacznie wynika, że obwieszczenie zostało podane do publicznej wiadomości przez: 1) udostępnienie informacji na stronie Biuletynu Informacji Publicznej Wójta Gminy [...], 2) ogłoszenie informacji w sposób zwyczajowo przyjęty w siedzibie organu właściwego w sprawie, tj. przez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Urzędu Gminy [...], 3) ogłoszenie informacji przez obwieszczenie w sposób zwyczajowo przyjęty w miejscu planowanego przedsięwzięcia, tj. przez wywieszenie na tablicy ogłoszeń Sołectw: [...] (k. 484, 494 - 544 akt administracyjnych). Stosownie do wytycznych zawartych w wyroku z 11 lutego 2014 r., obwieszczenia zawierają urzędowe potwierdzenie ich wywieszenia na tablicy ogłoszeń w sołectwach, wraz z informacją o okresie ich udostępnienia. Podobne obwieszczenie, które podane zostało do publicznej wiadomości w analogiczny sposób, w tym poprzez umieszczenie na tablicy ogłoszeń w sołectwach [...], dotyczyło wpłynięcia do Urzędu Gminy [...] map określających odległość elektrowni wiatrowej od granicy lasu (k. 575 - 602 akt administracyjnych). Z dokumentów zamieszczonych w aktach administracyjnych wynika okres, na jaki obwieszczenie zostało wywieszone na tablicy ogłoszeń w poszczególnych sołectwach. Następnym obwieszczeniem z 23 października 2014 r., które wywieszone zostało na tablicy ogłoszeń w sołectwach [...], poinformowano społeczność lokalną o wpłynięciu do Urzędu Gminy [...] pism z uwagami co do przedsięwzięcia objętego postępowaniem oraz o protestach mieszkańców odnośnie planowanej inwestycji, przy czym z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych (k. 610 - 639) wynika okres udostępnienia ww. obwieszczenia w sołectwach. Pismami z 23 listopada 2014 r. Wójt Gminy [...] zwrócił się o poinformowanie mieszkańców sołectw o możliwości uczestniczenia w spotkaniu dotyczącym budowy elektrowni wiatrowych, pouczając o dacie i miejscu spotkania. Fakt odbycia się ww. spotkania dokumentuje notatka znajdująca się w aktach administracyjnych, opatrzona urzędową adnotacją (k. 261 akt administracyjnych).
W odpowiedzi na pismo mieszkańców, Wójt Gminy [...] pismem z 8 grudnia 2014 r. poinformował zainteresowanych mieszkańców, że wszystkie obwieszczenia dotyczące budowy parku elektrowni wiatrowych "[...]" zamieszczone zostały na stronie internetowej Biuletynu Informacji Publicznej Gminy [...] oraz przekazane sołtysom do wywieszenia na tablicach ogłoszeń. Pismo to doręczono m. in. S. W. (zwrotne potwierdzenie odbioru - k. 710 akt administracyjnych). Kolejne obwieszczenie, które zamieszczone zostało na tablicach ogłoszeń wymienionych sołectw, czego dowodem jest urzędowa adnotacja, dotyczyło złożenia przez inwestora pisma zawierającego stanowisko wobec uwag i protestów odnośnie przedsięwzięcia objętego postępowaniem oraz nowych materiałów uzyskanych w trakcie spotkania z mieszkańcami Gminy [...] (str. 205 - 235 akt administracyjnych). Zawiadomieniem z 28 stycznia 2015 r. Wójt Gminy [...] poinformował mieszkańców o wydaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia oraz możliwości zapoznania się z treścią decyzji wraz z jej załącznikami w siedzibie Urzędu Gminy w [...]. Zawiadomienie podano do publicznej wiadomości przez wywieszenie na tablicach ogłoszeń Urzędu Gminy i w sołectwach [...] oraz na stronie internetowej w Biuletynie Informacji Publicznej Urzędu Gminy [...] (k. 807 akt administracyjnych). Podobne zawiadomienie dotyczyło złożenia odwołania od ww. decyzji oraz prawa do wzięcia czynnego udziału w postępowaniu (k. 1100 - 1103 akt administracyjnych). Obwieszczenie zawiera informację o udostępnieniu w sołectwach na tablicach ogłoszeń wraz z datą ich umieszczenia oraz zdjęcia. Dodatkowo, fakt zapoznania się mieszkańców, w tym S. W., z aktami sprawy dokumentuje protokół podpisany m. in. przez S. W. (k. 1095 akt administracyjnych), zaś fakt korespondencji organu z mieszkańcami sołectw dokumentują liczne pisma Wójta Gminy [...] adresowane do mieszkańców sołectw, w tym m. in. pismo Wójta z 9 lutego 2015 r., (k. 812 akt administracyjnych), w którym Wójt ustosunkowuje się do pytań sformułowanych m. in. przez S. W., odnośnie treści raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko i przebiegu odbytego spotkania mieszkańców. Okoliczność udostępnienia informacji dotyczącej zakończenia postępowania odwoławczego i wydania decyzji przez organ II instancji obrazuje obwieszczenie z 12 maja 2015 r.
Nie ulega zatem wątpliwości, że sposób podania ww. obwieszczeń dotyczących toku postępowania do publicznej wiadomości spełnia wymogi ustanowione przepisami ustawy z 3 października 2008 r. związane z zapewnieniem możliwości udziału społeczeństwa w toczącym się postępowaniu w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia i realizuje wytyczne sformułowane w wyroku z 11 lutego 2014 r. Wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, organ administracji publicznej nie był zobowiązany z jego inicjatywy ponownie badać treść raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, bowiem ocena prawna zawarta w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 lutego 2014 r., którą Naczelny Sąd Administracyjny jest związany na mocy art. 153 p.p.s.a., odnosi się również do kompleksowego charakteru tego dokumentu. W ocenie Sądu, która ma charakter wiążący, raport odpowiada wymaganiom opisanym w art. 66 ust. 1 ustawy z 3 października 2008 r.
Zarzut naruszenia art. 42 pkt 2, art. 80 ust. 1 pkt 3 oraz art. 85 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy z 3 października 2008 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Zarzut naruszenia art. 85 ust. 2 pkt 2 lit. a ww. ustawy został wadliwie skonstruowany, ponieważ art. 85 ust. 2 pkt 2 nie zawiera powołanej w skardze kasacyjnej jednostki redakcyjnej, jaką jest litera. Zarzut naruszenia art. 42 pkt 2 ustawy jest niezasadny. Przepis ten formułuje wymóg dołączenia do projektu dokumentu wymagającego udziału społeczeństwa uzasadnienia zawierającego informacje o udziale społeczeństwa w postępowaniu oraz o tym, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa. Uzasadnienie, o którym wspomina ten przepis, powinno być zatem częścią projektu dokumentu wymagającego udziału społeczeństwa. Ten sam wymóg sformułowania uzasadnienia, które podaje informacje o udziale społeczeństwa w postępowaniu oraz o tym, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa, obowiązuje w odniesieniu do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia (art. 37 pkt 2 ustawy z 3 października 2008 r.). Zarzut naruszenia art. 42 pkt 2 tej ustawy został zatem wadliwie odniesiony do uzasadnienia decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, gdy tymczasem prawidłową podstawą prawną zarzutu naruszenia obowiązku zawarcia w uzasadnieniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia informacji o udziale społeczeństwa w postępowaniu oraz sposobie, w jaki zostały wzięte pod uwagę i uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa, jest art. 37 pkt 2 ww. ustawy. Nawet jednak, gdyby pominąć wadę konstrukcyjną tego zarzutu i odnieść go do uzasadnienia decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, nie jest on usprawiedliwiony, ponieważ uzasadnienie decyzji organu I instancji szczegółowo określa sposób zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu oraz stosunek organu do złożonych uwag i wniosków zgłoszonych w związku z udziałem społeczeństwa, w szczególności dotyczących parametrów planowanych elektrowni wiatrowych, poziomu emitowanego przez nie hałasu, wniosków wynikających ze złożonych przez inwestora map obrazujących odległość elektrowni od ściany lasu, czy ilości powstających w związku z funkcjonowaniem przedsięwzięcia odpadów.
Organ wyraźnie ustosunkował się do zastrzeżeń mieszkańców sołectw, m. in. S. W., dotyczących odległości farm wiatrowych od zabudowań czy szkodliwego oddziaływania inwestycji na otoczenie. W ten sposób element, o którym wspomina art. 80 ust 1 pkt 3 ustawy, jakim jest wynik postępowania z udziałem społeczeństwa, został zatem uwzględniony przy wydawaniu decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, co wyklucza zarzut jego naruszenia. Organ zrealizował zatem również i te wytyczne dotyczące przebiegu ponownie prowadzonego postępowania, którymi na skutek wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 lutego 2014 r. związany był na mocy art. 153 p.p.s.a.
Zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 pkt 11 oraz art. 29 ustawy z 3 października 2008 r. poprzez niezapewnienie należytego udziału społeczeństwa w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia na skutek zaniechania wykonania obowiązku podania do informacji publicznej projektu dokumentu wymagającego udziału społeczeństwa w prasie o odpowiednim do rodzaju dokumentu zasięgu, nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zarzut naruszenia tego przepisu został skonstruowany niestarannie, bowiem jego prawidłowa podstawa prawna powinna uwzględniać również jednostkę redakcyjną w postaci litery, w tym wypadku litery c tego przepisu. Ponieważ jednak ze sposobu naruszenia ww. przepisu powołanego w zarzucie wynika, jaki przepis w ocenie skarżącego kasacyjnie został naruszony, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał ten zarzut. Nie ulega wątpliwości, że art. 3 ust. 1 pkt 11 lit. a-d ustawy z 3 października 2008 r. wymienia zamknięty katalog sposobów realizacji obowiązku zapewnienia udziału społeczeństwa w postępowaniu, którego przedmiotem jest m. in. wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla realizacji przedsięwzięcia. Mimo, że art. 3 ust. 1 pkt 11 lit. c przewiduje jako sposób podania informacji do publicznej wiadomości w odniesieniu do projektu dokumentu wymagającego ogłoszenia informacji w prasie o odpowiednim do rodzaju dokumentu zasięgu, to nie można uznać, że jest to wymóg bezwzględny, którego niespełnienie w każdym wypadku musi automatycznie skutkować uznaniem, że społeczeństwo nie zostało należycie poinformowane o toku postępowania wymagającego jego udziału. Jeżeli w sprawie, w której udział społeczeństwa w toku postępowania jest niezbędny, organy administracji publicznej zastosowały pozostałe formy podania informacji związanych z przebiegiem tego postępowania do publicznej wiadomości, nawet zaniechanie realizacji sposobu informowania społeczeństwa przewidzianego w art. 3 ust. 1 pkt 11 lit. c ustawy z 3 października 2008 r., nie oznacza, że nie został spełniony obowiązek zapewnienia udziału społeczeństwa w tym postępowaniu. Ustawa z 3 października 2008 r. nie zawiera normy prawnej, która wskazywałaby, że każde naruszenie zasad dotyczących udziału społeczeństwa w postępowaniu powinno skutkować bezwzględną eliminacją z obrotu prawnego wydanych rozstrzygnięć. Oznacza to, że ewentualne naruszenie zasad postępowania musi podlegać ocenie, pod kątem ustalenia, czy owe naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II OSK 2123/13), tzn., czy w konkretnej sprawie możliwość zapewnienia społeczeństwu udziału w postępowaniu rzeczywiście nie została zapewniona. Realizacji prawa do składania uwag i wniosków w postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa, o którym stanowi art. 29 ustawy z 3 października 2008 r., nie służy bezwzględne podawanie informacji do publicznej wiadomości w każdej formie określonej art. 3 pkt ust. 1 pkt 11 lit. a-d ww. ustawy, ale takie wypełnienie dyspozycji tej normy, które zapewni społeczeństwu realną możliwość uczestniczenia w postępowaniu. Podstawą nieuwzględnienia powyższego zarzutu jest jednak treść art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369), na mocy którego sąd administracyjny związany jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi we wcześniejszym orzeczeniu sądu, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Orzeczeniem, które wiąże w tym wypadku Naczelny Sąd Administracyjny jest prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 11 lutego 2014 r. W wyroku tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, uchylając zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] kwietnia 2013 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z [...] stycznia 2013 r. w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia w postaci budowy parku elektrowni wiatrowych "[...]" na podstawie przepisów ustawy z 3 października 2008 r. zapewniających możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu zmierzającym do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia, wyraził pogląd, że uchybieniem powyższych przepisów nie jest zaniechanie ogłoszenia informacji związanych z tym postępowaniem w prasie, bowiem ten sposób ogłaszania informacji zastrzeżony jest jedynie dla projektu dokumentu wymagającego udziału społeczeństwa, z którym nie mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Wobec tego, że w niniejszej sprawie nie jest spełniona przesłanka warunkująca odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w prawomocnym wyroku sądu, pogląd ten wiąże Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym postępowaniu kasacyjnym.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI