II OSK 973/24

II OSK 973/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-09
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas /sprawozdawca/
Jacek Chlebny /przewodniczący/
Jerzy Siegień
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 § 1 pkt 1 lit c, art. 135, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 16 § 1 i 3, art. 110 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 519
art. 187 pkt 6 i 7,
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Siegień sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 października 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 1670/23 w sprawie ze skargi T. X. D. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców z dnia 29 maja 2023 r. nr DL.WIPO.410.2401.2022/MO w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 12 października 2023 r., IV SA/Wa 1670/23, w wyniku rozpoznania skargi T. X. D., uchylił zaskarżoną decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: SUdSC) z 29 maja 2023 r., nr DL.WIPO.410.2401.2022/MO oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 26 października 2022 r., nr WSC-II-I.6151.19042.2022 w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
W odniesieniu do ustaleń faktycznych i prawnych, które stały za wydanym orzeczeniem, Sąd I instancji przyjął, że T. X. D., obywatel Socjalistycznej Republiki Wietnamu 8 kwietnia 2022 r. złożył wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na inne okoliczności, odnosząc swoje żądanie do przesłanki określonej w art. 187 pkt 6 i 7 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.), dalej: u.c. Wojewoda Mazowiecki decyzją z 26 października 2022 r., działając na podstawie art. 100 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 187 pkt 6 i 7 oraz art. 98 ust. 2 i art. 104 u.c., a także art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.), dalej: k.p.a., odmownie rozpatrzył powyższy wniosek, przyjmując, że cudzoziemiec nie dostarczył dostatecznych dowodów potwierdzających niezbędność pobytu na terytorium Polski z uwagi na konieczność poszanowania prawa do życia rodzinnego w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284), dalej: EKPC, jak również praw dziecka określonych w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. poz. 526), dalej: KPD, w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. Organ zauważył, że cudzoziemiec przebywa na terenie Polski od 2013 r. nielegalnie. Komendant Placówki Straży Granicznej w Warszawie (dalej: KPSG) decyzją z 27 czerwca 2022 r., znak: 14-636/194/D-ZDP/2022, utrzymaną w mocy decyzją SUdSC z 10 października 2022 r., znak: DL.WIPO.412.649.2022/Kro, orzekł o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium RP i innych państw Schengen na okres 3 lat. Cudzoziemiec podczas nielegalnego pobytu (12 sierpnia 2020 r.) zawarł związek małżeński z obywatelką Wietnamu N. T. T., przebywającą na terenie Polski na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy do dnia 31 grudnia 2023 r. Małżonkom w dniu 16 września 2021 r. urodziła się córka T. H. A. L. W toku postępowania odwoławczego wszczętego odwołaniem wniesionym przez cudzoziemca SUdSC decyzją z 29 maja 2023 r. utrzymał decyzję Wojewody Mazowieckiego w mocy, podtrzymując wszystkie ustalenia organu I instancji. Zdaniem organu odwoławczego, w rozpoznawanej sprawie nie zachodził wymóg niezbędności pobytu cudzoziemca w Polsce. Rodzina może swobodnie powrócić do kraju pochodzenia (Wietnamu) i tam prowadzić życie rodzinne, a następnie po uzyskaniu wymaganych zezwoleń legalnie powrócić do Polski. Organ zauważył, że cudzoziemiec dopiero po kilku latach nielegalnego pobytu podjął próbę jego legalizacji, wprowadzając jednocześnie organy w błąd co do długości przebywania w Polsce.
T. X. D. złożył skargę na ww. decyzję SUdSC, wnosząc o jej uchylenie. Zarzucił organowi naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy i niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący; 2) art. 348 pkt 2 i 3 u.c. w zw. z art. 8 EKPC oraz art. 9 ust. 1 KPD poprzez nieudzielenie skarżącemu zgody na pobyt ze względów humanitarnych, podczas gdy zobowiązanie go do powrotu naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego w rozumieniu przepisów EKPC oraz przepisy KPD w związku z zobowiązaniem zapewnienia przez państwo, by dziecko nie zostało oddzielone od rodziców wbrew ich woli; 3) art. 187 pkt 6 i 7 u.c. poprzez błędne zastosowanie polegające na niezastosowaniu wskutek błędnej oceny materiału dowodowego i uznania, że pobyt skarżącego nie jest niezbędny z uwagi na poszanowanie prawa do życia rodzinnego, podczas gdy skarżący spełnia przesłanki określone w tym przepisie i prawidłowa ocena spełnienia przez skarżącego tych przesłanek doprowadziłaby do wydania wnioskowanego zezwolenia na pobyt czasowy. W odpowiedzi na skargę SUdSC wniósł o jej oddalenie.
Uwzględniając skargę, Sąd I instancji stwierdził, że w oparciu o całokształt sprawy uznać należało, iż wobec braku wyjaśnienia dokładnie sytuacji rodzinnej skarżącego, możliwości powrotu bądź nie do kraju pochodzenia, jak również braku rozważenia wydania zezwolenia na czas legalnego pobytu rodziny skarżącego do 31 grudnia 2023 r., stanowisko organu pozostaje przedwczesne. Podejmując zaskarżone rozstrzygniecie, organ naruszył tym samym przepisy postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji zauważył, że ustalenie poczynione przez organ nie dawały podstaw do przyjęcia, iż pobyt skarżącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie jest "niezbędny" z uwagi na konieczność poszanowania prawa do życia rodzinnego w rozumieniu art. 8 EKPC. W niniejszej sprawie ustalono jedynie, że żona skarżącego oraz jego małoletnia córka posiadają ważne zezwolenia na pobyt czasowy do dnia 31 grudnia 2023 r. i przede wszystkim na tej podstawie organ uznał, że brak jest niezbędności pobytu skarżącego w Polsce, a cudzoziemcy całą rodziną mogą wyjechać do Wietnamu. Organ wskazał, że nie wiadomo, czy skarżący i jego rodzina zamierzają pozostać w Polsce. Okoliczności tych organ jednakże nie zweryfikował. Sąd wskazał, że ze skargi wynika, iż skarżący i jego żona nie mają do czego wrócić w Wietnamie. Poza tym zaskarżona decyzja została wydana w dniu 29 maja 2023 r., tj. ponad pół roku przed upływem terminu określonego w zezwoleniu na pobyt czasowy. Żona skarżącego nie miała jeszcze obowiązku złożenia wniosku o wydanie kolejnego zezwolenia na pobyt czasowy, na kolejny okres. Organ także o plany skarżących nie dopytał, nie ustalił charakteru umowy zawartej z pracodawcą, czy ewentualną chęć jej przedłużenia. Zatem stanowisko organu, że strona nie wykazała zamiaru dalszego pobytu należy uznać za przedwczesne. Organ w odpowiedzi na skargę, na co zwrócił uwagę Sąd, podniósł, że w toku postępowania nie wykazano żadnych istotnych przeszkód, z powodu których nie byłoby możliwe przeniesienie życia rodzinnego do kraju pochodzenia cudzoziemców. Tych okoliczności organy obu instancji tym niemniej nie przeanalizowały. Sąd I instancji zauważył, że wobec skarżącego wydana została decyzja SUdSC z 10 października 2022 r. orzekająca o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu do Wietnamu oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 3 lat. SUdSC w odpowiedzi na skargę wskazał, że pomiędzy dniem wydania ww. decyzji a dniem wydania zaskarżonej decyzji nie zaszły tego rodzaju zmiany w stanie faktycznym, które uzasadniałyby przyjęcie odmiennego stanowiska przez organ. W tym kontekście Sąd wyjaśnił, że postępowanie w sprawie zobowiązania do powrotu i niniejsze postępowanie są prowadzone w innym celu i na innej podstawie prawnej (choć literalnie zbieżnej). Stanowią odrębne sprawy. Decyzja o zobowiązaniu do powrotu nie jest wiążąca w niniejszej sprawie i nie była też poddana kontroli Sądu. Co istotne, zezwolenie na pobyt czasowy może być wydane jedynie na czas niezbędności pobytu cudzoziemca, maksymalnie do 3 lat.
SUdSC złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej: p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego i przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. w zw. z art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 187 pkt 6 i 7 u.c. polegające na nieuzasadnionym przypisaniu SUdSC naruszenia wskazanych powyżej przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, które miało polegać na dokonaniu niewystarczających ustaleń faktycznych związanych z prowadzeniem przez skarżącego życia rodzinnego w Polsce i możliwością powrotu do kraju pochodzenia, nierozważeniu wydania zezwolenia na pobyt na czas legalnego pobytu rodziny skarżącego i przyjęciu przez organ jakoby "przedwczesnego" stanowiska, iż poczynione ustalenia nie dawały podstaw do przyjęcia, że pobyt skarżącego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest "niezbędny" z uwagi na konieczność poszanowania prawa do życia rodzinnego w rozumieniu art. 8 EKPC, do czego doszło skutkiem: (i) nieuwzględnienia przez Sąd I instancji, że skarżący zdecydował się na nawiązanie relacji rodzinnej i zawarcie związku małżeńskiego w czasie, kiedy od wielu lat przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie, po uprzednim niezgodnym z przepisami przekroczeniu polskiej granicy; (ii) przyjęcia błędnej oceny, że skarżący przebywając w Polsce nie popadł w żaden konflikt z prawem; (iii) błędnego uznania, że brak szczegółowych ustaleń odnośnie do planów pozostania małżonków w Polsce, czy też bliższych ustaleń odnośnie do sytuacji rodzinnej i majątkowej skarżącego w kraju jego pochodzenia stanowi w świetle przepisów prawa materialnego i pozostałych ustaleń dokonanych w sprawie zaniechanie świadczące o kwalifikowanym naruszeniu ww. przepisów postępowania administracyjnego - podczas gdy: (i) prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, o którym mowa w art. 187 pkt 6 u.c. i art. EKPC nie ma charakteru absolutnego; (ii) z utrwalonego orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (ETPC) wynika, że przy dokonywaniu oceny dopuszczalności ingerencji w to prawo należy rozważyć m.in., czy więzy rodzinne i prywatne, których naruszenie jest badane, miały swój początek w czasie, w którym osoby związane ze sprawą uświadamiały sobie, że ich status prawny na terytorium państwa goszczącego był tego rodzaju, że trwanie życia rodzinnego i prywatnego w tym państwie było zagrożone od samego początku oraz że jeżeli taka jak powyżej sytuacja zachodzi, nawet wydalenie członka rodziny niebędącego obywatelem Państwa-Strony będzie niezgodne z art. 8 EKPC jedynie w wyjątkowych okolicznościach, które w niniejszej sprawie nie miały miejsca; (iii) w świetle ustaleń dotyczących skarżącego i jego rodziny jego dalszy pobyt w Polsce nie mógł zostać uznany za niezbędny z uwagi na konieczność poszanowania prawa do życia rodzinnego w rozumieniu EKPC, jak również wyjazd skarżącego z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie naruszałby praw dziecka, określonych w KPD w stopniu istotnie zagrażającym rozwojowi psychofizycznemu dziecka; (iv) ingerencja w prawa chronione na mocy art. 8 EKPC jest dopuszczalna zarówno w sytuacjach, w których cudzoziemcy dopuszczają się ciężkich przestępstw o charakterze typowo kryminalnym, jak również w tych przypadkach, w których dochodzi do naruszenia przepisów regulujących wjazd i pobyt cudzoziemców; (v) z uwagi na naruszenia prawa, których dopuścił się skarżący w postaci wieloletniego nielegalnego pobytu w Polsce oraz przekroczenia polskiej granicy wbrew obowiązującym przepisom, nawiązanie relacji rodzinnych w okresie tego nielegalnego pobytu, jak również w związku z istniejącą możliwością przeniesienia życia rodzinnego do kraju, którego wszyscy członkowie rodziny są obywatelami - zaniechanie przez organ odwoławczy dalszych szczegółowych ustaleń dotyczących rodziny skarżącego, w szczególności planów pozostania w Polsce nie mogło mieć wpływu na jej wynik;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz w zw. z art. 16 § 1 i 3, a także art. 110 § 1 k.p.a. w zw. z art. 187 pkt 6 i 7 u.c. polegające na nieuzasadnionym przypisaniu SUdSC naruszenia wskazanych powyżej przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, do czego doszło skutkiem: (i) błędnej oceny skutków wcześniejszego wydania przez SUdSC ostatecznej i prawomocnej decyzji z 10 października 2022 r. o utrzymaniu w mocy decyzji KPSG z 27 czerwca 2022 r. orzekającej o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu oraz o zakazie ponownego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw obszaru Schengen na okres 3 lat, i w konsekwencji; (ii) błędnej oceny, że ww. decyzja "nie jest wiążąca w mniejszej sprawie", że pozostaje bez wpływu na wynik postępowania w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy z uwagi na odmienną podstawę prawną obu rozstrzygnięć oraz brak poddania ww. decyzji kontroli sądu w związku z odrzuceniem skargi, podczas gdy: (i) w toku wcześniej zakończonego postępowania w sprawie zobowiązana do powrotu przesądzono o konieczności opuszczenia przez skarżącego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; (ii) obligatoryjnie (z urzędu) na mocy art. 348 pkt 2 i 3 w zw. z art. 356 ust. 1 pkt 1 u.c. w toku tego postępowania zbadano, czy zobowiązanie skarżącego do powrotu naruszałoby jego prawo poszanowania życia rodzinnego lub prywatnego w rozumieniu art. 8 EKPC lub naruszałoby prawa dziecka, określone w KPD, w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu; (iii) stan faktyczny pomiędzy wydaniem ww. decyzji o zobowiązaniu do powrotu a dniem wydania zaskarżonej decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy nie uległ istotnej zmianie, a zatem SUdSC, będąc związany własną decyzją z 10 października 2022 r., nie mógł w kolejnym postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji przyjąć odmiennej oceny odnośnie do kwestii poszanowania prawa do życia rodzinnego, czy kwestii naruszenia praw dziecka; (iv) brak poddania ww. decyzji z 10 października 2022 r. kontroli sądu administracyjnego nie miał w świetle art. 16 § 1 i 3 oraz art. 110 § 1 k.p.a. wpływu na jej moc wiążącą dla organu;
3) art. 187 pkt 6 i 7 w zw. art. 100 ust. 1 pkt 1 u.c. wyrażające się w przyjęciu uogólnienia, że "wydanie decyzji o odmowie udzielenia zgody na pobyt, nie ma charakteru obligatoryjnego, ale mieści się w ramach tzw. uznania administracyjnego - organ ma wybór co do treści rozstrzygnięcia, z uwagi na ustalony stan faktyczny sprawy'’, podczas gdy: (i) uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie art. 187 pkt 6 i 7 u.c. oznacza, że nawet jeżeli strona spełnia pozytywne przesłanki normatywne, od zaistnienia których uzależniona jest możliwość udzielenia zezwolenia na podstawie ww. przepisów, to organ nie jest zobowiązany do udzielenia stronie wnioskowanego zezwolenia i wówczas decyzja odmowna ma charakter uznaniowy; (ii) jeżeli jednak strona nie spełni przesłanek pozytywnych warunkujących udzielenie zezwolenia, w tym przesłanki "niezbędności pobytu" z art. 187 pkt 6 i 7 u.c., to wówczas na mocy art. 100 ust. 1 pkt 1 u.c. organ obowiązany jest odmówić zezwolenia na pobyt czasowy, a takie rozstrzygnięcie nie zostało pozostawione przez ustawodawcę do uznania organu i właśnie art. 100 ust. 1 pkt 1 u.c. stanowił podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji.
Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej SUdSC wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, jak również zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że została ona oparta przez skarżący kasacyjnie organ na uzasadnionych podstawach.
Na gruncie przepisów u.c. normujących instytucję zezwolenia na pobyt czasowy nie powinno budzić wątpliwości stanowisko, że wskazany we wniosku przez cudzoziemca cel pobytu oraz okoliczności uzasadniające tenże cel wyznaczają ramy materialnoprawne sprawy udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy. Deklarowany cel pobytu na terytorium Polski stanowi podstawę do określenia wymogów, które cudzoziemiec musi spełnić, aby uzyskać żądane zezwolenie. Z wymaganiami tymi pozostaje w łączności obowiązek rozważenia przez organ okoliczności wskazywanych przez cudzoziemca pod kątem tego, czy uzasadniają one cel, jaki ma realizować jego pobyt w Polsce, a także, czy ich wystąpienie znajduje potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym.
Podlegające w kontrolowanej sprawie zastosowaniu przepisy art. 187 pkt 6 i 7 u.c. stanowią, że zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności można udzielić cudzoziemcowi, jeżeli jego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niezbędny z uwagi na konieczność poszanowania prawa do życia rodzinnego w rozumieniu EKPC, a cudzoziemiec przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie, lub jego wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej naruszałby prawa dziecka, określone w KPD, w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu, a cudzoziemiec przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nielegalnie.
Z wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności oraz treści złożonych przez skarżącego w toku postępowania wyjaśnień wynika, że celem pobytu skarżącego w Polsce ma być ochrona prowadzonego tu życia rodzinnego. SUdSC w zaskarżonej decyzji nie zanegował faktu prowadzenia przez skarżącego życia rodzinnego z małżonką (N. T. T.) oraz małoletnią córką (T. H. A. L., ur. 2021 r.), przyjął tym niemniej, że okoliczność ta nie czyni niezbędnym jego pobytu w Polsce, ponieważ skarżący wraz z córką i małżonką, które posiadają ważne zezwolenie na pobyt czasowy do 31 grudnia 2023 r., może powrócić do kraju pochodzenia (Socjalistycznej Republiki Wietnamu), by tam utrzymywać łączące rodzinę więzi. Kluczowe znaczenie w tym zakresie miała ocena, że zawarcie związku małżeńskiego przez skarżącego i narodziny dziecka nastąpiły w czasie, gdy skarżący przebywał w Polsce nielegalnie, co musiało rzutować na świadomość, iż jego status imigracyjny czyni niepewnym utrzymywanie życia rodzinnego na terytorium Polski (s. 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji).
Sąd I instancji jakkolwiek nie zakwestionował stanowiska interpretacyjnego, na którym oparł się organ, że samo prowadzenie życia rodzinnego przez cudzoziemca przebywającego w Polsce nielegalnie nie uprawnia jeszcze do oceny, iż jego dalszy pobyt w Polsce jest niezbędny dla możliwości prowadzenia życia rodzinnego, tym niemniej zastosowanie tego wniosku do kontrolowanego przypadku uznał za przedwczesne, co było wynikiem wadliwego zawężenia przyjętych przez organ ustaleń faktycznych odnośnie do sytuacji rodzinnej skarżącego, jak też posiadania związków z krajem pochodzenia, które znalazły odzwierciedlenie w treści uzasadnienia kontrolowanej decyzji z 29 maja 2023 r.
Naczelny Sąd Administracyjny powyższego założenia prowadzącego do uchylenia decyzji SUdSC i poprzedzającej ją decyzji Wojewody Mazowieckiego jednakże nie podziela, albowiem oparcie się na nim przez Sąd nastąpiło z naruszeniem powołanych w podstawie skargi kasacyjnej przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 i art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Rozpatrując wniosek cudzoziemca, SUdSC oparł się na tego rodzaju wykładni regulacji materialnoprawnej (art. 187 pkt 6 u.c.), która uwzględniała, że na państwie nie spoczywa ogólny obowiązek poszanowania dokonanego przez cudzoziemca wyboru kraju, w którym chciałby on zamieszkać. Regulacja przewidziana w art. 187 pkt 6 u.c. ma charakter wyjątkowy, co stanowi przeszkodę do uznania, że każda sytuacja związana z posiadaniem przez cudzoziemca członków rodziny zamieszkałych na terytorium Polski stanowi usprawiedliwienie dla dalszego przebywania cudzoziemca na terytorium Polski i podstawę do zalegalizowania jego dotychczas nielegalnego pobytu. Dalszy pobyt cudzoziemca na terytorium Polski w świetle art. 187 pkt 6 u.c. musi cechować się niezbędnością.
Z treści zaskarżonego wyroku nie wynika, by Sąd I instancji sprzeciwił się nadaniu temu wymaganiu znaczenia równoważnego konieczności ustalenia w sprawie tego rodzaju uwarunkowań cechujących pobyt cudzoziemca, które sprawiają, że nieuwzględnienie wniosku cudzoziemca w bezpośredni sposób prowadzić będzie do podważenia utrzymywanych przez niego relacji rodzinnych, skutkującego zerwaniem więzi łączących go z rodziną lub ich istotnym ograniczeniem. Tego rodzaju wykładnia stwarza podstawę do przyjęcia, że wydanie decyzji odmawiającej udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy odpowiada wymaganiom art. 8 EKPC, gdy w ocenianym przypadku brak jest powodów do uznawania, że relacje rodzinne utrzymywane przez cudzoziemca mogą być realizowane wyłącznie na terytorium Polski (por. E. Berkowska, Przegląd wybranego orzecznictwa Komisji Praw Człowieka i Europejskiego Trybunału Praw Człowieka na temat prawa do łączenia rodzin w aspekcie legalizacji pobytu cudzoziemców o nieuregulowanym statusie imigracyjnym, Europejski Przegląd Prawa i Stosunków Międzynarodowych 2024, nr 4, s. 129).
W odniesieniu do powołanej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku argumentacji zgłaszającej zastrzeżenia względem wymienionych przez organ powodów, które stoją za odmową udzielenia skarżącemu wnioskowanego zezwolenia, jak też towarzyszącej jej uwagi wskazującej, że skarżący "przebywając w Polsce nie popadł w żaden konflikt z prawem" (s. 10 uzasadnienia wyroku), konieczne jest zauważenie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w ugruntowanym orzecznictwie ETPC przyjmuje się, iż sytuacja faktyczna i prawna cudzoziemców, którzy – tak jak skarżący - ubiegają się o zezwolenie pobytowe w państwie przyjmującym, nawet po wielu latach faktycznego w nim pobytu, istotnie różni się od sytuacji "osiadłych migrantów" (settled migrants), które to pojęcie jest używane przez ETPC w odniesieniu do osób, którym formalnie przyznane zostało prawo pobytu w państwie przyjmującym i którzy zgodnie z prawem tego państwa spędzili całe lub większą część dzieciństwa i młodości w nim.
O ile ETPC stwierdził, że do cofnięcia zezwolenia na pobyt (wydalenia) tej ostatniej grupy cudzoziemców wymagane są bardzo poważne powody (por. wyrok z 14 czerwca 2011 r., Osman przeciwko Danii, skarga nr 38058/09, § 65; wyrok z 23 czerwca 2008 r., Maslov przeciwko Austrii, skarga nr 1638/03, § 75; wyrok z 18 października 2006 r., Üner przeciwko Holandii, skarga nr 46410/99, § 57-58; wyrok z 2 sierpnia 2001 r., Boultif przeciwko Szwajcarii, skarga nr 54273/00, § 40), o tyle reguła ta nie może być automatycznie przenoszona na sytuację cudzoziemca, któremu formalnie nieprzyznane zostało prawo pobytu (por. wyrok z 28 lipca 2020 r., Pormes przeciwko Holandii, skarga nr 25402/14, § 53). Całkowicie błędnie w złożonej skardze (s. 8) skarżący przyjął założenie, że jego sytuację prawną powinny kształtować "kryteria Boultif", jeżeli niewątpliwie nie spełnia on warunków materialnych, które by tenże wniosek mogły uzasadniać.
W odniesieniu do cudzoziemców ubiegających się o prawo pobytu ETPC jednolicie przyjmuje, że art. 8 EKPC nie nakłada na państwo ogólnego obowiązku respektowania wyboru kraju zamieszkania dokonanego przez imigrantów ani zezwalania na łączenie rodzin na swoim terytorium (por. wyrok NSA z 15 maja 2024 r., II OSK 1763/23; wyrok NSA z 17 stycznia 2024 r., II OSK 2110/23; wyrok NSA z 22 sierpnia 2023 r., II OSK 2293/22). Za czynniki kształtujące pozytywny obowiązek przyjęcia na swoje terytorium cudzoziemca, którego pobyt w kraju był nielegalny, uznaje się wpływ udzielonej odmowy na stopień zerwania relacji pomiędzy członami rodziny, rodzaj więzi utrzymywanych przez cudzoziemca w państwie przyjmującym, a także istnienie nieprzezwyciężalnych przeszkód na drodze do życia członków rodziny w kraju ich pochodzenia (por. wyrok z 31 stycznia 2006 r., Rodrigues da Silva i Hoogkamer przeciwko Holandii, skarga nr 50435/99, § 39). ETPC stwierdza również, że inną ważną kwestią jest to, czy życie rodzinne powstało w czasie, gdy osoby zaangażowane w nie zdawały sobie sprawę, iż z uwagi na ich status przetrwanie takiego życia rodzinnego w państwie przyjmującym od początku pozostawało niepewne. W takim przypadku tylko w "wyjątkowych okolicznościach" wydalenie członka rodziny niebędącego obywatelem będzie stanowić naruszenie art. 8 EKPC (por. wyrok z 9 lipca 2021 r., MA przeciwko Danii, skarga nr 6697/18, § 131-132; wyrok z 30 czerwca 2015 r., A.S. przeciwko Szwajcarii, skarga nr 39350/13, § 48; wyrok z 3 października 2014 r., Jeunesse przeciwko Holandii, skarga nr 12738/10, § 108; wyrok z 31 lipca 2008 r., Omoregie i inni przeciwko Norwegii, skarga nr 265/07, § 57; wyrok z 26 kwietnia 2007 r., Konstatinov przeciwko Holandii, skarga nr 16351/03, § 48).
Dokonując oceny sytuacji skarżącego w rozważanym wyżej zakresie, SUdSC wniosek o tym, że nieuwzględnienie żądania skarżącego nie narusza w sposób niedopuszczalny jego prawa do życia rodzinnego, prawidłowo powiązał z faktem, iż ustalenia faktyczne przyjęte w sprawie nie pozwalały skarżącego w żaden sposób postrzegać jako osiedlonego migranta, ani też jako cudzoziemca, który nie mógł być świadomy niepewności swojego statusu imigracyjnego w trakcie nielegalnego przebywania w Polsce (datowanego od roku 2013), podczas którego zapoczątkowane mogły zostać przez niego więzi prowadzące do nawiązania tu życia rodzinnego. W dacie zawarcia przez skarżącego małżeństwa (2020 r.) tak skarżący, jak i jego małżonka, na której wyłączonym utrzymaniu cudzoziemiec przebywa w Polsce, nie mieli racjonalnych podstaw, by uznawać, że życie rodzinne zawiązane w Polsce będzie miało szansę być tu bez przeszkód kontynuowane.
Naruszenie przepisów regulujących wjazd i pobyt cudzoziemców nie tylko ujawnia niemożność wykazania istnienia silnych więzi łączących skarżącego z krajem, na terenie którego niezbędne ma być prowadzenie przez niego życia rodzinnego, ale potwierdza nieprzestrzeganie porządku publicznego przez cudzoziemca, który nie ma jakichkolwiek podstaw, by odmowne rozpatrzenie jego wniosku zaskarżoną decyzją SUdSC kwalifikować jako formę "represji". Trudno rozważać wyrażaną przez skarżącego wolę przebywania wraz z małżonką i córką w Polsce w celu prowadzenia z nimi życia rodzinnego na płaszczyźnie jego niezbędności, jeżeli wnioskowany pobyt w Polsce nie może być w żadnym razie traktowany jako jedyny sposób rozwijania przez zainteresowanych życia rodzinnego.
Małżonka skarżącego oraz córka, przebywając w Polsce na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy z datą ważności obowiązywania zezwolenia do 31 grudnia 2023 r., udzielonego decyzją Wojewody Mazowieckiego z 8 stycznia 2021 r., jako posiadający, podobnie jak skarżący, obywatelstwo wietnamskie, mają możliwość wspólnego zamieszkania w kraju pochodzenia. Ocena ta, wbrew opinii skarżącego wyrażanej w skardze, nie pozostaje "kuriozalna". Brak jest w sprawie warunków, by stwierdzić, że skarżący natrafiłby na przeszkody nie do przezwyciężenia przy reintegracji w kraju pochodzenia, z którego wyjechał jako osoba dorosła (19 lat). Ocenie różnicującej poddawać należy bowiem rozpatrywany przypadek i sytuację doświadczaną przez osobę, której zmiana w życiu prywatnym ma związek z koniecznością przeprowadzki do kraju pochodzenia, z którym nie miała ona dotąd żadnego związku, gdyż wyjechała z niego we wczesnym dzieciństwie, która nie zna jego realiów, nie mówi w używanym w tym kraju języku i nie posiada rodziny, na której wsparcie mogłaby na miejscu liczyć. Zaakcentowane w skardze twierdzenie, że skarżący z żoną nie mają w kraju pochodzenia żadnego (pozostawionego) majątku pozostaje w tej sytuacji bez istotnego znaczenia.
Nie zostało w sprawie wykazane, by małżonka skarżącego nie mogła wraz z nim przenieść się do Wietnamu, ewentualnie w razie dokonania odmiennego wyboru do momentu ustania celu pobytu, który był powodem udzielenia jej zezwolenia na pobyt czasowy w celu wykonywania pracy, nie mogła wraz z córką odwiedzać cudzoziemca, bądź utrzymywać w formie odpowiadającej zainteresowanym komunikacji z nim na odległość w celu podtrzymywania wzajemnych (bliskich) relacji. Przyznane małżonce skarżącego zezwolenie pobytowe wraz z dostępem do rynku pracy każe uwarunkowania jej przebywania w Polsce łączyć zasadniczo z czynnikami wyłącznie finansowymi (ekonomicznymi). Trudno przypisywać im znaczenie nadrzędne względem tych aspektów dotyczących sytuacji rodziny, które mają związek z dążeniem do przeciwdziałania utrzymywaniu warunków funkcjonowania rodzinny rozdzielonej, mogących prowadzić do rozpadu małżeństwa.
Stanowisko Sądu I instancji nadające doniosłość niewyjaśnieniu tego, czy małżonka skarżącego wyraża wolę przedłużenia w Polsce pobytu po terminie, w którym dojdzie do wygaśnięcia udzielonego jej zezwolenia pobytowego, obarczone jest wadliwością, gdyż wiąże kierunek rozstrzygnięcia z okolicznościami nie mogącymi mieć istotnego wpływu na ocenę niezbędności pobytu skarżącego w Polsce ze względu na konieczność poszanowania prowadzonego przez cudzoziemca życia rodzinnego. SUdSC w uzasadnieniu skargi kasacyjnej trafnie wskazał, że podzielenie wniosku, na jakim oparł się Sąd, byłoby równoznaczne z koniecznością respektowania w toku postępowania wyboru przez cudzoziemca kraju zamieszkania, podczas gdy uzasadniony interes państwa w kontroli migracji oznacza, iż prawo do życia rodzinnego migrantów o niepewnym statusie prawnym powinno podlegać ochronie przed ingerencją jedynie w wyjątkowym przypadku, z którym kontrolowany przez Sąd I instancji przypadek – jak należy uznać - nie jest zbieżny.
Niewątpliwie pobyt rodziny skarżącego w Polsce stabilizuje warunki bytowe członków rodziny i w większym stopniu, niż zamieszkanie w Wietnamie, umożliwiać może poprawę sytuacji finansowej skarżącego, co stanowiło, w świetle składanych wyjaśnień, deklarowany powód przyjazdu cudzoziemca do Polski. Zwrócenia uwagi jednakże wymaga, że art. 8 EKPC nie gwarantuje prawa do wyboru przez cudzoziemca najbardziej odpowiedniego miejsca do rozwijania życia rodzinnego (por. wyrok ETPC z 30 lipca 2013 r., Berisha przeciwko Szwajcarii, skarga nr 948/12, § 61).
Skarżący kasacyjnie trafnie również zarzucił Sądowi I instancji uchybienie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz w zw. z art. 16 § 1 i 3, a także art. 110 § 1 k.p.a. w zw. z art. 187 pkt 6 i 7 u.c. z uwagi na błędne rozważenie skutków wydania przez SUdSC ostatecznej decyzji z 10 października 2022 r. orzekającej o zobowiązaniu skarżącego do powrotu oraz o zakazie ponownego jego wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i innych państw Schengen na okres 3 lat.
Nie zachodziły w kontrolowanej sprawie warunki, by powyższe rozstrzygnięcie mogło być uznane za niedeterminujące kierunku rozpatrzenia sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ze względu na wystąpienie przesłanki wymienionej w art. 187 pkt 6 i 7 u.c., jeżeli w toku postępowania w sprawie zobowiązania do powrotu organ zobowiązany do wyjaśnienia okoliczności mieszczących się w hipotezie wskazanej regulacji (art. 348 pkt 2 i 3 w zw. z art. 356 ust. 1 pkt 1 u.c.) przesądził już, że pobytu cudzoziemca w Polsce nie wymusza konieczność respektowania jego prawa do życia rodzinnego lub praw dziecka, określonych w KPD, w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu. W pełni trafnie skarżący kasacyjnie organ zauważył, że wobec tego, iż stan faktyczny pomiędzy wydaniem ww. decyzji o zobowiązaniu skarżącego do powrotu a dniem wydania zaskarżonej decyzji w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy nie uległ istotnej zmianie, organ, będąc związany własną decyzją z 10 października 2022 r., nie miał podstaw, by w kontrolowanym przez Sąd postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji przyjąć odmienną ocenę odnośnie do zaznaczonych kwestii.
Powyższe nie stanowiło formalnej przeszkody, by Sąd I instancji niezależnie od stanowiska przyjętego w ww. decyzji, której przysługiwał status decyzji ostatecznej, a zarazem prawomocnej (art. 16 § 1 i 3 k.p.a.) z uwagi na jej niezaskarżenie przez skarżącego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wyniku dokonanej kontroli legalności zaskarżonej decyzji nie mógł oprzeć na odmiennych wnioskach odnoszących się do uprawnień przysługujących skarżącemu jako wnioskującemu o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na konieczność poszanowania jego prawa do życia rodzinnego w rozumieniu art. 8 EKPC. Związanie mocą wiążącą aktu administracyjnego, jakim jest prawomocna decyzja administracyjna, odnosić należy bowiem do obowiązku uwzględnienia przez sąd stanu prawnego wynikającego z zamieszczonego w decyzji administracyjnej rozstrzygnięcia a nie związania ustaleniami, które stanowiły podstawę faktyczną jej wydania. Tego rodzaju działanie wymagało jednakże od Sądu I instancji wskazania przekonujących argumentów, które nakazywałyby stanowisko przyjęte w objętej skargą decyzji podać w wątpliwość. W kontrolowanej sprawie, na co wskazują wcześniejsze uwagi, brak jest tymczasem uzasadnionych podstaw, by zaskarżonej decyzji SUdSC mógł być postawiony zarzut wydania jej z naruszeniem prawa.
W kontekście skutków wejścia do obrotu prawnego decyzji zobowiązującej skarżącego do powrotu stwierdzić należało, że cudzoziemcy – a zatem w tym przypadku również skarżący – są zobowiązani do poddania się kontroli i procedurom imigracyjnym oraz do opuszczenia terytorium państwa przyjmującego, jeżeli zostanie im to prawnie nakazane. Niewykonanie tego rodzaju nakazu może być postrzegane jako wykazywanie przez cudzoziemca, któremu prawo do pobytu zostało odmówione, złej woli (por. wyrok ETPC z 9 maja 2023 r., Ghadamian przeciwko Szwajcarii, skarga nr 21768/19, § 54). Trafna jest uwaga skarżącego kasacyjnie organu, że przesłanka niezbędności pobytu cudzoziemca w Polsce z uwagi na prawo do poszanowania życia rodzinnego - w sytuacji obowiązywania decyzji o zobowiązaniu go do powrotu - powinna być odnoszona zasadniczo do zaistnienia po dniu jej wydania okoliczności, do których nawiązuje art. 187 pkt 6 u.c., uniemożliwiających jej wykonanie. Sprzeczne z takim rozumieniem ww. regulacji jest odwoływanie się do jej dyspozycji przez cudzoziemca przy złożeniu wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, jeżeli pozostając adresatem ostatecznej decyzji o zobowiązaniu do powrotu, cudzoziemiec ten dobrowolnie odstąpił od poddania tejże decyzji kontroli sądowej, nie znajdując powodów uzasadniających uznanie prowadzonego przez siebie życia rodzinnego za przeszkodę do wydania tego aktu.
Kierując się powyższymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 oraz art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok, uznając jednocześnie, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę i ją oddalił z uwagi na nienaruszenie przez zaskarżoną decyzję SUdSC prawa materialnego i przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.