II OSK 843/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-04
NSAAdministracyjneWysokansa
nieruchomościcudzoziemcybezpieczeństwo państwaporządek publicznyobywatele Rosjiustawa o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemcówNSAskarga kasacyjnaABW

NSA uchylił wyrok WSA, oddalając skargę cudzoziemców na odmowę zezwolenia na nabycie nieruchomości, uznając zagrożenie bezpieczeństwa państwa.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra odmawiającą obywatelom Rosji zezwolenia na nabycie udziału w nieruchomości. WSA uznał, że odmowa była nieprawidłowo uzasadniona i oparta na ogólnych przesłankach. NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że Minister prawidłowo oparł się na opinii ABW i ogólnej sytuacji geopolitycznej, stwierdzając zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił decyzję Ministra odmawiającą obywatelom Rosji, S. L. i A. Z., zezwolenia na nabycie udziału w prawie własności nieruchomości. WSA uznał, że Minister nie uzasadnił indywidualnie odmowy, opierając się na ogólnych przesłankach związanych z obywatelstwem rosyjskim i agresją na Ukrainę, a także nie wykazał, w jaki sposób nabycie niewielkiego udziału w drodze dojazdowej miałoby zagrażać bezpieczeństwu państwa. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że Sąd wojewódzki błędnie ocenił postępowanie wyjaśniające. NSA uznał, że opinia ABW, choć niejawna, stanowiła wystarczającą podstawę do odmowy zezwolenia ze względu na zagrożenie bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego, co było zgodne z ogólną polityką państwa wobec obywateli FR w kontekście wojny na Ukrainie. Sąd podkreślił, że przepisy ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców nie wymagają indywidualnej oceny każdego przypadku w oderwaniu od kontekstu geopolitycznego, a nabycie nawet niewielkiego udziału w nieruchomości może stanowić zagrożenie. NSA uznał również, że WSA błędnie interpretował przepis dotyczący wielkości nabywanego udziału, ignorując cel ustawy, jakim jest kontrola państwa nad obrotem nieruchomościami. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę cudzoziemców.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, ale w kontekście ogólnych zagrożeń państwa, opinia organów bezpieczeństwa (ABW) i sytuacja geopolityczna mogą stanowić wystarczającą podstawę do odmowy, nawet jeśli nie dotyczą one bezpośrednio indywidualnych cech wnioskodawcy.

Uzasadnienie

NSA uznał, że WSA błędnie ocenił postępowanie wyjaśniające Ministra. Opinia ABW i ogólna sytuacja geopolityczna (agresja Rosji na Ukrainę) stanowiły wystarczającą podstawę do odmowy zezwolenia ze względu na zagrożenie bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego, nawet jeśli nie odnosiły się do indywidualnych cech wnioskodawców.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

u.n.n.c. art. 1 § ust. 1

Ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców

u.n.n.c. art. 1a § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców

Nabycie nieruchomości przez cudzoziemca nie może spowodować zagrożenia obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, a także nie może sprzeciwiać się temu względy polityki społecznej i zdrowia społeczeństwa.

u.n.n.c. art. 1a § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców

Cudzoziemiec musi wykazać, że zachodzą okoliczności potwierdzające jego więzi z RP.

Pomocnicze

u.n.n.c. art. 2 § ust. 1 pkt 2

Ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców

Minister może dokonać sprawdzenia, czy nabycie nieruchomości przez cudzoziemca nie spowoduje zagrożenia obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, a także czy będzie ono zgodne z interesem państwa.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa ABW oraz AW art. 5 § ust. 1 pkt 1

Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu

ustawa covid art. 15zzs4 § ust. 2 i ust. 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Konstytucja RP art. 64 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

WSA błędnie ocenił postępowanie wyjaśniające Ministra, uznając je za nieindywidualne. Opinia ABW i sytuacja geopolityczna stanowią wystarczającą podstawę do odmowy zezwolenia ze względu na zagrożenie bezpieczeństwa państwa. Nabycie nawet niewielkiego udziału w nieruchomości może stanowić zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa. Minister prawidłowo skorzystał z uprawnienia do sprawdzenia okoliczności sprawy przy pomocy ABW.

Odrzucone argumenty

Odmowa wydania zezwolenia na nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wymagała indywidualnego uzasadnienia odnoszącego się do konkretnego wnioskodawcy. Nabycie niewielkiego udziału w nieruchomości, stanowiącej drogę dojazdową, nie może stanowić zagrożenia dla obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego.

Godne uwagi sformułowania

NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania Kluczowym dowodem w sprawie było stanowisko ABW Przesłanki te w znacznej mierze stanowią pojęcia niedookreślone i pozostawiają organowi stosującemu prawo stosunkowo duży luz decyzyjny. Taka wykładnia nie wynika zarówno z literalnego brzmienia przepisu, który nie różnicuje przedmiotu nabycia określając go jako "nabycie nieruchomości", jak również jest sprzeczna z celem tego przepisu. Kwestia natomiast trafności takiej polityki państwowej (...) jest zdaniem NSA poza zakresem badania sądowoadministarcyjnego.

Skład orzekający

Anna Szymańska

sprawozdawca

Robert Sawuła

sędzia

Tomasz Bąkowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nabywania nieruchomości przez cudzoziemców w kontekście bezpieczeństwa państwa i sytuacji geopolitycznej, a także zakres kontroli sądowej nad decyzjami administracyjnymi w tym zakresie."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji obywateli Rosji w kontekście wojny na Ukrainie, ale może mieć zastosowanie do innych przypadków, gdy nabycie nieruchomości przez cudzoziemca budzi wątpliwości co do bezpieczeństwa państwa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia bezpieczeństwa państwa w kontekście nabywania nieruchomości przez cudzoziemców, szczególnie w obecnej sytuacji geopolitycznej. Pokazuje, jak prawo administracyjne reaguje na zagrożenia zewnętrzne.

Obywatele Rosji nie kupią nieruchomości w Polsce? NSA rozstrzyga o zagrożeniu bezpieczeństwa państwa.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 843/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska /sprawozdawca/
Robert Sawuła
Tomasz Bąkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6274 Nabywanie nieruchomości przez cudzoziemca
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Sygn. powiązane
IV SA/Wa 1490/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-12-12
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2278
art. 1 ust. 1, art. 1a ust. 1, art. 2 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędziowie sędzia NSA Robert Sawuła sędzia del. WSA Anna Szymańska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Paweł Chyliński po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1490/22 w sprawie ze skargi S. L. i A. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na nabycie udziału w prawie własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. zasądza od skarżących S. L. i A. Z. solidarnie na rzecz Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kwotę 510 (pięćset dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 12 grudnia 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1490/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie", "Sąd wojewódzki", "Sąd I instancji") po rozpoznaniu skargi S. L. i A. Z. (dalej: "skarżący", "strony", "wnioskodawcy", "cudzoziemcy") na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister", "skarżący kasacyjnie", "organ") z [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na nabycie udziału w prawie własności nieruchomości - uchylił zaskarżoną decyzję oraz zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 20 grudnia 2021 r. obywatele Rosji S. L. i A. Z. wystąpili o wydanie zezwolenia na nabycie udziału wynoszącego [...] części w prawie własności niezabudowanej nieruchomości położonej w miejscowości S., gm. S., woj. [...] stanowiącej działkę nr ew. [...] o powierzchni [...] ha (dalej: "udział w nieruchomości"). We wniosku wskazano, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi drogę dojazdową, a nabycie udziału w niej jest niezbędne w celu komunikacji z nabywanym lokalem mieszkalnym. Agencja Bezpieczeństwa Wewnętrznego (dalej: "ABW") negatywnie zaopiniowała ww. wniosek – z uwagi na zastrzeżony charakter pisma dokument ten został wyłączony z akt sprawy.
Minister na podstawie art. 1 ust. 1 i ust. 4 oraz art. 1a ust. 1 pkt 1 ustawy z 24 marca 1920 r. o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców (Dz. U. z 2017 r., poz. 2278), dalej: "ustawa" - odmówił wydania zezwolenia na nabycie udziału w prawie własności nieruchomości. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawcy są obywatelami Federacji Rosyjskiej (FR), a więc państwa które 24 lutego 2022 r. dokonało agresji na Ukrainę. Podkreślił, że dopuszczenie do nabywania przez obywateli Rosji nieruchomości na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (RP) może prowadzić do zagrożenia bezpieczeństwa państwa polskiego. Powyższe wynika zarówno z przesłanek przedmiotowych, w tym braku możliwości sprawowania kontroli nad sposobem wykorzystywania nabytej nieruchomości i potencjalnym wykorzystywaniem jej w sposób zagrażający funkcjonowaniu państwa i prowadzonej polityce, w szczególności w stosunku do Rosji, jak i podmiotowych, związanych z niedającymi się przewidzieć postawami nabywców, w szczególności w sytuacji prawdopodobnej eskalacji konfliktu na linii Polska – Rosja, będącego konsekwencją wspierania Ukrainy przez Polskę. Potencjalnie może dojść do zagrożenia porządku publicznego, co w oczywisty sposób negatywnie wpłynie na relacje społeczności lokalnych.
WSA w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem uwzględnił skargę cudzoziemców wniesioną na powyższą decyzję. W ocenie Sądu wojewódzkiego, odmowa udzielenia zezwolenia na nabycie nieruchomości winna zostać wnikliwie, wszechstronnie uzasadniona i wywiedziona w oparciu o cały zgromadzony materiał dowodowy. Podniesiono, że organ rozpatrując wniosek posłużył się argumentami odnoszącymi się do ogółu osób pochodzenia rosyjskiego. Tymczasem powinien w sposób bezstronny i indywidualny odnieść się do konkretnego wniosku złożonego przez dwie zindywidualizowane osoby. Brak odnośnej argumentacji Sąd I instancji dostrzegł zarówno w stosunku do indywidualnej oceny postawy, cech czy życiorysu skarżących w aspekcie przesłanki naruszenia obronności i porządku publicznego, jak i w kontekście warstwy faktograficznej. Organ bowiem w ogóle nie odniósł się do kwestii, w jaki sposób nabycie tak znikomego udziału miałoby w negatywny sposób przełożyć się na wartości w postaci obronności, bezpieczeństwa czy porządku publicznego. Uzasadnienie w tym zakresie jest bardzo lakoniczne, a teza o niewiarygodności skarżących niepoparta żadnymi dodatkowymi rozważaniami i argumentami. Tym samym Sąd wojewódzki ocenił ją jako przedwczesną. Podniesiono, że organ w rozpatrywanej sprawie nie poczynił konkretnych ustaleń faktycznych, które w wystarczający sposób uzasadniałyby odmowę wydania zezwolenia. Tym samym w rozpatrywanej sprawie naruszone zostały przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: "k.p.a.", w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższych uchybień prawa procesowego – w ocenie WSA w Warszawie przedwczesne byłoby odnoszenie się do zarzutów naruszenia prawa materialnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył Minister, zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, które elementy stanu faktycznego przedstawionego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie znajdują potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, przy uwzględnieniu, iż fakty znane powszechnie nie wymagają dowodu oraz poprzez brak jednoczesnego wskazania, jakie elementy stanu faktycznego istotne dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy administracyjnej - w szczególności w kontekście przesłanek wskazanych w art. 1a ust. 1 ustawy - nie zostały ustalone przez organ, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, w odniesieniu do których elementów stanu faktycznego organ naruszył swobodną ocenę dowodów, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, jakie elementy uzasadnienia wymagane ww. przepisem k.p.a. nie zostały objęte uzasadnieniem zaskarżonej decyzji, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
d) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak umieszczenia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku elementów wskazanych w wyżej opisanych zarzutach, oznaczonych jako 1a), 1b) i 1c) niniejszej skargi, a także poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu wskazań co do dalszego postępowania, w sytuacji, gdy Sąd uznał, iż doszło do uchybień prawa procesowego, w wyniku których organ nie poczynił konkretnych ustaleń faktycznych, które w wystarczający sposób uzasadniałyby odmowę wydania zezwolenia, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 80 k.p.a. oraz w zw. z art. 1, art. 5 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 1 i art. 10 ustawy z 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2022 r. poz. 557 ze zm.), dalej: "ustawa ABW oraz AW" poprzez nieuzasadnione nieuwzględnienie przy ocenie ustalonego przez organ stanu faktycznego sprawy okoliczności, iż załączone do akt sprawy stanowisko ABW zostało wyrażone w konkretnej sprawie administracyjnej i w odniesieniu do indywidualnie oznaczonych osób, nie miało więc charakteru abstrakcyjnego, co doprowadziło Sąd wojewódzki do nieuzasadnionej konkluzji, iż organ nie odniósł się do "konkretnego wniosku złożonego przez dwie oznaczone z imienia i nazwiska osoby", co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
f) art. 15zzs4 ust. 2 i ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021, poz. 2095 ze zm.), dalej: "ustawa covid" poprzez zaniechanie przeprowadzenia rozprawy przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym przekazem obrazu i dźwięku oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, w sytuacji, gdy nie wystąpiła wymagana ww. przepisem przesłanka braku możliwości przeprowadzenia rozprawy z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, co w konsekwencji prowadziło do nieuzasadnionego nieuwzględnienia wniosku organu o przeprowadzenie rozprawy i ograniczenia prawa organu do czynnego udziału w sprawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:
a) poprzez błędną wykładnię art. 1a ust. 1 pkt 1 ustawy, polegającą na kategorycznym przyjęciu a priori, bez konieczności uwzględniania okoliczności danej sprawy, iż "nabycie znacznie rozdrobnionego udziału w gruncie, stanowiącym drogę dojazdową do prywatnych posesji, zagraża obronności czy bezpieczeństwu", w sytuacji, gdy ocena taka może być dokonana wyłącznie w odniesieniu do konkretnego wniosku o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości, przy uwzględnieniu okoliczności związanych ze stronami postępowania (nabywcy i zbywcy), jak i przedmiotu postępowania - nieruchomości mającej być przedmiotem zbycia, co w konsekwencja miało istotny wpływ na wynik sprawy;
b) poprzez niewłaściwe zastosowanie (niezastosowanie) art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, w myśl którego organ może dokonać przed wydaniem decyzji w sprawie zezwolenia sprawdzenia, czy będące przedmiotem sprawy administracyjnej nabycie nieruchomości przez cudzoziemca będzie zgodne z interesem państwa.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie Minister wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych; ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Jednocześnie wnosząc o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny (dalej: "NSA") zważył, co następuje:
Rozpoznając wniesioną skargę kasacyjną, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. NSA rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres sądowej kontroli przez NSA.
Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona.
Jako zasadne okazały się zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7 i art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i 107 § 3 k.p.a., których uchybienia przez Ministra dopatrzył się Sąd wojewódzki. Przypomnieć bowiem należy, że WSA w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję wyłącznie z powodu stwierdzonych uchybień prawa procesowego, jednocześnie odstępując od oceny norm prawa materialnego. Kluczowa wadliwość procesu decyzyjnego Ministra miałaby polegać na tym, że organ ten nie dokonał ustaleń faktycznych odnoszących się do konkretnej sprawy, indywidualnie oznaczonych cudzoziemców, a ustalenia i ich ocenę oparł na ogólnych informacjach i faktach statuujących sytuację każdego obywatela FR po wybuchu wojny rosyjsko-ukraińskiej. Stanowisko powyższe jest błędne.
Aby dokonać oceny tych zarzutów w pierwszej kolejności należy ustalić treść normy materialnej. Przepisy proceduralne mają na celu bowiem prawidłowe zastosowanie norm materialnych, stanowiąc gwarancję prawidłowej subsumpcji stanu faktycznego do zakresu i treści normy ustalonej na podstawie przepisów prawa materialnego. Innymi słowy zakres ustaleń faktycznych jest wynikiem tego, co wynika z przepisu materialnego. Takim przepisem jest art. 1 ust. 1 i art. 1a ust. 1 ustawy.
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy nabycie nieruchomości przez cudzoziemca wymaga zezwolenia. Przesłanki uzyskania zezwolenia na nabycie nieruchomości, określa art. 1a ustawy, w świetle którego zezwolenie jest wydawane na wniosek cudzoziemca, jeżeli: 1) nabycie nieruchomości przez cudzoziemca nie spowoduje zagrożenia obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, a także nie sprzeciwiają się temu względy polityki społecznej i zdrowia społeczeństwa; 2) wykaże on, że zachodzą okoliczności potwierdzające jego więzi z RP. Zwolnienia z obowiązku uzyskania zezwolenia wymienia art. 8 ustawy. Jednocześnie wymaga podkreślenia, że zezwolenie na nabycie nieruchomości na podstawie powołanego przepisu nie jest pozostawione uznaniu Ministra. Brzmienie art. 1a ust. 1 pkt 2 ustawy nie pozostawia wątpliwości, że ustawodawca nie wyposażył organu w uprawnienie do wyboru sposobu zakończenia sprawy wszczętej na wniosek cudzoziemca o udzielenie zezwolenia na nabycie nieruchomości. Oznacza to, że decyzje wydawane na podstawie art. 1a ust. 1 ustawy nie należą do rozstrzygnięć opartych na uznaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z 14 września 2012 r., sygn. akt II OSK 1712/11 oraz z 22 sierpnia 2023 r. sygn. akt II OSK 1368/22).
Zaskarżona decyzja była wynikiem ustaleń faktycznych, które w świetle norm prawa materialnego były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie. Przyjęta zatem teza, że organ naruszył przepisy dotyczące postępowania wyjaśniającego i elementów uzasadnienia, jest niesłuszna. Kluczowym dowodem w sprawie było stanowisko ABW, a z uwagi na charakter tego dokumentu został on wyłączony z akt sprawy. Skład orzekający NSA zapoznał się z tym dokumentem w Kancelarii Tajnej w budynku NSA. Zadania ABW zostały sprecyzowane w ustawie ABW oraz AW. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 tej ustawy do zadań ABW należy rozpoznawanie, zapobieganie i zwalczanie zagrożeń godzących w bezpieczeństwo wewnętrzne państwa oraz jego porządek konstytucyjny, a w szczególności w suwerenność i międzynarodową pozycję, niepodległość i nienaruszalność jego terytorium, a także obronność państwa. Działając w ramach tych kompetencji ABW dokonała rozpoznania sytuacji tych konkretnie cudzoziemców, co znalazło odzwierciedlenie w niejawnym dokumencie. Minister skorzystał bowiem z uprawnienia przewidzianego w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, zgodnie z którym Minister może dokonać - także przy pomocy właściwych organów administracji rządowej - sprawdzenia, czy nabycie nieruchomości przez cudzoziemca nie spowoduje zagrożenia obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku publicznego, a także czy będzie ono zgodne z interesem państwa. Bezspornie przedmiotowy dokument niejawny nie ma charakteru odnoszącego się do wszystkich obywateli FR, wbrew temu co twierdzi WSA w Warszawie. Ustalenia poczynione przez ABW dawały podstawy do przyjęcia przesłanki zagrożenia bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego w tej konkretnej sprawie administracyjnej.
Przesłanki te w znacznej mierze stanowią pojęcia niedookreślone i pozostawiają organowi stosującemu prawo stosunkowo duży luz decyzyjny. Nieprawidłowo jednak Sąd wojewódzki odmówił Ministrowi uprawnienia do zastosowania tych klauzul generalnych do niniejszego stanu faktycznego. Prawidłowe dekodowanie tych pojęć w połączeniu z przyjętymi okolicznościami i faktami prowadziło do odmowy wydania zezwolenia na nabycie udziału w nieruchomości. Także fakty powszechnie znane związane z polityką RP po agresji FR na Ukrainę i szczegółowo opisane w zaskarżonej decyzji, dawały podstawy do przyjęcia, że dopuszczenie do nabywania przez obywateli FR nieruchomości na terytorium RP może prowadzić do zagrożenia bezpieczeństwa państwa polskiego.
Kolejnym warunkiem udzielenia zezwolenia jest okoliczność, że nabyciu nieruchomości nie sprzeciwiają się względy polityki społecznej. W tym zakresie Minister szeroko wypowiedział się na str. 3. i 4. zaskarżonej decyzji. Kluczową kwestią w ocenie organu pozostaje fakt, że cudzoziemcy są obywatelami FR i zamierzają nabyć nieruchomość. Natomiast sytuacja geopolityczna w tej części Europy, ryzyko eskalacji konfliktu na inne państwa regionu, w tym Polskę oraz to, że Rosja uznała RP za państwo podejmujące działania wrogie wobec Rosji, powoduje, że nabycie nieruchomości przez skarżących stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego. Organ dokładnie wyjaśnił sytuację wynikającą z omawianej wojny na str. 4. zaskarżonej decyzji. Obecnie Polska prowadzi aktywną politykę sankcyjną wobec poszczególnych obywateli FR, ale także wobec wszystkich obywateli tego państwa, chcąc doprowadzić do zakończenia ataku na Ukrainę. Kwestia natomiast trafności takiej polityki państwowej (tj. polityki sankcyjnej skierowanej przeciwko obywatelom państwa agresora) jest zdaniem NSA poza zakresem badania sądowoadministarcyjnego. Jednocześnie z istoty swojej ma ona charakter ogólny, odnoszący się do sytuacji geopolitycznej. Skarżący natomiast jako obywatele FR znajdują się w grupie wszystkich osób spełniających kryterium obywatelstwa rosyjskiego i ta polityka odnosi się także do nich.
W konsekwencji zarzuty naruszenia przepisów procesowych, odnoszących się do postępowania wyjaśniającego, okazały się zasadne.
Jako niezasadny natomiast należało uznać zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W szczególności, okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd wojewódzki jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej (por. np. wyrok NSA z 23 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 3514/19 oraz wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2315/21). Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie obligatoryjne elementy, wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a., a nadto, na podstawie uzasadnienia tego wyroku można ustalić, czym kierował się WSA w Warszawie uchylając decyzję. Jedynie podstawy prawne tego uchylenia nie znajdowały uzasadnienia w aktach sprawy.
Jako uzasadniony należało ocenić także zarzut naruszenia art. 1a ust. 1 pkt 1 ustawy, poprzez zajęcie wiążącego stanowiska, prezentującego w istocie wykładnię tego przepisu. WSA w Warszawie stwierdził, cyt.: "Należy bowiem zwrócić uwagę na przedmiot postępowania, jakim jest wydanie zezwolenia na nabycie udziału wynoszącego [...] części w prawie własności niezabudowanej nieruchomości położonej (...) o powierzchni [...] ha. Organ w ogóle nie odniósł się do kwestii w jaki sposób nabycie tak znikomego udziału miałoby się w negatywny sposób przełożyć na niewątpliwie ważkie i nie do przecenienia wartości w postaci obronności, bezpieczeństwa czy porządku publicznego.". Sąd I instancji łączy wielkość udziału w nieruchomości z ustawowymi klauzulami wyłączającymi wydanie zezwolenia. Sugeruje, że jedynie większy areał gruntu, nie zaś niewielki stosunkowo udział w drodze dojazdowej kreować mógłby stan mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa państwa i porządku publicznego. Taka wykładnia nie wynika zarówno z literalnego brzmienia przepisu, który nie różnicuje przedmiotu nabycia określając go jako "nabycie nieruchomości", jak również jest sprzeczna z celem tego przepisu. Generalnie chodzi w nim o kontrolę Państwa nad obrotem nieruchomościami, znajdującymi się w jego granicach. Nabycie nieruchomości wiąże się z szeregiem uprawnień, w tym właściwie nieograniczonymi możliwościami korzystania z niej. Jak stanowi art. 64 ust. 3 Konstytucji RP własność może być ograniczona tylko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Treść prawa własności nie jest uzależniona od areału, czy wielkości udziału. Statuuje prawa właściciela. Z kolei Państwo zagwarantowało sobie uprawnienie do kontroli obywatelstwa właścicieli nieruchomości na swoim terytorium. W konsekwencji nie ma większego znaczenia, czy postępowanie o wydanie zezwolenia dotyczy udziału w nieruchomości, czy obejmuje jej całość.
Jako niezasadny należało uznać zarzut zastosowania (niezastosowania) art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy. Sąd wojewódzki nie zanegował uprawnienia do przeprowadzenia - przy pomocy właściwych organów - sprawdzenia, czy nabycie nieruchomości przez strony nie spowoduje zagrożenia obronności, bezpieczeństwa państwa lub porządku prawnego, a także czy będzie ono zgodne z interesem państwa. Jedynie odmówił mocy dowodowej wynikowi tego postępowania sprawdzającego oceniając, że nie ma ono charakteru indywidualnego, odnoszącego się do skarżących.
Ze względu na uchylenie zaskarżonego wyroku, uznano za zbędne odnoszenie się do zarzutu rozpoznania sprawy przez WSA w Warszawie na posiedzeniu niejawnym.
W ocenie NSA sprawa została dostatecznie wyjaśniona. Umożliwiło to wydanie rozstrzygnięcia reformatoryjnego, a tym samym zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Wskazać należy, że organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające w wymaganym normą art. 1 ust. 1 i art. 1a ust. 1 ustawy zakresie, nie dopuszczając się naruszenia wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów art. 7 i art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Zastosował prawidłowo art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy, gdyż skorzystał z procedury sprawdzającej i zwrócił się do ABW. Informacje pozyskane oraz przyjęta polityka RP po wybuchu wojny w Ukrainie wobec obywateli FR zadecydowały o odmowie udzielenia zezwolenia na nabycie udziału w nieruchomości.
W świetle powyższego, NSA działając na podstawie art. 188 w związku z art. 151 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI