II OSK 903/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA uchylił wyrok WSA w części dotyczącej stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przez organ w kontekście przewlekłości postępowania, uznając, że przepisy ograniczające możliwość skargi na bezczynność dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z wojną.
Sprawa dotyczyła skargi obywatela Ukrainy na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę w sprawie zezwolenia na pobyt czasowy. WSA we Wrocławiu uznał przewlekłość za rażące naruszenie prawa i przyznał stronie sumę pieniężną. NSA uchylił ten wyrok w części, stwierdzając, że przepisy ograniczające możliwość skargi na bezczynność (art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy) dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko tych przybyłych w związku z wojną. Sąd uznał, że przewlekłość miała miejsce, ale nie z rażącym naruszeniem prawa, a przyznana suma pieniężna była nieuzasadniona.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 14 lutego 2024 r. stwierdził przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy obywatelowi Ukrainy, uznając to za rażące naruszenie prawa. Sąd zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 60 dni, przyznał stronie sumę pieniężną 1700 zł i zasądził zwrot kosztów. Wojewoda złożył skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisów dotyczących ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, które miały ograniczać możliwość wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości w określonym okresie. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok w części dotyczącej stwierdzenia rażącego naruszenia prawa i przyznania sumy pieniężnej. NSA przyjął, że przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, ograniczające możliwość skargi na bezczynność lub przewlekłość, mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko do tych, którzy przybyli do Polski w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie. Sąd podkreślił, że choć organ dopuścił się przewlekłości w okresie przed wejściem w życie art. 100c, to nie miało to miejsca z rażącym naruszeniem prawa, a okres ten był zbyt krótki, aby uzasadnić przyznanie sumy pieniężnej. W związku z wydaniem przez Wojewodę decyzji o zezwoleniu na pobyt czasowy i pracę po wniesieniu skargi, NSA uchylił również wyrok w części zobowiązującej organ do załatwienia sprawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Przepisy te dotyczą wszystkich cudzoziemców, niezależnie od ich obywatelstwa i powodu pobytu w Polsce.
Uzasadnienie
NSA oparł się na literalnym brzmieniu przepisów, które używają pojęcia 'cudzoziemiec' bez dalszych ograniczeń, oraz na braku wskazania w ustawie odrębnej definicji tego pojęcia na potrzeby tych przepisów. Sąd odwołał się do ugruntowanego orzecznictwa NSA w tej kwestii.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (18)
Główne
u.p.o.u. art. 100c
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepisy art. 100c i 100d dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z wojną. Zaprzestanie czynności przez organ lub opóźnienie w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą do wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości.
u.p.o.u. art. 100d
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Przepisy art. 100c i 100d dotyczą wszystkich cudzoziemców, a nie tylko obywateli Ukrainy przybyłych w związku z wojną. Zaprzestanie czynności przez organ lub opóźnienie w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą do wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności lub przewlekłości.
p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 3
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Stwierdzenie przewlekłości postępowania.
p.p.s.a. art. 149 § § 1a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie wyroku w części dotyczącej zobowiązania organu do załatwienia sprawy.
p.p.s.a. art. 149 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Możliwość orzeczenia sumy pieniężnej w przypadku stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia wyroku.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
p.p.s.a. art. 184
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi kasacyjnej.
Dz.U. 2022 poz 583 art. 100c
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Dz.U. 2022 poz 583 art. 100d
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
Pomocnicze
k.p.a. art. 37 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Definicja przewlekłości postępowania.
k.p.a. art. 12
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada szybkości postępowania.
u.o.c. art. 112a § ust. 1 i 2
Ustawa o cudzoziemcach
Termin załatwienia sprawy o zezwolenie na pobyt czasowy.
u.o.c. art. 109 § ust. 1
Ustawa o cudzoziemcach
Tryb uzyskiwania informacji o cudzoziemcu.
p.p.s.a. art. 207 § § 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Orzekanie o kosztach postępowania kasacyjnego.
Konstytucja RP art. 45 § ust. 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do sądu.
Konstytucja RP art. 77 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do naprawienia szkody.
Konstytucja RP art. 184
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Prawo do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy mają zastosowanie do wszystkich cudzoziemców, a nie tylko do tych przybyłych w związku z wojną. Przewlekłość postępowania, która miała miejsce przed wejściem w życie art. 100c, nie zawsze stanowi rażące naruszenie prawa, zwłaszcza gdy okres ten jest krótki. Przyznanie sumy pieniężnej w przypadku przewlekłości jest fakultatywne i wymaga uzasadnienia, którego w tym przypadku brak z uwagi na krótki okres przewlekłości.
Odrzucone argumenty
Argument WSA, że przepisy art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy przybyłych w związku z wojną.
Godne uwagi sformułowania
przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki przewlekłość Wojewody nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa okres zwłoki w podejmowaniu czynności przez organ przekroczył bowiem o około dwa miesiące
Skład orzekający
Grzegorz Rząsa
sprawozdawca
Marzenna Linska - Wawrzon
przewodniczący
Tomasz Bąkowski
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu podmiotowego przepisów art. 100c i 100d ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy oraz kryteriów oceny rażącego naruszenia prawa w kontekście przewlekłości postępowania."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy, ale jego wnioski dotyczące interpretacji przepisów i oceny przewlekłości mogą mieć szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii interpretacji przepisów specustawy ukraińskiej i ich wpływu na prawa cudzoziemców, co jest tematem aktualnym i budzącym zainteresowanie prawników zajmujących się prawem migracyjnym.
“Czy przepisy chroniące przed przewlekłością postępowania dotyczą tylko Ukraińców? NSA wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII OSK 903/24 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2024-10-09 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-04-29 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/ Marzenna Linska - Wawrzon /przewodniczący/ Tomasz Bąkowski Symbol z opisem 6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej 659 Hasła tematyczne Cudzoziemcy Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane III SAB/Wr 324/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2024-02-14 Skarżony organ Wojewoda Treść wyniku Uchylono zaskarżony wyrok w części i stwierdzono, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, w pozostałej części skargę kasacyjną oddalono Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 583 art. 100c, art. 100d Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie sędzia NSA Tomasz Bąkowski sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Dolnośląskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 lutego 2024 r., sygn. akt III SAB/Wr 324/23 w sprawie ze skargi O. R. na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Dolnośląskiego postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy 1. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie II i stwierdza, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę Dolnośląskiego nie miało miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 2. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie III; 3. uchyla zaskarżony wyrok w punkcie IV i w tej części oddala skargę; 4. oddala skargę kasacyjną w pozostałej części; 5. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Uzasadnienie 1. Wyrokiem z 14 lutego 2024 r., sygn. akt III SAB/Wr 324/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu (dalej: WSA we Wrocławiu) po rozpoznaniu skargi O. R. obywatela Ukrainy (dalej: cudzoziemiec, strona) na przewlekłe prowadzenie przez Wojewodę Dolnośląskiego (dalej: Wojewoda, organ, skarżący kasacyjnie) postępowania w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy: stwierdził, że Wojewoda przewlekle prowadził postępowanie (pkt I), które miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt II); zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 60 dni od otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy (pkt III); przyznał stronie skarżącej sumę pieniężną w kwocie 1700 zł (pkt IV); zasądził zwrot kosztów postępowania (pkt V). 2. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. 2.1. Wnioskiem z 8 lutego 2022 r. cudzoziemiec wystąpił o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Pismem z 9 listopada 2022 r. strona uzupełniła dokumenty. Wobec braku aktywności organu cudzoziemiec złożył ponaglenie z 24 lutego 2023 r. Następnie, pismem z 31 maca 2023 r. skarżący uzupełnił wniosek. Strona wniosła skargę z 25 lipca 2023 r. na przewlekłość Wojewody. Organ, 9 sierpnia 2023 r. zwrócił się w trybie art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519 ze zm.; dalej: "ustawa o cudzoziemcach" lub "u.o.c.") do odpowiednich służb o informacje o cudzoziemcu. W dniu 30 października 2023 r. Wojewoda udzielił wnioskodawcy zezwolenia na pobyt czasowy i pracę (k. 22 akt sądowych). 2.2. Wskazanym na wstępie wyrokiem z 14 lutego 2024 r., WSA we Wrocławiu stwierdził, że skarga jest uzasadniona. W pierwszej kolejności sąd pierwszej instancji wyjaśnił pojęcie przewlekłości (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.), przypominał ogólne zasady postępowania administracyjnego i regulacje dotyczące terminów zakreślanych organom do załatwienia sprawy. Wskazano, że decyzję w sprawie udzielenia cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy wydaje się w terminie 60 dni (art. 112a ust. 1 i 2 u.o.c.). W ocenie sądu pierwszej instancji art. 112a u.o.c. nie wyłącza zastosowania ogólnych regulacji kodeksowych w szczególności zasady szybkości postępowania (art. 12 § 1 i 2 k.p.a.). Na podstawie akt administracyjnych stwierdzono, że Wojewoda dopuścił się przewlekłości w prowadzenia sprawy. Podniesiono, że sprawa nie została zakończona w terminie, co wynika ze sposobu prowadzonego postępowania administracyjnego. Mając na uwadze czas trwania postępowania i postawę organu, polegającą na ignorowaniu strony uznano, że przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Następnie, zobowiązano organ do załatwienia sprawy. Przyznając sumę pieniężną w kwocie 1700 zł, stwierdzono, że kwota ta będzie adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności i trudności, z jakimi cudzoziemiec musi zmagać się nie posiadając stosownego zezwolenia na pobyt na terytorium obcego państwa. Jednocześnie kwotę żądaną przez stronę sąd pierwszej instancji ocenił jako zbyt wygórowaną. Na zakończenie podniesiono, że art. 100c i 100d ustawy o pomocy, które ograniczają przysługujące każdemu w państwie demokratycznym fundamentalne prawo do rozpatrzenia jego sprawy bez zbędnej zwłoki, muszą dotyczyć tylko tych obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Wskazano, że strona skarżąca nie przebywa na terenie Polski w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium Ukrainy - data ostatniego wjazdu do Polski wskazana we wniosku - 14 maja 2021 r. 3. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Wojewoda, zaskarżając go w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: 1. art. 149 § 1 pkt 3, art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 100c ust. 4 w zw. z art. 100c ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy poprzez stwierdzenie przewlekłości organu z rażącym naruszeniem prawa i przyznanie stronie skarżącej od Wojewody sumy pieniężnej w sytuacji, gdy zgodnie z art. 100c ust. 4 wskazanej wyżej ustawy zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, zaś zgodnie z art. 100c ust. 3 pkt 1 i 2 wskazanej wyżej ustawy w okresie do dnia 31 grudnia 2022 r. przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się oraz organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa; 2. art. 149 § 1 pkt 3, art. 149 § 1a i art. 149 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 100d ust. 4 w zw. z art. 100d ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy poprzez stwierdzenie przewlekłości organu z rażącym naruszeniem prawa i przyznanie stronie skarżącej od Wojewody sumy pieniężnej w sytuacji, gdy zgodnie z art. 100d ust. 4 wskazanej wyżej ustawy zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, lub ich dokonywanie z opóźnieniem, w okresie, o którym mowa w ust. 1, nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki, zaś zgodnie z art. 100d ust. 3 pkt 1 i 2 wskazanej wyżej ustawy w okresie do dnia 30 czerwca 2024 r. przepisów o bezczynności organu oraz o obowiązku organu prowadzącego postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, do powiadamiania strony lub uczestnika postępowania o niezałatwieniu sprawy w terminie nie stosuje się oraz organowi prowadzącemu postępowanie w sprawach, o których mowa w ust. 1, nie wymierza się grzywny ani nie zasądza się od niego sum pieniężnych na rzecz skarżących za niewydanie rozstrzygnięć w terminach określonych przepisami prawa. Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i oddalenie skargi oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Skarga kasacyjna okazała się częściowo uzasadniona. 4.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. 4.3. W sprawie niniejszej kwestią o zasadniczym znaczeniu jest zagadnienie podmiotowego zakresu zastosowania art. 100c i 100d ustawy o pomocy. WSA we Wrocławiu w zaskarżonym wyroku przyjął, że przepisy ustawy o pomocy dotyczą wyłącznie obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Zdaniem Wojewody, art. 100c i 100d ustawy o pomocy odnoszą się do wszystkich cudzoziemców, a zatem również do skarżącego, który jest obywatelem Ukrainy i ubiega się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia determinuje kierunek rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie, albowiem w świetle art. 100c ust. 4 oraz art. 100d ust. 4 ustawy o pomocy, zaprzestanie czynności przez organ prowadzący postępowanie w sprawach dotyczących m.in. udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy lub ich dokonywanie z opóźnieniem w okresie obowiązywania tych przepisów nie może być podstawą wywodzenia środków prawnych dotyczących bezczynności, przewlekłości lub naruszenia prawa strony do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki. 4.4. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy. Stanowisko to jest już ugruntowane w orzecznictwie NSA (zob. np. wyroki z: 5 czerwca 2023 r., sygn. akt II OSK 2059/22; 4 lipca 2023 r., sygn. akt II OSK 2421/22; 10 sierpnia 2023 r., sygn. akt II OSK 2521/22; 25 lipca 2024 r., sygn. akt II OSK 206/24; 11 września 2024 r., sygn. akt II OSK 762/24 - CBOSA). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela argumentację zawartą m.in. w uzasadnieniu wyroku NSA z 13 lutego 2024 r., sygn. akt II OSK 2362/23, CBOSA. W tym kontekście należy zatem przypomnieć, że w analizowanych przepisach art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy mówi się o "cudzoziemcu", bez wskazania jego narodowości lub przynależności państwowej, a nie np. "obywatelu Ukrainy". Skoro specustawa ukraińska nie wprowadza odrębnej – na potrzeby tej ustawy – definicji legalnej pojęcia "cudzoziemiec", należy uznać, że jest to pojęcie tożsame z cudzoziemcem, o którym mowa w art. 3 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach, czyli osobą, która nie posiada obywatelstwa polskiego. Zauważyć należy, że dodany tą samą nowelizacją z 8 kwietnia 2022 r. art. 100a w ust. 1 wprost odsyła do pojęcia cudzoziemca, "o którym mowa w art. 2 ust. 1 lub 2 decyzji wykonawczej Rady (UE) 2022/382 z dnia 4 marca 2022 r. stwierdzającej istnienie masowego napływu wysiedleńców z Ukrainy w rozumieniu art. 5 dyrektywy 2001/55/WE i skutkującej wprowadzeniem tymczasowej ochrony (Dz. Urz. UE L 71 z 4.3.2022, str. 1-6)", czyli kategorii wysiedleńców, którzy musieli opuścić Ukrainę począwszy od dnia 24 lutego 2022 r. w następstwie inwazji wojskowej rozpoczętej w tym dniu przez rosyjskie siły zbrojne. Takiego ograniczenia nie zawierają przepisy art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy. Takie rozumienie pojęcia "cudzoziemiec" jest spójne z szerokim zakresem spraw, których dotyczą przepisy art. 100c i art. 100d specustawy ukraińskiej. Znaczna część tych spraw nie ma bowiem jakiegokolwiek związku z pomocą udzielaną obywatelom Ukrainy w związku z wojną – np. zezwolenia na pobyt stały czy cofnięcia posiadanych już zezwoleń. Zauważyć trzeba, że w odniesieniu do wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE jednym z warunków udzielenia takiego zezwolenia jest – zgodnie z art. 211 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach – legalny i nieprzerwany pobyt na terytorium RP co najmniej przez 5 lat bezpośrednio przed złożeniem wniosku. Jeśli zatem przyjąć, że przepisy art. 100c specustawy ukraińskiej dotyczą wyłącznie osób przybyłych do Polski w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, to żadna z tych osób nie byłaby uprawniona do skutecznego złożenia wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego UE, co prowadziłoby do wniosku, że przepis art. 100c ust. 1 pkt 1 lit.c specustawy ukraińskiej jest bezprzedmiotowy. Objęcie zakresem unormowań art. 100c ust. 1 pkt 1 lit.c specustawy ukraińskiej cudzoziemców, którzy z natury rzeczy nie mogą być osobami, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy, świadczy o jasnym zamiarze ustawodawcy objęcia zakresem także art. 100c ust. 1 pkt 1 lit.a ustawy o pomocy nie tylko osób przybyłych na terytorium RP w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie, a wszystkich cudzoziemców ubiegających się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, zgodnie z literalnym brzmieniem tego przepisu. W końcu, przyjmując, że powołane przepisy dotyczą wyłącznie cudzoziemców, o których mowa w art. 2 ust. 1 specustawy ukraińskiej, nie sposób byłoby racjonalnie wyjaśnić, dlaczego ustawodawca zdecydował się na pogorszenie sytuacji prawnej wyłącznie tej grupy cudzoziemców. Regulacja wprowadzona w art. 100c i art. 100d specustawy ukraińskiej w sposób istotny ogranicza zasadę szybkości postępowania organów administracji (art. 12 k.p.a.) i prawo strony do załatwienia jej sprawy w rozsądnym terminie. Z przyczyn przedstawionych wyżej, a także mając na uwadze intencje ustawodawcy oraz nie do końca prawidłowe (z punktu widzenia zasad prawidłowej legislacji) zawarcie rozwiązań mających na celu usprawnienie postępowań dotyczących generalnej kategorii legalizacji pobytu cudzoziemców niejako "przy okazji" nowelizacji specustawy ukraińskiej, przy wykładni przepisów art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy nie należy kierować się wewnętrzną systematyką specustawy ukraińskiej oraz samym celem tej szczególnej ustawy, w obrębie której zamieszczono omawiane przepisy. Zakres podmiotowy i przedmiotowy specustawy ukraińskiej unormowany w art. 1 ust. 1 tej ustawy nie jest zbieżny z zakresem przepisów art. 100c i art. 100d ustawy o pomocy, których celem dodania do specustawy w drodze ustaw nowelizujących odpowiednio z 8 kwietnia 2022 r. i 12 stycznia 2023 r. nie było bezpośrednio uregulowanie sytuacji prawnej obywateli Ukrainy przybywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa. Wyżej wskazane przepisy stanowią regulację o charakterze szczególnym i mogą być stosowane samodzielnie. Reasumując ten fragment rozważań, przepisy art. 100c i art. 100d specustawy ukraińskiej stanowią rozwiązania generalne dotyczące wszystkich cudzoziemców – niezależnie od ich obywatelstwa, a nie tylko tych, których pobyt w Polsce jest wywołany wojną w Ukrainie, o których mowa w art. 2 ust. 1 tej ustawy. 4.5. Przenosząc powyższe ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy przypomnieć, że wniosek skarżącego o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy wpłynął do organu 8 lutego 2022 r. W tym dniu nie obowiązywał jeszcze art. 100c specustawy ukraińskiej, który to przepis wszedł w życie z dniem 15 kwietnia 2022 r. W orzecznictwie, na tle art. 100c i 100d specustawy ukraińskiej, wyjaśniono, że organ nie został zwolniony z odpowiedzialności prawnej z tytułu naruszenia, w okresie przed 15 kwietnia 2022 r., prawa strony do rozpoznania w rozsądnym terminie sprawy administracyjnej dotyczącej tytułów pobytowych cudzoziemców. W odniesieniu do takich stanów faktycznych stronie przysługuje pełna ochrona sądowa z tytułu naruszenia tego prawa, gwarantowana m.in. w art. 45 ust. 1 w zw. z art. 77 ust. 2 w zw. z art. 184 Konstytucji RP w zw. z art. 149 p.p.s.a. (zob. np. wyrok NSA z 10 czerwca 2024 r., sygn. akt II OSK 2363/2313, CBOSA). 4.6. W realiach niniejszej sprawy organ dopuścił się przewlekłości w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., albowiem brak podejmowania przez Wojewodę jakichkolwiek czynności zmierzających do załatwienia sprawy w okresie między 8 lutego 2022 r. a 15 kwietnia 2022 r. uzasadniał zatem stwierdzenie na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., że Wojewoda dopuścił się przewlekłości w rozpoznaniu podania skarżącego z 8 lutego 2022 r. 4.7. Równocześnie należy stwierdzić, że przewlekłość Wojewody nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. W świetle art. 100c ust. 4 specustawy ukraińskiej, dokonując kwalifikacji stwierdzonej przewlekłości można było uwzględnić tylko okres przed 15 kwietnia 2022 r. Ogólnie rzecz ujmując, taka kwalifikacja będzie zasadna, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest oczywisty i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa. Na tę ocenę rzutuje z kolei m.in. zbyt długi okres prowadzenia sprawy, niemający uzasadnienia ani w stopniu jej skomplikowania, ani w konieczności prowadzenia szerokiego postępowania dowodowego. W orzecznictwie wskazuje się przy tym, że z reguły dopiero co najmniej kilkunastokrotne przekroczenie maksymalnego terminu wyznaczonego przez prawodawcę na załatwienie sprawy jest przekroczeniem na tyle dużym, a przez to też i oczywistym, że nie będzie budziło wątpliwości odnośnie do uznania go za przekroczenie rażące (zob. np. wyrok NSA z 6 listopada 2023 r., sygn. akt II OSK 1055/23, CBOSA). W realiach niniejszej sprawy nie mieliśmy do czynienia z takim przypadkiem, podlegający badaniu okres zwłoki w podejmowaniu czynności przez organ przekroczył bowiem o około dwa miesiące. 4.8. W związku ze znajdującą się w aktach sądowych decyzją Wojewody z 30 października 2023 r. nr SOC-PCIII.6151.1.942.2022.GSW (karta 22 akt sądowych) uchylono zaskarżony wyrok w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy (pkt III). Dodać należy, że w stanie prawnym obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. zbędne jest umarzanie postępowania w części dotyczącej zobowiązania organu do wydania rozstrzygnięcia w sytuacji, w której organ załatwił sprawę po wniesieniu skargi (zob. np. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II OSK 297/23 i cyt. tam orzecznictwo i piśmiennictwo). 4.9. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok również w części, w jakiej przyznano skarżącemu sumę pieniężną (pkt IV). Z użytej w art. 149 § 2 p.p.s.a. formuły "może orzec" wynika, że sąd administracyjny jest uprawniony, a nie zobowiązany do przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej w razie stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłości. Ustawodawca nie tylko nie wskazał przypadków, w których sąd zobowiązany jest przyznać sumę pieniężną w oparciu o art. 149 § 2 p.p.s.a., ale nawet nie wskazał kryteriów, którymi sąd powinien się kierować podejmując decyzję w tej sprawie (określono jedynie maksymalną wysokość kwot, jakie mogą być zasądzone od organu). Mamy tu zatem do czynienia z instytucją opartą na uznaniu sędziowskim. W realiach niniejszej sprawy okres przewlekłości podlegający uwzględnieniu, tj. trwający do 15 kwietnia 2022 r., był zbyt krótki, aby uzasadnionym było przyznanie skarżącemu sumy pieniężnej. 4.10. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok w punkcie II oraz na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 sentencji, na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok w punkcie III, na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a uchylono zaskarżony wyrok w punkcie IV i w tej części oddalono skargę, zaś na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalono skargę kasacyjną w pozostałej części. 4.11. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na uwadze poważne rozbieżności w wykładni zakresu podmiotowego art. 100c i 100d specustawy ukraińskiej, jakie ujawniły się w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI