II OSK 91/22

II OSK 91/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Żak
Grzegorz Czerwiński /sprawozdawca/
Robert Sawuła /przewodniczący/
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1666
art. 38 ust. 2 pkt. 3
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 182 par. 2, art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Robert Sawuła Sędziowie: Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński (spr.) Sędzia del. NSA Anna Żak po rozpoznaniu w dniu 24 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej B. I. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 września 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 157/21 w sprawie ze skargi B. I. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 27 listopada 2020 r. nr RdU-380-2/S/18 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 22 września 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 157/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. I. (dalej jako "skarżący" lub "cudzoziemiec") na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 27 listopada 2020 r. nr RdU-380-2/S/18 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny.
Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Cudzoziemiec, obywatel Federacji Rosyjskiej, deklarujący narodowość czeczeńską, 5 czerwca 2017 r. wystąpił z wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej dla siebie, żony (M. I.) i pięciorga małoletnich dzieci (A. I., M. I., A. I., K. I., R. I.). Jako powód ubiegania się o udzielenie ochrony podał sytuację z września 2016 r., kiedy to miał zostać zabrany w nocy przez zamaskowanych i umundurowanych, nieznanych sobie ludzi. W czasie zatrzymania ludzie ci mieli oskarżać go o bycie bojownikiem, bić go i grozić mu, poddając tym samym przemocy fizycznej i psychicznej. Nie wskazał na inne sytuacje, w których miałby doświadczyć przemocy. Nie zadeklarował, by poza ww. sytuacją był kiedykolwiek zatrzymywany, aresztowany, sądzony, bądź skazany. Nie zadeklarował także przynależności do jakiejkolwiek partii lub organizacji. Cudzoziemiec jako przyczynę obawy przed powrotem do kraju pochodzenia wskazał prześladowania, jakich mógłby doświadczać ze strony władz, pomimo, że nie zrobił nic złego.
Podczas przesłuchania statusowego 20 czerwca 2017 r. skarżący zeznał, że 28 września 2016 r. około godziny 3 nad ranem został zabrany z domu przez ludzi w maskach. W trakcie zatrzymania wypytywany był o broń i rażony prądem aż do utraty przytomności. Następnie przesłuchujący mieli wyrzucić go gdzieś, gdzie znaleziony został przez postronnych przechodniów. Na skutek doznanych obrażeń, cudzoziemiec miał przez ponad miesiąc przebywać w szpitalu nr [...] w G., jednakże dokumentacja medyczna na ten temat miała pozostać w Czeczenii, więc nie mógł on jej przedstawić. Ponadto oświadczył, że jego zatrzymanie trwało dobę, zaś począwszy od niego zaczęto nachodzić go w domu i nakłaniać do współpracy w charakterze donosiciela. Najść tych dokonywać mieli ci sami ludzie, którzy zabrali go z domu. Nie zgodził się on na współpracę, wobec czego zasugerowano mu, że jego rodzina może doznać krzywdy. Z tego powodu, cudzoziemiec wyrobić miał paszport i wyjechać do Polski. Oświadczył, że nie zwracał się nigdzie ze swoimi problemami z obawy przed możliwym przysporzeniem sobie w konsekwencji problemów. Zwłokę w wyjeździe z kraju skarżącego wyjaśnił brakiem środków finansowych.
Cudzoziemiec oznajmił, że wcześniej był zatrzymany w 2005 r. i miało to miejsce w trakcie tzw. zaczystek, zaś spowodowane było brakiem u niego paszportu wewnętrznego. Oprócz tego, do 2016 r. cudzoziemiec nie doświadczał w kraju pochodzenia żadnych problemów. Nie brał udziału w działaniach wojennych i nie wspierał żadnej ze stron konfliktu, czynili to natomiast jego rodzice, którzy w czasie gdy był on dzieckiem przekazywali bojownikom żywność. Cudzoziemiec potwierdził zawarte we wniosku informacje dotyczące przynależności do partii lub organizacji, bycia aresztowanym, sądzonym lub skazanym - żadna z tych okoliczności nie miała miejsca. Wskazał, że obawia się powrotu do kraju pochodzenia, gdyż w razie odmowy współpracy będzie narażony na problemy. Żona cudzoziemca nie miała w Czeczenii problemów, do Polski przyjechała wraz z nim, gdyż stanowią rodzinę. Cudzoziemiec zeznał, że paszport zagraniczny wyrobił po to, by przyjechać do Polski, zaś procedurę jego pozyskiwania rozpoczął po zatrzymaniu. Wobec skonfrontowania z faktem, że dokument ten został mu wydany wcześniej, w czerwcu 2016 r. skarżący stwierdził, że ma problemy z pamięcią spowodowane wstrząśnieniem mózgu.
Po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, Szef Urzędu decyzją z 20 lipca 2018 r., DPU.420.997.2017 orzekł o odmowie nadania skarżącemu i jego rodzinie statusu uchodźców i o odmowie udzielenia im ochrony uzupełniającej. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, Rada do Spraw Uchodźców decyzją z 20 sierpnia 2019 r., RdU-380-1/S/18 utrzymała w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 17 grudnia 2019 r., IV SA/Wa 2451/19 oddalił skargę na decyzję Rady z 20 sierpnia 2019 r., RdU-380-1/S/18. Wyrok jest prawomocny.
Skarżący w dniu 4 września 2019 r. złożył do Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców za pośrednictwem Komendanta Placówki Straży Granicznej w Bobrownikach kolejny (drugi) wniosek o udzielenie jemu, jego żonie i małoletnim dzieciom ochrony międzynarodowej.
Składając drugi wniosek skarżący zeznał, że nie może jechać do domu, gdyż dla jego rodziny powrót jest niebezpieczny. Skarżący dodał, że 29 września 2016 r. skarżącego zabrali jacyś ludzie w maskach, nie zna ich - rozmawiali po czeczeńsku. Cudzoziemiec oświadczył, że skuli mu ręce i go bito. Wskazał, że nie zna miejsca do jakiego go zabrali. Chcieli, aby oddał im broń, której nie miał. Zarzucano mu, że zabił I. U.. Wskazał, że chcieli go wrobić w morderstwo, w związku z czym został zatrzymany na parę godzin. Następnie został wyrzucony na ulicy, żeby ich nie poznał. Obcy ludzie odwieźli go do szpitala. Dodał, że wyjechał do drugiej wsi wraz z rodziną. Zadzwonił do brata żony, który jest w Polsce. On doradził skarżącemu żeby przyjechał do Polski.
Cudzoziemiec oświadczył, że obawia się powrotu do kraju pochodzenia, z powodu problemów, jakie sprawią mu kadyrowcy, którzy chcą by z nimi współpracował. Zaprzeczył jednakże, by istniała możliwość uzyskania ochrony od władz kraju pochodzenia, ponieważ jeśli ktoś raz przekroczył granicę do Polski według Rosjan jest bandytą. Znalezienie schronienia w innej części kraju pochodzenia także nie jest zdaniem cudzoziemca możliwe, gdyż wszędzie może on zostać odnaleziony.
Cudzoziemiec zeznał, że nigdy nie był zatrzymany, aresztowany, sądzony bądź skazany, nie należał także do żadnych organizacji. Nie wskazał by był kiedykolwiek poddawany przemocy fizycznej lub psychicznej. W części wniosku dotyczącej stanu zdrowia, cudzoziemiec oświadczył, że ma problemy z lewą nogą. Dodał, że miał operację w 2016 r. Nie ma natomiast żadnej dokumentacji medycznej. Do wniosku nie zostały dołączone żadne dodatkowe materiały.
Szef Urzędu decyzją z 4 marca 2020 r., DPU.420.1228.2019 uznał drugi wniosek skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny. Decyzją objęci zostali również członkowie rodziny. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego Szef Urzędu uznał, iż spełniona została przesłanka z art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 1108; dalej: "ustawa o ochronie"), gdyż jest to kolejny wniosek skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej i nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez cudzoziemca lub osoby objęte postępowaniem nowe dowody ani okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia im takiej ochrony.
Zdaniem organu I instancji, w toku postępowania cudzoziemiec nie przedstawił nowych okoliczności zwiększających prawdopodobieństwo udzielenia mu ochrony międzynarodowej. W kolejnym wniosku ponownie powołał się na sytuację związaną z zatrzymaniem z września 2016 r., w czasie którego miał być bity z powodu posądzeń o posiadanie broni oraz na nakłanianie go do współpracy przez tzw. kadyrowców. Zgodny z dotychczasowym jest także opis okoliczności odniesionego rzekomo w związku z zatrzymaniem urazu nogi i jego leczenia. Przedstawione w rozpatrywanym wniosku powody wyjazdu, ubiegania się o ochronę i obawy przed powrotem są zatem tożsame z tymi, które zostały już zbadane w toku pierwszej procedury. Okoliczności te zostały już przeanalizowane przez organy obu instancji w toku poprzedniego postępowania. Szef Urzędu wskazał również, że wersja historii przedstawiona w rozpatrywanym wniosku różni się od zaprezentowanej w toku poprzedniej procedury, pojawiły się w niej pewne nowe wątki, inne zaś zostały porzucone. Skróceniu uległ czas rzekomego zatrzymania: z doby do kilku godzin. W rozpatrywanym wniosku brak także relacji o najściach na dom cudzoziemca lub o doświadczonej przez niego przemocy. Pojawiły się natomiast wątki próby wrobienia cudzoziemca w morderstwo oraz podjętego przez rodzinę cudzoziemca wyjazdu do innej wsi przed przybyciem do Polski. Organ zauważył, że żadna z tych okoliczności nie została przez skarżącego przedstawiona w sposób szczegółowy, zwłaszcza brak jest wyjaśnienia powiązania wątku rzekomego posądzenia o morderstwo z kwestiami nakłaniania do współpracy przy zwalczaniu organizacji podziemnych, do których rzekomo według organów miał należeć cudzoziemiec. Szef Urzędu wskazał również, że w toku postępowania nie zostały przedstawione przez cudzoziemca żadne dowody lub dodatkowe wyjaśnienia. Wobec powyższego organ uznał, że zeznania złożone przez skarżącego są niewiarygodne a przywołane w nich okoliczności nieudowodnione, zaś on sam w ocenie Szefa Urzędu manipuluje swoją historią w kierunku, który w jego opinii mógłby skutkować wydaniem w jego sprawie decyzji pozytywnej.
Mając na uwadze trudną sytuację polityczno-społeczną w Republice Czeczenii, organ na podstawie opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców ustalił, iż ogólna sytuacja w kraju pochodzenia cudzoziemca nie uległa na tyle istotnej zmianie, która doprowadziłaby do dezaktualizacji oceny zagrożenia sformułowanej w ostatecznej decyzji o odmowie udzielenia mu ochrony międzynarodowej. Wskazane przez skarżącego we wniosku schorzenie kolana nie jest okolicznością związaną z przesłankami do udzielenia ochrony międzynarodowej, zwłaszcza, że z materiałów zgromadzonych w poprzednich postępowaniach wprost wynika, iż korzystał on w związku z nim z pomocy medycznej w kraju pochodzenia. W związku z powyższym organ uznał, że zachodzi przesłanka do wydania decyzji o uznaniu wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny.
Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącego Rada do Spraw Uchodźców decyzją z 27 listopada 2020 r., RdU-380-2/S/18 utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję, bowiem w jej ocenie w niniejszej sprawie nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez cudzoziemca żadne nowe dowody lub okoliczności faktyczne lub prawne, które znacząco zwiększałyby prawdopodobieństwo udzielenia mu ochrony międzynarodowej.
Zdaniem Rady, oceniając kolejny wniosek skarżącego Szef Urzędu trafnie przyjął, że w przypadku cudzoziemca nie zachodzą okoliczności faktyczne uzasadniające złożenie kolejnego wniosku. Cudzoziemiec od wydania poprzedniej decyzji ostatecznej nie wracał do kraju pochodzenia. Brak jest więc podstaw do stwierdzenia, że pojawiły się nowe okoliczności w sprawie. Za takie bowiem nie można uznać podnoszonych okoliczności złego stanu zdrowia cudzoziemca, na uprawdopodobnienie których skarżący przestawił zaświadczenie od lekarza psychiatry. Rada stanęła na stanowisku, iż żaden lekarz nie jest władny stwierdzić jednoznacznie przyczyn zdiagnozowanego schorzenia (w tym wypadku stresu pourazowego) i może opierać się w tym wypadku jedynie na deklaracjach cudzoziemca. Z ww. diagnozy wynika zalecenie dla skarżącego wyłącznie do powrotu do przyjmowanych wcześniej substancji uspakajających dostępnych bez recepty. Kluczową dla Rady okolicznością było to, że cudzoziemiec w toku swej pierwszej procedury statusowej (fakty znane organowi z urzędu) nie powoływał się na żadne problemy zdrowotne, wskazując wprost w swym pierwszym wniosku statusowym, że nie ma takich problemów. Organ II instancji wskazał również, iż w uzasadnieniu złożonego w toku pierwszego postępowania odwołania do Rady, pełnomocnik skarżącego w żaden sposób nie odniósł się do stanu zdrowia cudzoziemca, w tym nie wskazał na jego problemy zdrowotne. Mając powyższe na uwadze, Rada nie uznała tych okoliczności za uprawdopodobnione.
Rada uznała, że cudzoziemiec nie przedstawił żadnych nowych dowodów dotyczących tych okoliczności, które znacząco zwiększałyby prawdopodobieństwo udzielenia mu ochrony międzynarodowej, a sytuacja związana z ich oceną nie zmieniła się od czasu wydania ostatecznej decyzji o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej.
Biorąc zaś pod uwagę aktualną sytuację w kraju pochodzenia skarżącego, na podstawie informacji zgromadzonych w sprawie przez organ I instancji, jak i zaktualizowanego opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców na temat sytuacji w Republice Czeczenii z 12 września 2019 r., DPU-WIKP-424/335/2019, Rada uznała za zasadne twierdzenie, że sytuacja w kraju pochodzenia lub sytuacja osobista cudzoziemca nie uległa na tyle istotnej zmianie, iż doprowadziło to do dezaktualizacji oceny zagrożenia dla niego sformułowanej w decyzji o odmowie udzielenia ochrony. Nie ujawniły się też nowe dowody, nieznane organowi w dniu wydania ww. decyzji, które mogłyby doprowadzić do zmiany oceny zagrożenia skarżącego sformułowanej w tej decyzji.
Rada stwierdziła, że okoliczności przedstawione w poprzednich wnioskach zostały już ocenione przez organy orzekające, zaś kolejna ocena tych samych okoliczności w obecnie toczącym się postępowaniu byłaby naruszeniem zasady powagi rzeczy osądzonej.
Organ II instancji wskazał, że z ustaleń poczynionych w trakcie poprzednich i obecnego postępowania, skarżący nie był nigdy zatrzymywany, aresztowany ani sądzony z powodów konwencyjnych, nie należał do żadnej partii politycznej ani innej organizacji, nigdy nie stawiano mu żadnych zarzutów, które świadczyłyby o posądzaniu go jakąś wrogą działalność wobec władz, a także nigdy nie prowadzono przeciwko niemu żadnego postępowania.
Odnosząc się zaś do przebiegu postępowania przed organem I instancji, Rada oświadczyła, że dokonała pełnej analizy podejmowanych czynności, stosowanych przepisów i zasad postępowania administracyjnego, w wyniku czego doszła do przekonania, że organ I instancji rozpatrzył wszystkie okoliczności sprawy i zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów dokonał ich oceny i uwzględnił w ustaleniach, na podstawie których rozstrzygnął sprawę. Zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego przez organ I instancji zawarte w odwołaniu, uznała za bezzasadne.
Cudzoziemiec zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie:
1. prawa materialnego, tj. art. 1 Konwencji Genewskiej dotyczącej statusu uchodźców z 1951 r. oraz Protokołu Nowojorskiego z 1967 r. przez stwierdzenie, że cudzoziemiec nie jest uchodźcą w rozumieniu tych przepisów;
2. istotne naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego oraz niewłaściwe uzasadnienie faktyczne decyzji oraz art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób naruszający zaufanie do organów państwa.
W odpowiedzi na skargę cudzoziemca Rada do Spraw Uchodźców wniosła o jej oddalenie.
Wyrokiem z 22 września 2021 r., sygn. akt IV SA/Wa 157/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 27 listopada 2020 r. w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny.
Sąd mając na uwadze treść będącego podstawą prawną wydania zaskarżonej decyzji art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie zauważył, że dla oceny, że zachodzi sytuacja uzasadniająca rozstrzygnięcie o niedopuszczalności kolejnego wniosku konieczne jest stwierdzenie, że przedstawione przez wnioskodawcę nowe okoliczności lub dowody nie zwiększają znacząco prawdopodobieństwa udzielenia ochrony międzynarodowej lub też, że takie okoliczności nie zaistniały obiektywnie (niezależnie od przedstawienia przez wnioskodawcę).
Według Sądu, wskazana regulacja prawna pozwala na nieprowadzenie przez organ ponownego merytorycznego postępowania wyjaśniającego w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej. W ramach procedury wstępnego rozpatrzenia kolejnego wniosku wystarczające do wydania decyzji jest ustalenie zaistnienia przesłanek niedopuszczalności wniosku. Badanie w tym zakresie wniosku w pierwszej kolejności dotyczy więc wystąpienia okoliczności wyłączających prowadzenie postępowania merytorycznego (art. 38 ust. 2 ustawy o ochronie), a w przypadku okoliczności złożenia kolejnego wniosku (art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie), także oceny czy dowody i okoliczności obecnie powoływane, czy też zaistniałe obiektywnie, niezależnie od twierdzeń cudzoziemca, mogą wskazywać na znaczące zwiększenie prawdopodobieństwa udzielenia ochrony międzynarodowej.
Cudzoziemiec powinien więc w nowym wniosku podnieść nowe okoliczności lub dowody (nawet takie, na które mógł powołać się w poprzedniej procedurze), które pozwoliłyby organowi przy wstępnym jego badaniu uznać, że znacząco zwiększają prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej, a zatem zmieniają one sytuację cudzoziemca na tyle, że konieczne jest ponowne merytoryczne rozważenie jego żądania.
W oparciu o zgromadzony materiał dowodowy niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że wniosek cudzoziemca z 4 września 2019 r. jest drugim wnioskiem o udzielenie ochrony, złożonym przez stronę po upływie połowy miesiąca od wydania decyzji przez Radę z 20 sierpnia 2019 r. o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji o odmowie nadania cudzoziemcowi i członkom jego rodziny statusu uchodźcy oraz udzielania ochrony uzupełniającej.
Niezwykle istotne znaczenie dla oceny zaistnienia przesłanek do zasadności ponownej merytorycznej oceny sytuacji skarżącego, w ocenie Sądu miała niewątpliwie okoliczność, że złożył on kolejny wniosek w tak krótkim czasie, nie doświadczając żadnej zmiany sytuacji, gdyż nie powrócił do kraju pochodzenia nawet na jeden dzień.
Sąd zauważył, że podawane przez skarżącego jako istotne dla oceny potrzeby przyznania ochrony międzynarodowej okoliczności związane z powodami opuszczenia kraju pochodzenia, nie są okolicznościami nowymi, a przede wszystkim zwiększającymi zasadność udzielenia mu ochrony. Cudzoziemiec wyraża te same obawy, które przedstawił już w poprzednio składanym wniosku, na podstawie którego ubiegał się o ochronę, a zatem obawę przed powrotem do kraju pochodzenia związaną z zagrożeniem przemocą fizyczną, psychiczną i przymuszeniem do donoszenia.
Wskazywane w kolejnym wniosku okoliczności, są więc powtórzeniem pierwotnie wyrażonych obaw, przeanalizowanych i ocenionych przez organy jako niestanowiących przesłanek do udzielenia cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej. W istocie cudzoziemiec tylko ponawia uprzednio przedstawioną argumentację, która nie skutkowała oceną o istnieniu wobec niego zagrożeń. Skarżący kolejno w pierwszym, jak i drugim wniosku wskazywał na przemoc fizyczną, jak i psychiczną, której doświadczył ze strony nieznanych sprawców, a które miała wymusić na skarżącym chęć donoszenia. Ponowne powołanie tych samych okoliczności opuszczenia kraju pochodzenia powoduje, że nie są to okoliczności znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
Sąd zauważył, że skarżący po opuszczeniu kraju pochodzenia nigdy nie wrócił na terytorium Federacji Rosyjskiej, zatem nie mógł powołać nowych okoliczności ani przedstawić dowodów, które nie zostały przeanalizowane w toku pierwszego postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej. Ponawianie wniosku przez cudzoziemca w tak krótkim czasie od zakończenia postępowania zainicjowanego poprzednim wnioskiem, w sytuacji gdy nie powrócił do kraju pochodzenia, a sytuacja tam panująca nie uległa zmianie na niekorzyść, świadczy o instrumentalnym traktowaniu procedury związanej z udzielaniem ochrony międzynarodowej. Sąd wskazał, że podawane przez skarżącego okoliczności zostały już ocenione, a jego sytuacja w zakresie wystąpienia ewentualnych rzeczywistych zagrożeń nie uległa zmianie.
Sąd podzielił również stanowisko obu instancji, iż przytoczone przez skarżącego okoliczności, takie jak zły stan zdrowia, bądź próba wrobienia w morderstwo I. U., chociaż nowe, stanowiły przejaw eskalacji zeznań cudzoziemca. W szczególności, okoliczności wrobienia cudzoziemca w morderstwo nie zostały przez cudzoziemca powiązane/wykazane w żaden sposób z rzekomym nakłanianiem cudzoziemca do donoszenia na członków organizacji podziemnych, do których miał należeć cudzoziemiec. Powyższe uzasadnia twierdzenie, że skarżący dopuszcza się manipulacji faktami, przez co zmienia/modyfikuje bieg wydarzeń, w celu skonstruowania takiej wersji wydarzeń, która zyska przychylność organów rozpatrujących wniosek.
Sąd podkreślił, że problemy zdrowotne skarżącego nie stanowią okoliczności znacząco zwiększających prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Okoliczności te nie wpisują się w katalog przesłanek uzasadniających udzielenie ochrony międzynarodowej w postaci nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej.
Z zawartego w materiale dowodowym opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UDSC nie wynika, aby sytuacja w Czeczenii uległa pogorszeniu w stosunku do sytuacji ocenianej już przez organ w poprzednich postępowaniach. Skarżący nie wykazał, by istniały jakiekolwiek przesłanki podważające aktualność i wiarygodność tego profesjonalnego opracowania.
W tej sytuacji Sąd uznał, że nie zostały przedstawione przez cudzoziemca ani nowe dowody, ani okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Dlatego też zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. uznał za niezasadne.
Za bezzasadny Sąd uznał również zarzut dotyczący naruszenia przez organ odwoławczy art. 1 Konwencji Genewskiej, albowiem podczas pierwszego postępowania o udzielenie ochrony organy obu instancji dogłębnie zbadały przesłanki określone w art. 13 i 15 ustawy o ochronie, dochodząc do słusznego wniosku, że stan faktyczny sprawy nie daje podstaw do objęcia cudzoziemca ochroną międzynarodową. W związku z powyższym, w sytuacji braku przedstawienia w bieżącym postępowaniu nowych okoliczności, które znacząco zwiększyłyby prawdopodobieństwo udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie było potrzeby przeprowadzenia ponownego merytorycznego badania przesłanek do jej udzielenia w kolejnym postępowaniu o ochronę.
W związku z powyższym Sąd uznał, że stwierdzenie niedopuszczalności wniosku na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie było prawidłowe.
Skarżący wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie tj.: art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2018 r. poz. 1109 ze zm., dalej: ustawa o udzielaniu ochrony) i uznanie, że w sprawie nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco i zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej, w sytuacji gdy i przeprowadzone czynności oraz materiał dowodowy wskazują, że takie okoliczności zaistniały.
Natomiast naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy skarżący kasacyjnie upatruje w naruszeniu: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez Radę do Spraw Uchodźców przepisów:
─ art. 44 ust 1 w zw. z art. 44 ust 2 ustawy o udzielaniu cudzoziemcom ochrony poprzez odstąpienie od przesłuchania skarżącego kasacyjnie pomimo wystąpienia nowych istotnych okoliczności faktycznych wskazanych we wniosku skarżącego kasacyjnie z dnia 4 września 2019 roku;
─ art. 7, art. 77 § 1 K.p.a. oraz art. 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, tj. nieprzesłuchanie skarżącego kasacyjnie powołującego się na nowe okoliczności znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej, co skutkowało błędnym uznaniem wniosku za niedopuszczalny, jak również arbitralne stwierdzenie o przyczynach okoliczności występowania u skarżącego kasacyjnie schorzenia [...] wg. klasyfikacji [...] ([...]), które jak wskazywał skarżący stanowią następstwo prześladowania skarżącego kasacyjnie w kraju pochodzenia, pomimo braku podstaw wywiedzenia takiej oceny w zebranym materiale dowodowym;
─ art. 84 § 1 K.p.a. w zw. art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a. poprzez jego nie zastosowanie oraz nie powołanie biegłego odpowiedniej specjalizacji celem ustalenia przyczyn pochodzenia schorzenia [...] wg. klasyfikacji [...] ([...]) i arbitralne przyjęcie przez organ II instancji, iż żaden lekarz nie jest władny stwierdzić jednoznacznie przyczyn zdiagnozowanego schorzenia i może się opierać na deklaracjach cudzoziemca, gdy takie kategoryczne stwierdzenie wymaga wiadomości specjalnych biegłego o odpowiednich kwalifikacjach, nie zaś poprzez jednostronną deklarację organu, co jednocześnie stanowi naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej;
─ art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego i arbitralne przyjęcie, że zgromadzony w sprawię materiał dowodowy jest wystarczający do uznania, że w odniesieniu do skarżącego kasacyjnie nie istnieje prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej, co skutkowało błędnym uznaniem wniosku za niedopuszczalny.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego przedstawił argumentację mającą, w jego ocenie, potwierdzać zasadność podniesionych zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnymi jej podstawami, określonymi w art. 174 P.p.s.a. Nadto, zgodnie z treścią art. 184 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddala skargę kasacyjną, jeżeli zaskarżone orzeczenie mimo błędnego uzasadnienia odpowiada prawu.
Wobec faktu, że skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, a pozostałe strony w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im odpisu skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 182 § 2 i § 3 P.p.s.a., skargę kasacyjną rozpoznał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z treścią art. 193 P.p.s.a., zdanie drugie, uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego oddalającego skargę kasacyjną ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna wniesiona przez B. I. nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W pierwszej kolejności należy ocenić zasadność zarzutów naruszenia przez Sąd przepisów postępowania bowiem wadliwość procedowania, która miała wpływ na wynik sprawy determinuje ustalony w sprawie stan faktyczny, a ten z kolei jest podstawą zastosowania przepisów prawa materialnego. Przy wadliwym procesowo ustaleniu stanu faktycznego sprawy nie jest możliwa ocena zastosowania przepisów prawa materialnego.
W ocenie NSA, Sąd I instancji słusznie nie dostrzegł podstaw do zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. bowiem organy nie naruszyły art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1666 z późn. zm., dalej: ustawa o udzielaniu ochrony), który stanowi, że organ prowadzący postępowanie w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej przesłuchuje wnioskodawcę w celu wyjaśnienia okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym umożliwia mu złożenie dodatkowych wyjaśnień dotyczących niespójności lub sprzeczności w jego oświadczeniach. Przepis powyższy ma zastosowanie w postępowaniu w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej a zatem zawarty w nim obowiązek przesłuchania wnioskodawcy należy uznać za ograniczony jeśli prowadzone przez organy postępowanie z istoty swej nie zmierza do merytorycznej oceny wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, lecz sprowadza się wyłącznie do jego oceny wstępnej z art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu ochrony tj. czy został złożony kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej i nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe dowody ani okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
Wyjaśnić należy, że postępowanie dotyczące uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny zawiera w sobie 2 etapy. Po pierwsze organ ustala czy został złożony kolejny wniosek o udzielenie ochrony oraz czy podniesione tam okoliczności faktyczne lub prawne lub dowody są tego rodzaju, że znacząco zwiększają prawdopodobieństwo udzielenia tej ochrony. Następuje tu ocena wstępna wniosku, która ma ustrzec organ przed kolejnym rozpatrywaniem sprawy osadzonej w tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych, która została już ostatecznie zakończona wydaniem decyzji o odmowie udzielenia ochrony międzynarodowej. Odpowiada to zasadzie trwałości decyzji z art. 16 K.p.a. Organ wówczas nie przeprowadza pełnego postępowania wyjaśniającego, w tym nie dokonuje dodatkowego przesłuchania wnioskodawcy bowiem dla oceny czy kolejny jego wniosek opiera się na okolicznościach faktycznych lub prawnych lub dowodach nie zwiększających znacząco prawdopodobieństwa udzielenia mu ochrony międzynarodowej nie jest konieczne ponowne przesłuchanie wnioskującego. Obowiązek przesłuchania wnioskodawcy przez organy pojawia się wówczas gdy organ uzna, że przywołane w kolejnym wniosku okoliczności lub dowody są tego rodzaju, że znacząco zwiększają prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
Mając powyższe na uwadze Sąd I instancji słusznie nie dostrzegł w postępowaniu organów naruszenia art. 44 ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony bowiem Rada do Spraw Uchodźców oceniając kolejny wniosek skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej jemu i członkom jego rodziny z 4 września 2019 r. słusznie uznała, że podniesione w tym wniosku okoliczności i wskazane w nim dowody nie zwiększają znacząco prawdopodobieństwa wystąpienia przesłanek udzielenia którejś z form ochrony międzynarodowej. Nadal głównym powodem ubiegania się o ochronę była obawa przed powrotem do Czeczenii ze względu na zagrożenie prześladowaniem w związku z zaistniałym pod koniec września 2016 r. zatrzymaniem skarżącego przez nieznanych sprawców, jego przetrzymywaniem, pobiciem i z odniesionymi wówczas obrażeniami. Obecnie jako nowy pojawia się wątek, który miałby uzasadniać jego zatrzymanie tj. próba wmanewrowania skarżącego w zabójstwo I. U.. Jednak uargumentowanie powodu zatrzymania jest sprzeczne z tym, który cudzoziemiec wskazywał poprzednio. Wcześniej powodem zatrzymania miało być nakłonienie go do współpracy i donoszenia na członków organizacji podziemnych, do których miał należeć cudzoziemiec. Wobec tego jedno i to samo zdarzenie miało dwa różne powody. Podważa to wiarygodność jego zeznań gdyż za każdym razem wskazuje na bardziej dramatyczne okoliczności zapewne licząc na pozytywne załatwienie jego sprawy. NSA podziela stanowisko Sadu I instancji, że przytoczone przez skarżącego okoliczności, takie jak zły stan zdrowia, bądź próba wrobienia go w morderstwo I. U., chociaż nowe, stanowiły przejaw eskalacji zeznań cudzoziemca. Niewątpliwie uzasadnia to twierdzenie, że skarżący dopuszcza się manipulacji faktami w celu skonstruowania takiej wersji wydarzeń, która zyska przychylność organów rozpatrujących wniosek.
Potwierdzenie stosowną dokumentacją medyczną - zaświadczenie psychologa stwierdzające jednostkę chorobową [...] wg. klasyfikacji [...] ([...]) problemów zdrowotnych skarżącego nie stanowi okoliczności znacząco zwiększającej prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Nawet przyjmując, że [...] wynika z doświadczonej traumy będącej wynikiem zatrzymania i pobicia, to samo to zdarzenie nie stanowi okoliczności którą można odnaleźć w katalog przesłanek uzasadniających udzielenie ochrony międzynarodowej w postaci nadania statusu uchodźcy lub udzielenia ochrony uzupełniającej. Organy administracji już w podczas pierwszego postępowania o nadanie statusu uchodźcy oceniły owe zatrzymanie w kategoriach uzasadnionej obawy przed prześladowaniem i uznały, że w istocie nie doszło do prześladowania o jakim mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony.
Również obiektywnie oceniając panującą w Czeczenii sytuację w chwili składania kolejnego wniosku o ochronę międzynarodową nie wystąpiły tam takie zmiany, które uzasadniałyby nadanie statusu uchodźcy czy udzielenie ochrony uzupełniającej. Potwierdzeniem tego jest materiał dowodowy w postaci opracowania Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia UDSC. Analiza opracowania nie daje podstaw do twierdzeń, że sytuacja w Czeczenii uległa pogorszeniu w stosunku do sytuacji panującej tam gdy organ prowadził pierwsze postępowanie o udzielenie ochrony międzynarodowej. W kolejnym wniosku skarżący nie wykazał, by zaistniały jakiekolwiek okoliczności podważające aktualność i wiarygodność tego specjalistycznego opracowania.
W tym stanie sprawy dodatkowe przesłuchanie skarżącego nie było konieczne skoro okoliczności, które miały świadczyć o zagrożeniu prześladowaniem w kraju pochodzenia nie uległy zasadniczej zmianie w stosunku do tych wcześniej powołanych i ocenionych w sprawie z pierwszego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej.
Faktem jest, że ówczesne brzmienie art. 44 ust. 1 ustawy o ochronie nie wskazywało wprost podstawy do odstąpienia od dodatkowego przesłuchania wnioskodawcy w postępowaniu o uznanie wniosku za niedopuszczalny na podstawie z art. 38 ust. 2 pkt 3 tej ustawy ale o prawidłowości takiej jego wykładni może przemawiać fakt, że w obecnie obowiązującym stanie prawnym (od 15 kwietnia 2022 r. zmieniony przez art. 10 pkt 1 ustawy z dnia 8 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2022.830)) ten przepis uzyskał nową treść, która precyzuje kiedy organ ma obowiązek przesłuchiwać wnioskodawcę w postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej. Dodano w nim zastrzeżenie, że obowiązek ten nie występuje jeżeli zachodzi okoliczność, o której mowa w art. 38 ust. 2 pkt 3.
W związku z powyższym należy uznać, że Sąd I instancji nie zaniechał oceny zgodności prowadzonego przez organy postępowania z zasadami prawidłowego zebrania i oceny materiału dowodowego w sprawie z art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. Organy słusznie na podstawie treści kolejnego wniosku oraz dokumentacji zakończonego postępowania o odmowie nadania statusu uchodźcy doszły do konstatacji, że okoliczności przywołane w kolejnym wniosku są tego rodzaju, że nie zwiększają istotnie prawdopodobieństwa udzielenia ochrony międzynarodowej. Inny niż dotychczas wskazywany powód zatrzymania i pobicia oraz stwierdzenie zaświadczeniem lekarskim objawów stresu pourazowego, nawet uznając że ma ono związek z zaistniałym zatrzymaniem, czego jednak zaświadczenie nie potwierdza, nie dowodzą wystąpienia prześladowania o jakim mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o udzielaniu ochrony czy wystąpienia dla skarżącego zagrożeń o jakich mowa w art. 15 tej ustawy.
W ocenie NSA, wystąpienie przez organy o opinię biegłego w związku z przedłożonym przez skarżącego zaświadczeniem od psychologa nie było konieczne dla rozpatrzenia sprawy w kontekście art. 38 ust. 2 pkt 2 ustawy o udzielaniu ochrony. Przesłanką udzielenia ochrony międzynarodowej, o której mowa w art. 13 ust. 1 i art. 15 ww. ustawy jest uzasadniona obawa przed prześladowaniem z powodów tam wskazanych oraz zagrożenie okolicznościami z art. 15 w razie powrotu do kraju pochodzenia. Stan psychiczny wskazujący na [...] jest jedynie potwierdzeniem subiektywnego przeświadczenia chorego o grożącym mu prześladowaniu. To jednak nie wystarcza by zastosować ochronę międzynarodową bowiem przesłanka prześladowania ma być uzasadniona okolicznościami - zobiektywizowana. Tego wymogu nie spełnia nawet silne przeświadczenie strony o grożącym jej zagrożeniu, zatem opinia psychologa potwierdzająca stan obawy przed prześladowaniem nie przesądza o konieczności objęcia badanego ochroną międzynarodową. Wobec tego brak przeprowadzenia opinii biegłego nas okoliczność źródła [...] skarżącego nie miała wpływu na rozstrzygnięcie sprawy i nie doszło do naruszenia przez organy art. 84 § 1 K.p.a. w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 8 K.p.a.
Zgromadzony materiał dowodowy uzasadniał stwierdzenie, że skarżący w kolejnym wniosku o udzielenie ochrony nie przedstawił okoliczności znacząco zwiększających prawdopodobieństwo udzielenia mu ochrony międzynarodowej.
W związku z powyższym chybiony jest zarzut naruszenia art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o udzielaniu ochrony bowiem zgromadzony prawidłowo materiał dowodowy uzasadniał przyjęcie, że skarżący nie wykazał zaistnienia okoliczności, które zwiększałyby prawdopodobieństwo udzielenia mu ochrony międzynarodowej.
Z uwagi na fakt, że Sąd I instancji prawidłowo uznał, że nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego ani przepisów procesowych przez organy nie było tym samym podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Skargę należało oddalić gdyż zaskarżona decyzja merytorycznie i procesowo odpowiadała prawu.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.