II OSK 868/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła wpisania karty adresowej willi drewnianej do gminnej ewidencji zabytków Miasta Zakopane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę właścicieli, uznając budynek za zabytek. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił wyrok WSA i stwierdził bezskuteczność czynności Burmistrza Miasta Zakopane. NSA oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18), który uznał przepis art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim dopuszczał wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi czynnego udziału w postępowaniu. NSA podkreślił, że w niniejszej sprawie Burmistrz nie zapewnił właścicielom możliwości kwestionowania ustaleń organu ani zajęcia stanowiska, co stanowiło naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. W związku z tym, NSA stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności, nie przesądzając o walorach zabytkowych obiektu na tym etapie.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaWpisy do gminnej ewidencji zabytków, ochrona prawa własności, zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, stosowanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego.
Dotyczy głównie spraw związanych z wpisem do gminnej ewidencji zabytków i naruszeniem procedury administracyjnej. Konieczność uwzględnienia wyroku TK P 12/18.
Zagadnienia prawne (2)
Czy wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi czynnego udziału w postępowaniu narusza jego prawo własności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi czynnego udziału w postępowaniu narusza jego prawo własności, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 12/18.
Uzasadnienie
NSA oparł się na wyroku TK P 12/18, który stwierdził niezgodność art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków z Konstytucją RP w zakresie, w jakim dopuszczał wpis do GEZ bez czynnego udziału właściciela. Brak zapewnienia właścicielowi możliwości kwestionowania ustaleń organu stanowi naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.
Czy czynność Burmistrza Miasta Zakopane polegająca na włączeniu karty adresowej willi drewnianej do gminnej ewidencji zabytków była prawidłowa?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Czynność ta została uznana za bezskuteczną z powodu naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu.
Uzasadnienie
NSA stwierdził bezskuteczność czynności organu z powodu naruszeń procesowych, w tym braku zapewnienia właścicielom czynnego udziału w postępowaniu, co było konsekwencją niezgodności przepisu z Konstytucją RP.
Przepisy (19)
Główne
u.o.z. art. 22 § ust. 5 pkt 3
Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia.
Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie prawa własności poprzez objęcie budynku ochroną konserwatorską wynikającą z włączenia karty adresowej zabytku nieruchomego do GEZ bez zapewnienia właścicielom gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia jest niezgodne z tym przepisem.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Ograniczenie prawa własności musi być proporcjonalne i służyć realizacji konstytucyjnie uzasadnionych celów, co nie było spełnione w przypadku wpisu do GEZ bez czynnego udziału właściciela.
p.p.s.a. art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 146 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Naruszenie zasady proporcjonalności i ochrony prawnej.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Naruszenie zasady proporcjonalności i ochrony prawnej.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
rozporządzenie MKiDN w sprawie prowadzenia rejestru zabytków art. 17 § pkt 8 i 9
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem
rozporządzenie MKiDN w sprawie prowadzenia rejestru zabytków art. 18
Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 203 § pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 225
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 2 § ust. 1 pkt 2
Rozporządzenie Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 3
Argumenty
Skuteczne argumenty
Naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym art. 22 ust. 4 i 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków oraz art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące wpisaniem nieruchomości do GEZ bez czynnego udziału właściciela. • Naruszenie art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 31 ust. 2 i 3 Konstytucji RP.
Godne uwagi sformułowania
osłabienie ochrony własności poprzez wyłączenie udziału właściciela w postępowaniu skutkującym wpisem nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków nie służy realizacji żadnych konstytucyjnie określonych wartości. • Niedopuszczalna jest sytuacja, w której właściciel nieruchomości, dowiadując się o zamiarze wpisania jej przez organ do GEZ, nie ma możliwości zajęcia stanowiska w postępowaniu administracyjnym ani zakwestionowania działań podejmowanych przez organ.
Skład orzekający
Jacek Chlebny
przewodniczący sprawozdawca
Jerzy Stankowski
sędzia
Grzegorz Antas
sędzia del. WSA
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Wpisy do gminnej ewidencji zabytków, ochrona prawa własności, zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, stosowanie wyroków Trybunału Konstytucyjnego."
Ograniczenia: Dotyczy głównie spraw związanych z wpisem do gminnej ewidencji zabytków i naruszeniem procedury administracyjnej. Konieczność uwzględnienia wyroku TK P 12/18.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy konfliktu między ochroną dziedzictwa narodowego a prawem własności, z silnym naciskiem na proceduralne gwarancje dla właścicieli, co jest istotne dla wielu obywateli i przedsiębiorców.
“Wpis do rejestru zabytków bez zgody właściciela? NSA stawia sprawę jasno: naruszono Twoje prawa!”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.