II OSK 92/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-04-11
NSAnieruchomościWysokansa
opłata planistycznawzrost wartości nieruchomościplan miejscowyoperat szacunkowynieruchomościprawo administracyjnepostępowanie sądoweNSAWSAskarżący

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania z powodu wadliwego uzasadnienia i nierozpatrzenia kluczowych zarzutów dotyczących operatu szacunkowego.

Sprawa dotyczyła jednorazowej opłaty planistycznej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości po uchwaleniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, jednak Naczelny Sąd Administracyjny uchylił ten wyrok, wskazując na istotne wady uzasadnienia i nierozpatrzenie przez WSA kluczowych zarzutów dotyczących operatu szacunkowego. NSA podkreślił konieczność dokładnej weryfikacji operatu pod kątem zgodności z przepisami, zwłaszcza w kontekście doboru nieruchomości podobnych i uwzględnienia faktycznego sposobu wykorzystania nieruchomości.

Sprawa dotyczyła ustalenia jednorazowej opłaty planistycznej z tytułu wzrostu wartości nieruchomości po uchwaleniu Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego w 2013 roku. Prezydent m.st. Warszawy ustalił opłatę w wysokości 103.073,40 zł, co zostało utrzymane w mocy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Skarżący K. S. i A. S. wnieśli skargę do WSA, podnosząc liczne zarzuty dotyczące wadliwości postępowania, operatu szacunkowego i błędnego ustalenia wzrostu wartości nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 stycznia 2020 r. uchylił decyzję SKO, nakazując ponowne rozpoznanie sprawy i przeprowadzenie dowodu z kontroperatu. SKO wniosło skargę kasacyjną, którą NSA uwzględnił, uchylając wyrok WSA i przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 25 kwietnia 2023 r. wskazał, że kluczowe jest zbadanie, czy wzrost wartości nieruchomości był spowodowany uchwaleniem planu, a nie tylko zmianą przeznaczenia, oraz że ocena operatu szacunkowego powinna być dokonana formalnie. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, WSA w Warszawie wyrokiem z 25 sierpnia 2023 r. oddalił skargę, uznając operat szacunkowy za prawidłowy. Skarżący wnieśli kolejną skargę kasacyjną, którą NSA uwzględnił. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym wyroku uchylił zaskarżony wyrok WSA, wskazując na istotne wady uzasadnienia i nierozpatrzenie przez WSA kluczowych zarzutów dotyczących operatu szacunkowego, w tym kwestii doboru nieruchomości podobnych i uwzględnienia faktycznego sposobu wykorzystania nieruchomości w tzw. luce planistycznej. NSA podkreślił, że WSA nie odniósł się merytorycznie do zarzutów skargi i nie zastosował się do wcześniejszych wskazań NSA, co skutkowało przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, Sąd Wojewódzki nie odniósł się merytorycznie do istotnych zarzutów skargi i nie zastosował się do wskazań NSA, a ocena operatu szacunkowego była iluzoryczna.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że WSA nie dokonał samodzielnej analizy operatu szacunkowego, nie odniósł się do szczegółowych zarzutów dotyczących ograniczenia wyceny do części nieruchomości, wpływu nowego planu na wzrost wartości, faktycznego sposobu wykorzystania nieruchomości w luce planistycznej oraz doboru nieruchomości podobnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (32)

Główne

u.p.z.p. art. 36 § ust. 4

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 37 § ust. 1

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 37 § ust. 4

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

u.p.z.p. art. 87 § ust. 3a

Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 7

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 80

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 136 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 15

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 138 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 138 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 154 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 157 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 31 § ust. 3

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Konstytucja RP art. 31 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 136 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 15

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 84 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 1 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.u.s.a. art. 1 § § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. przez brak merytorycznego odniesienia się do istotnych zarzutów skargi kasacyjnej. Naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez nieuwzględnienie przez Sąd I instancji wiążącej oceny prawnej NSA i nierzetelne zbadanie operatu szacunkowego. Wady operatu szacunkowego dotyczące ograniczenia wyceny do części nieruchomości, doboru nieruchomości podobnych oraz nieuwzględnienia faktycznego sposobu wykorzystania nieruchomości w luce planistycznej.

Godne uwagi sformułowania

ocena operatu szacunkowego jest iluzoryczna nie odniósł się merytorycznie w uzasadnieniu wyroku do istotnych zarzutów skargi nie zastosował się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego kluczowy w świetle art. 36 ust. 4 u.p.z.p. jest aspekt wyceny nieruchomości i ewentualnego wzrostu jej wartości niedopuszczalne jest uwzględnienie przy określaniu wartości nieruchomości jakichkolwiek czynników, które miały miejsce po dacie uchwalenia lub zmiany planu

Skład orzekający

Leszek Kiermaszek

przewodniczący

Marzenna Linska - Wawrzon

sprawozdawca

Piotr Broda

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Weryfikacja operatu szacunkowego przez sądy administracyjne, zasady ustalania opłaty planistycznej, wpływ planu miejscowego na wzrost wartości nieruchomości, znaczenie faktycznego sposobu wykorzystania nieruchomości w luce planistycznej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z opłatą planistyczną i wyceną nieruchomości w kontekście zmian planów zagospodarowania przestrzennego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii opłaty planistycznej i wyceny nieruchomości, a także pokazuje złożoność postępowania sądowego i znaczenie prawidłowej analizy dowodów, takich jak operat szacunkowy.

Wzrost wartości nieruchomości: kluczowa rola operatu szacunkowego i pułapki planistyczne.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 92/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-04-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Leszek Kiermaszek /przewodniczący/
Marzenna Linska - Wawrzon /sprawozdawca/
Piotr Broda
Symbol z opisem
6157 Opłaty związane ze wzrostem wartości nieruchomości
Hasła tematyczne
Opłaty administracyjne
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 1468/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2023-08-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 141 § 4, art. 185 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1945
art. 36 ust. 4, art. 37 ust. 1 i 4, art. 87 ust. 3a
Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Leszek Kiermaszek Sędziowie: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) sędzia del. WSA Piotr Broda Protokolant starszy asystent sędziego Sylwia Misztal po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. S. i A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 sierpnia 2023 r. sygn. akt VII SA/Wa 1468/23 w sprawie ze skargi K. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 lipca 2019 r. nr ... w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 sierpnia 2023 r., sygn. akt VII SA/Wa 1468/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej p.p.s.a.), oddalił skargę K. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 lipca 2019 r. w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości.
W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Decyzją z dnia 6 sierpnia 2018 r. nr ... (dalej "decyzja z 6 sierpnia 2018r."), Prezydent m.st. Warszawy orzekł o ustaleniu jednorazowej opłaty w wysokości 103.073,40 zł w związku z powstałym na skutek uchwalenia Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego rejonu cmentarza przy ulicy [...] - część I (dalej "MPZP") wzrostem wartości nieruchomości położonej w W., w Dzielnicy U., stanowiącej na dzień sprzedaży, tj. 30 marca 2017 r. działki ewidencyjne o numerach: ...i ..., z obrębu ..., o powierzchni łącznej 8707 m2.
Pismem z dnia 19 sierpnia 2018 r. skarżący wnieśli odwołanie od ww. decyzji Prezydenta, kwestionując stwierdzony przez organ wzrost wartości nieruchomości, jako wynikający z uchwalenia planu z 2013 r.
W wyniku złożonego odwołania, SKO decyzją z 26 lipca 2019 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, iż skarżący zbyli nieruchomość przed upływem pięciu lat od daty wejścia w życie planu z 2013 r. (umowa przenosząca własność zawarta w dniu 30 marca 2017 r.), a postępowanie w sprawie opłaty zostało wszczęte przed upływem pięcioletniego terminu. Dalej organ odwoławczy wyjaśnił, iż przed wejściem w życie planu z 2013 r. nieruchomość znajdowała się w obszarze objętym Miejscowym Planem Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego m. st. Warszawy, zatwierdzonym uchwałą Rady m. st. Warszawy nr XXXV/199/92 z 28 września 1992r., opublikowaną w Dz. Urz. Woj. Warszawskiego Nr 15 z 15 października 1992r., który wygasł z dniem 1 stycznia 2004 r. Według postanowień planu z 1992 r. nieruchomość znajdowała się w obszarze MU-29, co oznacza, że preferowano tam przede wszystkim utrzymanie i rozwój funkcji mieszkaniowych wraz z urządzeniami I stopnia, tj. lokalnego o zasięgu osiedla. Stosowane dla tego terenu wskaźniki dotyczyły oświaty, zdrowia i opieki społecznej oraz zieleni, wypoczynku i rekreacji. Urządzenia obsługi stopnia II i III były jedynie dopuszczalne, co oznacza, że mogły być stosowane jedynie wyjątkowo. W trakcie istnienia tzw. luki czasowej pomiędzy obowiązywaniem obu planów, działka nr ewid. ...była zabudowana budynkiem mieszkalnym trzykondygnacyjnym o powierzchni zabudowy 145 m², budynkiem oznaczonym jako budynki produkcyjne, usługowe i gospodarcze dla rolnictwa, jednokondygnacyjnym o pow. zabudowy 177 m² oraz budynkiem transportu i łączności, jednokondygnacyjnym o pow. zabudowy 43 m². Działka nr ewid. ... była niezabudowana. Z kolei w świetle postanowień planu z 2013 r. przedmiotowa nieruchomość jest położona na terenie oznaczonym jako U-HB/MW - teren usług handlu i biur oraz zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej. Podstawę do ustalenia opłaty stanowił operat szacunkowy sporządzony w dniu 11 grudnia 2017 r. przez rzeczoznawcę majątkowego, według którego wartość nieruchomości według stanu sprzed uchwalenia planu z 2013 r. oraz cen z dnia sprzedaży wynosiła 8.073.740 zł, a wartość nieruchomości według stanu po uchwaleniu w/w planu oraz cen z dnia sprzedaży wynosiła 8.589.107 zł. Zatem różnica pomiędzy tymi wartościami wynosi 515.367 zł. Wobec tego wskutek uchwalenia planu z 2013 r. doszło do wzrostu wartości nieruchomości, co daje podstawę faktyczną do ustalenia opłaty planistycznej.
Pismem z dnia 6 września 2019 r. Skarżący, reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika, wnieśli do Sądu skargę na decyzję SKO w Warszawie, podnosząc przeciwko tej decyzji zarzuty naruszenia:
1) naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 oraz art.136 k.p.a. przez zaniechanie przez SKO podjęcia niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, tj. w szczególności przez:
- zaniechanie precyzyjnego ustalenia przedmiotu postępowania i zaakceptowanie operatu szacunkowego, sporządzonego na zlecenie Prezydenta, pomijającego cześć działki ewid. nr ... (aktualnie działka o nr ...) i przyjmującego do obliczeń jedynie dwie działki ewid. o nr ...i ... o łącznej powierzchni 8.707 nr, podczas gdy Skarżący byli właścicielami nieruchomości o łącznej powierzchni 10.203 m2;
- niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i niezebranie pełnego materiału dowodowego, a w konsekwencji zaniechanie precyzyjnego ustalenia, czy, a jeżeli tak, to o ile wzrosła wartość nieruchomości należącej do Skarżących;
- utrzymanie wadliwej decyzji Prezydenta w mocy pomimo zaniechania przez Prezydenta podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i braku zebrania pełnego materiału dowodowego,
- bezpodstawne przyjęcie, iż w/ operat szacunkowy nie zawiera wad, które dyskwalifikowałyby go jako dowód w przedmiotowej sprawie, podczas gdy:
(i) rzeczoznawca majątkowy zupełnie pominął działkę ewid. nr ..., która po uchwaleniu miejscowego planu w 2013 toku, przeznaczona została pod drogę dojazdową, a wg stanu na datę 25 grudnia 2013 roku stanowiła część działki ewid. nr ...,
(iii) rzeczoznawca majątkowy nie wskazał dlaczego jego zdaniem zabudowa o funkcji wskazanej w planie uchwalonym w 2013 roku, nie byłaby możliwa, zgodnie z ustaleniami planu wcześniej obowiązującego, w sytuacji gdy plan ten charakteryzował się niskim poziomem szczegółowości,
(ii) wartość nieruchomości została oszacowana w oparciu o transakcje, które budzą poważne zastrzeżenia, część z nich powinna zostać bezwzględnie odrzucona, część powinna zostać skorygowana odpowiednimi poprawkami o odpowiednio dobranych wagach, czego zabrakło w operacie szacunkowym,
(iv) rzeczoznawca majątkowy dokonał analizy rynku mało wnikliwie i nie uwzględnił w wycenie cech, które mają duży wpływ na wartość nieruchomości, jak chociażby możliwości inwestycyjne czy kształt działki;
- zaniechanie ustalenia wartości nieruchomości przy uwzględnieniu faktycznego sposobu jej wykorzystania po utracie mocy przez plan z 1992 r.;
- nieprzeprowadzenie przez SKO uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie art 136 k.p.a. w celu ustalenia rzeczywistej wartości nieruchomości, mimo iż organ I instancji naruszył zasady jego prowadzenia określone w KPA, jak również mimo zarzutów odwołania;
- sformułowanie uzasadnienia decyzji w zakresie, w jakim traktuje ona o podstawach ustalenia opłaty w sposób lakoniczny, nie wyjaśniający przyczyn zajęcia takiego stanowiska przez organ II instancji, a przede wszystkim w sposób uniemożliwiający skontrolowanie toku rozumowania organu II instancji;
podczas gdy
- obowiązkiem organu administracji publicznej w sprawie o ustalenie jednorazowej opłaty w związku ze wzrostem wartości nieruchomości spowodowanym uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jest dokładne ustalenie, czy i o ile wzrosła wartość nieruchomości;
- dopiero prawidłowe ustalenie wartości nieruchomości przed i po uchwaleniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego pozwala obliczyć należną opłatę planistyczną;
- oparcie rozstrzygnięcia na wadliwym operacie szacunkowym skutkuje wadliwym ustaleniem opłaty wskazanej w decyzji, a warunkiem prawidłowości rozstrzygnięcia jest jego oparcie na przeprowadzonym zgodnie z KPA postępowaniu dowodowym;
- postępowanie odwoławcze polega na ponownym rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy administracyjnej, organ odwoławczy nie może pominąć istotnych błędów i zaniechań w zbieraniu dowodów przez organ I instancji;
co doprowadziło w konsekwencji do
2. naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta, podczas gdy wobec istotnych braków postępowania wyjaśniającego i rażących wadliwości operatu szacunkowego określającego różnice w wartości nieruchomości organ IX instancji winien był albo uchylić ww. decyzję i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji ewentualnie, po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, uchylić tę decyzję i orzec co do istoty sprawy (naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. względnie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.); a tym samym doprowadziło równiej do
3. naruszenia art. 36 ust. 4 ustawy planistycznej przez:
- całkowicie błędne przyjęcie, iż w związku z uchwaleniem Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego rejonu cmentarza przy ul. [...] — część I, wzrosła wartości nieruchomości, podczas gdy jej wartość nie zmieniła się, w stosunku do okresu sprzed uchwalenia w/w planu wobec czego nie ma podstaw do obciążenia skarżących opłatą planistyczną;
- bezpodstawne uznanie, iż literalne rozszerzenie przeznaczenia nieruchomości w planie o funkcję biurową spowodowało wzrost jej wartości aż o pół miliona złotych, podczas gdy w powszechnym rozumieniu podstawowe usługi obejmują także handel i biura, w związku z czym nowy plan tylko pozornie rozszerzył zakres dopuszczalnej zabudowy;
- arbitralne uznanie, iż na podstawie poprzedniego planu nie była dopuszczalna zabudowa biurowa;
- zupełny brak uwzględnienia rzeczywistej zabudowy i specyfiki tego obszaru (koniec ślepej ulicy, wyłączne sąsiedztwo zabudowy mieszkaniowej, brak tzw. biurowców);
- pominięcie rachunku ekonomicznego, z którego wynika, iż koszt budowy powierzchni biurowej (na którą w tym rejonie nie ma popytu) jest znacznie wyższy niż koszt budowy budynku wielorodzinnego, a więc każdy racjonalny inwestor, niezalenie od aktualnych zapisów planu, będzie dążył do wybudowania budynku wielorodzinnego, który pozwala optymalnie wykorzystać możliwości wynikające z zapisów planu, a nie biur, których nie będzie mógł skomercjalizować;
4. naruszenie art. 37 ust. 1 w zw. z art. 87 ust. 3a ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez jego niezastosowanie i zaniechanie ustalenia wartości nieruchomości przy uwzględnieniu faktycznego sposobu jej wykorzystania po utracie mocy przez plan z 1992 r. podczas gdy przepis ten wymaga określenia wartości nieruchomości z uwzględnieniem tego kryterium, gdy uchwalenie planu miejscowego nastąpiło po dniu 31 grudnia 2003 roku, w związku z utratą mocy przez miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony przed dniem 1 stycznia 1995 roku;
5. naruszenie art. 157 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez jego niezastosowanie i brak zwrócenia się do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o dokonanie oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego, pomimo licznych wad tego operatu.
Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz o zasądzenie od SKO w Warszawie na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi opisano stan faktyczny sprawy i szeroko przedstawiono stanowisko na poparcie jej treści powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne.
W odpowiedzi na ww. skargę, organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2453/19 po rozpoznaniu skargi K. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 26 lipca 2019 r., nr ... w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz 2. zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.
W pierwszej kolejności WSA w Warszawie wskazał, iż plan z 2013 r. wszedł w życie z dniem 27 grudnia 2013 r., natomiast rzeczoznawca za datę jego wejścia w życie uznał dzień 25 grudnia 2013 r. SKO winno zatem ustalić, czy wadliwość ta w jakikolwiek sposób wpłynęła na wynik sprawy.
Dalej Sąd I instancji dalej wyjaśnił, że w sprawie wystąpiła sytuacja, w której do 31 grudnia 2003 r. nieruchomość była objęta planem z 1992 r., w okresie od 1 stycznia 2004 r. do 26 grudnia 2013 r. nastąpiła luka planistyczna, a od 27 grudnia 2013 r. nieruchomość została ponownie objęta planem z 2013 r. Sytuacja ta odpowiada hipotezie art. 87 ust. 3a u.p.z.p. Rzeczoznawca ustalił, że z uwagi na utratę mocy z dniem 1 stycznia 2004 r. planu z 1992 r., konieczne było ustalenie faktycznego sposobu wykorzystania nieruchomości do daty wejścia w życie planu z 2013 r. Z dokumentów wynika, że w czasie luki planistycznej działka nr ewid. ... zabudowana była budynkiem mieszkalnym trzykondygnacyjnym o powierzchni zabudowy 145 m², budynkiem oznaczonym jako budynki produkcyjne, usługowe i gospodarcze dla rolnictwa, jednokondygnacyjnym o powierzchni zabudowy 177 m² oraz budynkiem transportu i łączności, jednokondygnacyjnym, o powierzchni zabudowy 43 m². Działka nr ewid. ... była niezabudowana. Zgodnie ze Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego m. st. Warszawy, zatwierdzonym Uchwałą Nr LXXXI I/2746/06 Rady m.st. Warszawy z 10 października 2006 r. działki znajdowały się na terenie oznaczonym symbolem M1.20 - teren przeznaczony pod rozwój funkcji mieszkaniowych i określonym jako tereny o przewadze zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, na których ustala się priorytet dla lokalizowania funkcji mieszkaniowej i niezbędnych inwestycji celu publicznego z zakresu infrastruktury społecznej, terenów ogólnodostępnej zieleni urządzonej i sportu powszechnego oraz usług podstawowych. Dopuszcza się lokalizowanie funkcji usługowej do 40% powierzchni zabudowy na terenie.
Zdaniem Sądu I instancji nie budzi zastrzeżeń ocena rzeczoznawcy co do ustaleń, odnoszących się do faktycznego sposobu wykorzystywania nieruchomości po utracie mocy przez plan z 1992 r.
Reasumując WSA w Warszawie uznał, że SKO ponownie rozpozna odwołanie skarżących, stosując się do zaleceń zawartych w wyroku i przeprowadzi dowód z kontroperatu złożonego do akt sądowych.
SKO w Warszawie wywiodło skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Wyrokowi Sądu I instancji zarzuciło naruszenie:
I. przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 36 ust. 4 u.p.z.p. oraz art. 154 ust. 1 - 3 u.g.n przez ich niewłaściwe zastosowanie, skutkujące nieuprawnionym podważeniem ustaleń rzeczoznawcy majątkowego dokonanych w ramach wiedzy specjalistycznej, podczas gdy prawidłowe zastosowanie powyższych przepisów winno prowadzić do uznania za wykazane w operacie szacunkowym, iż przeznaczenie przedmiotowej nieruchomości w planie z 1992 r. różni się od przeznaczenia planistycznego przewidzianego w planie z 2013 r. w sposób mający wpływ na zwiększenie wartości nieruchomości,
II. przepisów postępowania, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 136 § 1 w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez zawarcie w uzasadnieniu wyroku takich wytycznych co do dalszego postępowania, których zastosowanie przez organ odwoławczy doprowadzi do naruszenia zasady dwuinstancyjności (chodzi o dokonanie oceny operatu szacunkowego przedłożonego dopiero na etapie postępowania sądowego),
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 77 k.p.a. przez błędne uznanie, że przyjęcie przez rzeczoznawcę, iż plan z 2013 r. wszedł w życie w dniu 25 grudnia 2013 r., a nie w dniu 27 grudnia 2013 r. mogło mieć wpływ na wynik sprawy,
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez uchylenie decyzji organu odwoławczego i sporządzenie uzasadnienia bez wyjaśnienia zajętego stanowiska i dokonania wykładni, a w konsekwencji z nieostrymi wskazaniami co do dalszego postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wnieśli o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1362/20 po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2453/19 w sprawie ze skargi K. S. i A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 lipca 2019 r. znak: ... w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości 1. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądził zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że różnica dwóch dni w ustaleniu daty wejścia planu z 2013 r. w życie nie miała żadnego wpływu na wynik sprawy. Zgodnie z § 3 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm., dalej jako "rozporządzenie"), określanie wartości nieruchomości poprzedza się analizą rynku nieruchomości, w szczególności w zakresie uzyskiwanych cen, stawek czynszów oraz warunków zawarcia transakcji. Rzeczoznawca dokonuje doboru transakcji. Jednak jest wręcz nieprawdopodobne, aby w dniach ważnego święta religijnego, kiedy urzędy oraz inne instytucje nie pracują, odbyły się jakiekolwiek transakcje i wobec czego mogłyby mieć one wpływ na dobór dokonany przez rzeczoznawcę i w konsekwencji - wycenę nieruchomości.
Dalej NSA wskazał, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 136 § 1 w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez zalecenie przeprowadzenia dowodu z operatu szacunkowego na etapie postępowania odwoławczego. Operat szacunkowy z 29 sierpnia 2019 r. został złożony przez skarżących na etapie postępowania sądowego. Sąd nie był władny przeprowadzić dowodu z tego dokumentu, bowiem art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw do dopuszczenia tego rodzaju środka dowodowego, który w istocie ma charakter opinii biegłego (vide wyrok NSA z 15 lipca 2015 r. sygn. akt I OSK 2555/13 i przywołane tam orzecznictwo). Natomiast zalecenie przeprowadzenia oceny tego dowodu przez SKO w ramach wskazań co do dalszego postępowania (art. 153 p.p.s.a.) nie narusza w/w przepisów, w tym w szczególności art. 136 k.p.a. Jeśliby organ odwoławczy stwierdził, że w ten sposób doszłoby do naruszenia art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. (zasada dwuinstancyjności), wówczas jest zobowiązany do zastosowania normy art. 138 § 2 k.p.a. i uchylenia decyzji Prezydenta celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ I instancji.
NSA nie podzielił zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a.
Jako zasadniczy zarzut kasacyjny, który NSA podzielił, skutkujący uchyleniem zaskarżonego wyroku, dotyczy naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 36 ust. 4 u.p.z.p. oraz art. 154 ust. 1 - 3 u.g.n. Sąd wojewódzki łączy przesłankę nałożenia opłaty ze zmianą wartości nieruchomości spowodowaną zmianą przeznaczenia w uchwalonym planie. Powyższa wykładnia jest błędna, stąd szerokie wywody celem wykazania, że w istocie przeznaczenie wyznaczone funkcją przewidzianą w nowym planie nie różni się od przeznaczenia w planie z 1992 r. - jest bez znaczenia dla sprawy.
Zgodnie z art. 36 ust. 4 u.p.z.p., jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą wartość nieruchomości wzrosła, a właściciel lub użytkownik wieczysty zbywa tę nieruchomość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta pobiera jednorazową opłatę ustaloną w tym planie, określoną w stosunku procentowym do wzrostu wartości nieruchomości. Opłata ta jest dochodem własnym gminy. Wysokość opłaty nie może być wyższa niż 30% wzrostu wartości nieruchomości.
Sąd zaznaczył, że w świetle powyższego przepisu przesłanką dopuszczalności ustalenia opłaty z tytułu ulepszenia planistycznego jest wyłącznie wzrost wartości nieruchomości wywołany uchwaleniem albo zmianą planu. Przepis ten nie ogranicza dopuszczalności ustalenia opłaty tylko do zmiany przeznaczenia nieruchomości. W przypadku uchwalenia planu lub jego zmiany modyfikacji może ulec bowiem nie tylko przeznaczenie nieruchomości, ale przy zachowaniu dotychczasowej funkcji - poszczególne parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy oraz zagospodarowania terenu, które będą miały wpływ na wartość. Wartość nieruchomości według jej statusu planistycznego (urbanistycznego) kształtowana jest przez dużo więcej elementów, aniżeli tylko samo przeznaczenie np. MU – teren zabudowy mieszkaniowej, czy U-HB/MW - teren usług handlu i biur oraz zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej. W przypadku gruntów przeznaczonych pod zabudowę kluczowe znaczenie dla wartości nieruchomości ma analiza chłonności inwestycyjnej gruntów wskazująca na to, ile finalnie metrów powierzchni użytkowej lokali może zostać zrealizowane (vide. wyrok NSA z 24 marca 2022 r. sygn. akt II OSK 947/21).
Sąd doszedł do wniosku, że wymagany wzrost wartości nieruchomości ma być wynikiem uchwalenia lub zmiany planu, nie zaś zmiany przeznaczenia terenu. Przeznaczenie jest istotnym elementem stanu faktycznego, ale nie determinuje ono wyłącznie wzrostu wartości. W myśl art. 37 ust. 1 u.p.z.p. wysokość opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości, o której mowa w art. 36 ust. 4 u.p.z.p. ustala się na dzień jej sprzedaży. Obniżenie oraz wzrost wartości nieruchomości stanowią różnicę między wartością nieruchomości określoną przy uwzględnieniu przeznaczenia terenu obowiązującego po uchwaleniu lub zmianie planu miejscowego a jej wartością, określoną przy uwzględnieniu przeznaczenia terenu, obowiązującego przed zmianą tego planu, lub faktycznego sposobu wykorzystania nieruchomości przed jego uchwaleniem. Przeznaczenie terenu w poprzednim planie oraz w obecnym planie bezwzględnie należy uwzględnić przy ustaleniu wartości, ale zmiana tego przeznaczenia nie jest warunkiem wzrostu wartości. Przeznaczenie może być bowiem tożsame, natomiast ulegną zmianie istotne warunki tego przeznaczenia, co spowoduje wzrost wartości wycenianej nieruchomości. Rolą Sądu wojewódzkiego było zatem zbadanie, czy wystąpił wzrost wartości i czy był on spowodowany uchwaleniem planu z 2013 r., nie zaś czy nastąpiła zmiana przeznaczenia terenu w nowym planie.
Wycena nieruchomości, tj. postępowanie, w wyniku którego dokonuje się określenia wartości nieruchomości (art. 4 pkt 6 u.g.n.), należy do rzeczoznawcy majątkowego. Zgodnie z art. 7 u.g.n., jeżeli istnieje potrzeba określenia wartości nieruchomości, wartość tę określają rzeczoznawcy majątkowi, o których mowa w przepisach rozdziału 1 działu V. Zgodnie z art. 154 ust. 1 u.g.n. wyboru właściwego podejścia oraz metody i techniki szacowania nieruchomości dokonuje rzeczoznawca majątkowy, uwzględniając w szczególności cel wyceny, rodzaj i położenie nieruchomości, przeznaczenie w planie miejscowym, stan nieruchomości oraz dostępne dane o cenach, dochodach i cechach nieruchomości podobnych. Kluczowy zatem w świetle art. 36 ust. 4 u.p.z.p. jest aspekt wyceny nieruchomości i ewentualnego wzrostu jej wartości. W tym zaś celu konieczna jest ocena zasadniczego dowodu w sprawie, jakim jest operat szacunkowy. Tymczasem w zaskarżonym wyroku WSA w Warszawie zaniechał przeprowadzenia oceny zaskarżonej decyzji w zakresie prawidłowości postępowania wyjaśniającego i poddania ocenie operatu szacunkowego.
Jednocześnie NSA wskazał, że zarówno sąd, jak i organ nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły. Ocena operatu szacunkowego winna być jednak dokonana pod względem formalnym, to jest należy zbadać, czy został on sporządzony i podpisany przez uprawnioną osobę, czy zawiera wymagane przepisami prawa elementy treści, nie zawiera niejasności, pomyłek, braków, które powinny być sprostowane lub uzupełnione, aby dokument ten miał wartość dowodową. Zakwestionowanie operatu szacunkowego przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny jest dopuszczalne, jeżeli zostanie wykazane, że przy jego sporządzeniu doszło do naruszenia prawa albo operat zawiera ewidentne błędy, które dyskwalifikują jego walory dowodowe (por. wyroki NSA z: 13 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 411/18; 17 marca 2020 r. sygn. akt II OSK 428/19; 12 stycznia 2021 r. sygn. akt II OSK 1408/19; 25 maja 2021 r. sygn. akt II OSK 2458/18).
Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że niedokonanie kontroli decyzji w powyższym zakresie skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego wyroku celem ponownego rozpoznania skargi i zbadania, czy operat szacunkowy sporządzony został zgodnie z wymogami przepisów, zarówno u.g.n., jak i rozporządzenia.
Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności Sąd Wojewódzki podkreślił, iż obowiązany był uwzględnić ocenę prawną przedstawioną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1362/20.
Sąd Wojewódzki zaznaczył, że zgodnie z art. 36 ust. 4 u.p.z.p. jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą wartość nieruchomości wzrosła, a właściciel lub użytkownik wieczysty zbywa tę nieruchomość, wójt, burmistrz albo prezydent miasta pobiera jednorazową opłatę ustaloną w tym planie, określoną w stosunku procentowym do wzrostu wartości nieruchomości. Wyżej cytowany przepis nie pozostawia wątpliwości co do tego, że właściwy organ jest zobowiązany do ustalenia opłaty i jej pobrania w każdym w przypadku wzrostu wartości nieruchomości na skutek zmiany lub uchwalenia planu miejscowego. Ustalenie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości jest ograniczone w czasie - pobiera się ją w przypadku zbycia nieruchomości w okresie 5 lat od dnia, w którym plan miejscowy albo jego zmiana stały się obowiązujące (art. 37 ust. 3 w zw. z art. 37 ust. 4 u.p.z.p.). Ustalenie opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości na ww. podstawie musi zostać zatem poprzedzone stwierdzeniem łącznego wystąpienia czterech przesłanek: zmiany bądź uchwalenia planu zagospodarowania przestrzennego; zbycia nieruchomości przez właściciela lub wieczystego użytkownika przed upływem pięciu lat od dnia wejścia w życie tego planu; wzrostu wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem planu miejscowego lub jego zmianą; określenia w planie stawki opłaty w stosunku procentowym do wzrostu wartości nieruchomości.
Sąd Wojewódzki argumentował, że w niniejszej sprawie, jak prawidłowo ustaliły organy, które to ustalenia znajdują potwierdzenie w przedłożonych aktach, działki ...i ..., z obrębu ... znajdują się na obszarze objętym nieobowiązującym już Miejscowym Planem Ogólnym Zagospodarowania Przestrzennego m.st. Warszawy zatwierdzonym uchwałą Rady m.st. Warszawy nr XXXV/199/92 z dnia 28 września 1992 r., według którego powyższy grunt znajdował się na obszarze MU-29. Powyższy plan wygasł 1 stycznia 2004 r. W trakcie istnienia tzw. luki czasowej pomiędzy obowiązywaniem obu planów, działka ozn. nr ewid. ...była zabudowana budynkiem mieszkalnym trzykondygnacyjnym o pow. zabudowy 145 m², budynkiem oznaczonym jako budynki produkcyjne, usługowe i gospodarcze dla rolnictwa, jednokondygnacyjnym o pow. zabudowy 177 m² oraz budynkiem transportu i łączności, jednokondygnacyjnym o pow. zabudowy 43 m². Działka nr ewid. ... była niezabudowana. Zgodnie ze Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego m.st. Warszawa zatwierdzonym uchwałą nr LXXXIl/2746/06 z dnia 10 października 2006 r. przedmiotowy teren oznaczony był symbolem M1.20 - teren przeznaczony pod rozwój funkcji mieszkaniowych i określonym jako tereny o przewadze zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej, na których ustala się priorytet dla lokalizowania funkcji mieszkaniowej, niezbędnych inwestycji celu publicznego z zakresu infrastruktury społecznej, terenów ogólnodostępnej zieleni urządzonej i sportu powszechnego oraz usług podstawowych. Uchwałą Rady m.st. Warszawy LXX/1932/2013 z dnia 7 listopada 2013 r., ogłoszoną w Dzienniku Urzędowym Województwa Mazowieckiego w dniu 26 listopada 2013 r. poz. 12262, uchwalono Miejscowy Plan Zagospodarowania Przestrzennego rejonu cmentarza przy ul. [...] - część I, zgodnie z którym przedmiotowe działki położone są na terenie oznaczonym jako U-HB/MW - terenu usług handlu i biur oraz zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej. Na dzień wejścia w życie ustaleń ww. planu nieruchomość stanowiła współwłasność K i A S — na zasadach wspólności ustawowej, którzy w dniu 30 marca 2017 r. aktem not. Rep. A nr ... zbyli ww. działkę.
Pojęcie "wzrost wartości nieruchomości" zostało zdefiniowane w art. 37 u.p.z.p., zgodnie z którym stanowi on różnicę między wartością nieruchomości określoną przy uwzględnieniu przeznaczenia terenu obowiązującego po uchwaleniu lub zmianie planu miejscowego, a jego wartością, określoną przy uwzględnieniu przeznaczenia terenu obowiązującego przed zmianą tego planu lub faktycznego wykorzystania nieruchomości przed jego uchwaleniem. Należy podkreślić, że wysokość opłaty ustala się na dzień jej zbycia (art. 37 ust. 1 u.p.z.p.). Natomiast stosownie do art. 37 ust. 11 u.p.z.p. zasady określenia wartości nieruchomości przez osoby uprawnione do określania tej wartości określają przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zasady te zostały zawarte w rozdziale 1 Działu IV "Wycena nieruchomości" u.g.n. - w przepisach art. 149 do art. 159. Z art. 156 ust. 1 u.g.n. wynika, że opinię o wartości nieruchomości w formie operatu szacunkowego sporządza na piśmie rzeczoznawca majątkowy. Szczegółowe zasady wyceny nieruchomości przeznaczonych dla różnych celów, jako przedmiotu różnych praw oraz w zależności od rodzaju nieruchomości i jej przeznaczenia, w tym również rodzaje metod i technik wyceny nieruchomości oraz sposoby określania ich wartości przy zastosowaniu poszczególnych podejść, metod i technik wyceny, reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2021 r. poz. 555, dalej jako "rozporządzenie"), a w szczególności § 43 ust. 1 i 3 tego aktu.
Sąd powołał się na uzasadnienie wyroku z 25 kwietnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1362/20, w którym wskazano, że zarówno sąd, jak i organ nie może wkraczać w merytoryczną zasadność opinii rzeczoznawcy majątkowego, ponieważ nie dysponuje wiadomościami specjalnymi, które posiada biegły. Ocena operatu szacunkowego winna być dokonana pod względem formalnym, to jest należy zbadać, czy został on sporządzony i podpisany przez uprawnioną osobę, czy zawiera wymagane przepisami prawa elementy treści, nie zawiera niejasności, pomyłek, braków, które powinny być sprostowane lub uzupełnione, aby dokument ten miał wartość dowodową. Zakwestionowanie operatu szacunkowego przez organ administracji publicznej lub sąd administracyjny jest dopuszczalne, jeżeli zostanie wykazane, że przy jego sporządzeniu doszło do naruszenia prawa albo operat zawiera ewidentne błędy, które dyskwalifikują jego walory dowodowe
W przedmiotowej sprawie Sąd Wojewódzki nie znalazł podstaw do zakwestionowania operatu szacunkowego, nie dopatrzył się bowiem, a i nie zostało to przez stronę skarżącą wykazane, aby przy sporządzeniu operatu doszło do naruszenia prawa albo operat zawierał ewidentne błędy, które dyskwalifikują jego walory dowodowe. Dokonując oceny operatu sporządzonego w dniu 11 grudnia 2017 r. na potrzeby niniejszej sprawy przez rzeczoznawcę majątkowego M. J. (nr uprawnień [...]), Sąd stwierdził, że organy administracji trafnie wskazały, że dokument ten spełnia wszystkie warunki określone w § 56 rozporządzenia. Rzeczoznawca majątkowy określił wartość przedmiotowej działki, zarówno w okresie przed uchwaleniem planu z 2013 r. oraz po dniu 25 grudnia 2013 r., tj. dacie wejścia w życie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego rejonu cmentarza przy ul. [...] - część I, a więc zgodnie z dyspozycją art. 37 ust. 1 w zw. art. 87 ust. 3a ustawy. Rzeczoznawca ustalił, że wartość działek nr ...i ... według stanu z okresu przed uchwaleniem MPZP z dnia 7 listopada 2013 r. oraz cen z dnia sprzedaży wynosiła 8.073.740 zł, zaś wartość nieruchomości według stanu po uchwaleniu nowego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz cen z dnia sprzedaży wynosiła 8.589.107 zł, co daje różnicę wartości w wysokości 515.367 zł. Powyższy operat wskazuje zatem na wzrost wartości prawa własności działek nr ...i ... na skutek wejścia w życie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dla rejonu cmentarza przy ul. [...] - część I. Biegły w procesie wyceny uwzględnił zarówno rodzaj, położenie, sposób użytkowania, przeznaczenie w dokumentach planistycznych, stan nieruchomości i aktualne ceny nieruchomości, co zostało szczegółowo opisane i wyliczone. Biorąc pod uwagę charakter rynku i cel wyceny biegły określił wartość rynkową nieruchomości w podejściu porównawczym metodą korygowania ceny średniej przy uwzględnieniu transakcji gruntów najbardziej podobnych do ww. nieruchomości współczynnikami korygującymi (§ 4 rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego). Z operatu wynika, że dokonano analizy rynku lokalnego, w tym ustalono cechy różnicujące i ich wagi, przy uwzględnieniu większej liczby transakcji nieruchomościami podobnymi.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, operat ten nie zawiera oczywistych i rażących błędów, które dyskwalifikowałyby ten dokument jako dowód w sprawie. Prawidłowość doboru nieruchomości podobnych nie budzi zastrzeżeń. Należy wyjaśnić, że nieruchomość podobna nie może być utożsamiana z nieruchomością identyczną, a z treści art. 153 ust. 1 u.g.n. wynika, że w podejściu porównawczym ceny koryguje się ze względu na cechy różniące nieruchomości podobne od nieruchomości wycenianej (por. wyrok NSA z 16 kwietnia 2019 r., sygn. akt II OSK 1350/17, CBOSA). W konsekwencji weryfikacji prawidłowości dokonanego przez rzeczoznawcę majątkowego wyboru, zarówno podejścia, jak i metody wyceny, nie dokonuje się na gruncie przepisów k.p.a., lecz w oparciu o przepis art. 157 ust. 1 u.g.n. a więc przez ocenę prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego dokonaną przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych. Jak wywiódł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 3145/18 (CBOSA), na podstawie przepisów k.p.a. dokonuje się weryfikacji operatu od strony formalnej badając, czy opinia została sporządzona i podpisana przez osobę uprawnioną, czy zawiera wymagane przepisami prawa elementy, czy jest logiczna i kompletna, czy nie zawiera niejasności, pomyłek, braków, które powinny zostać sprostowane lub uzupełnione. Ten zakres kontroli należy do organu administracji i jest dokonywany w oparciu o reguły postępowania dowodowego określone w art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., co należy podkreślić organy zastosowały prawidłowo.
Sąd Wojewódzki zaznaczył, że skarżący kwestionując wysokość obliczonej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości w toku postępowania administracyjnego nie przedłożyli dowodu w postaci kontroperatu, ani też opinii organizacji zawodowych rzeczoznawców majątkowych, sporządzonej w trybie art. 157 ust. 1 u.g.n., a kwestionującej poprawność przedmiotowego operatu. Subiektywne przekonanie stron o ocenie wartości nieruchomości nie ma wpływu na ważność sporządzonego operatu szacunkowego wobec prawnej możliwości skorzystania z instytucji przewidzianej przepisem art. 157 ust. 1 u.g.n. Zarzut naruszenia tego przepisu przez organ jest przy tym chybiony – organ uznając, że sporządzony operat szacunkowy jest prawidłowy, nie miał podstaw do jego kwestionowania i zwracania się do organizacji zawodowej rzeczoznawców.
Sąd wskazał, że złożony przez skarżących już na etapie postępowania sądowego operat szacunkowy dotyczy wyceny innej nieruchomości – a mianowicie nie składającej się z dwóch działek, które zostały sprzedane przez skarżących, lecz z trzech działek – dwóch sprzedanych i działki drogowej, stanowiących kiedyś jedną nieruchomość. Odnosząc się do zarzutu skarżących, że biegły dokonując wyceny pominął cześć działki ewid. nr ... (aktualnie działka o nr ...) i przyjął do obliczeń jedynie dwie działki ewid. o nr ...i ... - Sąd stwierdził, że taka wycena wynikała z tezy dowodowej, którą sformułował organ administracji, który kierował się – prawidłowo normą zawartą w art. 36 ust. 4 u.p.z.p. Przesłanką nałożenia opłaty jest zbycie nieruchomości, natomiast cześć działki ewid. nr ... (aktualnie działka o nr ...) nie została zbyta, stąd nie była podstawą do ustalenia wysokości opłaty.
W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że argumentacja skargi nie dostarczyła wystarczających podstaw dla jej uwzględnienia, zaś kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd z urzędu istotnej wadliwości zaskarżonego aktu nie wykazała. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.
K. S. i A. S. złożyli skargę kasacyjną, którą zaskarżyli powyższy wyrok w całości, zarzucając Sądowi I instancji naruszenie:
I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), a to:
1.1 naruszenie art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019 poz. 2167 z późn. zm., dalej również jako "p.u.s.a.") przez bezzasadne oddalenie skargi przez WSA w Warszawie, podczas gdy prawidłowa analiza sprawy i prawidłowe wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej powinny były doprowadzić do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie zgodnie z wnioskami skargi,
co odpowiada również temu samemu zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c)) p.p.s.a, oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a., które błędnie nie zostały przez WSA zastosowane, mimo naruszenia przepisów prawa procesowego, jak i materialnego, jakich dopuściło się Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie przy wydawaniu decyzji w przedmiocie ustalenia jednorazowej opłaty z tytułu wzrostu wartości nieruchomości;
1.2 naruszenie art. 153 p.p.s.a. polegające na nieuwzględnieniu przez Sąd I instancji bezwzględnie wiążącej oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2023 toku, sygn. akt: II OSK 1362/20) wydanego w niniejszej sprawie oraz zignorowanie wskazań co do dalszego postępowania i jedynie iluzoryczne zbadanie czy operat sporządzony został zgodnie w wymogami przepisów zarówno u.g.n., jak i rozporządzenia;
1.3 naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., przez bezzasadne oddalenie skargi oraz brak należytego uzasadnienia przez Sąd instancji zaskarżonego wyroku, będące skutkiem przyjęcia przez Sąd za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez orzekający w sprawie organ administracji publicznej, wobec niedostrzeżenia przez Sąd pierwszej instancji istotnego naruszenia przez organ przepisów k.p.a. przy jego ustalaniu, polegającego na tym, że:
(a) nie został dopełniony obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, organ administracji zaniechał w szczególności precyzyjnego ustalenia przedmiotu postępowania i zaakceptował operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego M. J., który z niewiadomych względów pomija cześć działki ewid. nr ... (aktualnie działka o nr ...) i przyjmuje do obliczeń jedynie dwie działki ewid. o nr ...i ... o łącznej powierzchni 8.707 m2, podczas gdy Skarżący kasacyjnie byli właścicielami nieruchomości o łącznej powierzchni 10.203 m2 (naruszenie art 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.);
(b) organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób pełny i wyczerpujący zebrać materiał dowodowy bowiem dopiero zbadanie całokształtu materiału dowodowego sprawy pozwala na stwierdzenie, że dana okoliczność została udowodniona lub też nie, podczas gdy w niniejszej sprawie organ nie dokonał pełnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, a w konsekwencji zaniechał precyzyjnego ustalenia, czy, a jeżeli tak, to o ile wzrosła wartość nieruchomości należącej do skarżących kasacyjnie, co było sprzeczne z zasadą wynikającą z art 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 84 § 1 k.p.a.;
(c) organ dokonał nieprawidłowego ustalenia, iż będący przedmiotem niniejszego postępowania fragment działki ew. nr ..., stanowi element zagospodarowania osiedla i element zorganizowanej całości, natomiast z przedstawionego materiału dowodowego wynika, że teren ten nie stanowi urządzonego terenu zieleni, grunt jest nierówny i znajdują się na nim zagłębienia oraz nasypy, a także widoczne są elementy betonowych płyt oraz odpady;
(d) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy wadliwą decyzję Prezydenta m.st. Warszawy pomimo zaniechania przez Prezydenta m.st. Warszawy podjęcia wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i braku zebrania pełnego materiału dowodowego, a zwłaszcza zasięgnięcia opinii rzeczoznawcy majątkowego odnośnie ewentualnego wzrostu wartości nieruchomości w sytuacji, gdy operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego M. J. zawiera liczne wad, które go dyskwalifikują i uniemożliwiają oparcie na nim rozstrzygnięcia;
(e) bezpodstawne przyjęcie, iż operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego M. J. nie zawiera wad, które dyskwalifikowałyby go jako dowód w przedmiotowej sprawie, podczas gdy;
(i) rzeczoznawca majątkowy zupełnie pominął działkę ewid. nr ..., która po uchwaleniu miejscowego planu w 2013 roku, przeznaczona została pod drogę dojazdową, a wg stanu na datę 25 grudnia 2013 roku stanowiła część działki ewid. nr ...,
(iii) rzeczoznawca majątkowy nie wskazał dlaczego jego zdaniem zabudowa o funkcji wskazanej w planie uchwalonym w 2013 roku, nie byłaby możliwa, zgodnie z ustaleniami planu wcześniej obowiązującego, w sytuacji gdy plan ten charakteryzował się niskim poziomem szczegółowości,
(ii) wartość nieruchomości została oszacowana w oparciu o transakcje, które budzą poważne zastrzeżenia, część z nich powinna zostać bezwzględnie odrzucona, część powinna zostać skorygowana odpowiednimi poprawkami o odpowiednio dobranych wagach, czego zabrakło w operacie szacunkowym,
(iv) rzeczoznawca majątkowy dokonał analizy rynku mało wnikliwie i nie uwzględnił w wycenie cech, które mają duży wpływ na wartość nieruchomości, jak chociażby możliwości inwestycyjne czy kształt działki;
(f) zaniechanie ustalenia wartości nieruchomości przy uwzględnieniu faktycznego sposobu jej wykorzystania po utracie mocy przez Miejscowy Plan Ogólny Zagospodarowania Przestrzennego m.st. Warszawy zatwierdzony uchwałą Rady m.st. Warszawy z 28 września 1992 roku;
(g) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie nie przeprowadziło uzupełniającego postępowania dowodowego w trybie alt. 136 k.p.a. w celu ustalenia rzeczywistej wartości nieruchomości, mimo iż organ I instancji naruszył zasady jego prowadzenia określone w k.p.a.;
(h) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie sformułowało uzasadnienie decyzji w zakresie, w jakim traktuje ona o podstawach ustalenia opłaty w sposób lakoniczny, nie wyjaśniając przyczyn zajęcia takiego stanowiska przez organ II instancji, a przede wszystkim w sposób uniemożliwiający skontrolowanie toku rozumowania organu II instancji;
podczas gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego sprawy powinna była doprowadzić WSA do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie, co uprawnia również tym samym do postawienia zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., który błędnie nie został przez WSA zastosowany; a także odpowiada zarzutowi naruszenia art. 3 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a. przez nienależyte wykonanie przez WSA obowiązku kontroli legalności działalności administracji publicznej.
Przedmiotowe naruszenia przepisów prawa procesowego miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż braki postępowania dowodowego, których konsekwencją było błędne ustalenie stanu faktycznego przez WSA, uniemożliwiły wyjaśnienie okoliczności kluczowych dla rozstrzygnięcia sprawy, to jest o ile wzrosła wartość przedmiotowej nieruchomości, co w rezultacie doprowadziło do błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego będących podstawą wydanego wyroku WSA, w sytuacji gdy ocena dowodów dokonana zgodnie z podstawowymi zasadami uregulowanymi w art. 7, 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., uniemożliwiała przyjęcie ustaleń organów za kompletne i własne, nakazując uchylenie zaskarżonej decyzji, jak domagali się tego skarżący.
1.4 naruszenie art. 151 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a., przez bezzasadne oddalenie skargi, będące skutkiem przyjęcia za prawidłowy stanu faktycznego sprawy, ustalonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, podczas gdy organ w wydanej przez siebie decyzji nie uzasadnił należycie, z jakich powodów uznał za rzetelny i zgodny z przepisami prawa operat szacunkowy sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego M. J., które to nieprawidłowe ustalenia faktyczne powielił WSA w zaskarżonym wyroku bez szczegółowego i przekonującego uzasadnienia takiego stanowiska.
1.5 naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. przez wybiórcze i sprzeczne z materiałem dowodowym zebranym w sprawie przedstawienie stanu faktycznego
sprawy, a w szczególności przez brak odniesienia się w sposób szczegółowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów i argumentów przedstawionych przez skarżących w skardze do WSA (podczas gdy obowiązek ustosunkowania się do wszystkich podniesionych w skardze zarzutów wobec utrwalonej w tej kwestii linii orzeczniczej sądów administracyjnych jest niepodważalny), w tym do konkretnych i szczegółowo uzasadnionych zarzutów odnośnie wad operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego M. J. i to pomimo wyraźnych wytycznych zawartych w bezwzględnie wiążącym wyroku NSA z 25 kwietnia 2023 roku, sygn. akt: II OSK 1362/20).
1.6 naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak odzwierciedlenia oceny zarzutów skargi w pisemnym uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, podczas gdy, jak słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym pod sygn. akt I OSK 249/07 wyroku z dnia 23 czerwca 2008 roku: "zobowiązanie sądu administracyjnego do rozstrzygania sprawy w jej granicach, a nie tylko w ramach sformułowanych zarzutów wniosków skargi wskakuje, ty sąd ten obowiązany jest szczególnie skrupulatnie ocenić zarzuty skargi, co na podstawie art. 141 § 4 p.p.s.a. wymaga odzwierciedlenia tej oceny w sporządzonym przez niego uzasadnieniu wyroku, a uchybienie temu obowiązkowi stanowi naruszenie przepisów prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy";
Przedmiotowe naruszenia przepisów prawa procesowego miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż brak wypowiedzenia się co do kluczowych zarzutów odnośnie wad operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego M. J. oznacza, że kwestia zgodności tego operatu z przepisami prawa nie była w ogóle kontrolowana, a gdyby była, to wówczas musiałoby nastąpić uchylenie decyzji ze względów procesowych. Oznacza to, że sprawa nie została w pełni rozpoznana.
II. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a to:
II.1 naruszenia art. 36 ust. 4 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez:
- całkowicie błędne przyjęcie, iż w związku z uchwaleniem Miejscowego Planu Zagospodarowania Przestrzennego rejonu cmentarza przy ul. [...] - część I, wzrosła wartości nieruchomości, podczas gdy jej wartość nie zmieniła się, w stosunku do okresu sprzed uchwalenia w/w planu wobec czego nie ma podstaw do obciążenia skarżących kasacyjnie opłatą planistyczną;
- bezpodstawne uznanie, iż literalne rozszerzenie przeznaczenia nieruchomości w planie o funkcję biurową spowodowało wzrost jej wartości aż o pól miliona złotych, podczas gdy w powszechnym rozumieniu podstawowe usługi obejmują także handel i biura, w związku z czym nowy plan tylko pozornie rozszerzył zakres dopuszczalnej zabudowy;
- arbitralne uznanie, iż na podstawie poprzedniego planu nie była dopuszczalna zabudowa biurowa;
- zupełny brak uwzględnienia rzeczywistej zabudowy i specyfiki tego obszaru (koniec ślepej ulicy, wyłączne sąsiedztwo zabudowy mieszkaniowej, brak tzw. biurowców);
pominięcie rachunku ekonomicznego, z którego wynika, iż koszt budowy powierzchni biurowej (na którą w tym rejonie nie ma popytu) jest znacznie wyższy niż koszt budowy budynku wielorodzinnego, a więc każdy racjonalny inwestor, niezalenie od aktualnych zapisów planu, będzie dążył do wybudowania budynku wielorodzinnego, który pozwała optymalnie wykorzystać możliwości wynikające z zapisów planu, a nie biur, których nie będzie mógł skomercjalizować;
II.2 naruszenie art. 36 ust. 4 w zw. z art. 37 ust. 1 i 4 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez biedne przyjęcie, iż podstawa ustalenia renty planistycznej może być inny stan nieruchomości niż stan z dnia wejścia w życie planu miejscowego i zaaprobowanie przedłożonego w sprawie operatu szacunkowego, mimo zakreślenia przez organ administracji błędnej tezy dowodowej nie uwzględniającej kształtu i części powierzchni nieruchomości w chwili wejścia w życie planu miejscowego z 2013 roku, a w konsekwencji błędnego przejęcia przez rzeczoznawcę majątkowego stanu nieruchomości po uchwaleniu planu miejscowego z uwzględnieniem późniejszego podziału geodezyjnego dokonanego w 2015 roku, podczas gdy w świetle tego przepisu przy określaniu wartości nieruchomości niedopuszczalne jest uwzględnianie jakichkolwiek czynników, które miały miejsce po dacie uchwalenia bądź zmiany planu, relewantne prawnie jest tylko ulepszenie planistyczne;
II. 3 naruszenie art. 37 ust. 1 i 4 w zw. z art. 87 ust. 3a ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez jego niezastosowanie i zaniechanie ustalenia wartości nieruchomości przy uwzględnieniu faktycznego sposobu jej wykorzystania po utracie mocy przez Miejscowy Plan Ogólny Zagospodarowania Przestrzennego m.st. Warszawy zatwierdzony uchwałą Rady m.st. Warszawy z dnia 28 września 1992 roku, podczas gdy przepis ten wymaga określenia wartości nieruchomości z uwzględnieniem tego kryterium, gdy uchwalenie planu miejscowego nastąpiło po dniu 31 grudnia 2003 roku, w związku z utratą mocy przez miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego uchwalony przed dniem 1 stycznia 1995 roku:
II.4 naruszenie art. 157 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez jego błędne niezastosowanie, polegające na braku zwrócenia się do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych o dokonanie oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego M. J., pomimo licznych wad tego operatu szczegółowo wskazywanych przez skarżących;
co doprowadziło WSA do naruszenia art. 36 ust. 4 ustawy z 27 marca 2003 roku o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym przez błędne uznanie, że wzrosła wartość przedmiotowej nieruchomość;
II.5 naruszenie art. 31 ust. 3 Konstytucji RP w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz w związku z art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. przez niewyjaśnienie sprawy w sposób wszechstronny i zgodnie z tzw. zasada proporcjonalności (wyrażoną w art. 7 k.p.a. i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP — zob. artykuł Huberta Izdebskiego Zasada proporcjonalności a władca dyskrecjonalna administracji publicznej w świetle polskiego orzecznictwa sądowego w: Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego 1(28)/2010 oraz nie uwzględniając słusznego interesu strony skarżącej (art. 7 k.p.a.) i utrzymanie obowiązku uiszczenia renty planistycznej w sytuacji, gdy nie wzrosła wartość nieruchomości (a co najmniej brak jest rzetelnego dowodu na wzrost jej wartości), podczas gdy zasada proporcjonalności nakazuje taką interpretację przepisów, aby w jak najmniejszym stopniu naruszane były podstawowe prawa konstytucyjne obywateli, takie jak prawo własności;
Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi przez uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 26 lipca 2019 roku oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu.
Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw.
W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów skargi kasacyjnej, w których zasadnie wskazano na naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. (punkty I.5 oraz I.6) oraz art. 153 p.p.s.a. (punkt I.2).
Zgodzić się należało ze stroną skarżącą, że Sąd Wojewódzki nie odniósł się merytorycznie w uzasadnieniu wyroku do istotnych zarzutów skargi, a jednocześnie nie zastosował się do stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartego w wyroku II OSK 1362/20 z dnia 25 kwietnia 2023 r.
Przypomnieć należy, że według wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie konieczne było, stosownie do art. 36 ust. 4 u.p.z.p., zbadanie czy wystąpił wzrost wartości nieruchomości i czy był on spowodowany uchwaleniem planu miejscowego z 2013 r., biorąc pod uwagę nie tylko samo przeznaczenie terenu, ale też parametry i wskaźniki kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenu. Naczelny Sąd Administracyjny w szczególności zaznaczył, że kluczowy w świetle art. 36 ust. 4 u.p.z.p. jest aspekt wyceny nieruchomości i ewentualnego wzrostu jej wartości, co wiąże się z obowiązkiem weryfikacji przez Sąd pierwszej instancji operatu szacunkowego, jako zasadniczego dowodu w sprawie.
Tymczasem, jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej, dokonana przy ponownym rozpoznaniu sprawy ocena operatu szacunkowego jest iluzoryczna, bowiem Sąd Wojewódzki ograniczył się do ogólnikowego stwierdzenia, że nie znalazł podstaw do jego zakwestionowania. Z argumentacji Sądu nie wynika jednak, aby dokonał samodzielnej analizy treści operatu szacunkowego w zakresie wynikającym z regulacji art. 36 ust. 4 i art. 37 ust. 1 oraz art. 87 ust. 3a u.p.z.p. Przede wszystkim Sąd mylnie stwierdził, że nie zostało przez stronę skarżącą "wykazane, aby przy sporządzaniu operatu doszło do naruszenia prawa albo operat zawierał ewidentne błędy, które dyskwalifikują jego walory dowodowe", podczas gdy w skardze sformułowano szereg szczegółowych i konkretnych zastrzeżeń co do prawidłowości operatu, do których należało się odnieść w uzasadnieniu wyroku.
Po pierwsze, zakwestionowano ograniczenie w operacie ustaleń i obliczeń do działek nr ew. ...i ... (pow. 8707 m²), w sytuacji, gdy w dacie uchwalenia planu nieruchomość miała powierzchnię 10203 m², a podział przez wyodrębnienie działki nr ew. ... nastąpił po uchwalenia planu.
Sąd Wojewódzki odnosząc się do tej kwestii wskazał tylko na fakt, że dla ustalenia opłaty znaczenie miało zbycie dwóch działek (...i ...), a pominął okoliczność, że skoro w myśl art. 36 ust. 4 u.p.z.p. ustalenie opłaty wynika ze wzrostu wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą, to decydujące znaczenie dla oszacowania nieruchomości ma jej stan (kształt, wielkość) istniejący na dzień wejścia w życie planu.
Zauważyć trzeba, że w orzecznictwie utrwalone jest stanowisko, że w świetle art. 36 ust. 4 w zw. z art. 37 ust. 1 u.p.z.p. zasadniczo niedopuszczalne jest uwzględnienie przy określaniu wartości nieruchomości jakichkolwiek czynników, które miały miejsce po dacie uchwalenia lub zmiany planu, jak nakłady na nieruchomości, dokonanie jej podziału lub scalenia (por. wyrok NSA z 10 stycznia 2023 r. II OSK 2514/21, wyrok WSA w Gdańsku z 17 listopada 2020 r. II SA/Gd 666/20, wyrok WSA w Poznaniu z 25 czerwca 2020 r. IV SA/Po 854/19). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 listopada 2008 r. II OSK 1316/07 wyjaśnił, że nawet jeśli strona sprzedała tylko niektóre działki wydzielone już po uchwaleniu planu, to dla opłaty planistycznej należy przyjąć stopę wzrostu wartości działki, ale w tym jej kształcie, jaki istniał w dniu uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Jednocześnie w poszczególnych judykatach przyjmuje się możliwość objęcia wyceną tylko części "pierwotnej nieruchomości", jeżeli takie szczególne podejście wynika z okoliczności konkretnego przypadku, a zakres wyceny został w operacie wyjaśniony (por. wyroki NSA z 12 stycznia 2021 r. II OSK 1409/19 oraz II OSK 2478/19). Wobec powyższego trafny okazał się częściowo zarzut kasacyjny z punktu II.2.
Po drugie, Sąd Wojewódzki nie odniósł się do zarzutów skargi negujących, że to uchwalenie nowego planu (wprowadzenie funkcji biurowej), spowodowało wzrost wartości nieruchomości. W uzasadnieniu wyroku brak jest analizy co do ustaleń planu miejscowego determinujących wzrost wartości przedmiotowej nieruchomości (funkcje zabudowy, parametry, wskaźniki) oraz oceny operatu szacunkowego w tym aspekcie.
Po trzecie, mimo wyraźnych zarzutów odnoszących się do niewyjaśnienia faktycznego sposobu wykorzystania przedmiotowej nieruchomości w tzw. "luce planistycznej" Sąd Wojewódzki nie odniósł się prawidłowo do tej kwestii. Zaznaczyć zatem trzeba, że zgodnie z przepisami art. 37 ust. 1 w zw. z art. 87 ust. 3a u.p.z.p. w niniejszej sprawie wymagane było określenie wartości nieruchomości: (-) według jej przeznaczenia w nowym planie miejscowym, (-) według przeznaczenia w starym planie miejscowym, (-) według faktycznego sposobu jej wykorzystania w okresie luki czasowej pomiędzy obowiązywaniem obu planów.
Z uzasadnienia wyroku nie wynika, aby Sąd Wojewódzki zweryfikował należycie operat szacunkowy w powyższym zakresie, bowiem stwierdził tylko, że rzeczoznawca majątkowy określił wartość przedmiotowej nieruchomości w okresie przed uchwaleniem planu z 2013 r. oraz po dniu 25 grudnia 2013 r., co nie było wystarczające do właściwego zastosowania art. 37 ust. 1 w zw. z art. 87 ust. 3a u.p.z.p. W rezultacie przedwczesne było stwierdzenie Sądu Wojewódzkiego, że sporządzona wycena potwierdziła wzrost wartości prawa własności działek nr ...i ... na skutek wejścia w życie nowego planu miejscowego.
Po czwarte, Sąd Wojewódzki nie ocenił w sposób wystarczający zagadnienia doboru nieruchomości podobnych w ramach wyceny zawartej w operacie, chociaż w tym przedmiocie skarżący sformułowali konkretne zarzuty. Rzeczą Sądu była kontrola stanowiska organów co do wartości dowodowej operatu szacunkowego w zakresie wymogów prawnych obowiązujących przy wyborze nieruchomości podobnych, w rozumieniu art. 4 pkt 16 u.g.n. w zw. z § 4 ust. 1 i ust. 4 Rozporządzenia z 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego.
Podkreślić trzeba, że w orzecznictwie nie budzi wątpliwości to, że zagadnienie doboru nieruchomości podobnych podlega kontroli zgodności z prawem, oczywiście z wyłączeniem kwestii wymagających wiadomości specjalnych, które posiada rzeczoznawca majątkowy (por. wyroki WSA w Olsztynie z 25 kwietnia 2017 r. II SA/Ol 108/17; NSA z 8 lutego 2018 r. I OSK 1963/17, NSA z 8 lutego 2008 r. II OSK 2012/6).
W konsekwencji należy stwierdzić, że Sąd Wojewódzki mimo zarzutów strony skarżącej odnoszących się do wyceny nieruchomości nie dokonał analizy argumentacji rzeczoznawcy oraz organów obu instancji w zakresie spornych okoliczności sprawy, jak też nie ocenił ustaleń warunkujących rozstrzygnięcie w przedmiocie opłaty, o której mowa w art. 36 ust. 4 u.p.z.p.
Z tych względów konieczne było uchylenie zaskarżonego wyroku celem ponownego rozpoznania sprawy.
Dopiero po przeprowadzeniu przez Sąd Wojewódzki właściwej weryfikacji stanowiska organów obu instancji w przedmiocie oceny operatu szacunkowego będzie możliwe wnioskowanie co do spełnienia przesłanek ustalenia opłaty na podstawie art. 36 ust. 4 u.p.z.p.
Tym samym przedwczesne okazały się pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej.
W związku z uwzględnieniem części zarzutów kasacyjnych, zasadniczo dotyczących wad uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a więc naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 141 § 4 p.p.s.a., zasadne było odstąpienie od obciążania strony przeciwnej kosztami kasacyjnymi.
Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 185 § 1 oraz art. 207 § 2 p.p.s.a.
-----------------------
26

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI