II OSK 935/23

II OSK 935/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-05
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Anna Żak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne
Obywatelstwo
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 28 poz 353
art. 6 ust. 1
Ustawa z dnia 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Anna Żak, Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak, sędzia WSA (del.) Anna Szymańska (spr.), Protokolant: starszy asystent sędziego Wojciech Wiktorowski, po rozpoznaniu w dniu 16 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej V. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 2046/22 w sprawie ze skargi V. D. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 10 sierpnia 2022 r. nr DOiR-I-6270-86/2022/AF w przedmiocie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 9 stycznia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 2046/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA w Warszawie, sąd wojewódzki, sąd pierwszej instancji) po rozpoznaniu skargi V. D. (dalej: wnioskodawczyni, strona, skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister) z 10 sierpnia 2022 r. nr DOiR-I-6270-86/2022/AF w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego - oddalił skargę.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 29 marca 2022 r. (wpływ do organu 30 marca 2022 r.) skarżąca wystąpiła o potwierdzenie posiadania obywatelstwa polskiego, w którym powołała się na okoliczność, że w dacie jej urodzenia ojciec posiadał obywatelstwo polskie.
Wojewoda Podkarpacki (dalej: Wojewoda) decyzją z 22 czerwca 2022 r. nr O-III.6122.89.2022 odmówił potwierdzenia, że skarżąca posiada obywatelstwo polskie.
Minister zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 55 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U z 2022 r. poz. 465; dalej: u.o. z 2009 r.) utrzymał w mocy decyzję Wojewody. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca urodziła się 7 maja 2003 r. jako córka obywatelki Węgier I. S. i obywatela Rosji J. D. W dacie urodzenia skarżącej obowiązywała ustawa z 15 lutego 1962 r. o obywatelstwie polskim (Dz. U. z 2000 r. Nr 28 poz. 353; dalej: u.o. z 1962 r.). Podniesiono, że Prezydent RP postanowieniem z 25 października 2004 r. nadał ojcu skarżącej obywatelstwo polskie na jego wniosek, który wpłynął do Kancelarii Prezydenta RP 31 marca 2003 r. Wyjaśniono, że nadanie obywatelstwa ojcu skarżącej nie rozciągało się na dziecko, tj. małoletnią wówczas skarżącą, ponieważ nie została objęta przez ojca wnioskiem, a w aktach sprawy nie było zgody matki na nabycie przez dziecko obywatelstwa polskiego. Podsumowując Minister uznał, że skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego przez urodzenie, ponieważ w tej dacie jej rodzice nie posiadali obywatelstwa polskiego.
WSA w Warszawie we wskazanym na wstępie wyroku z 9 stycznia 2023 r. nie uwzględnił skargi. Sąd wojewódzki podniósł m.in., że zgodnie z art. 6 u.o. z 1962 r. nabycie obywatelstwa polskiego następuje przez urodzenie z rodziców, z których przynajmniej jedno posiada obywatelstwo polskie. Sąd pierwszej instancji podał, że w dacie narodzin skarżącej żadne z jej rodziców nie posiadało obywatelstwa polskiego. Wskazano, że postanowienie Prezydenta RP z 25 października 2004 r. o nadaniu obywatelstwa ma charakter konstytutywny i wywołuje skutek ex nunc. Zaznaczono, że skutek ex nunc postanowienia o nadaniu obywatelstwa został jednoznacznie potwierdzony w art. 26 u.o. z 2009 r.
Następnie stwierdzono, że w sprawie nie zaistniały również przesłanki nabycia obywatelstwa polskiego przez skarżącą, wymienione w art. 8 ust. 5 u.o. z 1962 r. Wyjaśniono, że w dacie nabycia obywatelstwa polskiego przez ojca, skarżąca była małoletnia i pozostawała pod władzą rodzicielską ojca i matki. Matka skarżącej nie posiadała obywatelstwa polskiego. Wniosek o nadanie takiego obywatelstwa złożony przez ojca skarżącej dotyczył tylko jego osoby i nie został uzupełniony o narodzone w maju 2003 r. dziecko. Matka skarżącej nie wyraziła również zgody na nabycie obywatelstwa polskiego przez skarżącą w związku z nabyciem takiego obywatelstwa przez jej ojca. W reasumpcji uznano, że nabycie obywatelstwa polskiego przez ojca skarżącej nie spowodowało nabycia obywatelstwa polskiego przez skarżącą.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 6 ust. 1 u.o. z 1962 r. poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że skarżąca nie nabyła obywatelstwa polskiego ponieważ w dacie urodzenia jej ojciec nie posiadał obywatelstwa polskiego, podczas gdy ojciec skarżącej złożył wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego przed urodzeniem skarżącej, a postanowienie o nadaniu mu obywatelstwa na podstawie tegoż wniosku otrzymał po jej urodzeniu, a postanowienie to wywiera skutki ex tunc tj. od momentu złożenia wniosku. W związku z powyższym należy przyjąć, iż już na dzień złożenia pozytywnie rozpatrzonego wniosku posiadał on obywatelstwo polskie (w dacie urodzenia skarżącej).
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz kosztów postępowania pierwszoinstancyjnego. Jednocześnie skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez NSA.
Skarga kasacyjna nie jest usprawiedliwiona.
Zgodnie z art. 55 ust. 1 u.o. z 2009 r. decyzję w sprawie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego lub jego utraty wydaje na wniosek osoby, której postępowanie dotyczy, lub podmiotu, który wykaże interes prawny lub ciążący na nim obowiązek uzyskania decyzji, wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub ostatnie miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osoby, której postępowanie dotyczy, a w przypadku braku tej podstawy - wojewoda mazowiecki. Postępowanie w sprawie, o której mowa w ust. 1, może być wszczęte także z urzędu (ust. 2).
Decyzja wydana na podstawie tego przepisu ma charakter deklaratoryjny. Zatem rozpoznając sprawę w przedmiocie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego przez określoną osobę, trzeba odnieść się do zdarzeń, których skutkiem było nabycie lub utrata obywatelstwa polskiego. W niniejszej sprawie takim zdarzeniem, które spowodować miałoby nabycie obywatelstwa polskiego był fakt urodzenia w dniu 7 maja 2003 r. w warunkach, gdy ojciec jej jakoby posiadał w dacie urodzenia strony obywatelstwo polskie w trybie nadania przez Prezydenta RP (art. 16 ust. 1 u.o. z 1962 r.).
Jedynym przepisem podniesionym w skardze kasacyjnej jest art. 6 ust. 1 u.o. z 1962 r. Stosownie do jego brzmienia dziecko rodziców, z których jedno jest obywatelem polskim, drugie zaś obywatelem innego państwa, nabywa przez urodzenie obywatelstwo polskie. Jednakże rodzice w oświadczeniu złożonym zgodnie przed właściwym organem w ciągu trzech miesięcy od dnia urodzenia się dziecka mogą wybrać dla niego obywatelstwo państwa obcego, którego obywatelem jest jedno z rodziców, jeżeli według prawa tego państwa dziecko nabywa jego obywatelstwo. Słusznie zarówno sąd wojewódzki, jak i organy wskazały ten przepis, którego dyspozycji nie wyczerpał prawidłowo ustalony stan faktyczny, jako podstawę prawną ustalenia nabycia obywatelstwa polskiego. W dacie bowiem urodzenia skarżącej tj. 7 maja 2003 r. obowiązywał w/w przepis, a strona konsekwentnie posiadanie obywatelstwa polskiego wywodzi z faktu urodzenia. Przepisy u.o. z 1962 r. nadawały, jak i obecnie obowiązująca ustawa, temu zdarzeniu skutki w sferze obywatelstwa, o czym stanowił m.in. art. 4 u.o. z 1962 r.
Mając na uwadze powyższe skarżąca mogłaby nabyć obywatelstwo polskie przez urodzenie z mocy prawa wówczas, gdyby obywatelstwo polskie posiadało którekolwiek z jej rodziców. Spór zatem sprowadza się do tego, czy 7 maja 2003 r. ojciec skarżącej był obywatelem polskim. Ojciec skarżącej złożył wniosek o nadanie obywatelstwa polskiego przed narodzeniem córki. Wnioskiem tym nie została objęta córka. Zgodnie z art. 16 ust. 1 u.o. z 1962 r. Prezydent RP nadawał obywatelstwo polskie i wyrażał zgodę na zrzeczenie się obywatelstwa polskiego. Prezydent w dniu 25 października 2004 r. wydał postanowienie o nadaniu obywatelstwa polskiego ojcu strony – J. D., zatem dopiero po ponad roku od urodzenia córki. Kluczowym w tej sytuacji jest charakter postanowienia o nadaniu obywatelstwa polskiego, czy wywołuje ono skutki ex tunc, czy ex nunc.
Rozważania należy zacząć od tego, że Konstytucja RP przyznała Prezydentowi RP uprawnienie zarówno do nadawania obywatelstwa polskiego, jak i wyrażania zgody na zrzeczenie się tego obywatelstwa (art. 137 Konstytucji RP). Uprawnienie to jest prerogatywą Prezydenta RP i tym samym jest zwolnione z konieczności uzyskania kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów (art. 144 ust. 3 pkt 19 Konstytucji RP). Jest to osobista, autonomiczna i w pełni uznaniowa kompetencja Prezydenta RP (tak uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 9 listopada 1998 r. OPS 4/98, ONSA 1999, Nr 1, poz. 6). Jak to ujął Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 stycznia 2012r. (Kp 5/09, OTK-A 2012, nr 1, poz. 5) kompetencja w zakresie nadawania obywatelstwa jest związana z wolnością czynienia z niej użytku. Prezydent jest bowiem uprawniony nadać obywatelstwo, chociaż nie jest do tego zobowiązany, przy czym może to uczynić kierując się racjami, które uzna za słuszne. Żaden inny podmiot nie dysponuje takim prawem. Istotna jest tutaj kwestia pełnej dyskrecjonalności urzędu prezydenta przy podejmowaniu decyzji w tym przedmiocie, co oznacza, że ustawa nie może w tej sferze formułować żadnych kryteriów ze skutkiem wiążącym dla Prezydenta RP (vide komentarz do Konstytucji RP tom II, red. M. Safjan, L. Bosek, Wydawnictwo C.H.BECK Warszawa 2016, str. 668).
Tym samym bez jakiegokolwiek znaczenia pozostaje data złożenia wniosku o nadanie obywatelstwa. Ze złożenia samego wniosku ubiegający się o polskie obywatelstwo nie może wywodzić jakichkolwiek skutków w sferze obywatelstwa, które zostają potwierdzone w przyszłości poprzez wydanie postanowienia o nadaniu tego obywatelstwa.
Nabycie bowiem obywatelstwa polskiego przez cudzoziemca następuje z dniem wydania postanowienia i z tą chwilą jednostka nabywa wszelkie prawa, wolności i obowiązki, jakie system prawny wiąże z posiadaniem obywatelstwa polskiego (cyt. komentarz do Konstytucji RP tom II, red. M. Safjan, L. Bosek, Wydawnictwo C.H.BECK Warszawa 2016, str. 670). Co prawda expressis verbis nie stanowiła o tym u.o. z 1962 r., a dopiero obecnie obowiązująca ustawa w art. 26 przesądza od jakiej chwili odnosi skutek owo nadanie. Jest nią dzień wydania postanowienia przez Prezydenta RP. Niemniej doprecyzowanie tego skutku w drodze obecnie obowiązującej normy rangi ustawowej na gruncie niezmiennie obowiązującego od daty przyjęcia art. 137 Konstytucji RP, jest istotną wskazówką interpretacyjną przy ustaleniu charakteru aktu nadania obywatelstwa w sferze skutków (ex nunc). W konsekwencji w dacie urodzenia córki J. D. nie legitymował się polskim obywatelstwem, nabył je dopiero z dniem wydania postanowienia o nadaniu obywatelstwa polskiego, co miało miejsce 25 października 2004 r. (ponad rok od daty urodzenia skarżącej). Oznacza to, że skarżąca nie mogła z dniem urodzenia nabyć z mocy prawa polskiego obywatelstwa, bowiem żadne z jej rodziców nie legitymowało się takowym. Prawidłowo ustalony stan faktyczny prowadzi do wniosku, że podniesiony w skardze kasacyjnej art. 6 ust. 1 u.o. z 1962 r. nie został naruszony zaskarżonym wyrokiem.
Z tych względów skarga kasacyjna jako bezzasadna podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.