II OSK 914/21
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, uznając priorytet ochrony dóbr kultury współczesnej nad interesem właściciela nieruchomości.
Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej T. K. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił jego skargę na uchwałę Rady Miasta Częstochowy w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów dotyczących zgodności planu ze studium, ładu przestrzennego, ochrony dóbr kultury i prawa własności. NSA uznał, że przeznaczenie działki pod plac publiczny, mimo naruszenia prawa własności, było uzasadnione potrzebą ochrony budynku "[...]" jako dobra kultury współczesnej, co było zgodne ze studium i priorytetem w planowaniu przestrzennym.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną T. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który oddalił skargę skarżącego na uchwałę Rady Miasta Częstochowy dotyczącą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Głównym zarzutem skarżącego było naruszenie przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, w tym sprzeczność planu ze studium, naruszenie ładu przestrzennego, walorów architektonicznych i krajobrazowych, ochrony dóbr kultury współczesnej (budynek "[...]") oraz prawa własności. Skarżący kwestionował przeznaczenie swojej działki pod plac publiczny, argumentując, że narusza to jego interes i może zwiększyć zanieczyszczenie spalinami. NSA, analizując sprawę, podkreślił, że zgodnie ze studium dopuszczalne jest wyznaczenie terenów placów publicznych, a ochrona dóbr kultury współczesnej jest priorytetem. Sąd uznał, że przeznaczenie działki skarżącego pod plac, który stanowi przedpole dla budynku "[...]", jest uzasadnione potrzebą ochrony tego dobra kultury współczesnej i nie narusza ustaleń studium. NSA odrzucił również argumenty dotyczące naruszenia prawa własności i interesu publicznego w zakresie ochrony środowiska, wskazując, że skarżący nie może występować w interesie ogółu (actio popularis) i że organ prawidłowo wyważył interes publiczny (ochrona dóbr kultury) z interesem prywatnym (prawo własności). W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, plan miejscowy jest zgodny ze studium, ponieważ studium dopuszcza wyznaczenie terenów placów publicznych w obrębie wszystkich obszarów, a ochrona dóbr kultury współczesnej jest jednym z kryteriów. Przeznaczenie terenu pod plac publiczny, który stanowi przedpole dla dobra kultury współczesnej, jest uzasadnione i zgodne z zaleceniami studium.
Uzasadnienie
NSA uznał, że studium dopuszczało możliwość wyznaczenia placów publicznych, a ochrona dóbr kultury współczesnej była jednym z kryteriów. Przeznaczenie działki skarżącego pod plac, który stanowi przedpole dla budynku "[...]" (dobra kultury współczesnej), było zgodne z tymi ustaleniami i stanowiło priorytet w planowaniu przestrzennym.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (11)
Główne
u.s.g. art. 101 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
Każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego.
Pomocnicze
u.p.z.p. art. 9 § ust. 4
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Ustalenia studium są wiążące dla organów gminy przy sporządzaniu planów miejscowych.
u.p.z.p. art. 20 § ust. 1
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Plan miejscowy uchwala rada po stwierdzeniu, że nie narusza on ustaleń studium.
u.p.z.p. art. 1 § ust. 2 pkt 1,2,3,4,6,7, i 9
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Przepisy określające zasady planowania i zagospodarowania przestrzennego, w tym wymagania ładu przestrzennego, ochrony środowiska, dóbr kultury, prawa własności i interesu publicznego.
u.p.z.p. art. 1 § ust. 3
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Organ przy ustalaniu przeznaczenia terenu waży interes publiczny i prywatny oraz analizy ekonomiczne, środowiskowe i społeczne.
u.p.z.p. art. 1 § ust. 4 pkt 1,2,4
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Zasady kształtowania struktur przestrzennych, w tym minimalizowanie transportochłonności i lokalizowanie zabudowy.
u.s.g. art. 91 § ust. 1
Ustawa o samorządzie gminnym
Uchwała organu gminy sprzeczna z prawem jest nieważna.
u.p.z.p. art. 28 § ust. 1
Ustawa o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym
Stwierdzenie nieważności uchwały rady gminy w całości lub części z powodu istotnego naruszenia zasad sporządzania planu lub istotnego naruszenia trybu jego sporządzania.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
NSA oddala skargę kasacyjną, jeżeli nie ma uzasadnionych podstaw do jej uwzględnienia.
p.p.s.a. art. 204 § pkt 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przeznaczenie działki pod plac publiczny jest uzasadnione potrzebą ochrony budynku "[...]" jako dobra kultury współczesnej. Ochrona dóbr kultury współczesnej ma priorytet nad interesem prywatnym właściciela nieruchomości. Studium uwarunkowań dopuszczało wyznaczenie terenów placów publicznych. Skarżący nie może powoływać się na interes ogółu (ochrona środowiska) w ramach skargi indywidualnej.
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 9 ust. 4 i art. 20 ust. 1 u.p.z.p. poprzez sprzeczność planu ze studium. Naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 1), 2), 3), 4), 6), 7) i 9) u.p.z.p. w zakresie ładu przestrzennego, walorów architektonicznych, ochrony środowiska, dóbr kultury, prawa własności i interesu publicznego. Naruszenie art. 1 ust. 3 u.p.z.p. poprzez niedostateczne rozważenie interesu publicznego i prywatnego. Naruszenie art. 1 ust. 4 pkt 1), 2) i 4) u.p.z.p. w zakresie kształtowania struktur przestrzennych. Naruszenie art. 91 ust. 1 u.s.g. i art. 28 ust. 1 u.p.z.p. poprzez niezastosowanie przepisów o stwierdzeniu nieważności uchwały.
Godne uwagi sformułowania
Motywem przewodnim skargi kasacyjnej jest kolizja dwóch interesów publicznych – ochrony dóbr kultury współczesnej (...) z interesem publicznym, który polegać ma na ochronie dobra wspólnego, jakim jest jakość powietrza w mieście. Występowanie natomiast w interesie ogólnym (actio popularis) nie jest możliwe na gruncie tego przepisu. Podstawą zaskarżenia jest niezgodność uchwały z prawem i równoczesne naruszenie przez nią sprecyzowanych interesów lub uprawnień konkretnego obywatela. Zasadniczym przepisem Konstytucji RP tworzącym granice dla władztwa planistycznego gminy jest art. 31 ust. 3, zawierający zasadę proporcjonalności. Wartością chronioną o charakterze priorytetowym okazała się ochrona dóbr kultury współczesnej i w tym zakresie NSA w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku.
Skład orzekający
Tomasz Bąkowski
przewodniczący
Robert Sawuła
członek
Anna Szymańska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie priorytetu ochrony dóbr kultury współczesnej nad prawem własności w planowaniu przestrzennym oraz ograniczenia skargi w interesie ogólnym (actio popularis)."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego kontekstu planowania przestrzennego w centrum miasta, z uwzględnieniem ochrony konkretnego dobra kultury współczesnej.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa ilustruje konflikt między prawem własności a ochroną dziedzictwa kulturowego w procesie planowania przestrzennego, co jest istotne dla prawników i właścicieli nieruchomości.
“Czy ochrona zabytku może ograniczyć prawo własności? NSA rozstrzyga konflikt w planowaniu przestrzennym.”
Dane finansowe
WPS: 240 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 914/21 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-01-04 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2021-05-10 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Anna Szymańska /sprawozdawca/ Robert Sawuła Tomasz Bąkowski /przewodniczący/ Symbol z opisem 6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego 6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym) Hasła tematyczne Planowanie przestrzenne Zagospodarowanie przestrzenne Sygn. powiązane II SA/Gl 1036/20 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2021-01-13 Skarżony organ Rada Miasta Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 293 art. 9 ust. 4 i art. 20 ust. 1, art. 1 ust. 3, art. 1 ust. 2 pkt 1,2,3,4,6,7, i 9, art. 28 ust. 1 Ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym - t.j. Dz.U. 2020 poz 713 art. 101 ust. 1 Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędziowie sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Paweł Chyliński po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. K. od wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 13 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 1036/20 w sprawie ze skargi T. K. i M. S. na uchwałę Rady Miasta Częstochowy z dnia 21 maja 2020 r. nr 388.XXIX.2020 w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od T. K. na rzecz Miasta Częstochowa kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Wyrokiem z 13 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Gl 1036/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: "WSA w Gliwicach", "Sąd wojewódzki", "Sąd I instancji") po rozpoznaniu skargi T. K. i M. S. na uchwałę Rady Miasta Częstochowy z 21 maja 2020 r. nr 388.XXIX.2020 (dalej: "uchwała", "plan miejscowy") w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego: oddalił skargę T. K.; stwierdził nieważność zaskarżonej uchwały w części dotyczącej § 24 ust. 2 w zakresie, w jakim przewiduje ona wyznaczenie w planie zagospodarowania przestrzennego drogi wewnętrznej, oznaczonej symbolem 2KDW w sprawie skargi M. S. oraz orzekł w przedmiocie kosztów postępowania. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Rada Miasta Częstochowy (dalej: "Rada") uchwaliła 21 maja 2020 r. miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, obejmujący obszar położony w centrum Częstochowy, w rejonie Alei Najświętszej Maryi Panny oraz ulic: Wilsona i Warszawskiej. Na powyższą uchwałę wniesiono dwie skargi. T. K. zaskarżonej uchwale zarzucił: naruszenie art. 9 ust. 4 ustawy z 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. z 2020 r. poz. 293 ze zm.), dalej: "u.p.z.p.", polegające na sporządzeniu planu miejscowego w sprzeczności z ustaleniami uchwały Rady z 21 listopada 2019 r. nr 263.XX.2019 w sprawie przyjęcia studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Miasta Częstochowy (dalej: "studium"); naruszenie art. 20 ust. 1 u.p.z.p., polegające na stwierdzeniu, że plan miejscowy nie narusza ustaleń studium; naruszenie art. 1 ust. 2 pkt 1), 2), 3), 4), 6), 7), 9) u.p.z.p., polegające na: uchwaleniu planu miejscowego w sprzeczności z wymaganiami ładu przestrzennego i architektury; zignorowaniu przy uchwaleniu planu miejscowego walorów architektonicznych i krajobrazowych centrum Częstochowy w rejonie Alei Najświętszej Maryi Panny oraz ulic: Wilsona i Warszawskiej; uchwaleniu planu miejscowego w sprzeczności z wymaganiami ochrony środowiska w zakresie ochrony centrum miasta przed zanieczyszczeniami spalin; niewzięcia pod uwagę potrzeby ochrony dobra kultury współczesnej jakim jest budynek [...]; nieuwzględnieniu przy uchwaleniu planu miejscowego walorów ekonomicznych przestrzeni centrum Częstochowy w rejonie Alei Najświętszej Maryi Panny oraz ulic Wilsona i Warszawskiej; nieuwzględnieniu prawa własności nieruchomości położonych w tym obszarze; nieuwzględnieniu przy uchwaleniu planu miejscowego potrzeb interesu publicznego rozumianego jako potrzeba ochrony zarówno dobra kulturowego (budynek [...]), jak i potrzeba ochrony centrum miasta przed zanieczyszczeniami; naruszenie art. 1 ust. 3 u.p.z.p., polegające na niedostatecznym rozważeniu interesu publicznego i prywatnego przy ustaleniu przeznaczenia terenu oraz naruszenie art. 1 ust. 4 pkt 1), 2) i 4) u.p.z.p. Wskazując na powyższe uchybienia wniesiono o stwierdzenie nieważności uchwały w części, w jakiej uchwalono przeznaczenie terenu KP, tj. tereny placów i nadano temu obszarowi element zagospodarowania przestrzennego "obszar przestrzeni publicznej" dla działki nr [...] w obrębie ewidencyjnym nr [...], położonej przy ul. [...] w C. Wskazano na sprzeczność planu miejscowego ze studium. W studium bowiem określono przeznaczenie MUP – obszar zabudowy mieszkaniowej, usługowej i produkcyjnej oraz SMU – obszar zabudowy śródmiejskiej mieszkaniowo-usługowej. Natomiast w zaskarżonej uchwale, przedmiotowy teren został zaklasyfikowany jako KP – tereny placów, zatem obszar przestrzeni publicznej. Drugą skargę na powyższą uchwałę wniósł M. S. W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie. W odniesieniu do skargi T. K., wskazano, że zgodność planu miejscowego ze studium uwarunkowań nie oznacza obowiązku dosłownego przenoszenia zapisów ze studium, ale ich uszczegółowienie. Wskazano dalej na pkt 1.3.3 studium, w którym przewidziano możliwość ustalania m. in. terenów placów publicznych, terenów dróg publicznych i wewnętrznych, rowerowych, ciągów pieszo-rowerowych i pieszych, placów publicznych i parkingów terenowych w planach miejscowych w obrębie wszystkich obszarów. Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa własności Rada wskazała, że na mocy przepisów u.p.z.p. gmina została upoważniona do ingerencji w prawo własności w celu ustalenia przeznaczenia i zasad zagospodarowania terenów położonych na jej obszarze, co przewidziano w art. 6 ust. 1 u.p.z.p. W odniesieniu do zarzutów natury proceduralnej organ wskazał że przedmiotowy plan poddany został kompletnej procedurze planistycznej, uzyskał wszelkie wymagane opinie i uzgodnienia, był również przedmiotem postępowania nadzorczego, w wyniku którego stwierdzono nieważność § 5 ust. 9 pkt 2 uchwały. WSA w Gliwicach we wskazanym na wstępie wyroku stwierdził, że skarga M. S. w części była zasadna. W odniesieniu do skargi T. K. Sąd wojewódzki wskazał, że w punkcie 1.3.3. studium wskazano jako kierunki podstawowe: tereny zabudowy mieszkaniowej, mieszkaniowo-usługowej lub usługowo-mieszkaniowej, tereny zabudowy mieszkaniowo wielorodzinnej, tereny zabudowy usługowej, a jako kierunki dopuszczalne parkingi wielopoziomowe. Natomiast punkt 1.3.2. studium wskazuje z kolei, że w obrębie wszystkich obszarów, jeżeli jest to uzasadnione ich specyfiką lub odpowiednio do potrzeb w planach miejscowych można wyznaczyć m.in. przeznaczenie pod: tereny placów publicznych, tereny dróg publicznych i wewnętrznych, rowerowych, tereny zalesień, z uwzględnieniem ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. Zatem w studium przewidziano możliwość zmiany przeznaczenia określonego gruntu, zależnie od specyfiki i potrzeb. Jako chybione zatem Sąd I instancji uznał zarzuty naruszenia art. 9 ust. 4 i art. 20 ust. 1 u.p.z.p. Następnie Sąd wojewódzki wskazał, że nie zasługują na uwzględnienie zarzuty dotyczące nieuwzględniania przez organ walorów architektonicznych centrum Częstochowy, obejmujących ul. [...], ul. [...], Aleję [...]. Organ dokonując ustaleń zawartych w studium i równoważąc interes publiczny i prywatny dokonał odpowiedniego ukształtowania przedmiotowego terenu, wyraźnie akcentując znaczenie tej części miasta dla społeczności lokalnej, ze szczególnym uwzględnieniem dobra kulturowego [...]. Podobnie niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia wymagań ładu przestrzennego, walorów architektonicznych i krajobrazowych centrum Częstochowy. Przedmiotowe grunty stanowią przedpole i bliską okolicę dla obiektu [...], która zgodnie z Planem zagospodarowania przestrzennego województwa śląskiego 2020+ stanowi dobro kultury współczesnej. W kwestii naruszeń prawa własności skarżącego wskazano, że przeznaczenie działki nr [...], jako terenu realizacji placu z terenami zieleni i miejscami do wypoczynku wraz z terenami parkingów i komunikacji pieszej, co organ planistyczny uzasadnia szczególnym położeniem i cechami funkcjonalno-przestrzennymi, nie może być uznane za przekroczenie władztwa planistycznego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył T. K., zaskarżając go w części, tj. w zakresie punktu 1) wyroku - oddalającego skargę T. K. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 4 i art. 20 ust. 1 u.p.z.p., poprzez błędną wykładnię sprowadzającą się do uznania, że plan miejscowy obejmujący obszar położony w centrum Częstochowy, w rejonie Alei Najświętszej Maryi Panny oraz ulic: Wilsona i Warszawskiej nie stoi w sprzeczności z ustaleniami studium; 2. naruszenie prawa materialnego w postaci zasad planowania i zagospodarowania przestrzennego ujętych w art. 1 ust. 2 pkt 1), 2), 3), 4), 6), 7) i 9) u.p.z.p., polegające na błędnej wykładni tych przepisów sprowadzającej się do przekonania, że plan miejscowy objęty zaskarżoną uchwałą nie narusza: a) wymagań ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury; b) walorów architektonicznych i krajobrazowych centrum Częstochowy, w rejonie Alei Najświętszej Maryi Panny oraz ulic: Wilsona i Warszawskiej, c) wymagań ochrony środowiska w zakresie ochrony centrum miasta przed zanieczyszczeniami spalin; d) potrzeby ochrony dobra kultury współczesnej jakim jest budynek [...], e) walorów ekonomicznych przestrzeni centrum Częstochowy, w rejonie Alei Najświętszej Maryi Panny oraz ulic: Wilsona i Warszawskiej, f) prawa własności właścicieli nieruchomości położonych w tym obszarze, g) potrzeb interesu publicznego rozumianego jako potrzeba ochrony zarówno dobra kulturowego, jakim jest budynek [...], jak i potrzeba ochrony centrum miasta przed zanieczyszczeniem wynikającym z transportu; 3. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 3 u.p.z.p. polegające na błędnej wykładni sprowadzającej się do przyjęcia, że lokalizacja placu nie pozostaje w sprzeczności z ochroną interesu publicznego rozumianego jako ochrona centrum miasta przed wzmożeniem zanieczyszczeń związanych z transportem, a nadto, że taka lokalizacja nie narusza prawa własności właścicieli nieruchomości położonych w tym obszarze; 4. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 3 u.p.z.p. polegające na błędnej wykładni opartej na co najmniej niedostatecznym rozważeniu interesu publicznego i interesu prywatnego przy ustalaniu przeznaczenia terenu i sposobu jego zagospodarowania, w zakresie w jakim nie uwzględniono w zaskarżonej uchwale potrzeby ochrony interesu publicznego w postaci ochrony centrum miasta przed wzmożeniem zanieczyszczeń związanych z transportem, ani nie uwzględniono prawa własności skarżącego; 5. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 4 pkt 1) i 2) i 4) u.p.z.p. zgodnie z którymi sytuowanie nowej zabudowy, uwzględnienie wymagań ładu przestrzennego, efektywnego gospodarowania przestrzenią oraz walorów ekonomicznych przestrzeni następować powinno poprzez kształtowanie struktur przestrzennych przy uwzględnieniu dążenia do minimalizowania transportochłonności układu przestrzennego oraz lokalizowanie nowej zabudowy mieszkaniowej w sposób umożliwiający mieszkańcom maksymalne wykorzystanie publicznego transportu zbiorowego jako podstawowego środka transportu, a także poprzez dążenie do planowania i lokalizowania nowej zabudowy przede wszystkim na obszarach o w pełni wykształconej już zwartej strukturze funkcjonalno-przestrzennej, w szczególności poprzez uzupełnianie istniejącej zabudowy, zaś na innych niż takowe terenach - wyłącznie w sytuacji braku dostatecznej ilości terenów przeznaczonych pod dany rodzaj zabudowy położonych na terenach o w pełni wykształconej już zwartej strukturze funkcjonalno-przestrzennej, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych zasad przy ocenie skargi; 6. naruszenie prawa materialnego, a to art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2020 r. poz. 713 ze zm.), dalej: "u.s.g." i art. 28 ust. 1 u.p.z.p. polegające na ich błędnej wykładni i niezastosowaniu, skutkujące oddaleniem skargi i niestwierdzeniem nieważności uchwały w zaskarżonym zakresie. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku w zaskarżonej części, tj. w części punktu 1) wyroku, w którym oddalono skargę T. K., i o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w części działki nr [...], w obrębie ewidencyjnym nr [...], pod przeznaczenie terenu KP, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach oraz o zasądzenie kosztów postępowania Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Pismem z 28 kwietnia 2021 r., stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną Rada wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej T. K.; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje: Rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres sądowej kontroli przez NSA. Jako bezzasadny NSA uznał zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 4 i art. 20 ust. 1 u.p.z.p. poprzez uznanie przez Sąd wojewódzki, że przeznaczenie terenu stanowiącego przedmiot własności skarżącego (tj. działka nr ew. [...]) pod plac publiczny nie stoi w sprzeczności z ustaleniami studium. Zgodnie z art. 20 ust. 1 u.p.z.p. plan miejscowy uchwala rada po stwierdzeniu, że nie narusza on ustaleń studium. Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.z.p. studium sporządzane jest w celu określenia polityki przestrzennej gminy, w tym lokalnych zasad zagospodarowania przestrzennego. Studium jest aktem polityki wewnętrznej gminy, w którym z jednej strony określa się uwarunkowania zagospodarowania przestrzennego gminy (m. in. geograficzne, demograficzne, przyrodnicze, ekonomiczne), a z drugiej strony określa długofalową politykę przestrzenną gminy. Nie jest to akt prawa miejscowego (art. 9 ust. 5 u.p.z.p.), jednakże jego ustalenia są wiążące dla organów gminy przy sporządzaniu planów miejscowych (art. 9 ust. 4 u.p.z.p.). Jak zasadnie wskazał Sąd I instancji z punktu 1.3.2. studium wynika, że w obrębie wszystkich obszarów (czyli także SMU - obszary zabudowy śródmiejskiej mieszkaniowo-usługowej), jeżeli jest to uzasadnione ich specyfiką lub odpowiednio do potrzeb w planach miejscowych można wyznaczyć m.in. przeznaczenie pod: tereny placów publicznych, tereny dróg publicznych i wewnętrznych, rowerowych, tereny zalesień, z uwzględnieniem ochrony dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej. Jednoznacznie sformułowanie kierunków wytyczonych dla uchwalanych planów nie nasuwa żadnych wątpliwości co do prawidłowego dekodowania ich zawartości merytorycznej. W każdym obszarze jest dopuszczalne wyznaczenie placów publicznych, a jednym z kryteriów jest ochrona dóbr kultury współczesnej. Takim dobrem jest [...]. Zgodnie z art. 2 pkt 10 u.p.z.p. dobrami kultury współczesnej są niebędące zabytkami dobra kultury, takie jak pomniki, miejsca pamięci, budynki, ich wnętrza i detale, zespoły budynków, założenia urbanistyczne i krajobrazowe, będące uznanym dorobkiem współcześnie żyjących pokoleń, jeżeli cechuje je wysoka wartość artystyczna lub historyczna. Status budynku jako dobra kultury został potwierdzony w planie miejscowym. Mianowicie w § 7 ust. 8 planu wprowadzono ochronę budynku [...] uznanego za dobro kultury współczesnej poprzez zachowanie gabarytów, układu oraz kompozycji architektonicznej budynku. Jednocześnie przyjęto, że tereny położone w rejonie Filharmonii są obszarami o szczególnym znaczeniu ze względu na ich położenie i wymagają ukształtowania oraz ochrony (§ 6 ust. 4 pkt 1 b) planu). Jak racjonalnie wyjaśnia Rada, przeznaczenie działki skarżącego pod plac i ewentualnie pod parking było podyktowane usytuowaniem działki [...] w stosunku do budynku [...]. Zachowana przestrzeń, którą kreuje także działka skarżącego, stanowi przedpole tego budynku i umożliwia ekspozycję jego bryły. Tym samym zaskarżony plan nie tylko nie narusza ustaleń studium, ale przeciwnie - spójnie wykonuje jego zalecenia. Motywem przewodnim skargi kasacyjnej jest kolizja dwóch interesów publicznych – ochrony dóbr kultury współczesnej (przyjętej w planie) z interesem publicznym, który polegać ma na ochronie dobra wspólnego, jakim jest jakość powietrza w mieście. Skarżący natomiast jest właścicielem konkretnej nieruchomości i swoje uprawnienia może wywodzić z prawa własności i z naruszenia swego indywidualnego interesu jako właściciela. O tym decyduje norma art. 101 ust. 1 u.s.g. Zgodnie z tym przepisem każdy, czyj interes prawny lub uprawnienie zostały naruszone uchwałą lub zarządzeniem, podjętymi przez organ gminy w sprawie z zakresu administracji publicznej, może zaskarżyć uchwałę lub zarządzenie do sądu administracyjnego. Skarżący zatem legitymuje się własnym interesem prawnym i w jego granicach może zwalczać uchwałę Rady. Występowanie natomiast w interesie ogólnym (actio popularis) nie jest możliwe na gruncie tego przepisu (vide np. wyrok NSA z 15 marca 2023 r. sygn. akt II OSK 255/22 oraz postanowienie NSA z 6 lutego 2023 r. sygn. akt II OSK 2745/22). Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w wyrokach z 4 listopada 2003 r. SK 30/02 i z 16 września 2008 r. SK 76/06, przepis ten jest swoistą klauzulą generalną stwarzającą możliwość ochrony interesów prawnych i uprawnień różnych podmiotów w takich sytuacjach, w których nie są one chronione w inny sposób w trybie procedury administracyjnej lub cywilnej przez kontrolę sądu administracyjnego lub powszechnego. Podstawą zaskarżenia jest niezgodność uchwały z prawem i równoczesne naruszenie przez nią sprecyzowanych interesów lub uprawnień konkretnego obywatela. Oznacza to, że skarżący nie może powoływać się na prawa ogółu jako przesłankę skuteczności skargi. Inną natomiast kwestią jest obowiązek ważenia przez organ interesu publicznego i interesu prywatnego (art. 1 ust. 3 u.p.z.p.). Organ przyjął jako kolizyjne dwa dobra: ochronę prawa własności skarżącego oraz ochronę dobra kultury współczesnej. Słusznie nadał charakter priorytetowy temu ostatniemu. Powoływanie się zaś na szeroko pojęty interes publiczny rozumiany jako ochrona środowiska, tj. zmniejszenie zanieczyszczenia środowiska, nie znajduje uzasadnienia w ramach normy art. 101 ust. 1 u.s.g. Zgodnie z art. 1 ust. 3 u.p.z.p. ustalając przeznaczenie terenu organ waży interes publiczny i interesy prywatne, a także analizy ekonomiczne, środowiskowe i społeczne. Uwzględnia się w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym prawo własności (art. 1 ust. 2 pkt 7) u.p.z.p.) oraz potrzeby interesu publicznego (art. 1 ust. 2 pkt 9) u.p.z.p.). Jednocześnie w ramach przysługującego gminie władztwa planistycznego jest dopuszczalne daleko idące ograniczenie prawa własności nieruchomości, aż do wprowadzenia zakazów zabudowy włącznie (art. 15 ust. 2 pkt 9 u.p.z.p.). Gmina może to uprawnienie wykonywać w granicach wynikających z Konstytucji RP oraz ustaw. Zasadniczym przepisem Konstytucji RP tworzącym granice dla władztwa planistycznego gminy jest art. 31 ust. 3, zawierający zasadę proporcjonalności. Wynika to z tego, że plan miejscowy przede wszystkim oddziałuje na prawo własności nieruchomości, które jest chronione w Konstytucji RP (art. 64). W art. 6 ust. 1 u.p.z.p. wprost stwierdza się, że ustalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego kształtują, wraz z innymi przepisami, sposób wykonywania prawa własności nieruchomości. Ocena zatem wykonywania przez Gminę władztwa planistycznego sprowadza się do zbadania, czy ustalone w planie miejscowym ograniczenia prawa własności są konieczne dla ochrony dóbr o charakterze ogólnym, m.in. dziedzictwa kulturowego i zabytków oraz dóbr kultury współczesnej, jak w tym wypadku. Bezsporne objęcie budynku [...] ochroną prawną jako dobra kultury współczesnej zdeterminowało przyjęcie przeznaczenia działki nr [...] pod przestrzeń niezabudowaną, umożliwiającą ekspozycję budynku [...], jak również służącą do obsługi tego obiektu. Wartością chronioną o charakterze priorytetowym okazała się ochrona dóbr kultury współczesnej i w tym zakresie NSA w pełni podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku. Jako niezasadny NSA ocenił zarzut naruszenia art. 1 ust. 2 pkt 1), 2), 3), 4), 6), 7) i 9) u.p.z.p., polegający na błędnej wykładni tych przepisów sprowadzającej się do przekonania, że plan miejscowy nie narusza: a) wymagań ładu przestrzennego, w tym urbanistyki i architektury; b) walorów architektonicznych i krajobrazowych centrum Częstochowy, w rejonie Alei Najświętszej Maryi Panny oraz ulic: Wilsona i Warszawskiej, c) wymagań ochrony środowiska w zakresie ochrony centrum miasta przed zanieczyszczeniami spalin; d) potrzeby ochrony dobra kultury współczesnej jakim jest budynek [...], e) walorów ekonomicznych przestrzeni centrum Częstochowy, w rejonie Alei Najświętszej Maryi Panny oraz ulic: Wilsona i Warszawskiej, f) prawa własności właścicieli nieruchomości położonych w tym obszarze, g) potrzeb interesu publicznego rozumianego jako potrzeba ochrony zarówno dobra kulturowego, jakim jest budynek [...], jak i potrzeba ochrony centrum miasta przed zanieczyszczeniem wynikającym z transportu. Jak zasadnie wskazano przepis ten określa kompendium zasad obowiązujących w planowaniu i zagospodarowaniu. Wymienione dyrektywy zostały uwzględnione i wyważone w toku procedury planistycznej i przy przyjęciu uchwały. Zdaniem NSA wszystkie te wskazania zostały uwzględnione, w szczególności zostały wyważone potrzeby interesu publicznego, który jest wieloaspektowy. Mianowicie wystąpiła konieczność zachowania walorów krajobrazowych (art. 2 pkt 16e u.p.z.p.), ochrony dóbr kultury współczesnej (art. 2 pkt 10 u.p.z.p.) i walorów ekonomicznych przestrzeni (art. 2 pkt 17 u.p.z.p.). Rada słusznie nadała priorytet wartości publicznej, jaką jest ochrona dóbr kultury współczesnej. Innego rodzajów wartość, tak eksponowana w skardze kasacyjnej, jaką jest konieczność ochrony środowiska, okazała się słabsza. Jako niezasadny w konsekwencji należało uznać zarzut naruszenia art. 91 ust. 1 u.s.g. i art. 28 ust. 1 u.p.z.p., bowiem prawidłowo WSA w Gliwicach nie zastosował tego przepisu. Nie uznał bowiem, aby doszło do istotnego naruszenia czy to zasad, czy trybu sporządzenia kontrolowanego planu. Mając powyższe na uwadze NSA na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI