II OSK 940/24

II OSK 940/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas
Jacek Chlebny /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Siegień
Symbol z opisem
6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
II SA/Gd 661/23 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2024-01-31
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono bezskuteczność zaskarżonej czynności
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 840
art. 22 ust. 5 pkt 2
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami  (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jerzy Siegień sędzia del. WSA Grzegorz Antas po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. z siedzibą w G., D.L., M.K. i S.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Gd 661/23 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. z siedzibą w G., D.L., M.K. i S.B. na czynność Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 14 czerwca 2023 r. w przedmiocie odmowy wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków 1. uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza bezskuteczność czynności; 2. zasądza od Miasta Gdyni na rzecz A. Sp. z o.o. z siedzibą w G., D.L., M.K. i S.B. solidarnie kwotę 1188 (jeden tysiąc sto osiemdziesiąt osiem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z 31 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 661/23, oddalił skargę A. sp. z o.o. z siedzibą w G., D.L., M.K. i S.B. na czynność Prezydenta Gdyni z 14 czerwca 2023 r. w przedmiocie odmowy wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W 2009 r. została sporządzona karta adresowa budynku położonego przy ulicy [...] w G. W dniu 1 marca 2016 r. Prezydent Gdyni włączył budynek do gminnej ewidencji zabytków.
Wnioskiem z 7 czerwca 2023 r. A. sp. z o.o. z siedzibą w G., D.L., S.B. i M.K., będący współwłaścicielami tego budynku, zwrócili się o wyłączenie go z gminnej ewidencji zabytków. Wskazali, że nie posiada wartości zabytkowych, nie został także włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków, albowiem nie opracowano dla niego karty ewidencyjnej.
Pismami z 14 i 21 czerwca 2023 r. Prezydent Gminy odmówił wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków, albowiem nadal znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Organ wyjaśnił, że podstawę włączenia budynku do gminnej ewidencji zabytków stanowił art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i dopóki budynek jest ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków dopóty nie może być usunięty z gminnej ewidencji.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku złożyli A. sp. z o.o. z siedzibą w G., D.L., S.B. i M.K., podnosząc, że w wojewódzkiej ewidencji zabytków nie ma karty ewidencyjnej budynku położonego przy ul. [...] w G. Powołali się na pismo Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 8 maja 2023 r., z którego wynika, że nie posiada on karty ewidencyjnej tego budynku, a organem właściwym do gromadzenia, opracowywania i udostępniania dokumentacji obiektów zabytkowych, zlokalizowanych na terenie województwa pomorskiego, jest Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w Gdańsku.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Gdyni podał, że budynek został włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków 6 grudnia 2010 r. i nie został z niej wyłączony. Organ wskazał, że zwrócił się drogą mailową do Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w Gdańsku o potwierdzenie, czy budynek został ujęty i nadal znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. W odpowiedzi pracownik tego Urzędu podał, że: "budynek przy ul. [...] w G. figuruje w Wojewódzkiej Ewidencji Zabytków, jest ujęty w wykazie na stronie urzędu".
Organ podtrzymał swoje stanowisko w piśmie z 21 września 2023 r., do którego załączył pismo Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 24 lipca 2023 r. dotyczące odmowy wyłączenia budynku położonego przy ul. [...] w G. z wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Pismem z 4 stycznia 2024 r. skarżący wnieśli o dopuszczenie dowodu z pisma Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 15 listopada 2023 r., z którego wynika, że: "w zasobach Narodowego Instytutu Dziedzictwa nie ma karty ewidencyjnej dla budynku znajdującego się w G. przy ul. [...]".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że nie ma możliwości wyłączenia karty adresowej zabytku z gminnej ewidencji zabytków, albowiem obiekt znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Powołał się na pismo Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 24 lipca 2023 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że organ gminy nie ma prawa oceniać treści karty ewidencyjnej zabytku sporządzonej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków. Ma jedynie obowiązek zweryfikowania, czy dane zawarte w kacie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi w karcie ewidencyjnej.
Skargę kasacyjną wnieśli A. sp. z o.o. z siedzibą w G., D.L., S.B. i M.K., zaskarżając wyrok w całości. Zarzucono naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 3 § 1 oraz art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) dalej: p.p.s.a. poprzez wyjście poza granice orzekania, orzekając o zasadności włączenia obiektu do gminnej ewidencji zabytków, podczas gdy przedmiotem zaskarżenia była inna czynność – odmowa wyłączenia obiektu z gminnej ewidencji zabytków;
2. art. 133 § 1 oraz art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z pisma Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 15 listopada 2023 r. oraz z pisma z 8 maja 2023 r., z których wynika, że ani Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków, ani Narodowy Instytut Dziedzictwa nie posiadają karty ewidencyjnej obiektu, a co za tym idzie obiekt nie jest włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków;
3. § 18 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2021 r. poz. 56, dalej: rozporządzenie) poprzez pominięcie przez Sąd pierwszej instancji tego, że organ nie uzgodnił treści karty adresowej z kartą ewidencyjną (która nie istnieje).
Podniesiono zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj.:
1. art. 22 ust. 2 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840) poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że obiekt, który nie ma założonej karty ewidencyjnej, został włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków;
2. art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez błędną wykładnię i zastosowanie polegające na uznaniu, że obiekt jest zabytkiem w rozumieniu tego przepisu w sytuacji, gdy nie zostały spełnione przesłanki do uznania go za zabytek;
3. § 16 ust. 1 i 2 oraz § 17 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przesłanki wyłączenia obiektu z gminnej ewidencji zabytków określonej w rozporządzeniu wykonawczym w związku z delegacją ustawową z art. 24 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w sytuacji, gdy ani interes społeczny, ani przesłanka świadectwa minionej epoki, ani wartość historyczna, artystyczna czy naukowa nie występują, o czym świadczą opinie prof. K.Z. i dr. M.K., dołączone do wniosku o wyłączenie obiektu z gminnej ewidencji zabytków;
4. art. 22 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z § 14 pkt 1, § 16 ust. 1 i 2 oraz § 18 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię polegającą na traktowaniu postępowania w sprawie wyłączenia zabytku z gminnej ewidencji zabytków jako tożsamego z postępowaniem w sprawie włączenia obiektu do tej ewidencji;
5. art. 7 Konstytucji RP poprzez niezgodne z prawem przyjęcie, że brak karty ewidencyjnej nie ma wpływu na pozostawanie obiektu w wojewódzkiej ewidencji zabytków, podczas gdy wojewódzka ewidencja zabytków składa się właśnie z kart ewidencyjnych.
Na podstawie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi, względnie przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a także zwrot kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa prawnego w wysokości sześciokrotności stawki minimalnej z uwagi na precedensowy charakter i wyjątkową zawiłość sprawy, co wymagało ponadprzeciętnego wkładu pracy i specjalistycznej wiedzy pełnomocnika. Strona zwróciła się też o: "zobowiązanie Prezydenta Miasta Gdyni (na podstawie art. 146 § 2 w zw. z art. 188 p.p.s.a.) do doprowadzenia do stanu zgodnego z prawem poprzez wyłączenie z gminnej ewidencji zabytków obiektu [...] – w terminie 30 dni od doręczenia organowi wyroku" oraz "nakazanie organowi przeprowadzenia dowodu" z dołączonych do wniosku o wyłączenie obiektu z ewidencji opinii prof. K.Z. i dr M.K. na okoliczność, że budynek nie jest zabytkiem. Wniosła ponadto o przeprowadzenie dowodów z dwóch dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, tj. z pisma Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 8 maja 2023 r. i z pism Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 15 listopada 2023 r., do których nie odniósł się Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, a także dowodu z dołączonego do skargi kasacyjnej zawiadomienia Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 26 lutego 2024 r. o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej przedmiotowego budynku do wojewódzkiej ewidencji zabytków na okoliczność, że Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków nie posiada karty ewidencyjnej budynku, a co za tym idzie, obiekt nie jest włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skarżący kasacyjnie zrzekli się rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Gdyni wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Wskazał, że budynek znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków, o czym świadczy zarówno udostępniony na stronie internetowej Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków wykaz zabytków, jak i potwierdzenie otrzymane od organu drogą mailową. Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków potwierdził to również w dołączonym do akt piśmie z 24 lipca 2023 r. Zdaniem organu skarżący błędnie utożsamiają sporządzenie karty ewidencyjnej i jej umieszczenie w ewidencji z wpisem zabytku do ewidencji. Wojewódzka ewidencja zabytków jest prowadzona się w postaci kart ewidencyjnych, co nie oznacza, że brak takiej karty przesądza o nieumieszczeniu czy usunięciu zabytku z ewidencji. Organ oświadczył, że nie żąda rozprawy.
Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu wiadomym jest ponadto, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku prawomocnym wyrokiem z 15 maja 2024 r., sygn. II SA/Gd 1103/23, stwierdził bezskuteczność czynności Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 24 lipca 2023 r. polegającej na odmowie wyłączenia z wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej zabytku – budynku mieszkalnego położonego przy ulicy [...] w G.
W uzasadnieniu tego wyroku podano, że włączenie zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków polega na włączeniu karty ewidencyjnej obiektu. Ewidencja ta stanowi bowiem zbiór włączonych do niej kart ewidencyjnych. Sąd zwrócił uwagę, że nie istnieje karta ewidencyjna dla budynku położonego w G. przy ul. [...]. Skoro zaś brak jest karty ewidencyjnej obiektu zabytkowego to siłą rzeczy coś czego nie ma, nie może stanowić elementu zbioru – w tym przypadku zbioru kart ewidencyjnych stanowiących wojewódzką ewidencję zabytków, co oznacza, że w dniu wydawania zaskarżonej czynności (24 lipca 2023 r.), nieruchomość nie znajdowała się w wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Pismem z 14 kwietnia 2025 r. strona skarżąca kasacyjnie wskazała, że WSA w Gdańsku wydał wyroki z: 15 maja 2024 r., II SA/Gd 1103/23 oraz 10 maja 2025 r., II SA/Gd 621/24, w których przesądził, że karta ewidencyjna budynku przy ulicy [...] w G. nigdy nie istniała i nigdy nie została włączona do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Strona zwróciła się o dołączenie akt tych postępowań do akt rozpoznawanej sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1. Skarga kasacyjna okazała się zasadna.
2. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że zarzut naruszenia art. 3 § 1 oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. nie mógł odnieść zamierzonego skutku, albowiem dokonana przez Sąd pierwszej instancji ocena zasadności włączenia budynku położonego przy ulicy [...] w G. do gminnej ewidencji zabytków nie miała wpływu na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w rozpoznawanej sprawie jest czynność materialno-techniczna organu gminy polegająca na odmowie wyłączenia budynku z gminnej ewidencji zabytków. Podstawą ujęcia przedmiotowego budynku w gminnej ewidencji zabytków był art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a więc włączenie go do wojewódzkiej ewidencji zabytków. W tym przypadku odmowa wyłączenia zabytku z gminnej ewidencji zabytków musi wynikać ze stwierdzenia przez organ gminy, że obiekt w dalszym ciągu jest ujęty w wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli legalności czynności organu w tym zakresie, ustalił, że organ gminy nie ma podstaw prawnych do merytorycznej kontroli wpisu zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, jego zadanie sprowadza się tylko do ustalenia, czy zabytek nadal pozostaje w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Trafnie podkreślił, że nie ma możliwości wyłączenia z gminnej ewidencji zabytków karty adresowej obiektu figurującego w wojewódzkiej ewidencji zabytków.
3. Tym samym nie jest również uzasadniony zarzut naruszenia art. 22 ust. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z § 14 pkt 1, § 16 ust. 1 i 2 oraz § 18 rozporządzenia, albowiem Sąd pierwszej instancji zbadał zgodność z prawem czynności organu będącej przedmiotem skargi, właściwie ją identyfikując.
4. Zasadny jest natomiast zarzut naruszenia art. 133 § 1 oraz art. 106 § 3 p.p.s.a., albowiem Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że należący do skarżących kasacyjnie budynek znajduje się w wojewódzkiej ewidencji zabytków.
Wskazać należy, że w aktach nie ma karty ewidencyjnej tego zabytku.
Sąd pierwszej instancji, uzasadniając swoje stanowisko, powołał się na treść pisma Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 24 lipca 2023 r., które zostało nadesłane przez Prezydenta Gdyni w toku postępowania sądowego. Wynika z niego, że Konserwator odmówił skarżącym wyłączenia budynku z wojewódzkiej ewidencji zabytków, stwierdzając, iż podstawą włączenia go do tej ewidencji był wykaz zabytków nieruchomych z terenu województwa pomorskiego wyznaczonych do ujęcia w wojewódzkiej ewidencji zabytków, przyjęty na podstawie art. 7 ustawy z 18 marca 2010 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 75 poz. 474). Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków przyznał jednak, że: "Odnosząc się do treści przywołanego przez Wnioskodawcę pisma PWKZ z dn. 08.05.2023 r. [...] należy wyjaśnić, że udzielona informacja odzwierciedlała stan faktyczny na dzień 08.05.2023 r. tj. brak karty ewidencyjnej przedmiotowego zabytku w zbiorze kart WEZ zgromadzonych w Wojewódzkim Urzędzie Ochrony Zabytków [...]. Niemniej PWKZ nie może wykluczyć, że taka karta wcześniej istniała i z powodu nieznanych okoliczności zaginęła lub uległa zniszczeniu." W ocenie Konserwatora, niezależnie od tego, czy w ślad za opracowaniem tego wykazu powstała karta ewidencyjna, czy nie, zabytek został włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Z pisma tego wynika zatem, że organ nie dysponuje kartą ewidencyjną zabytku, albowiem zaginęła lub została zniszczona.
Zgodnie natomiast z art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków. W tym stanie rzeczy nie można uznać, że powyższe pismo stanowi potwierdzenie tego, iż karta ewidencyjna tego budynku jest włączona do wojewódzkiej ewidencji zabytków.
5. W tej sytuacji słuszny jest również zarzut naruszenia art. 22 ust. 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że obiekt, dla którego nie została sporządzona karta ewidencyjna, może być uznany za włączony do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Skoro wojewódzka ewidencja zabytków jest zbiorem kart ewidencyjnych zabytków, to tylko obiekty, dla których taka karta została sporządzona i istnieje w zasobach organu, można uznać za włączone do tej ewidencji. Powyższa wykładnia przepisu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami została zaprezentowana w wyroku WSA w Gdańsku z 15 maja 2024 r., sygn. II SA/Gd 1103/23 i jest wiążąca w rozpoznawanej sprawie na podstawie art. 153 i art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z drugim z przywołanych przepisów ustawy orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. W myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie (co nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie). Powołany wyrok został wydany w tej samej sprawie, albowiem dotyczy tego samego budynku i rozstrzyga o istnieniu jego karty ewidencyjnej oraz znaczeniu jej braku dla wojewódzkiej ewidencji zabytków. Naczelny Sąd Administracyjny miał obowiązek z urzędu wziąć pod uwagę zawartą w nim ocenę prawną.
Zarówno organ gminy, jak i Sąd pierwszej instancji powinny ustalić, czy karta ewidencyjna budynku mieszkalnego położonego przy ulicy [...] w G. została sporządzona i nadal istnieje w zasobach właściwego organu. Jeśli organ gminy nie dysponował odpisem tej karty, to powinien zwrócić się do Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o jej nadesłanie, a nie poprzestać na uzyskaniu informacji, że obiekt jest "ujęty w wykazie na stronie urzędu". Z załączonej do odpowiedzi na skargę korespondencji mailowej nie wynika ponadto ani o jaki wykaz chodzi, ani na jakiej dokładnie stronie internetowej został opublikowany. Nie dołączono karty ewidencyjnej zabytku (czy jej odwzorowania w formie skanu). Informacja mailowa jest bardzo lakoniczna i ogólnikowa, nie może być podstawą stwierdzenia, że karta ewidencyjna budynku jest (nadal) włączona do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Dodatkowo potwierdza to wyrok WSA w Gdańsku z 15 maja 2024 r., II SA/Gd 1103/23, w uzasadnieniu którego Sąd wskazał, że Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków opublikował na swojej stronie internetowej wykaz zabytków, który jednak ma jedynie charakter informacyjny i nie może wywoływać skutków prawnych dla obywateli. Sąd podkreślił w tym wyroku, że ustawodawca nie przewidział prowadzenia wykazu obiektów znajdujących się w wojewódzkiej ewidencji zabytków, dlatego też opublikowana na stronie internetowej Pomorskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków informacja: "na podstawie art. 7 ustawy z dnia 18 marca 2010 r. (Dz. U. nr 75 poz. 474), zmieniającej ustawę z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Pomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Gdańsku, informuje, że od dnia 06.12.2010 r. obowiązuje wykaz wojewódzkiej ewidencji zabytków." jest niezgodna z prawem. Taki wykaz nie jest zatem wystarczającą podstawą do odmowy wyłączenia zabytku z gminnej ewidencji zabytków.
Podjęcie przez organ gminy działań zmierzających do ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy istnieje karta ewidencyjna zabytku, było tym bardziej uzasadnione, że strona we wniosku o wyłączenie zabytku z ewidencji wprost powołała się na brak takiej karty.
Zbadanie tej okoliczności nie wykraczało poza ramy postępowania, albowiem stosownie do art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Jak podkreślono powyżej, zgodnie z art. 22 ust. 2 tej ustawy, wojewódzka ewidencja zabytków jest zaś prowadzona w formie kart ewidencyjnych zabytków. Obowiązki organu gminy zostały doprecyzowane przez prawodawcę w § 18 rozporządzenia, który z dniem 19 października 2019 r. uzyskał brzmienie: wójt (burmistrz, prezydent miasta) włącza kartę adresową zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków lub znajdującego się w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków po zweryfikowaniu, że dane zawarte w karcie adresowej są wyczerpujące i zgodne z danymi zawartymi odpowiednio w decyzji o wpisie zabytku do rejestru lub w karcie ewidencyjnej zabytku (§ 18 ust. 1 rozporządzenia). Przepis ten precyzuje obowiązki organu gminy dotyczące włączenia zabytku ujętego w wojewódzkiej ewidencji zabytków do gminnej ewidencji zabytków. Organ gminy został w nim zobowiązany do weryfikacji danych zawartych w karcie adresowej zabytku z danymi zawartymi w karcie ewidencyjnej tego zabytku. W świetle powyższych regulacji wywieść należy, że organ gminy w toku postępowania zainicjowanego wnioskiem strony o wyłączenie obiektu z gminnej ewidencji zabytków, miał obowiązek zbadać, czy nadal istnieje podstawa włączenia tego obiektu do ewidencji. W tym celu powinien ustalić, czy istnieje karta ewidencyjna zabytku i czy dane w niej zawarte są zgodne z tymi, zawartymi w karcie adresowej. Podkreślić należy, że chociaż postępowanie w sprawie wyłączenia zabytku z gminnej ewidencji zabytków nie jest prowadzone w trybie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego i ma charakter uproszczony, to nie może być arbitralne.
6. Nie są natomiast uzasadnione zarzuty naruszenia art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a także naruszenia § 16 ust. 1 i 2 oraz § 17 rozporządzenia, albowiem badanie, czy obiekt jest zabytkiem w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy, wykracza poza ramy postępowania. Włączenie budynku mieszkalnego do gminnej ewidencji zabytków nastąpiło na podstawie art. 22 ust. 5 pkt 2 ustawy, tj. z uwagi na uprzednie ujęcie tego obiektu w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Organ gminy nie ma w takim przypadku podstaw do badania wartości zabytkowych tego obiektu i nie ocenia zasadności uznania go za zabytek (ani w postępowaniu w przedmiocie włączenia zabytku do gminnej ewidencji zabytków, ani w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem o wyłączenie zabytku z tej ewidencji). Stanowisko to jest utrwalone w orzecznictwie, por. np. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 1166/21, wyrok NSA z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2086/21, wyrok NSA z 8 czerwca 2022 r., sygn. akt II OSK 1845/19.
7. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i, uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 188 p.p.s.a. rozpoznał skargę.
Skarga A. sp. z o.o. z siedzibą w G., D.L., M.K. i S.B. jest zasadna, albowiem z akt sprawy wynika, że Prezydent Gdyni nie miał podstaw do odmowy wyłączenia budynku mieszkalnego położonego przy ulicy [...] w G. z gminnej ewidencji zabytków. Nie ustalił w sposób niebudzący wątpliwości, czy podstawa włączenia budynku do ewidencji nadal istniała. Z akt sprawy oraz z prawomocnego wyroku WSA w Gdańsku z 15 maja 2024 r., II SA/Gd 1103/23 wynika, że karta ewidencyjna zabytku nie istniała. Nie było zatem podstawy prawnej do odmowy wyłączenia tego zabytku z gminnej ewidencji zabytków, na którą powołał się organ gminy w zaskarżonej w sprawie czynności.
Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie art. 188 w zw. z art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność czynności Prezydenta Gdyni z 14 stycznia 2023 r. odmawiającej wyłączenia budynku położonego przy ulicy Chopina 13 w Gdyni z gminnej ewidencji zabytków.
8. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie uwzględnił żądania skarżących kasacyjnie w zakresie wysokości zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. W rozpoznawanej sprawie nie zaistniały wynikające z § 15 ust. 3 pkt 1-4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) przesłanki zasądzenia wynagrodzenia z tytułu zastępstwa procesowego przy zastosowaniu sześciokrotności minimalnej stawki opłaty. Sprawa nie była zawiła, a materiał dowodowy nie był obszerny (dotyczyła czynności materialno-technicznej organu, a nie decyzji administracyjnej). Nie miała charakteru precedensowego, skargi na czynności organów dotyczące włączenia obiektów do gminnej ewidencji zabytków czy wyłączenia obiektów z tej ewidencji były już rozpoznawane zarówno przez wojewódzkie sądy administracyjne, jak i przez Naczelny Sąd Administracyjny. Zarzuty i argumentacja przedstawione w skardze kasacyjnej nie zostały podzielone w całości. Czynności podejmowane przez pełnomocnika strony w toku postępowania nie wykraczały poza standardowy sposób działania i przeciętne zaangażowanie w sprawę (sporządził skargę, pismo z wnioskiem o przeprowadzenie dowodu z pisma organu i skargę kasacyjną, był obecny na rozprawie przed WSA). Pełnomocnik nie wyjaśnił, na czym polegał jego ponadprzeciętny nakład pracy w sprawie, przytoczył jedynie przesłanki zawarte w § 15 ust. 3 rozporządzenia.