II OSK 939/25

II OSK 939/25 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-11-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Małgorzata Masternak - Kubiak
Roman Ciąglewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1504
art. 42, art. 65 ust. 3, art. 68 ust. 1 pkt 1, art. 69 ust. 2 pkt 2, art. 13 ust. 1-3, art. 15 pkt 2 i 3
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Roman Ciąglewicz Sędziowie sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z. K., Z. T., K. T. oraz R. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 grudnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 462/24 w sprawie ze skarg Z. K., Z. T., K. T. oraz R. T. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 18 grudnia 2023 r. nr RdU-57-2/S/19 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 5 grudnia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wa 462/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd pierwszej instancji) po rozpoznaniu skarg Z. K., Z. T., K. T., R. T. (dalej: skarżący, skarżący kasacyjnie, cudzoziemcy) na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: Rada) z 18 grudnia 2023 r. nr RdU-57-2/S/19 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej – oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Z. K. obywatelka Federacji Rosyjskiej (FR), narodowości czeczeńskiej (dalej: cudzoziemka, wnioskodawczyni) złożyła wniosek o nadanie jej oraz jej dzieciom statusu uchodźcy w Rzeczpospolitej Polskiej (RP) w dniu 20 czerwca 2017 r. Jako powód ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej wskazała zatrzymanie syna Z. Skarżąca wskazywała, że jej rodzina znalazła się w kręgu zainteresowania władz z uwagi na działalność męża, który został zabity w 2007 r. Podała również, że w kraju pochodzenia czuje zagrożenie ze strony swojego brata. Wyjaśniła, że po śmierci męża nawiązała relację z innym mężczyzną, co spotkało się z dużą dezaprobatą ze strony jej rodziny. Okoliczności te sprawiły, że wraz z dziećmi nie czując się bezpieczna w kraju pochodzenia ani nie mogąc liczyć na wsparcie bliskich, zdecydowała się na ucieczkę w poszukiwaniu bezpiecznego schronienia.
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu, organ pierwszej instancji) po ponownym rozpatrzeniu wniosku, decyzją z 29 stycznia 2021 r. nr DPU.420.1048.2017 odmówił cudzoziemce nadania statusu uchodźcy oraz odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej. Decyzją objęto również dzieci w/w.
Rada, decyzją z 18 grudnia 2023 r. na podstawie art. 19 ust. 1 i art. 20 ust. 1 oraz art. 89p ust. 1 ustawy z 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2023 poz. 1504; dalej: u.o.o.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; dalej: k.p.a.) utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Rada wskazała, że podziela stanowisko Szefa Urzędu, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek określonych w u.o.o. uzasadniających nadanie jej statusu uchodźcy (art. 13) oraz przesłanek udzielenia ochrony uzupełniającej (art. 15). W uzasadnieniu wskazano m.in., że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, aby w przypadku cudzoziemki istniało realne zagrożenie prześladowaniem z powodów wskazanych w ustawie, ani też, że istnieje ryzyko narażenia jej na tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie. Zdaniem Rady, uzasadnieniem dla opuszczenia kraju pochodzenia była chęć poprawy sytuacji bytowej. Zatem nie można mówić, aby cudzoziemka była ofiarą niesprawiedliwości systemu i represji ze strony władz. Obawy cudzoziemki przed powrotem do kraju pochodzenia w ocenie Rady są nieuzasadnione.
Odnosząc się do sytuacji samotnych kobiet w Czeczenii, Rada zapoznała się z materiałem Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: WIKP) na temat sytuacji samotnych kobiet w Czeczenii, z którego wynika, że w trudnej sytuacji i bez jakiejkolwiek pomocy od władz kraju pochodzenia czy rodziny, znajdują się kobiety zhańbione, nieakceptowane społecznie. W sytuacji wdów taki ostracyzm nie ma miejsca. Z opracowania WIKP wynika, że pomoc samotnym matkom jest udzielana w formie m.in. pomocy socjalnej, zasiłków, przywilejów w miejscu pracy czy edukacji. Odnośnie zarzutu nieprawidłowego przesłuchania małoletniego Z., Rada wyjaśniła, że był on przesłuchany w obecności psychologa, podobnie jak wnioskodawczyni. Załączone do materiału dowodowego opinie psychologów i psychiatrów świadczące o depresji, stanach lękowych i ogólnie złym stanie psychicznym, nie stanowią podstawy do udzielenia ochrony międzynarodowej bez powiązania ich z przesłankami konwencyjnymi. Odnośnie nieprawidłowości dotyczących pracy funkcjonariuszy Straży Granicznej na przejściach granicznych w T. i M. oraz bezprawnych odmów przyjmowania wniosków o ochronę międzynarodową, Rada wskazała, że cudzoziemka wypełniała wniosek o ochronę międzynarodową własnoręcznie, a następnie została dwukrotnie przesłuchana (po raz drugi 29 sierpnia 2017 r.). Protokół zeznań własnoręcznie podpisała. Dodano również, że podczas drugiego przesłuchania dość istotnie zmieniła zeznania: tj. nie była pewna, czy R. (kolega nieżyjącego męża) nie żyje, nie była pewna, czy brat odbył karę więzienia.
WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku z 5 grudnia 2024 r. stwierdził, że skargi nie zasługują na uwzględnienie. W ocenie sądu wojewódzkiego organy administracji obu instancji prawidłowo uznały brak podstaw do przyznania skarżącym ochrony międzynarodowej - statusu uchodźcy i ochrony uzupełniającej. Zdaniem sądu pierwszej instancji, z uzasadnień zapadłych decyzji wynika, że organy dokładnie analizowały treść oświadczeń wnioskodawczyni oraz jej dzieci, w tym syna Z. zawartych we wniosku o nadanie statusu uchodźcy oraz złożonych w toku procedury.
W ocenie WSA w Warszawie organy trafnie - z prawidłowym zastosowaniem reguł postępowania wyjaśniającego - oceniły, że w sprawie nie zostało wykazane, aby z uwagi na okoliczności przedstawione przez wnioskodawczynię można było uznać, że cudzoziemka oraz jej dzieci poddawani byli w kraju pochodzenia określonym prześladowaniom. Wyjaśniono, że strona nigdy nie była aresztowana, nie toczyło się wobec niej żadne postępowanie sądowe czy administracyjne, nie należała do żadnej organizacji opozycyjnej wobec władz kraju pochodzenia, nie brała udziału w działaniach wojennych. Nigdy nie była ścigana ani poszukiwana przez podmioty sprawujące władzę w kraju pochodzenia. Tym samym, nie istnieją żadne przesłanki wskazujące na zindywidualizowane, rzeczywiste ryzyko doznania krzywdy przez wnioskodawczynię oraz jej rodzinę. Zaznaczono, że wszelkie podniesione przez nią twierdzenia zostały negatywnie zweryfikowane poprzez obiektywne okoliczności. Podano, że zeznania skarżącej co do rzekomych prześladowań i zagrożenia w kraju pochodzenia (wynikające z nieokreślonej działalności męża, jak również związane z zagrożeniem dla niej jako samotnej kobiety w kraju pochodzenia oraz mające pochodzić ze strony jej brata), jak słusznie wskazała Rada były w istocie bardzo ogólnikowe, niczym niepoparte, a w konsekwencji nieprzekonywujące.
Zdaniem sądu pierwszej instancji, organy prawidłowo uznały, że wnioskodawczyni i jej rodzina (w tym pozostali skarżący) nie wykazali, aby spełniali przesłanki określone w art. 13 u.o.o.. Stwierdzono, że brak jest podstaw, aby uznać za wiarygodne przedstawione przez stronę informacje o prześladowaniu jej oraz jej syna Z. w kraju pochodzenia. W sprawie nie wykazano, aby władze państwowe kraju pochodzenia ani też inne podmioty, określone w art. 16 ust. 1 pkt 2-3 u.o.o., podejmowały wobec skarżącej i jej małoletniego wówczas syna działania krzywdzące na tle jego rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej, poglądów politycznych.
Następnie wskazano, że zasadnie przyjęto, że okoliczności śmierci męża wnioskodawczyni pozostały przez aplikantkę niewyjaśnione. W ocenie WSA w Warszawie organy prawidłowo przyjęły, że trudno dać wiarę, aby nikt nie znał tych okoliczności, a w konsekwencji aby bliżej nieokreślona działalność jej męża miała być źródłem dalszych kłopotów rodziny. Analogicznie w świetle powyższego organy miały podstawy aby uznać za mało wiarygodne zeznania, że to wcześniejsza działalność męża wnioskodawczyni była podstawą do zatrzymania jej małoletniego syna w 2016 r. Podniesiono, że wbrew stanowisku stron kwestia stosowania wobec w/w przemocy przez funkcjonariuszy struktur siłowych podczas przesłuchań w okolicznościach niniejszej sprawy nie może być uznana za prześladowanie. Zdarzenia te, bez wątpienia świadczą o przekraczaniu kompetencji służbowych przez tamtejsze struktury siłowe. Wyjaśniono, że z zeznań skarżących nie wynika, aby okoliczność zastosowania względem wówczas małoletniego przemocy została zgłoszona do właściwych organów. Wyjaśniono, że zgodnie z utrwaloną linią polskiego orzecznictwa za uchodźcę nie uznaje się osoby obawiającej się pozaprawnych działań osób działających poza porządkiem prawnym kraju jej pochodzenia i nie wykorzystującej wszystkich możliwości w celu uzyskania ochrony w kraju pochodzenia.
Dalej stwierdzono, że słusznie organy uznały za mało wiarygodne zagrożenie ze strony brata cudzoziemki, który miał zabić jej przyjaciela R. i odbyć karę siedmiu lat pozbawienia wolności.
Wskazano również, że organy dokonały oceny sytuacji samotnych kobiet w Czeczenii. Wyjaśniono, że z zeznań wnioskodawczyni nie wynika, aby doznała ona lub jej dzieci, przemocy w kraju pochodzenia z uwagi na jej przynależność do grupy społecznej kobiety-wdowy.
W ocenie sądu wojewódzkiego, za prawidłowe uznać należy również orzeczenie o odmowie udzielenia skarżącym ochrony uzupełniającej. W szczególności, brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący ze względu na swoją zindywidualizowaną sytuację mogą być narażeni na rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie ze strony władz lub innych podmiotów w przypadku powrotu do kraju pochodzenia, czy też poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego i ze względu na to ryzyko nie mogą lub nie chcą korzystać z ochrony kraju pochodzenia.
W ocenie WSA w Warszawie słusznie organy wydając decyzję oparły się na materiałach dowodowych dostarczonych przez strony, ale też i na dokonanej ocenie sytuacji w kraju pochodzenia. Podsumowując wskazano, że w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, przeprowadzając konieczne czynności wyjaśniające i ustosunkowując się do dokonanych na ich skutek ustaleń a ocena okoliczności sprawy oparta została na całokształcie materiału dowodowego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli skarżący, zaskarżając go w całości, zarzucając:
1. na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 13 ust. 1, 2, 3 oraz art. 15 pkt 2 i 3 u.o.o., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. błędne uznanie, że: a) zachowanie funkcjonariuszy struktur siłowych podczas nocnych wizyt w domu skarżących, jak i podczas przesłuchania Z. T. nie może być uznane za prześladowanie; b) skarżący nie należą do osób zagrożonych prześladowaniem w świetle art. 13 ust. 1, 2, 3 u.o.o.; c) skarżący nie spełniają przesłanek do udzielenia im ochrony uzupełniającej na podstawie art. 15 pkt 2 i 3 u.o.o., a w konsekwencji oddaleniem skarg skarżących na zaskarżoną decyzję;
2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienia mają istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267; dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skarg skarżących, a co za tym idzie utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej na skutek błędnego uznania, że postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone prawidłowo przez organy, w sytuacji gdy zarówno organ I instancji jak i organ II instancji naruszył szereg przepisów postępowania, w tym zasadę zaufania do władzy publicznej;
b) naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. i art. 42 u.o.o. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skarg skarżących, a co za tym idzie utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej na skutek błędnego uznania, że materiał dowodowy został oceniony w sposób prawidłowy, niewybiórczy przez organy, w sytuacji gdy zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji dokonał jedynie wybiórczego ustalenia stanu faktycznego, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia przez te organy, że Z. T. nie był prześladowany przez służby jak również, że zabójstwo dokonane przez brata Z. K. nie miało miejsca;
c) naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 11 ust. 4 u.o.o. w związku z art. 69 § 2 k.p.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skarg skarżących, na skutek błędnego uznania, że materiał dowodowy został przeprowadzony i oceniony w sposób prawidłowy, w sytuacji gdy sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, iż organ w trakcie przesłuchania naruszył art. 11 ust. 4 u.o.o. w zw. z art. 69 § 2 k.p.a. gdyż z protokołów przesłuchania: i) nie wynika, aby skarżąca Z. K. i jej dzieci były przesłuchiwane z udziałem osoby, która w wystarczającym stopniu włada danym językiem obcym; ii) nie wskazano osoby, która dokonała przekładu oraz jej adresu; iii) nie wynika jaka była treść zeznań skarżących złożonych pierwotnie w języku rosyjskim, a co za tym idzie skarżący (osoby przesłuchiwane) nie byli w stanie na żadnym etapie postępowania zweryfikować treści swoich zeznań (zaprotokołowanych jedynie w języku polskim) celem wyeliminowania z nich ewentualnych rozbieżności, na które wskazywał pierwotnie organ, a następnie sąd pierwszej instancji - co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia przez te organy, że Z. T. nie był prześladowany przez służby jak również, że zabójstwo dokonane przez brata Z. K. nie miało miejsca;
d) naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 65 ust. 3 u.o.o. w zw. z art. 3 Konwencji o Prawach Dziecka poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skarg skarżących, na skutek błędnego uznania, że materiał dowodowy został przeprowadzony i oceniony w sposób prawidłowy przez organy, w sytuacji gdy sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę, iż organ I instancji w trakcie przesłuchania małoletniego wówczas Z. T. naruszył art. 65 ust. 3 u.o.o. w zw. z art. 3 Konwencji o Prawach Dziecka polegający na przesłuchaniu go bez obecności matki, w miejscu niedostosowanym do jego potrzeb, zaś organ II instancji nie przeprowadził jego ponownego przesłuchania;
e) naruszenie art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli polegające na oddaleniu zamiast uwzględnieniu skarg skarżących, a co za tym idzie utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej na skutek błędnego uznania, że organy podjęły wszelkie niezbędne czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego i w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, w sytuacji gdy w sprawie wystąpiły przesłanki do uzupełnienia materiału dowodowego, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia przez te organy, że Z. T. nie był prześladowany przez służby jak również, że zabójstwo dokonane przez brata Z. K. nie miało miejsca, a w konsekwencji uznania, iż brak jest przesłanek do udzielenia ochrony skarżącym.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez ten sąd; zasądzenie na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z tytułu udzielonej pomocy prawnej (sporządzenie, wniesienie skargi kasacyjnej, ewentualny udział w rozprawie przed NSA) dla: Z. K., Z. T., K. T., R. T. Jednocześnie oświadczając, iż nie zostały uiszczone, w całości ani w części; odstąpienie od zasądzenia od skarżących zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w przypadku nieuwzględnienia niniejszej skargi mając na uwadze szczególną sytuację osobistą skarżących oraz rozpatrzenie sprawy na posiedzeniu niejawnym, oświadczając, że skarżący kasacyjnie zrzekają się rozprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.
Skarga kasacyjna nie jest uzasadniona.
W sytuacji przytoczenia w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania, w pierwszej kolejności NSA rozpoznaje zasadniczo ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zachowano prawidłowy tok procedury, nie uchybiając jej przepisom w stopniu, który mógłby wpłynąć na wynik sprawy, można przejść – w granicach określonych w skardze kasacyjnej – do ocen o charakterze prawnomaterialnym.
Jako niezasadne w pierwszej kolejności należało ocenić zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego. Zarzuty procesowe koncentrują się na wykazaniu, że organ naruszył zasadę swobodnej oceny dowodów i nie dokonał wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Na tej podstawie organ poczynił błędne ustalenia faktyczne, które – zaakceptowane przez Sąd Wojewódzki – zadecydowały o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej i w konsekwencji o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. W ten sposób – zdaniem skarżących kasacyjnie – doszło do naruszenia szeregu przepisów procesowych.
Zgodnie z art. 42 u.o.o. jeżeli wnioskodawca nie posiada dowodów potwierdzających okoliczności wskazanych w uzasadnieniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, to okoliczności te można uznać za udowodnione, gdy są spełnione łącznie następujące warunki: wnioskodawca przedstawił wiarygodne i spójne informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy; wnioskodawca przedstawił wszystkie posiadane informacje i dowody służące do ustalenia stanu faktycznego sprawy i szczegółowo wyjaśnił przyczyny braku innych informacji i dowodów; wyjaśnienia wnioskodawcy są spójne, wiarygodne i nie są sprzeczne z zebranymi w sprawie dowodami i materiałami; wnioskodawca wystąpił z wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej w najwcześniejszym możliwym terminie, chyba że może wskazać zasadny powód, dlaczego tego nie zrobił; działalność wnioskodawcy od chwili opuszczenia kraju pochodzenia służyła wyłącznie lub głównie stworzeniu warunków koniecznych do ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej. Powołany przepis wprowadza szczególne zasady w odniesieniu do oceny zeznań osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, co jednak wymaga łącznego spełnienia wymienionych w nim warunków. Ponadto przepis ten powinien być stosowany z uwzględnieniem art. 80 k.p.a., statuującego ogólną zasadę swobodnej oceny dowodów (por. np. wyrok NSA z 2 lutego 2022 r., sygn. akt II OSK 2820/21; wyrok NSA z 23 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 675/22; wyrok NSA z 5 października 2022 r., sygn. akt II OSK 2828/21).
W rozpoznawanej sprawie nie sposób mówić o łącznym spełnieniu warunków wymienionych w art. 42 u.o.o. Przede wszystkim wyjaśnienia cudzoziemki są niespójne co do kluczowych faktów. Mianowicie pierwotnie podawała, że po śmierci męża pozostawała w nieakceptowanym kulturowo i obyczajowo związku z kolegą małżonka i brat skarżącej miał w ramach krwawej zemsty jakoby zabić tego mężczyznę i odbyć z tego tytułu karę pozbawienia wolności. W kolejnym przesłuchaniu wycofała się z tych twierdzeń, co już poddaje w wątpliwość jej wiarygodność. Twierdziła, że nie wie, czy ów mężczyzna żyje, nie ma wiedzy czy brat odbywał karę pozbawienia wolności. Po wtóre jako zupełnie niewiarygodne należało ocenić powiązanie działań organów ścigania wobec jej małoletniego syna w G. w 2016 r. z prowadzoną jakoby działalnością opozycyjną jej zmarłego męża. W dacie śmierci ojca syn Z. miał 6 lat i trudno racjonalnie tłumaczyć jakąkolwiek wiedzę tak małego dziecka o ewentualnych tego typu działaniach ojca. Poza wszystkim wiązanie tych zdarzeń z działalnością ojca rodziny po 9 latach od daty jego śmierci wydaje się zupełnie nieracjonalne. Wydaje się nieprawdopodobne, aby przez okres 9 lat organy ścigania nie interesowały się losem pozostałych członków rodziny, a następnie bez żadnych uzasadnionych powodów podmiotem zainteresowania uczyniły syna, który miał 6 lat, jak zmarł jego ojciec. W końcu organy słusznie nie uznały twierdzeń, że jakoby mąż cudzoziemki działał w opozycji do K. i z tego tytułu poniósł śmierć. Kwestia przeszłości męża była badana przez organy i w oparciu o źródła dostępne organowi, jak i zeznania cudzoziemki oraz jej dzieci (w tym niewyjaśnione okoliczności śmierci męża) – postawiono tezę, że nie była to osoba, której można przypisać cechę bojownika, czy opozycjonisty. Implicite – skarżąca i jej dzieci nie wchodzą w zakres grupy społecznej rodzin opozycjonistów. Całokształt materiału dowodowego nie uzasadniał tezy, aby organ był uprawniony do skorzystania z normy art. 42 u.o.o. i przyjęcia twierdzeń z wniosku za udowodnione. Wyłączenie stosowania art. 42 u.o.o. skutkowało zasadnym przyjęciem ogólnych zasad gromadzenia i oceny materiału dowodowego. Ocena ta natomiast prowadzi do wniosku, że Z. T. nie był prześladowany przez służby, jak również cała jego rodzina.
Powyższe okoliczności wyłączyły zastosowanie w sprawie art. 42 u.o.o., co implikowało obowiązek kierowania się wyłącznie dyrektywami zawartymi w art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Ocena natomiast całokształtu materiału dowodowego zarówno przez organy, jak i kontrola tej oceny przeprowadzona przez sąd wojewódzki była prawidłowa, wszechstronna i cechująca się logiką.
Rozważając natomiast zarzut naruszenia wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady, że organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania działania organów, oraz bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym - wskazać należy, że w orzecznictwie i doktrynie podkreśla się, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest "przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględniania w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu, że wszyscy obywatele są równi wobec prawa" (wyrok NSA z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984/2, poz. 117; a także A. Wróbel (w:) M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el 2019, pkt 1 do art. 8). Organy prawidłowo zastosowały przepisy u.o.o. oraz reguły procesowe zawarte w k.p.a. (w tym zasadę praworządności - art. 6 k.p.a.), wyjaśniły okoliczności sprawy i dokładnie omówiły jakie okoliczności zostały uznane za udowodnione. Podkreślono niską wiarygodność cudzoziemki, a zdarzenia, które miały uzasadnić opuszczenie kraju pochodzenia – zostały uznane za niebyłe.
Rozważając zarzut naruszenia – jak podano w skardze kasacyjnej - art. 11 ust. 4 u.o.o. trzeba skonstatować, że przepis ten nie zawiera ust. 4. Jednocześnie zgodnie z art. 11 ust. 2 u.o.o. jeżeli w przesłuchaniu cudzoziemca bierze udział tłumacz, w protokole przesłuchania cudzoziemca podaje się imię i nazwisko tłumacza (ust. 2). Z kolei art. 69 § 2 k.p.a. stanowi, że w protokołach przesłuchania osoby, która złożyła zeznanie w języku obcym, należy podać w przekładzie na język polski treść złożonego zeznania oraz wskazać osobę i adres tłumacza, który dokonał przekładu. Tłumacz powinien podpisać protokół przesłuchania.
Poprzez powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie kwestionuje kompetencje językowe osoby, która przesłuchiwała cudzoziemkę w języku rosyjskim. W protokole przesłuchania z 6 lipca 2017 r. nie brał bowiem udziału tłumacz języka rosyjskiego, lecz pracownik organu mający takie kwalifikacje. Protokół został podpisany przez prowadzącą przesłuchanie oraz obecnego podczas tej czynności psychologa. Skarżąca nie sygnalizowała podczas tego przesłuchania niewystarczającego poziomu znajomości języka rosyjskiego przez osobę przesłuchującą. Podczas drugiego przesłuchania w dniu 29 sierpnia 2017 r. sytuacja była analogiczna. Oznacza to, że w przesłuchaniach tych nie brał udziału tłumacz języka rosyjskiego, co oznacza, że wskazane przepisy nie mogły zostać naruszone. Poza wszystkim obowiązek zapewnienia bezpłatnego korzystania z pomocy tłumacza nie jest generalnie standardem w niniejszym postępowaniu. Jedynie w art. 44 ust. 4 pkt 3 u.o.o. organ zapewnia w razie potrzeby bezpłatną pomoc tłumacza władającego językiem zrozumiałym dla wnioskodawcy. Takiej natomiast nie było potrzeby, jak wynika z protokołów przesłuchania, gdyż znajomość języka rosyjskiego przez pracownika organu zapewniła właściwe standardy przebiegu oraz warstwy merytorycznej czynności. Tym samym nie dotyczyły protokołów ilustrujących czynność przesłuchania wymogi co do podania imienia i nazwiska tłumacza, jego adresu oraz podpisu. Jednocześnie w żadnej sytuacji nie będzie wiadoma treść zeznań cudzoziemców złożonych pierwotnie w języku obcym, bowiem przesłuchanie jest utrwalone w formie protokołu w języku polskim i tylko taka treść stanowi środek dowodowy. Opiera się zawsze na założeniu tłumaczenia przeprowadzonego prawidłowo. Skarżąca w toku postępowania nie zgłaszała żadnych zastrzeżeń do treści tych protokołów, tj. że nie odpowiadały one złożonym przez nią w języku rosyjskim zeznaniom.
Zgodnie z art. 65 ust. 3 u.o.o. małoletniego bez opieki przesłuchuje się w obecności kuratora, wskazanej przez niego osoby dorosłej, psychologa lub pedagoga. Przepis ten znajduje się w rozdziale regulującym postępowanie w przypadku, gdy małoletni bez opieki zadeklarował organowi Straży Granicznej zamiar złożenia wniosku o ochronę. Jednocześnie art. 2 pkt 9a u.o.o. implementując art. 2 lit. m dyrektywy parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (wersja przekształcona) - Dz.U. UE L z 2013 r. Nr 180 poz. 60, wyjaśnił pojęcie małoletniego bez opieki jako małoletniego cudzoziemca, który przybył na terytorium RP lub przebywa na tym terytorium bez opieki osoby dorosłej, odpowiedzialnej za niego zgodnie z prawem obowiązującym w RP. Wedle prawa polskiego matka jest przedstawicielem ustawowym dziecka małoletniego i Z. T. zarówno przybył do Polski, jak i przebywa tutaj pod opieką swojej matki. Nie jest zatem osobą małoletnią bez opieki w rozumieniu u.o.o. Oznacza to, że norma art. 65 ust. 3 u.o.o. nie znajduje do niego zastosowania i przesłuchanie syna cudzoziemki mogło odbyć się bez obecności osób wymienionych w art. 65 ust. 3 u.o.o. Niemniej prawa jego nie zostały naruszone, gdyż w przesłuchaniu tym brał udział psycholog. Jeśli chodzi bowiem o przesłuchanie małoletniego, pozostającego pod opieką, to jest to osoba wymagająca szczególnego traktowania (art. 68 ust. 1 pkt 1 u.o.o.). Przesłuchanie takiej osoby nie musi obligatoryjnie, ale może wystąpić z udziałem psychologa (art. 69 ust. 2 pkt 2 u.o.o.) i z protokołu przesłuchania syna wynika, że podczas jego przesłuchania obecna była psycholog A. K. Przepisy u.o.o. nie przewidują natomiast wymogu, aby w toku tego przesłuchania był obecny przedstawiciel ustawowy małoletniego.
W reasumpcji rozważań odnoszących się do naruszenia przepisów procesowych należy przyjąć, że organy podjęły wszelkie czynności niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego i w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, a rezultat tych działań znalazł odzwierciedlenie w prawidłowej decyzji o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej.
Jako niezasadne w świetle prawidłowych ustaleń faktycznych należało uznać naruszenie przepisu art. 13 ust. 1, 2, 3 u.o.o. bowiem nie wykazano, aby działania funkcjonariuszy struktur siłowych wobec syna stanowiły prześladowanie w rozumieniu art. 13 ust. 3 u.o.o., jak również nie przedstawiono wiarygodnej przyczyny owych działań. Ponieważ nie przyjęto tezy stawianej przez cudzoziemkę, że działania wobec syna były skutkiem działalności opozycyjnej jej nieżyjącego męża, a innych przesłanek konwencyjnych nie podano – skarżąca, jak i jej dzieci nie spełniają warunków do nadania statusu uchodźcy.
Nie doszło także do naruszenia art. 15 pkt 2 i 3 u.o.o., bowiem nie wykazano, aby powrót do kraju pochodzenia niósł rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie. W Czeczenii nie ma zarówno międzynarodowego, jak i wewnętrznego konfliktu zbrojnego, który mógłby stwarzać poważne zagrożenie dla życia lub zdrowia ludności cywilnej.
Mając powyższe na uwadze, NSA skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a. NSA orzekał na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a.
NSA nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej przez pełnomocnika skarżącego z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za udzieloną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 -261 p.p.s.a.