II OSK 89/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-03-13
NSAAdministracyjneWysokansa
nadzór budowlanyprawo budowlaneurządzenia wodneodpowiedzialnośćstan technicznynieuregulowany stan prawnywody polskiekomora rozdzielczakanał ulgiskarga kasacyjna

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, potwierdzając odpowiedzialność tego podmiotu za stan techniczny nieuregulowanego obiektu budowlanego (komory rozdzielczej i kanału ulgi) znajdującego się na gruntach i wodach Skarbu Państwa, mimo braku jednoznacznego ustalenia jego właściciela.

Sprawa dotyczyła odpowiedzialności Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (PGW Wody Polskie) za usunięcie nieprawidłowości w stanie technicznym komory rozdzielczej i kanału ulgi rzeki S. WSA w Warszawie oddalił skargę PGW Wody Polskie na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, uznając PGW Wody Polskie za podmiot odpowiedzialny, mimo braku jednoznacznego właściciela obiektu. NSA, rozpoznając skargę kasacyjną PGW Wody Polskie, podzielił stanowisko WSA, podkreślając, że w sytuacji nieuregulowanego stanu prawnego obiektu budowlanego, odpowiedzialność za jego stan techniczny może spoczywać na podmiocie władającym gruntem i wodami, na których obiekt się znajduje, zwłaszcza gdy jego dalsze użytkowanie może stanowić zagrożenie.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (PGW Wody Polskie) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę PGW Wody Polskie na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB). Decyzja GINB nakazywała PGW Wody Polskie usunięcie nieprawidłowości w stanie technicznym komory rozdzielczej na rzece S. i kanału ulgi. Spór dotyczył ustalenia podmiotu zobowiązanego do wykonania tych prac, gdyż nie udało się jednoznacznie ustalić właściciela spornych obiektów. WSA uznał, że PGW Wody Polskie, jako podmiot wykonujący prawa właścicielskie do wód i gruntu, na którym znajduje się obiekt, jest odpowiedzialne za jego stan techniczny, nawet jeśli nie jest jego właścicielem ani zarządcą. NSA, oddalając skargę kasacyjną, potwierdził to stanowisko. Sąd podkreślił, że w sytuacji, gdy właściciel obiektu budowlanego nie może zostać ustalony, a obiekt znajduje się w nieodpowiednim stanie technicznym, stwarzając potencjalne zagrożenie, odpowiedzialność może spoczywać na podmiocie władającym nieruchomością. W tym przypadku PGW Wody Polskie, jako podmiot wykonujący prawa właścicielskie Skarbu Państwa do wód i gruntu, zostało uznane za odpowiedzialne za stan techniczny urządzeń wodnych, które stanowią budowle przeciwpowodziowe.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Odpowiedzialność może spoczywać na podmiocie władającym gruntem i wodami, na których obiekt się znajduje, zwłaszcza gdy jego dalsze użytkowanie może stanowić zagrożenie.

Uzasadnienie

W sytuacji nieuregulowanego stanu prawnego obiektu budowlanego, gdy nie można ustalić jego właściciela, a obiekt znajduje się na gruncie i wodach stanowiących własność Skarbu Państwa, odpowiedzialność za jego stan techniczny może być przypisana podmiotowi wykonującemu prawa właścicielskie do tych gruntów i wód, jakim w tym przypadku jest PGW Wody Polskie.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (20)

Główne

p.b. art. 66 § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Pomocnicze

p.b. art. 61

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.b. art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1 i 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.w. art. 188

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

p.w. art. 216

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

p.w. art. 163 § ust. 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

p.w. art. 165 § ust. 1 pkt 5

Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 182 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Odpowiedzialność PGW Wody Polskie za stan techniczny obiektu budowlanego (urządzenia wodnego) ze względu na władanie gruntem i wodami, na których obiekt się znajduje, w sytuacji nieuregulowanego stanu prawnego obiektu i braku możliwości ustalenia jego właściciela.

Odrzucone argumenty

PGW Wody Polskie nie jest właścicielem ani zarządcą obiektu budowlanego, a jedynie wykonuje prawa właścicielskie do wód płynących i gruntu. Stwierdzenie nieważności pozwoleń wodnoprawnych zwalniało następcę prawnego inwestora z obowiązku utrzymania urządzenia wodnego.

Godne uwagi sformułowania

Nie można wykluczyć, że podmiotem tym będzie także władający, zwłaszcza w razie nieuregulowanego stanu prawnego obiektu. Niedopuszczalna w demokratycznym państwie prawa jest sytuacja, w której brak jest podmiotu odpowiedzialnego za pewną grupę obiektów budowlanych będących w nieodpowiednim stanie technicznym, których dalsze użytkowanie może stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska.

Skład orzekający

Marzenna Linska - Wawrzon

przewodniczący

Andrzej Wawrzyniak

członek

Piotr Broda

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie odpowiedzialności za stan techniczny obiektów budowlanych (w tym urządzeń wodnych) w sytuacjach nieuregulowanego stanu prawnego, braków właścicielskich oraz roli podmiotu władającego gruntem i wodami."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku możliwości ustalenia właściciela obiektu budowlanego, gdzie odpowiedzialność przypisano podmiotowi władającemu gruntem i wodami.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy odpowiedzialności za zaniedbane obiekty infrastrukturalne, co ma znaczenie praktyczne dla zarządców nieruchomości i organów nadzoru. Pokazuje, jak sądy radzą sobie z lukami prawnymi w prawie własności i odpowiedzialności.

Kto odpowiada za zniszczony obiekt, gdy nie ma właściciela? NSA wskazuje na zarządcę terenu.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 89/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak
Marzenna Linska - Wawrzon /przewodniczący/
Piotr Broda /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 645/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-08-09
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1333
art. 2 ust. 2, art. 61, art. 66
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 3 § 1,art. 141 § 4,  art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), . 145 § 1 pkt 2,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 § 1 pkt 4, art. 7, art. 28, art. 77 § 1, art. 80,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 2233
art. 188, art. 216,
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska - Wawrzon Sędziowie: sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 sierpnia 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 645/22 w sprawie ze skargi Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w G. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 lutego 2022 r. znak: DON.7100.257.2021.AGP w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości w stanie technicznym obiektu budowlanego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 sierpnia 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 645/22, oddalił skargę Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie – Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gliwicach (dalej: PGW Wody Polskie) na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: GINB) z dnia 7 lutego 2022 r. znak: DON.7100.257.2021.AGP w przedmiocie nakazu usunięcia nieprawidłowości w stanie technicznym obiektu budowlanego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Decyzją z 21 października 2021 r., znak: WINB-WI.7741.35.2020.MB1, Śląski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: WINB) działając na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 3 i art. 83 ust. 3 ustawy z 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2020r., poz. 1333 ze zm.), dalej: p.b., nakazał Państwowemu Gospodarstwu Wodnemu Wody Polskie usunięcie nieprawidłowości stanu technicznego komory rozdzielczej na rzece S. w T. (działka nr [...], obręb S.) poprzez wykonanie: - reprofilacji betonów komory rozdzielczej; - remontu elementów konstrukcyjnych sklepienia Kanału Ulgi w miejscu powstania szczeliny w odległości około 1,0 m od komory rozdzielczej, poprzez jej reprofilację i uzupełnienie ubytków, w terminie do 31 marca 2022 r.
Odwołanie od powyższej decyzji wniósł zobowiązany do wykonania ww. robót. GINB w wyniku rozpoznania odwołania decyzją z 21 października 2021 r. nr 75/21 utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jej uzasadnieniu wskazano, iż WINB dnia 2 września 2020 r. przeprowadził kontrolę stanu technicznego komory rozdzielczej kanału ulgi na rzece S., w wyniku której stwierdzono, że jest on nieodpowiedni - stwierdzono pęknięcia, odspojenia tynków, odsłonięcia prętów zbrojeniowych. W wyniku kontroli, stwierdzono również, że Rzeka S. jest zarośnięta na odcinku ok. 50 m od komory. W komorze rozdzielczej znajdują się odpady. W kanale ulgi stwierdzono ubytki i rozszczepienia w betonowym sklepieniu ok. 1 m od komory rozdzielczej. Przedstawiciel Wód Polskich oświadczył, że komora nie stanowi własności Skarbu Państwa, a Wody Polskie nie są zarządcą obiektu. Oświadczył również, że Wody Polskie wykonują prawa właścicielskie do tego cieku.
Dalej organ odwoławczy podniósł, iż nieodpowiedni stan techniczny komory rozdzielczej na rzece S. w T. nie budzi żadnych wątpliwości i nie jest przez odwołującego się kwestionowany. Zakres obowiązków do wykonania mieści się w granicach wyznaczonych art 66 ust. 1 p.b. Kwestia sporna dotyczy wyłącznie podmiotu zobowiązanego do utrzymywania komory rozdzielczej i kanału ulgi rzeki S. Tymczasem w aktach sprawy znajduje się kopia pisma H. S.A.- następcy prawnego Zakładów [...] tj. podmiotu, który otrzymał pozwolenie wodnoprawne na wykonanie 1,8 km kanału ulgi dla rzeki S. łącznie z budowlami regulacyjnymi w km trasy regulacyjnej 0+000 - 1+800) z dnia 7 listopada 2017r. z którego wynika, że zakład od dłuższego czasu nie prowadzi działalności w T., nie posiada żadnych nieruchomości nad rzeką S. ani nad Kanałem U., a zwłaszcza nie włada żadnymi urządzeniami wodnymi. Powyższe zostało potwierdzone przez pełnomocnika spółki. Z akt sprawy wynika ponadto, że na realizację inwestycji Prezydent Miasta Tarnowskie Góry decyzją z dnia 6 maja 1980 r., udzielił Zakładom [...] w S. pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie 1, 8 km kanału ulgi rzeki S. łącznie z budowlami regulacyjnymi w km trasy regulacyjnej 0+000 - 1+800. Kolejną decyzją z dnia 11 grudnia 1981 r., Prezydent Miasta Tarnowskie Góry udzielił ww. zakładom pozwolenia na wykonanie kanału ulgi rzeki S. w km 1+800 - 3+044, tj. 1244 mb wraz z budowlami regulacyjnymi. Z kolei Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we Wrocławiu (dalej: Dyrektor RZGW) decyzją z dnia 1 października 2009 r., stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta Tarnowskie Góry z dnia 11 grudnia 1981 r., a decyzją z 1 października 2009 r., stwierdził nieważność decyzji Prezydenta Miasta Tarnowskie Góry w sprawie pozwolenia wodnoprawnego z 6 maja 1980 r. Przyczyną stwierdzenia nieważności ww. decyzji był brak oznaczenia terminu ich obowiązywania.
GINB zaznaczył, że pismem z 10 stycznia 2022 r. Wody Polskie w odpowiedzi na wezwanie poinformowały, że po 1 października 2009 r. do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie zostało wydane pozwolenie wodnoprawne dotyczące komory rozdzielczej, kanału ulgi, ani zasklepionego koryta cieku S. poniżej komory. Zatem Dyrektor RZGW stwierdzając nieważność pozwoleń wodnoprawnych zwolnił Zakłady [...] S.A. w T. oraz ich prawnych następców od obowiązku utrzymania w stałej zdolności eksploatacyjnej wykonanego kanału zakończonego komorą rozrządową. W sytuacji braku możliwości ustalenia obecnego właściciela urządzenia wodnego, ciężar usunięcia nieprawidłowości spoczywa na właścicielu nieruchomości, na której obiekt ten się znajduje. W ocenie organu odwoławczego podmiotem odpowiedzialnym za naprawę kanału ulgi i komory rozdzielczej jest obecnie PGW Wody Polskie.
Skargę na ww. decyzję wniosło PGW Wody Polskie wnosząc o jej uchylenie, ewentualnie uchylenie także poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, bądź w przypadku zaistnienia przesłanek - stwierdzenie ich nieważności. Decyzji zarzucono naruszenie: 1) art. 2 ust. 2, art. 61 i 66 p.b. oraz art. 216 i art. 188 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (Dz.U. z 2021 r. poz. 2233 ze zm.) dalej p.w., poprzez błędne przyjęcie, iż adresatem nałożonego decyzją obowiązku jest podmiot, któremu przysługują uprawnienia właścicielskie do wód płynących rzeki Stoły i gruntu pod wodami płynącymi stanowiącymi nieruchomość Skarbu Państwa; 2) art. 7. w zw. z art. 28, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a., polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego; 3) art. 8 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie prawne i faktyczne zaskarżonej decyzji polegające na niewyjaśnieniu w sposób prawidłowy podstawy i motywów rozstrzygnięcia, bez odniesienia się do materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz przepisów prawa.
W odpowiedzi na skargę GINB wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie Sąd wojewódzki wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów w rozpoznawanej sprawie, stanowił art. 61 oraz art. 66 ust. 1 pkt 3 p.b. Przesłanką nałożenia przez organ nadzoru budowlanego obowiązków w trybie art. 66 ust. 1 pkt 3 p.b., jest wykazanie przez organ, że obiekt budowlany jest w nieodpowiednim stanie technicznym, że taki jego stan ma związek z jego utrzymaniem oraz że odpowiedzialność za nieodpowiedni stan techniczny ponosi określony podmiot - właściciel bądź zarządca. W rozpoznawanej sprawie, nieodpowiedni stan techniczny komory rozdzielczej na rzece S. w T. nie budzi wątpliwości i nie jest kwestionowany, a nałożony przez WINB zakres obowiązków mieści się w granicach wyznaczonych ww. art. 66 ust. 1 p.b. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest natomiast ustalenie podmiotu zobowiązanego do utrzymywania komory rozdzielczej i kanału ulgi rzeki S., a tym samym zobowiązanego do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości.
Sąd I instancji podniósł, iż jak wskazuje skarżący, wykonuje on jedynie prawa właścicielskie do wód płynących rzeki S. oraz gruntu pod tymi wodami, nie jest natomiast właścicielem ani zarządcą obiektów budowlanych, których dotyczy nałożony obowiązek. W ocenie PGW Wody Polskie ustalony został podmiot, który wykonał przedmiotowe obiekty oraz jego następca prawny, który powinien być adresatem skarżonej decyzji, zaś fakt stwierdzenia nieważności pozwoleń wodnoprawnych z 11 grudnia 1981 r. i 6 maja 1980 r., nie zwalnia podmiotu na rzecz którego wydane zostały pozwolenia oraz jego następców od obowiązku utrzymania w odpowiednim stanie technicznym urządzeń wodnych. Sąd nie podzielił powyższej argumentacji i wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności wspomnianych pozwoleń wodnoprawnych, zwalniało inwestora i adresata pozwoleń (zakłady [...] S.A. w T.) oraz ich następcę prawnego H. S.A. z obowiązku utrzymania urządzeń wodnych. W ocenie Sądu następca prawny inwestora, nie posiada aktualnego pozwolenia wodnoprawnego. Jednocześnie nie zostało przeprowadzone jakiekolwiek postępowanie w sprawie ponownego udzielenia pozwolenia wodnoprawnego. Z powyższych względów nie ma znaczenia w rozpoznawanej sprawie okoliczność korzystania w przeszłości przez inwestora ze spornych urządzeń.
Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w sprawie mamy do czynienia z obiektami o nieuregulowanym stanie prawnym. Po pierwsze wskazuje na to stanowisko następcy prawnego inwestora wyrażone w piśmie z 7 listopada 2017 r., z którego wynika, że od dłuższego czasu nie prowadzi on działalności w T. i nie posiada żadnych nieruchomości nad rzeką S. ani nad Kanałem U., po drugie wynika on z faktu wyeliminowania z obrotu prawnego pozwolenia wodnoprawnego na użytkowanie tych urządzeń, które determinowało kwestie właścicielskie. Zwłaszcza ta ostatnia kwesta w ocenie Sądu powoduje, że ustalenie inwestora obiektu na rzecz którego wydane zostało kiedyś pozwolenie wodnoprawne (wyeliminowane z obrotu prawnego) oraz jego następcy, nie pozwala w sposób jednoznaczny ustalić właściciela obiektu. W takiej sytuacji, kiedy to właściciel obiektu objętego postępowaniem prowadzonym w oparciu o art. 66 ust. 1 p.b. nie jest znany, uprawnione jest skierowanie obowiązku do właściciela nieruchomości, na której obiekt ten się znajduje, a za takiego uznać należy zdaniem Sądu skarżącego. W rozpoznawanej sprawie podmiotem takim są Wody Polskie, jako wykonujące prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa urządzeń wodnych posadowionych na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi.
PGW Wody Polskie wniosło skargę kasacyjną do powyższego wyroku zaskarżając go w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) dalej: p.p.s.a naruszenie:
1) art. 2 ust. 2, art. 61 i art. 66 p.b. oraz art. 216 i art. 188 p.w. poprzez błędne przyjęcie, iż adresatem nałożonego decyzją obowiązku jest podmiot, któremu przysługują uprawnienia właścicielskie do wód płynących rzeki S., przy zupełnym pominięciu, że podmiot ten nie jest ani właścicielem ani zarządcą obiektu budowlanego, gdyż Prawo wodne przewiduje w stosunku do urządzeń wodnych posadowionych na gruncie pokrytym wodą płynącą wyjątek od zasady "superficies solo cedit" oraz stwarza prawną możliwość, aby inny podmiot wykonywał gospodarowanie gruntami pod wodami płynącymi, a inny gospodarowanie urządzeniem wodnym postawionym na tych gruntach, przedmiotowy obiekt wykonany został przez podmiot trzeci na własne potrzeby i na podstawie stosownego pozwolenia wodnoprawnego na nieruchomości nie stanowiącej własności właściciela wody, a nadto nie został skarżącemu przekazany w zarząd oraz nie posiada on innego tytułu prawnego do przedmiotowego obiektu budowlanego, który jako urządzenie wodne nie stanowi części składowej nieruchomości, oraz poprzez błędne przyjęcie, że następca prawny podmiotu który wykonał urządzenie wodne i tym stał się jego właścicielem jest zwolniony z obowiązku utrzymania urządzeń wodnych, dlatego że stwierdzono nieważność pozwoleń wodnoprawnych mimo że przepisy art. 61 p.b. i art. 188 p.w. nie przewidują takiego skutku czy też warunku;
2) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 7 w zw. z art. 28, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego mimo niewyczerpującego zebrania i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego, niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, poprzez niewyjaśnienie okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy t.j. nie ustaleniem stanu prawnego obiektu budowlanego w postaci komory rozdzielczej, nie ustalenie następcy prawnego podmiotu który wykonał obiekt, celów jakim służy komora rozdzielcza oraz kto odnosił i może w przyszłości odnosić korzyści z jej funkcjonowania, co skutkowało błędnym ustaleniem podmiotu zobowiązanego do utrzymywania obiektu, a nadto polegające na naruszeniu zasady swobodnej oceny dowodów i dokonaniu jej w sposób dowolny, sprzeczny z zasadami doświadczenia życiowego oraz z zebranym materiałem dowodowym w sprawie, objawiające się przyjęciem, że Dyrektor RZGW stwierdzając nieważności pozwoleń wodnoprawnych z 11 grudnia 1981 r. oraz z 6 maja 1980 r., decyzjami z 1 października 2009 r. zwolnił Zakłady [...] S.A. w T. oraz ich prawnych następców od obowiązku utrzymania wykonanego kanału zakończonego komorą rozrządową, a więc błędne ustalenie że następca prawny podmiotu, który wykonał urządzenie wodne i tym samym stał się jego właścicielem, jest zwolniony z obowiązku utrzymania urządzeń wodnych, dlatego że stwierdzono nieważność pozwoleń wodnoprawnych mimo że przepisy prawa nie przewidują takiego skutku.
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nienależyte uzasadnienie prawne i faktyczne zaskarżonego wyroku polegające na niewyjaśnieniu w sposób prawidłowy podstawy i motywów rozstrzygnięcia, bez odniesienia się do materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz przepisów prawa, w szczególności nie wyjaśnienie dlaczego w sprawie nie ma możliwości ustalenia obecnego właściciela urządzenia wodnego skoro znany jest podmiot, który wykonał przedmiotowe urządzenie, nie wyjaśnienie na jakiej podstawie Sąd ustalił, że Dyrektor RZGW stwierdzając nieważności pozwoleń wodnoprawnych z dnia 11 grudnia 1981 r. oraz z dnia 6 maja 1980 r., decyzjami z dnia 1 października 2009 r. zwolnił Zakłady [...] S.A. w T. oraz ich prawnych następców od obowiązku utrzymania wykonanego kanału zakończonego komorą rozrządową, nie wyjaśnienie z jakich przepisów prawa wynika że fakt wyeliminowania z obrotu prawnego pozwolenia wodnoprawnego na użytkowanie tych urządzeń determinuje kwestie właścicielskie w ten sposób, że wykonane urządzenia stają się obiektami o nieuregulowanym stanie prawnym oraz że w pewnych (wyjątkowych) okolicznościach (a takie w tym przypadku miały miejsce) podmiotem zobowiązanym do wykonania obowiązku nałożonego na podstawie art. 66 ust. 1 p.b. może być właściciel wody płynącej a nie właściciel obiektu, co uniemożliwiło kontrolę instancyjną, wpływając istotnie na wynik sprawy;
4) art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., polegające na tym, że Sąd pierwszej instancji w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie - art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., mimo że decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie.
Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, względnie uchylenie wyroku i rozpoznanie w trybie art. 188 p.p.s.a. skargi na decyzję GINB z 7 lutego 2022 r. i uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji w myśl art. 145 §1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. lub też stwierdzenie wydania decyzji organu II instancji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji z naruszeniem prawa w myśl art. 145 §1 pkt 3 p.p.s.a., a to w razie zaistnienia przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Skarżący wniósł również o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, a na podstawie art. 61 § 3 p.p.s.a. wniósł o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną H. S.A. z siedzibą w K. wniosło o jej oddalenie zrzekając się jednocześnie rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Jak stanowi art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstawy.
Istota sporu, jak słusznie zauważył skarżący kasacyjnie organ, dotyczy właściwego wskazania podmiotu zobowiązanego w trybie art. 66 ust. 1 pkt 3 p.b. do usunięcia nieprawidłowości stwierdzonych w obiekcie stanowiącym urządzenie wodne.
Adresatami tego typu decyzji są – w zależności od stanu faktycznego sprawy – właściciel, użytkownik wieczysty, zarządca, a w pewnych sytuacjach także inny podmiot, który np. z upoważnienia tych podmiotów sprawuje pieczę nad tym, aby obiekt był utrzymywany i użytkowany właściwie. Nie można wykluczyć, że podmiotem tym będzie także władający, zwłaszcza w razie nieuregulowanego stanu prawnego obiektu. Takich właśnie obiektów dotyczyło niniejsze postępowanie, albowiem w jego toku nie udało się ustalić właściciela zarówno komory rozdzielczej, jak i kanału ulgi. Natomiast ustalono, że sporne obiekty powstały w oparciu o udzielone pozwolenia wodnoprawne, które zostały następnie wyeliminowane z obrotu prawnego, poprzez stwierdzenie ich nieważności. Jednocześnie organ właściwy w zakresie pozwoleń wodnoprawnych nie wydał nowego pozwolenia wodnoprawnego dotyczącego tych urządzeń wodnych. W tej sytuacji następca prawny inwestora i zarazem ówczesnego właściciela spornych obiektów, nie jest zobowiązany do wykonania obowiązków nałożonych w trybie art. 66 ust. 1 pkt 3 p.b.
Należy także zwrócić uwagę na okoliczność, że zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w kontrolowanym obecnie wyroku brak jest stwierdzenia, że skarżący organ jest właścicielem przedmiotowego urządzenia wodnego - zarówno organ jak i Sąd pierwszej instancji konsekwentnie wskazują na brak możliwości jego ustalenia. Skarżący organ został w nich natomiast uznany - jako podmiot wykonujący prawa właścicielskie w stosunku do gruntu i wód, na których się znajduje sporne urządzenie wodne - za podmiot odpowiedzialny za jego stan techniczny, co w okolicznościach faktycznych tej sprawy jest zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni uzasadnione. Należy bowiem stwierdzić, że niedopuszczalna w demokratycznym państwie prawa jest sytuacji, w której brak jest podmiotu odpowiedzialnego za pewną grupę obiektów budowlanych będących w nieodpowiednim stanie technicznym, których dalsze użytkowanie może stanowić zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia lub środowiska. W sytuacji zatem, gdy nie można było ustalić właściciela przedmiotowego obiektu budowlanego powstałego na wodach stanowiących własność Skarbu Państwa oraz na gruncie pod takimi wodami, który to obiekt znajduje się w nieodpowiednim stanie technicznym, zasadnie celem ustalenia podmiotu odpowiedzialnego za jego stan techniczny odwołano się do reguł ogólnych wynikających z przepisów regulujących prawo własności, tj. opartych na zasadzie, że budynki i urządzenia powiązane trwale z gruntem stanowią jego części składowe. Nie jest bowiem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego do zaakceptowania pogląd o braku przypisania odpowiedzialności za stan techniczny urządzenia wodnego, którego właściciela nie można ustalić, a które znajduje się na gruncie i wodach stanowiących własność konkretnego podmiotu, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela zatem wyrażone w tej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stanowisko.
Nie jest w sprawie sporne, że zarówno kanał ulgi jak i połączona z nim komora rozdzielcza jako urządzenia wodne stanowią budowle przeciwpowodziowe. Stąd zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji na art. 163 ust. 1 u.p.w. zgodnie z którym ochrona przed powodzią jest zadaniem Wód Polskich oraz organów administracji rządowej i samorządowej. Z kolei zgodnie z art. 165 ust. 1 pkt 5 u.p.w. ochronę przed powodzią realizuje się w szczególności przez budowę, przebudowę i utrzymywanie budowli przeciwpowodziowych.
Z tych wszystkich względów zarzuty kasacyjne naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. art. 7 w zw. z art. 28, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 2 ust. 2, art. 61 i art. 66 p.b. oraz art. 216 i art. 188 p.w. nie mogły odnieść w okolicznościach przedmiotowej sprawy zamierzonego skutku.
W ramach zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie podniosła, że Sąd pierwszej instancji nienależycie wyjaśnił motywy wydanego rozstrzygnięcia. W związku z tak sformułowanym zarzutem należy podkreślić, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z dnia 15 lutego 2010 r., sygn. akt: II FPS 8/09, LEX nr 552012, wyrok NSA z dnia 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt: II FSK 568/08, LEX nr 513044). Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2p.p.sa.), co powinna wykazać strona wnosząca skargę kasacyjną.
Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli legalności zaskarżonej decyzji i wyjaśnił podstawę prawną rozstrzygnięcia. Sąd ocenił także stanowisko strony skarżącej. Uzasadnienie Sądu pierwszej instancji, wskazuje, że sprawa została należycie przeanalizowana przez ten Sąd w ramach kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Nadto Sąd pierwszej instancji wypowiedział się we wszystkich kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Wobec powyższego nie jest usprawiedliwiony zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 141 § 4 p.p.s.a., skoro pisemne motywy zaskarżonego wyroku zawierają wszystkie elementy wymienione w tym przepisie, a zatem odpowiadają konstrukcji prawidłowego uzasadnienia orzeczenia sądu administracyjnego i poddają się kontroli instancyjnej.
W sytuacji gdy z powodów wskazanych powyżej brak było podstaw do uznania zasadności argumentacji skargi kasacyjnej w zakresie wadliwego wskazania adresata decyzji, jako pozbawiony uzasadnionych podstaw należało także uznać zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a., tj. z uwagi na to, że strona skarżąca kasacyjnie zrzekła się przeprowadzenia rozprawy, a pozostałe strony w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu skargi kasacyjnej każdej z nich, nie wniosły o przeprowadzenie rozprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI