II OSK 881/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNaczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Gminy W. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymującą w mocy decyzję o wpisie do rejestru zabytków oficyny mieszkalnej. Sąd I instancji uznał, że organy prawidłowo spełniły przesłanki wpisu, mimo zastrzeżeń co do stanu technicznego i wartości zabytkowych budynku, wskazując na jego historyczne znaczenie dla społeczności W. Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego i procesowego, w tym błędną wykładnię przepisów o ochronie zabytków oraz naruszenie konstytucyjnych praw własności i proporcjonalności. NSA uznał skargę kasacyjną za zasadną, wskazując na naruszenie przez Sąd I instancji przepisów Kpa (art. 7, 77 § 1, 80) poprzez akceptację dowolnej i wybiórczej oceny dowodów przez organy. Sąd podkreślił, że historia sprawy to okres wahań organu konserwatorskiego, a sprzeczne opinie ekspertów nie zostały wnikliwie przeanalizowane. NSA stwierdził również naruszenie prawa materialnego (art. 9 ust. 1 uozoz) oraz art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie zasady proporcjonalności. Wpis do rejestru zabytków jako forma ingerencji w prawo własności wymagał spełnienia testu proporcjonalności, który nie został wykazany. Sąd wskazał, że istniejące formy ochrony (ewidencja wojewódzka, ochrona układu urbanistycznego) mogły być wystarczające, a wpis całego budynku, zwłaszcza przy jego stanie technicznym i wątpliwej wartości zabytkowej, był nieproporcjonalny. NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzje organów, nakazując w ponownym postępowaniu ustalenie zasadności wpisu części budynku lub jego elementów, z uwzględnieniem zasady szybkości postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWażne orzeczenie dotyczące stosowania zasady proporcjonalności przy wpisie do rejestru zabytków, ochrony prawa własności oraz oceny dowodów w sprawach konserwatorskich.
Dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie wartość zabytkowa obiektu jest kwestionowana, a stan techniczny budzi poważne obawy. Wymaga analizy konkretnych dowodów i okoliczności sprawy.
Zagadnienia prawne (3)
Czy wpis obiektu do rejestru zabytków, mimo wątpliwości co do jego wartości zabytkowej i złego stanu technicznego, jest zgodny z zasadą proporcjonalności i nie narusza prawa własności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, wpis całego budynku do rejestru zabytków, gdy jego wartość zabytkowa budzi wątpliwości, a stan techniczny jest zły, stanowi naruszenie zasady proporcjonalności i ingerencję w prawo własności, jeśli istnieją mniej inwazyjne formy ochrony.
Uzasadnienie
NSA uznał, że organy i sąd I instancji nie wykazały, dlaczego mniej inwazyjne formy ochrony (jak wpis częściowy czy ochrona układu urbanistycznego) byłyby niewystarczające. Wpis całego budynku, obciążony znacznymi kosztami remontu i wątpliwą wartością, narusza sprawiedliwą równowagę między interesem publicznym a prawem własności.
Czy sąd administracyjny prawidłowo ocenił dowody w sprawie wpisu do rejestru zabytków, w szczególności sprzeczne opinie ekspertów?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, sąd I instancji wadliwie zaakceptował ocenę materiału dowodowego przez organy, która nosiła cechy dowolności i wybiórczości, nie dokonując wnikliwej analizy sprzecznych opinii.
Uzasadnienie
NSA stwierdził naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 Kpa) przez sąd I instancji, który przyznał prymat jednej opinii (NID), nie podejmując merytorycznej polemiki z pozostałymi, negującymi wartość zabytkową budynku.
Czy organy administracji konserwatorskiej prawidłowo ustaliły stan faktyczny i uzasadniły decyzję o wpisie do rejestru zabytków?
Odpowiedź sądu
Nie, ustalenia faktyczne były niekompletne, a uzasadnienie decyzji wadliwe, co narusza przepisy Kpa dotyczące postępowania dowodowego i uzasadniania decyzji.
Uzasadnienie
NSA wskazał na naruszenie art. 7 i 77 § 1 Kpa (niekompletne ustalenia) oraz art. 8 § 1 i art. 107 § 3 Kpa (wadliwe uzasadnienie decyzji), co skutkowało oddaleniem skargi przez WSA mimo tych uchybień.
Przepisy (26)
Główne
uzoź art. 9 § 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Warunkuje wpis do rejestru zabytków, wymaga spełnienia przesłanek określonych w ustawie.
uzoź art. 6 § 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Określa formy ochrony zabytków, w tym ochronę bez względu na stan zachowania.
uzoź art. 3 § 1
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Definicja zabytku, kryteria wartości zabytkowej.
uzoź art. 3 § 2
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Definicja rejestru zabytków.
Konstytucja RP art. 31 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada proporcjonalności przy ograniczaniu praw i wolności.
Konstytucja RP art. 64 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ochrona prawa własności, ingerencja musi być proporcjonalna.
Pomocnicze
Ppsa art. 183 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasada ograniczonej kognicji NSA w postępowaniu kasacyjnym.
Ppsa art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uchylenia zaskarżonego wyroku.
Ppsa art. 135
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji.
Ppsa art. 188
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie zaskarżonego wyroku przez NSA.
Ppsa art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi przez WSA.
Ppsa art. 7
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasada prawdy obiektywnej w postępowaniu administracyjnym.
Ppsa art. 77 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
Ppsa art. 80
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zasada swobodnej oceny dowodów.
Ppsa art. 133 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa orzekania przez sąd.
Ppsa art. 134 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Granice kognicji sądu.
Ppsa art. 141 § 4
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi uzasadnienia wyroku.
Kpa art. 8 § 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania.
Kpa art. 107 § 3
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi uzasadnienia decyzji.
Kpa art. 138 § 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Rozstrzygnięcia organu odwoławczego.
Kpa art. 12
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada szybkości postępowania.
Kpa art. 7
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada prawdy obiektywnej.
Kpa art. 77 § 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
Kpa art. 8 § 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada przekonywania.
Kpa art. 107 § 3
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi uzasadnienia decyzji.
Kpa art. 138 § 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Rozstrzygnięcia organu odwoławczego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 Kpa) poprzez akceptację dowolnej i wybiórczej oceny dowodów. • Naruszenie prawa materialnego (art. 9 ust. 1 uozoz) oraz art. 31 ust. 3 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie zasady proporcjonalności. • Wpis całego budynku do rejestru zabytków, mimo wątpliwości co do jego wartości i stanu technicznego, stanowi nieproporcjonalną ingerencję w prawo własności. • Istnienie mniej inwazyjnych form ochrony zabytków, które mogłyby być wystarczające.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organów i Sądu I instancji, że przesłanki wpisu do rejestru zabytków zostały spełnione, oparta na opinii NID.
Godne uwagi sformułowania
historia wahań i niekonsekwencji samego organu konserwatorskiego • ścieranie się ze sobą opinii ekspertów • kluczowe znaczenie miało istnienie fundamentalnych i długotrwałych wątpliwości co do rzeczywistej wartości zabytkowej • wadliwa kontrola instancyjna i naruszenie sprawiedliwości proceduralnej • wpis do rejestru zabytków [...] stanowi głęboką ingerencję w konstytucyjnie chronione prawo własności • każda ingerencja w prawa i wolności jednostki musi spełniać trójelementowy test proporcjonalności • ochrona zabytków nie jest bowiem celem samym w sobie, rozumianym jako wyłącznie jako sankcja, lecz narzędziem do inteligentnego zarządzania dziedzictwem • nie chroni się substancji za wszelką cenę, zwłaszcza gdy prowadzi to do ekonomicznej i funkcjonalnej śmierci obiektu • każda ingerencja w prawo własności musi zachować "sprawiedliwą równowagę" (fair balance) • obciążenie nie może być "nadmierne i nieproporcjonalne" • ochrona dziedzictwa nie może odbywać się w próżni, w oderwaniu od realiów społecznych i ekonomicznych
Skład orzekający
Tomasz Bąkowski
przewodniczący
Mirosław Gdesz
sprawozdawca
Grzegorz Rząsa
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważne orzeczenie dotyczące stosowania zasady proporcjonalności przy wpisie do rejestru zabytków, ochrony prawa własności oraz oceny dowodów w sprawach konserwatorskich."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie wartość zabytkowa obiektu jest kwestionowana, a stan techniczny budzi poważne obawy. Wymaga analizy konkretnych dowodów i okoliczności sprawy.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa dotyczy konfliktu między ochroną dziedzictwa kulturowego a prawem własności i realiami ekonomicznymi, co jest tematem budzącym zainteresowanie szerszej publiczności.
“Czy ochrona zabytków może zrujnować właściciela? NSA stawia granice ingerencji w prawo własności.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.