II OSK 907/06
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA, uznając, że spółka przejmująca nie może powoływać się na poprzednika prawnego jako 'inny podmiot' w celu zwolnienia z obowiązku rekultywacji zanieczyszczonej ziemi.
Sprawa dotyczyła obowiązku rekultywacji zanieczyszczonej ziemi przez spółkę P. S.A., która powstała w wyniku połączenia ze spółką C. S.A. Organy administracji i WSA uznały, że P. S.A. jako następca prawny C. S.A. nie może być traktowana jako 'inny podmiot' w rozumieniu art. 12 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska, co wyłączało możliwość zwolnienia z obowiązku rekultywacji. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że spółka przejmująca nie może powoływać się na poprzednika prawnego jako 'inny podmiot', a obowiązek rekultywacji obciąża ją w związku z sukcesją uniwersalną.
Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła interpretacji art. 12 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska. Przepis ten stanowił, że władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie spowodowane przez inny podmiot, był obowiązany do zgłoszenia tego faktu staroście do dnia 30 czerwca 2004 r., co zwalniało go z obowiązku rekultywacji. Spółka P. S.A. powstała w wyniku połączenia ze spółką C. S.A. (która została wykreślona z rejestru) i zgłosiła zanieczyszczenie ziemi, powołując się na to, że sprawcą był poprzedni podmiot. Organy administracji i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uznały, że P. S.A., jako następca prawny C. S.A. na mocy sukcesji uniwersalnej, nie może być traktowana jako 'inny podmiot' w rozumieniu art. 12 ustawy, co oznaczało, że obowiązek rekultywacji spoczywał na P. S.A. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, podzielając stanowisko skargi kasacyjnej. Sąd podkreślił, że przepis art. 12 ma charakter międzyczasowy i dotyczy sytuacji, gdy zanieczyszczenie zostało spowodowane przez podmiot inny niż władający w dniu wejścia w życie ustawy, przy czym delikt musiał zostać popełniony po objęciu nieruchomości we władanie przez obecnego władającego. NSA stwierdził, że poprzednik prawny władającego nie może być uznany za 'inny podmiot' w rozumieniu tego przepisu, a sukcesja uniwersalna nie wyłącza obowiązku rekultywacji nałożonego na spółkę przejmującą. Władający powierzchnią ziemi nabywając zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek rekultywacji, a ewentualne spory dotyczące kosztów mogą być rozstrzygane w płaszczyźnie cywilnoprawnej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, spółka przejmująca nie może być uznana za 'inny podmiot' w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska, jeśli zanieczyszczenie zostało spowodowane przez jej poprzednika prawnego.
Uzasadnienie
NSA uznał, że przepis art. 12 ma charakter międzyczasowy i dotyczy sytuacji, gdy zanieczyszczenie nastąpiło przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i zostało spowodowane przez podmiot inny niż władający w dniu wejścia w życie ustawy. Podkreślono, że delikt musiał zostać popełniony po objęciu nieruchomości we władanie przez obecnego władającego, co wyklucza uznanie poprzednika prawnego za 'inny podmiot'. Sukcesja uniwersalna nie wyłącza obowiązku rekultywacji nałożonego na spółkę przejmującą.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (13)
Główne
ustawa o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska art. 12 § 1 i 4
Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw
Władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło zanieczyszczenie spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu staroście do dnia 30 czerwca 2004 r., co zwalnia go z obowiązku rekultywacji. Spółka przejmująca nie może być uznana za 'inny podmiot' w rozumieniu tego przepisu.
Pomocnicze
ustawa Prawo ochrony środowiska art. 102 § 1
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska
Władający powierzchnią ziemi jest obowiązany do rekultywacji zanieczyszczonej gleby lub ziemi, chyba że wykaże, iż zanieczyszczenie spowodował inny podmiot po dniu objęcia władania.
Prawo ochrony środowiska art. 3 § 44
Ustawa z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska
Definicja władającego powierzchnią ziemi.
k.h. art. 465 § 3
Kodeks handlowy
Przepis dotyczący sukcesji uniwersalnej przy połączeniu spółek.
k.p.a. art. 104
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 174 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 183 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 185
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 203 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
NSA uznał, że spółka przejmująca nie może być traktowana jako 'inny podmiot' w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska, jeśli zanieczyszczenie spowodował poprzednik prawny. NSA podkreślił, że przepis art. 12 ma charakter międzyczasowy i dotyczy sytuacji, gdy zanieczyszczenie nastąpiło przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i zostało spowodowane przez podmiot inny niż władający w dniu wejścia w życie ustawy, przy czym delikt musiał zostać popełniony po objęciu nieruchomości we władanie przez obecnego władającego.
Odrzucone argumenty
Stanowisko WSA, że sukcesja uniwersalna wyłącza możliwość zastosowania art. 12 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska w stosunku do następcy. Argumentacja organów administracji i WSA, że spółka przejmująca P. S.A. nie może być uznana za 'inny podmiot' w rozumieniu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej Prawo ochrony środowiska, ponieważ jest następcą prawnym spółki C. S.A.
Godne uwagi sformułowania
następstwo prawne nie ma znaczenia dla możliwości zastosowania art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska w stosunku do następcy. literalne brzmienie tego przepisu uprawnia do możliwości skorzystania z niego przez wszystkich 'władających' powierzchnią w dniu wejścia w życie ustawy i brak jest podstaw by z grona 'władających' wyłączyć następców prawnych art. 12 omawianej ustawy dotyczy przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy innym podmiotem, z czego wypływa wniosek, że delict powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony wówczas, gdy władający objął we władanie daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania za inny podmiot w rozumieniu tego uregulowania poprzednika prawnego władającego.
Skład orzekający
Maria Rzążewska
przewodniczący
Henryk Ożóg
sprawozdawca
Bożena Walentynowicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'inny podmiot' w kontekście sukcesji prawnej spółek na gruncie przepisów o ochronie środowiska, obowiązek rekultywacji zanieczyszczonej ziemi przez spółkę przejmującą."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przepisami przejściowymi ustawy Prawo ochrony środowiska i połączeniami spółek według przepisów Kodeksu handlowego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia odpowiedzialności za zanieczyszczenia środowiska w kontekście restrukturyzacji spółek, co ma znaczenie praktyczne dla wielu przedsiębiorców.
“Spółka przejmująca a obowiązek rekultywacji: Kto odpowiada za zanieczyszczenia poprzednika?”
Sektor
ochrona środowiska
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 907/06 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2007-06-29 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2006-06-19 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Bożena Walentynowicz Henryk Ożóg /sprawozdawca/ Maria Rzążewska /przewodniczący/ Symbol z opisem 6136 Ochrona przyrody Hasła tematyczne Ochrona środowiska Sygn. powiązane II SA/Go 909/05 - Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 2006-03-08 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny Powołane przepisy Dz.U. 2001 nr 100 poz 1085 art. 12 ust. 1 i 4 Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy - Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Rzążewska Sędzia NSA Henryk Ożóg /spr./ Sędzia NSA Bożena Walentynowicz Protokolant Anna Jusińska po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2007r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Go 909/05 w sprawie ze skargi P. S. A z siedzibą w P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia [...] września 2005 r., nr [...] w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia zanieczyszczenia ziemi 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim, 2. zasądza od P. S. A z siedzibą w P. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...], Starosta Powiatu Ż. działając na podstawie art. 12 ust. 4 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska, ustawy o odpadach oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2001r. Nr 100, poz. 1085 ze zm. dalej ustawa o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska.), art. 110 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2001 r. Nr 62, poz. 627 ze zm.; dalej ustawa Prawo ochrony środowiska) oraz art. 104 kpa odmówił przyjęcia zgłoszenia P. S.A. do rejestru zawierającego informacje o terenach, na których stwierdzono przekroczenie standardów jakości gleby, zanieczyszczenia powierzchni ziemi na nieruchomościach położonych w miejscowości L. Stacja Paliw nr 591 i nr 1115. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, ze w dniu 2 lipca 2004 r. wpłynął do Starosty Powiatu w Ż. wniosek w sprawie zgłoszenia zanieczyszczenia powierzchni ziemi. Wnioskodawca stwierdził, że zanieczyszczenie gruntu na terenie Stacji Paliw nr 591 i nr 1115, położonych w miejscowości L., spowodowane zostało przez inny podmiot tj. C. S.A, spółkę wykreśloną z rejestru handlowego z dniem 7 września 1999 r. Zatem w sprawie decydujące znaczenie ma ustalenie czy P. S.A. jest innym podmiotem niż C. S.A., czy też jest jego następcą prawnym. Zgodnie z opinią Departamentu Prawnego w Ministerstwie Skarbu Państwa dotyczącą następstwa prawnego P. S.A. po C. S.A. "przejście praw i obowiązków spółki przejętej na spółkę przejmującą stanowi sukcesję uniwersalną obejmującą wszystkie prawa i obowiązki podmiotu przejętego, co oznacza, iż w wyniku połączenia spółek P. S.A. stał się następcą prawnym C. S.A." Zatem zanieczyszczenie gruntu na terenie Stacji Paliw nr 591 i nr 1115, położonych w L. nie było spowodowane przez inny podmiot. W związku z tym obowiązek rekultywacji spoczywa na P. S.A. z siedzibą w P. P. odwołał się od powyższej decyzji w części dotyczącej rozstrzygnięcia zgłoszenia zanieczyszczenia nieruchomości położonej w miejscowości L. Stacja Paliw nr 591 przez błędne ustalenie organu I instancji nie spełnienia w tym zakresie przesłanek określonych w art. 12 ust. 4 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska oraz przyjęcie następstwa prawnego podmiotu zgłaszającego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. decyzją z dnia [...] września 2005 r. NR [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu wskazano, że prawidłowe są ustalenia, że zanieczyszczenie nieruchomości nie nastąpiło przez inny podmiot. W tej sytuacji okoliczność załączenia w sprawie wyników badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Wyników tych nie załączono do działki nr 1115. W ocenie organu nie ma również znaczenia ustalenie spełnienia przesłanki zachowania ustawowego terminu zgłoszenia przez władającego powierzchnią ziemi. Nieudokumentowanie faktu zanieczyszczenia gruntów przez inny podmiot jest okolicznością przesądzającą i warunkującą odrzucenie zgłoszenia przez władającego powierzchnią nieruchomości. Skargę na tę decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim P. S.A. Zarzucono w niej naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 12 ust. 1 ustawy o wprowadzeniu ustawy Prawo ochrony środowiska przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że spółka przejmująca nie jest "innym podmiotem" niż spółka przejęta w rozumieniu tego przepisu i w rezultacie naruszenie art. 12 ust. 4 tej ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. W ocenie skarżącego w związku z tym, że spółka przejmująca jest innym podmiotem niż spółka przejęta – sukcesja generalna przewidziana przepisami Kodeksu handlowego nie wyklucza korzystania z możliwości stworzonej przez przepis art. 12 powołanej ustawy. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II SA/Go 909/05 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. W jego uzasadnieniu wskazano, że w niniejszej sprawie spór dotyczy tego, czy zanieczyszczenie działki nr 591 zostało dokonane przez inny podmiot w rozumieniu art. 12 ust 1 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska, zgodnie z którym władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed jej wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004 r. Z wypisu z Krajowego Rejestru Sądowego Nr 00000288860 wynika, że P. S.A. powstała w wyniku połączenia spółki M. i X. S.A. w Płocku (spółka przejmująca) ze spółką C. S.A. w Warszawie (spółka przejęta). Połączenie nastąpiło w dniu 19 maja 1999 r. uchwałą nr 8/99 Zwyczajnego Walnego Zgromadzenia. Tego samego dnia podjęto również uchwałę o zmianie nazwy firmy na P. Spółka Akcyjna. Organ I instancji jak i organ odwoławczy uznały, że wskutek połączenia spółek na spółkę przejmującą przeszły wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej, tak więc nie można przyjąć, że zanieczyszczenie spowodował inny podmiot. Sąd nie podzielił tego stanowiska. Sukcesja określona w art. 465 § 3 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 r. – Kodeks handlowy (Dz. U. z 1934 r. NR 57, poz. 502 ze zm.; dalej Kodeks handlowy) w sferze publicznoprawnej musi bowiem wynikać wprost z przepisów prawa publicznego regulującego prawa i obowiązki danego typu. W tym stanie rzeczy niezwykle istotne jest, aby ustalić w możliwie szeroki i zarazem precyzyjny sposób uregulowania dotyczące następstwa prawnego w zakresie praw i obowiązków wynikających z aktów administracyjnych, czy też szerzej prawa administracyjnego (publicznego). Konstrukcja art. 12 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska, określająca warunki jakie musi spełniać zgłaszający aby skorzystać z dobrodziejstwa tej ustawy i uwolnić się od ciążącego na nim jako władającym powierzchnią ziemi, przewidzianego art. 102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska obowiązku rekultywacji zanieczyszczonej gleby jest unormowaniem szczególnym w odniesieniu do przepisów z których wynika zasada sukcesji uniwersalnej. Następstwo prawne nie ma znaczenia dla możliwości zastosowania art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska w stosunku do następcy. Dokonanie zgłoszenia, o którym mowa w tym przepisie ma na celu umożliwienie uwolnienia się od odpowiedzialności za zanieczyszczenie ziemi lub gleby i związany z tym obowiązek przeprowadzenia rekultywacji przez podmiot, który przejął władanie obszarem ziemi zanieczyszczonej przez poprzednio władającego. W przypadku przyjęcia stanowiska organów administracji, że sukcesja generalna wyłącza możliwość stosowania art. 12 powołanej wyżej ustawy, czyniłoby ten przepis w wielu przypadkach martwym. Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że literalne brzmienie tego przepisu uprawnia do możliwości skorzystania z niego przez wszystkich "władających" powierzchnią w dniu wejścia w życie ustawy i brak jest podstaw by z grona "władających" wyłączyć następców prawnych, jeżeli spełnione zostaną pozostałe przesłanki ustawowe a przeprowadzone postępowanie umożliwi ustalenie, że zanieczyszczenie spowodował rzeczywiście podmiot poprzednio władający nieruchomością. Organ I instancji odrzucając zgłoszenie nie odniósł się do tego, czy skarżący wypełnił wszystkie przesłanki, o których mowa w omawianym przepisie. Te kwestie powinny być wyjaśnione i ocenione przy ponownym rozpoznaniu sprawy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art., 145 § 1 pkt 1 lit "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. NR 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.), orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono w myśl art. 200 tej ustawy. W skardze kasacyjnej od tego wyroku pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a zarzucono w niej naruszenie prawa materialnego tj. art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że w stanie faktycznym sprawy P. S.A. powstały w dniu 19 maja 1999 r. w wyniku połączenia spółki M. i X. Spółka Akcyjna w P. (spółka przejmująca) ze spółką C. Spółka Akcyjna w W. (spółka przejęta) jako następca prawny nie podlega wyłączeniu z grona władających powierzchnią ziemi, na której przed wejściem w życie ustawy nastąpiło zanieczyszczenie gleby lub ziemi przez inny podmiot przy spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych. W jej uzasadnieniu wskazano, że w przypadku łączenia spółek mamy do czynienia z dwoma osobami prawnymi będącymi odrębnymi podmiotami prawa- spółką przejmującą i spółką przejmowaną. W przypadku połączenia spółka przejmowana jest wykreślana z rejestru z chwilą wpisu do rejestru- art. 465 § 2 kh; traci swój byt prawny jako osoba prawna. Spółka przejmująca natomiast z mocy prawa wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej jako odrębny podmiot prawny. Rozpatrując pod tym kątem prawnym sprawę należałoby zgodzić się z poglądem, że jest innym podmiotem. Połączenie jednakże spółek w myśl ówcześnie obowiązujących przepisów kodeksu handlowego spowodowało przeniesienie całego majątku (praw i obowiązków), w tym przeniesienie własności nieruchomości. Ustawodawca w przepisie art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska posługuje się pojęciem "inny podmiot" bez wyjaśnienia znaczenia takiego zapisu. Trudno zgodzić się z twierdzeniem Sądu, iż literalne brzmienie tego przepisu uprawnia do możliwości skorzystania z niego przez wszystkich "władających" powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy i brak jest podstaw by z grona "władających" wyłączyć następców prawnych, jeżeli spełnione zostaną pozostałe przesłanki ustawowe, a przeprowadzone postępowanie umożliwi ustalenie, że zanieczyszczenie spowodował rzeczywiście podmiot poprzednio władający nieruchomością. Przyjęcie przez sąd literalnego brzmienia przepisu bez uwzględnienia następstwa prawnego (sukcesji generalnej) skutkuje, iż zgłoszenie faktu zanieczyszczenia gleby właściwemu staroście przez P. S.A. do dnia 30 czerwca 2004 r. z dopełnieniem innych zakreślonych ustawą wymogów jako władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy czyli 1 października 2001 r.; pozwala na zwolnienie z obowiązku rekultywacji przez wykazanie jak w przedmiotowym przypadku, że nabyty przez niego we władanie grunt był już wcześniej zanieczyszczony przez inny podmiot. W rozpatrywanej sprawie przez C. S.A. w W. – podmiot wykreślony z rejestru, aktualnie nie istniejący i funkcjonujący jako osoba prawna mogąca być podmiotem praw i obowiązków. Takie stanowisko jest sprzeczne z art. 102 ust. i 4 pkt 2 ustawy Prawo ochrony środowiska. Wskazanie bowiem przez władającego powierzchnią ziemi zanieczyszczenia gleby lub ziemi przez inny podmiot skutkuje nałożeniem obowiązku jego rekultywacji na ten wskazany podmiot – podmiot jak w przedmiotowej sprawie nie istniejący. Tym samym zostaje wyłączona również możliwość przy dokonaniu rekultywacji przez starostę (art. 101 ust. 4 powyższej ustawy) wszczęcia postępowania egzekucyjnego dotyczącego obowiązku rekultywacji na określony podmiot. Powołane przepisy prawa materialnego korespondują ze sobą, co uzasadnia wniosek, ze sukcesja uniwersalna wyłącza możliwość stosowania art. 12. Stanowisko wyrażone w zaskarżonym wyroku ze wskazaniem, że przepis ten byłby przepisem martwym przy przyjęciu innej interpretacji niż jego literalne brzmienie jest nieuzasadnione, ponieważ wniosek taki można wywieść właśnie z sytuacji odwrotnej. Zdaniem Kolegium przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska wskazują, iż następstwo prawne przy sukcesji uniwersalnej wyłącza możliwość stosowania do podmiotu władającego powierzchnią ziemi art. 12 ust. 1. W świetle powyższego stanowisko Sądu w oparciu o literalne brzmienie wyżej wymienionego art. 12, iż P. jest "innym podmiotem" i mocą tego artykułu nie przejął obowiązków w sferze publicznoprawnej, bowiem następstwo prawne nie ma znaczenia, wydaje się być nieuzasadnione. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do przepisu art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Nieważność postępowania została określona w art. 183 § 2 p.p.s.a., ale żadna z jej postaci, w tym przepisie wyszczególnionych, tu nie występuje. Skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) lub na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). W skardze kasacyjnej, wniesionej w tej sprawie, zarzucono naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisu art. 12 ust. 1 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska polegającą na przyjęciu, iż następca prawny nie podlega wyłączeniu z grona władających powierzchnią ziemi, na której przed wejściem w życie ustawy nastąpiło zanieczyszczenie gleby lub ziemi przez inny podmiot przy spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych. W myśl art. 12 ust. 1 powołanej ustawy władający powierzchnią ziemi w dniu wejścia w życie ustawy, na której przed wejściem w życie nastąpiło odpowiednio zanieczyszczenie ziemi lub gleby albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu spowodowane przez inny podmiot, jest obowiązany do zgłoszenia tego faktu właściwemu staroście w terminie do dnia 30 czerwca 2004r..; w tym przypadku przepisów art. 102 ust. 1 -3 Prawa ochrony środowiska nie stosuje się. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu do zgłoszenia należy dołączyć odpowiednio wyniki badań potwierdzających fakt zanieczyszczenia ziemi lub gleby lub dokumentację potwierdzającą niekorzystne przekształcenie ukształtowania terenu oraz opis okoliczności wskazujących, iż sprawcą tych zdarzeń był inny podmiot. Starosta może odrzucić, w drodze decyzji, zgłoszenie w ciągu roku od jego dokonania jeżeli nie są spełnione warunki ustawy, ostateczna decyzja w przedmiocie odrzucenia zgłoszenia powoduje, iż nie wywołuje ono skutków prawnych, o których mowa w ust. 1. Stosownie do art. 102 ust. 1 ustawy Prawo ochrony środowiska władający powierzchnią ziemi, na której występuje zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, jest obowiązany, z zastrzeżeniem ust. 2 -5, do przeprowadzenia ich rekultywacji. Jeżeli władający powierzchnią ziemi wykaże, iż zanieczyszczenie gleby lub ziemi albo niekorzystne przekształcenie naturalnego ukształtowania terenu, dokonane po dniu objęcia przez niego władania spowodował inny wskazany podmiot, to obowiązek rekultywacji spoczywa na tym innym podmiocie (ust. 2 ). W ujęciu ustawy Prawo ochrony środowiska, odpowiedzialność za zanieczyszczenie powierzchni ziemi i wiążący się z tym obowiązek rekultywacji spoczywa na władającym powierzchnią ziemi, którym stosownie do art. 3 pkt 44 tej ustawy jest właściciel nieruchomości lub inny podmiot władający gruntem, ujawniony w ewidencji gruntów i budynków na podstawie ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne. Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 12 ustawy wprowadzającej ustawę Prawo ochrony środowiska zasługuje na uwzględnienie. W kwestii tej wypowiedział się już Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 27 lipca 2006 r. sygn. akt II OSK 987/05, którego stanowisko Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela. W wyroku tym stwierdzono, iż art. 12 omawianej ustawy dotyczy przypadków, w których zanieczyszczenie powierzchni ziemi nastąpiło przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i zostało spowodowane przez osobę będącą względem władającego w dniu wejścia w życie tej ustawy innym podmiotem, z czego wypływa wniosek, że delict powodujący zanieczyszczenie musiał zostać popełniony wówczas, gdy władający objął we władanie daną nieruchomość, co wyklucza możliwość uznania za inny podmiot w rozumieniu tego uregulowania poprzednika prawnego władającego. W wyroku tym podkreślono również, że przepis ten o charakterze międzyczasowym stwarzał możliwość uwolnienia się wymienionych w nim władających od dokonania rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przez inne podmioty wówczas, gdy nastąpiło to przed wejściem w życie ustawy Prawo ochrony środowiska i niewątpliwie celem ustawodawcy było stworzenie również i tym władającym ochrony w przypadku wyrządzenia szkody przez osoby trzecie na równi z przewidzianą w art. 102 ust. 2 tej ustawy. Wymieniony przepis wyklucza możliwość uwolnienia się od obowiązku rekultywacji w przypadku zanieczyszczenia ziemi przed objęciem nieruchomości we władanie, z czego wynika, że sprawstwo poprzednika prawnego władającego, nie może być poczytane jako działanie innego podmiotu. Uwolnienie się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji, dotyczy wyłącznie tych przypadków, w których zanieczyszczenie spowodował inny podmiot, ale do zdarzenia tego doszło po dniu objęcia władania. Uregulowanie to wyklucza możliwość uwolnienia się władającego powierzchnią ziemi od obowiązku rekultywacji z powołaniem się na sprawstwo osoby trzeciej jeżeli zanieczyszczenie miało miejsce przed objęciem władania. Oznacza to, że władający powierzchnią ziemi w świetle treści tego uregulowania nie może skutecznie powołać się na sprawstwo zanieczyszczenia swego poprzednika prawnego. W ujęciu tego przepisu władający powierzchnią ziemi nabywając (przejmując) określoną zanieczyszczoną nieruchomość, przejmuje obowiązek dokonania rekultywacji i na nim ciąży wykonanie tego publicznoprawnego obowiązku. Natomiast kwestią odrębną są wzajemne relacje między zbywcą i nabywcą z tytułu kosztów rekultywacji i są one zależne od treści stosunku prawnego będącego podstawą przeniesienia własności, a wszelkie spory w tej mierze mogą być rozstrzygane w płaszczyźnie stosunków cywilnoprawnych. Z tych względów nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu I instancji, że dokonanie zgłoszenia, o jakim mowa w art. 12 ust. 1 i ust. 2 ma na celu uwolnienie się od odpowiedzialności za zanieczyszczenie ziemi lub gleby przez podmiot, który przejął władanie obszarem ziemi zanieczyszczonej przez poprzednika władającego. Bezzasadne jest także twierdzenie Sądu I instancji, iż przepis art. 12 wyłącza zasadę sukcesji uniwersalnej. Z orzecznictwa sądowego wynika bowiem, iż pojęcie inny podmiot zastosowane w art. 12 ust. 1 ustawy dotyczy podmiotu innego niż sukcesor praw i obowiązków podmiotu, który był rzeczywistym sprawcą zanieczyszczenia (por. wyroki WSA w Warszawie z dnia 11 stycznia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 1607/05 LEX nr 196342 i z dnia 19 grudnia 2005 r. IV SA/Wa 1600/05 LEX nr 189795). Zatem obowiązek rekultywacji, o którym mowa w art. 102 ustawy Prawo ochrony środowiska obciąża spółkę P. S.A. w związku z generalną sukcesją praw i obowiązków spółki przejętej - uregulowaną w art. 465 § 3 dawnego Kodeksu Handlowego, zgodnie z którym z chwilą wykreślenia spółki przejętej spółka przejmująca wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spółki przejętej. Uznając zarzut skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię za uzasadniony, na podstawie art. 185 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI