II OSK 801/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-05-15
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanepostępowanie administracyjnezawieszenie postępowaniazagadnienie wstępnerozgraniczenie nieruchomościsądy administracyjneNSAWSAnadzór budowlany

NSA uchylił wyrok WSA i postanowienia organów niższych instancji, uznając, że postępowanie rozgraniczeniowe nie stanowi zagadnienia wstępnego dla oceny legalności budowy szklarni.

Sprawa dotyczyła zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie legalności budowy szklarni z powodu toczącego się postępowania o rozgraniczenie nieruchomości. Organy administracji i WSA uznały, że ustalenie przebiegu granicy jest zagadnieniem wstępnym. NSA uchylił te rozstrzygnięcia, stwierdzając, że postępowanie rozgraniczeniowe nie jest prejudycjalne dla oceny legalności budowy, która powinna być oceniana według przepisów z daty jej powstania.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną od wyroku WSA w Rzeszowie, który utrzymał w mocy postanowienie o zawieszeniu postępowania administracyjnego w sprawie legalności budowy szklarni. Organy nadzoru budowlanego zawiesiły postępowanie, uznając, że ustalenie przebiegu granicy działki w toczącym się postępowaniu cywilnym jest zagadnieniem wstępnym, od którego zależy rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny podzielił to stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak, że postępowanie rozgraniczeniowe nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Sąd podkreślił, że ocena legalności budowy powinna być dokonana według przepisów obowiązujących w dacie jej powstania, a wynik postępowania rozgraniczeniowego nie jest niezbędny do wydania decyzji w sprawie legalności obiektu, chyba że w przyszłości zajdzie potrzeba doprowadzenia obiektu do stanu zgodnego z prawem. NSA zwrócił uwagę na wcześniejsze orzecznictwo, zgodnie z którym ocena zgodności obiektu z przepisami powinna dotyczyć okresu jego budowy. W związku z tym NSA uchylił zaskarżony wyrok oraz postanowienia organów niższych instancji, zasądzając jednocześnie koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, postępowanie o rozgraniczenie nieruchomości nie stanowi zagadnienia wstępnego, od którego zależy rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej dotyczącej legalności budowy, ponieważ ocena legalności powinna być dokonana według przepisów z daty budowy, a wynik postępowania rozgraniczeniowego nie jest niezbędny do wydania decyzji w sprawie głównej.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że zagadnienie wstępne musi być materialnoprawną przeszkodą uniemożliwiającą rozstrzygnięcie sprawy głównej i musi istnieć między nimi związek przyczynowy. W tej sprawie ocena legalności budowy szklarni według przepisów z daty jej powstania nie jest uzależniona od aktualnego przebiegu granicy ustalanego w postępowaniu rozgraniczeniowym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (12)

Główne

k.p.a. art. 97 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Błędna wykładnia przepisu jako podstawy do zawieszenia postępowania administracyjnego w sytuacji braku zagadnienia wstępnego.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonego wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 170

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.c. art. 316 § 1

Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie rozgraniczeniowe nie stanowi zagadnienia wstępnego dla oceny legalności budowy szklarni. Ocena legalności budowy powinna być dokonana według przepisów obowiązujących w dacie jej powstania. WSA zaakceptował niezasadne zawieszenie postępowania, ignorując wcześniejsze orzecznictwo NSA. WSA wydał orzeczenie wewnętrznie sprzeczne, powołując się na różne daty obowiązywania przepisów techniczno-budowlanych.

Godne uwagi sformułowania

Przez pojęcie rozstrzygnięcia "zagadnienia wstępnego" rozumie się sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim jego rozstrzygnięciem przez inny organ lub sąd. Nie chodzi tu o konieczność wyjaśnienia nawet poważnych wątpliwości dotyczących kwestii prawnych sprawy, lecz o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, bez rozstrzygnięcia którego nie jest możliwe wydanie orzeczenia w sprawie głównej. Prejudycjalność zachodzi tylko wtedy, gdy rozstrzygnięcie co do pewnej kwestii prawnej stanowi wiążącą przesłankę wydania decyzji w postępowaniu głównym. W niniejszej sprawie uzyskanie rozstrzygnięcia sądu powszechnego w odniesieniu do aktualnego przebiegu granic nie jest wymagane w toku postępowania dotyczącego legalności budowy szklarni... Przewidziana w art. 37 ust. 1 i 2 Prawa budowlanego z 1974 r. zgodność z przepisami budowlanymi dotyczy bowiem okresu realizacji budowy.

Skład orzekający

Tomasz Bąkowski

przewodniczący

Roman Ciąglewicz

członek

Piotr Broda

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia zagadnienia wstępnego w kontekście zawieszenia postępowania administracyjnego, ocena legalności budowy według przepisów z daty jej powstania, stosowanie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy postępowanie administracyjne jest zawieszane z powodu toczącego się postępowania cywilnego o rozgraniczenie nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa wyjaśnia kluczową kwestię proceduralną dotyczącą zawieszania postępowań administracyjnych i ich relacji do postępowań cywilnych, co jest istotne dla praktyków prawa budowlanego i administracyjnego.

Czy spór o granicę działki wstrzyma budowę? NSA wyjaśnia, kiedy zawieszenie postępowania jest zasadne.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 801/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-05-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Piotr Broda /sprawozdawca/
Roman Ciąglewicz
Tomasz Bąkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II SA/Rz 796/22 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2022-12-07
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz zaskarżone postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 3 § 1, art. 133 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 153, art. 170,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 97 § 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 1805
art. 316 § 1
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Bąkowski Sędziowie: sędzia NSA Roman Ciąglewicz sędzia del. WSA Piotr Broda (spr.) po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.K. i R.D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 796/22 w sprawie ze skargi K.K. i R.D. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 18 maja 2022 r. znak: OA.7722.20.1.2022 w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia 3 stycznia 2022 r. znak: PINB.5160.1.42.2016, PINB.5160.1.48.2016. 2. zasądza od Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Rzeszowie na rzecz: K.K. i R.D. solidarnie kwotę: 577 (pięćset siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 7 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 796/22, oddalił skargę K.K. i R.K. na postanowienie Podkarpackiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: WINB) z 18 maja 2022 r. znak: OA.7722.20.1.2022 w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w Sanoku (dalej: PINB) prowadził postępowanie w sprawie wybudowania szklarni oraz odprowadzania wód opadowych z przedmiotowej szklarni i budynku gospodarczego, położonych na działce nr [...] w S., obręb P.
Wnioskiem z 21 grudnia 2021 r. A.J., A.K. i K.J. zwrócili się o zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.), dalej: k.p.a., do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia sprawy o rozgraniczenie nieruchomości nr [...] i [...] w S., obręb P. toczącej się obecnie przed Sądem Rejonowym w Sanoku l Wydział Cywilny pod sygn. I Nn 382/21.
PINB postanowieniem z 3 stycznia 2022 r., znak: PINB.5160.1.42.2016; PINB 5160.1.48.2016, działając na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zawiesił prowadzone postępowanie administracyjne w ww. sprawie. Organ wskazał, że przebieg granicy pomiędzy działkami nr [...] i [...] może mieć wpływ na wynik prowadzonej sprawy. Sama sprawa może być uzależniona od wyniku toczącego się postępowania rozgraniczeniowego.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyły K.K. oraz R.K. W wyniku jego rozpatrzenia WINB postanowieniem z 18 maja 2022 r. znak: znak: OA.7722.20.1.2022 utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wskazał, że problematyka dotycząca prawidłowości budowy szklarni i odprowadzania wód opadowych z przedmiotowej szklarni i budynku gospodarczego oraz dokonanie oceny faktyczno-prawnej w aspekcie obowiązujących przepisów techniczno-budowlanych i wydanie ewentualnych nakazów w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z przepisami wymaga uprzedniego ustalenia odległości przedmiotowych obiektów położonych na działce nr [...] względem granicy z działką sąsiednią nr ew. [...]. W ocenie organu odwoławczego w sprawie wystąpiły łącznie trzy przesłanki uzasadniające zawieszenie postępowania, tj. postępowanie w sprawie rozgraniczenia nieruchomości jest w toku, wynik tego postępowania w sposób istotny wpływa na postępowanie prowadzone przez organ I instancji, a zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozstrzygnięte. Pozyskanie informacji o sposobie zakończenia postępowania rozgraniczeniowego, umożliwi jednoznaczne i bezsporne wyjaśnienie okoliczności co do przebiegu granic, a to w konsekwencji pozwoli na dokonanie oceny zgodności usytuowania przedmiotu postępowania z obowiązującymi przepisami techniczno-budowlanymi.
Skargę na powyższe postanowienie WINB wniosły K.K. oraz R.K. podtrzymując argumentację zawartą w zażaleniu tj. naruszenie przede wszystkim art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a. także art. 153 i art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę WINB wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, iż skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Sąd na wstępie przytoczył treść art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i wyjaśnił, iż zagadnienie wstępne, o jakim mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. stanowi materialnoprawną przeszkodę powstającą lub ujawniającą się w toku postępowania jurysdykcyjnego, której usunięcie warunkuje rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej. Jest to zagadnienie odrębne od sprawy, na której tle wystąpiło. W niniejszy przypadku problematyka dotycząca prawidłowości budowy szklarni i odprowadzania wód opadowych z przedmiotowej szklarni i budynku gospodarczego oraz dokonanie oceny faktyczno-prawnej w aspekcie obowiązujących przepisów techniczno- budowlanych i wydanie ewentualnych nakazów w celu doprowadzenia do stanu zgodnego z przepisami wymaga uprzedniego ustalenia odległości przedmiotowych obiektów położonych na działce nr [...] względem granicy z działką sąsiednią nr ew. [...]. Kwestia usytuowania obiektów będących przedmiotem postępowania skarżących jest sprawą sporną, trwa bowiem spór p przebieg granicy przed sądem cywilnym.
Sąd I instancji uznał, że kwestia ostatecznego przebiegu granic między działkami nr [...] i [...] jest kwestią istotną, od której uzależnione jest ostateczne rozstrzygniecie. Bez uprzedniego rozstrzygnięcia postępowania rozgraniczeniowego nie jest możliwe wydanie prawidłowej decyzji w prowadzonej przed organem I instancji sprawie. Wobec powyższego w ocenie Sądu organy nadzoru budowalnego prawidłowo przyjęły, że koniecznym było zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego orzeczenia sądu cywilnego w sprawie rozgraniczenia ww. działek.
Odnosząc się natomiast do zarzutów skargi, Sąd I instancji podniósł, iż zaskarżone postanowienie nie narusza art. 153 czy też art. 170 p.p.s.a. i nie pozostaje w sprzeczności z wytycznymi orzekających w tej sprawie sądów administracyjnych. Przywołany w skardze wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 25 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Rz 1422/21 nie dotyczył niniejszego postępowania, a jedynie rozliczenia kosztów rozgraniczenia na jego administracyjnym etapie.
Skargę kasacyjną wniosły K.K. i R.K. zaskarżając powyższy wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów:
1) art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.s., a także w zw. z art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wobec niedostrzeżenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie istotnych braków postępowania, w szczególności w zakresie oceny całokształtu materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a w konsekwencji zaakceptowanie tego stanu poprzez wydanie wyroku oddalającego skargę. Obowiązkiem organów administracji było wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), a następnie dokonanie jego rzetelnej oceny zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Podkreślić przy tym należy, że ocena ta nie może być oceną dowolną, a musi zostać dokonana na podstawie akt postępowania (art. 133 § 1 p.p.s.a.), przy uwzględnieniu zasad logiki i doświadczenia życiowego, a także w zgodzie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego tj. zasadą praworządności (art. 7 k.p.a.) i zasadą budzenia zaufania do organów państwa (art. 8 § 1 k.p.a.). Dokonana ocena materiału dowodowego pozostaje w oczywistej sprzeczności z zasadą swobodnej oceny dowodów poprzez niezasadne, przyjęcie istnienia związku przyczynowego pomiędzy postępowaniem organów administracji budowlanej, a postępowaniem prowadzonym najpierw przez Burmistrza Miasta Sanoka, a obecnie przez Sąd Rejonowy w Sanoku w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości. Konsekwencją tej oceny było zaakceptowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny niezasadnego zawieszenia postępowania administracyjnego w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.;
2) art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w zw.z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 153 p.p.s.a. oraz w związku z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd I instancji sytuacji, w której organy administracji nie respektują oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki z dnia 13 marca 2019r., nr sygn. akt II OSK 877/18 i z dnia 19 grudnia 2019r., nr sygn. akt II OSK 3408/18), co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego zawieszenia postępowania administracyjnego;
3) art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 170 p.p.s.a. oraz w związku z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd I instancji sytuacji, w której organy administracji nie respektują mocy wiążącej powołanych wyżej prawomocnych wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego, a w konsekwencji niezasadnie orzekają o zawieszeniu postępowania administracyjnego;
4) art. 3 § 1 i art 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także w zw. z art. 316 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm.), dalej: k.p.c., poprzez nierozpoznanie istoty sprawy i wydanie orzeczenia wewnętrznie sprzecznego. Przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie było istnienie związku przyczynowego pomiędzy toczącym się postępowaniem w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości, a ustaleniem przebiegu tej granicy w roku 1994 tj. na datę wzniesienia spornej szklarni. Uzasadniając wydany wyrok Sąd wielokrotnie powołuje się na przebieg tej granicy w roku 1994, a następnie stwierdza istnienie związku przyczynowego pomimo, iż orzeczenie jakie zapadnie przed Sądem Rejonowym w Sanoku będzie uwzględniało aktualny przebieg tej granicy tj. na dzień zamknięcia rozprawy, stosownie do art. 316 § 1 k.p.c., a nie przebieg z roku 1994. Niewyjaśnienie tej kluczowej dla sprawy okoliczności prowadzi do nierozpoznania istoty sporu, a w konsekwencji do wydania orzeczenia wewnętrznie sprzecznego, które winno być wyeliminowane z obrotu prawnego;
5) art. 3 § 1 i art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a także w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a także w zw. z art. 316 § 1 k.p.c. poprzez niewyjaśnienie przez Sąd I instancji przyczyn i przesłanek, na podstawie których uznał istnienie związku przyczynowego pomiędzy, toczącym się aktualnie przed Sądem Rejonowym w Sanoku postępowaniem rozgraniczeniowym, a przebiegiem spornej granicy w roku 1994, a w konsekwencji zaakceptowanie niezasadnego zawieszenia postępowania administracyjnego;
6) art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez jego niewłaściwą wykładnię, w pierwszej kolejności wyjaśnić należy ponowne powołanie cytowanego przepisu jako przepisu prawa materialnego w sytuacji gdy ma on - co do zasady - charakter procesowy. W stanie faktycznym niniejszej sprawy to właśnie ten przepis stanowił jednak podstawę rozstrzygnięcia najpierw WINB, a następnie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie i w oparciu o ten przepis organ administracji, a w ślad za nim Sąd I instancji orzekły o zasadności zawieszenia postępowania administracyjnego. W ocenie skarżących przepis ten został całkowicie błędnie zinterpretowany, co w konsekwencji doprowadziło do niezasadnego uznania istnienia zagadnienia wstępnego wymagającego rozstrzygnięcia, a następnie wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem wskazanego wyżej przepisu.
Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej skarżące wniosły o dopuszczenie dowodu z wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 marca 2019r., nr sygn. akt II OSK 877/18 i z 19 grudnia 2019r., nr sygn. akt II OSK 3408/18 na okoliczność zawartej w nich oceny prawnej oraz wskazań Naczelnego Sądu Administracyjnego co do dalszego postępowania, które winny być wiążące zarówno dla organów administracji, jak i Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Nadto wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku oraz poprzedzających go postanowień WINB i PINB, jak i oddalenie wniosku o zawieszenie postępowania administracyjnego oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skarżące kasacyjnej zrzekły się jednocześnie przeprowadzenia w sprawie rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną K.J., A.K. i A.J. wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W piśmie z 16 lutego 2023 r. stanowiącym replikę na odpowiedź na skargę kasacyjną skarżące kasacyjnie zawarły swoje stanowisko w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. W związku z tym Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany był granicami skargi kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była zgodność z prawem postanowienia WINB o utrzymaniu w mocy postanowienia PINB o zawieszeniu postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., prowadzonego przez PINB dotyczącego oceny legalności budowy szklarni oraz odprowadzania wód opadowych z przedmiotowej szklarni i budynku gospodarczego. Należy zauważyć, że postępowanie administracyjne ulega zawieszeniu w oparciu o ww. przepis, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przez pojęcie rozstrzygnięcia "zagadnienia wstępnego" rozumie się sytuację, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim jego rozstrzygnięciem przez inny organ lub sąd. Ocena tego zagadnienia, aby mogło być przedmiotem odrębnego postępowania, należy ze względu na jego przedmiot do kompetencji innego organu niż ten, przed którym toczy się postępowanie w głównej sprawie. Do zagadnienia wstępnego można klasyfikować tylko takie zagadnienia, których rozstrzygnięcie należy do kompetencji innego organu administracji publicznej lub sądu powszechnego. Z uwagi na to, że zawieszenie postępowania jest instytucją tamującą jego bieg i opóźniającą merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, nie należy przy interpretacji art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. stosować wykładni rozszerzającej (zob. B. Adamiak, (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 377-378, nb 8). Innymi słowy, zagadnienie wstępne jest kwestią materialnoprawną pojawiającą się w toku sprawy administracyjnej, która uniemożliwia - bez uprzedniego jej rozstrzygnięcia - załatwienie istoty sprawy administracyjnej (por. wyroki NSA: z dnia 7 października 2010 r., sygn. akt II OSK 1543/09; z dnia 2 grudnia 2010 r., sygn. akt II GSK 1028/09; z 21 kwietnia 2020 r., sygn. akt II OSK 2284/19). Podkreślić trzeba, że nie chodzi tu o konieczność wyjaśnienia nawet poważnych wątpliwości dotyczących kwestii prawnych sprawy, lecz o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, bez rozstrzygnięcia którego nie jest możliwe wydanie orzeczenia w sprawie głównej. Prejudycjalność zachodzi tylko wtedy, gdy rozstrzygnięcie co do pewnej kwestii prawnej stanowi wiążącą przesłankę wydania decyzji w postępowaniu głównym. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd, wydanie decyzji w danej sprawie jest niemożliwe (por. wyrok NSA z dnia 17 lipca 2003 r., sygn. akt II SA 427/02).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarówno organy nadzoru budowlanego jak i Sąd I instancji, błędnie przyjęły, że zainicjowane przed sądem powszechnym postępowanie w przedmiocie rozgraniczenia nieruchomości stanowi "zagadnienie wstępne", o jakim mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Należy w tym miejscu ponownie przypomnieć, że pod pojęciem "zagadnienia wstępnego" rozumie się sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego. Oznacza to, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia prejudycjalnego przez inny organ lub sąd wydanie decyzji zarówno pozytywnej jak i negatywnej w danej sprawie jest niemożliwe. Musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, a zagadnieniem wstępnym. W przypadku braku takiego związku zawieszenie postępowania na tej podstawie nie jest dopuszczalne (por. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 541/18).
W niniejszej sprawie uzyskanie rozstrzygnięcia sądu powszechnego w odniesieniu do aktualnego przebiegu granic nie jest wymagane w toku postępowania dotyczącego legalności budowy szklarni jeśli chodzi o stwierdzenie istniejących odległości zabudowy od granicy działki, w sytuacji gdy postępowanie toczy się w oparciu o przepisy ustawy Prawo budowlane z 1974 r. Wydanie decyzji w sprawie legalności budowy szklarni nie jest uzależnione od uprzedniego rozstrzygnięcia przez właściwy sąd wniosku o rozgraniczenie nieruchomości. Nie zachodzi tu związek przyczynowy, o jakim wyżej mowa, ponieważ aktualny przebieg granicy pomiędzy działkami może mieć znaczenia dopiero wówczas gdy organ ustali, że w trakcie budowy spornego obiektu doszło do naruszenia przepisów obowiązujących w dacie jego powstania i niezbędne jest wykonanie robót doprowadzających obiekt do stanu zgodnego z prawem, ale takich ustaleń w niniejszej sprawie na tym etapie postępowania nie dokonano, stąd należało przyjąć, że nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy toczącym się postępowaniem rozgraniczeniowym a postępowanie w sprawie legalności budynku szklarni, a więc nie istnieje przeszkoda prawna do wydania decyzji w sprawie oceny legalności obiektu budowlanego. Natomiast to, że wynik innego postępowania w przyszłości może mieć wpływ na dowodzenie przez stronę, iż w inny sposób kształtuje się przebieg granicy pomiędzy nieruchomościami, nie przesądza samo w sobie o istnieniu zagadnienia wstępnego. Dlatego też Sąd I instancji wadliwie ocenił, że WINB – utrzymując w mocy postanowienie PINB o zawieszeniu postępowania, oceniając aktualnie materiał dowodowy - trafnie stwierdził, że z uwagi na toczące się postępowanie rozgraniczeniowe, PINB mógł zawiesić postępowanie administracyjne, ponieważ pomiędzy postępowaniem dotyczącym legalności budowy szklarni, a postępowaniem rozgraniczeniowym istnieje taki związek przyczynowy, który uniemożliwiałby wydanie rozstrzygnięcia w sprawie oceny legalności budowy szklarni.
Dodatkowym argumentem przemawiającym za przyjęciem takiego stanowiska jest to, że w sprawie dotyczącej legalności budowy szklarni orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 marca 2019 r. sygn. akt II OSK 877/18, w którym przesądził, że należy oceniać zgodność wzniesionego obiektu z przepisami techniczno-budowlanymi obowiązującymi w czasie jego powstania. Przewidziana w art. 37 ust. 1 i 2 Prawa budowlanego z 1974 r. zgodność z przepisami budowlanymi dotyczy bowiem okresu realizacji budowy. W sprawie samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego, a więc bez wymaganego pozwolenia na budowę, konieczne jest w pierwszej kolejności ustalenie, czy jego realizacja była zgodna z przepisami prawa budowlanego, w tym z normami techniczno-budowlanymi uprzednio obowiązującymi (Rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r.). Przewidziana w art. 37 ust. 1 i 2 Prawa budowlanego z 1974 r. zgodność z przepisami budowlanymi dotyczy okresu realizacji budowy. Jednocześnie zauważył, że stosowanie przepisów techniczno-budowlanych obowiązujących w czasie legalizacji samowoli budowlanej jest uzasadnione wówczas, gdy dany obiekt już w okresie realizacji naruszał wymogi techniczne (m.in. w zakresie odległości od granicy i zabudowań sąsiednich) i zachodzi potrzeba doprowadzenia go do stanu zgodnego z prawem. Trudno bowiem przyjąć, aby w ramach legalizacji organ nadzoru budowlanego nakazywał właścicielowi obiektu dostosowanie do współczesnych wymogów techniczno-budowlanych w sytuacji, gdy został on wybudowany zgodnie z przepisami technicznymi obowiązującymi na etapie jego budowy, ale bez uprzedniego pozwolenia na budowę.
Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku dostrzegł tą okoliczność kilkukrotnie się na nią powołując, ale na jej podstawie wywiódł wadliwe wnioski, że aktualnie toczące się postępowanie rozgraniczeniowe przez sądem powszechnym stanowi zagadnienie wstępne, od którego zależy rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Twierdzenie to tym bardziej budzi zdziwienie, że sam Sąd I instancji wskazuje, "iż podstawą rozgraniczenia jest aktualny stan prawny, mianowicie z chwili orzekania, choćby w jego wyniku nastąpiło ustalenie dotychczas nieistniejących granic." Jednocześnie Sąd I instancji wadliwe przyjmuje, że oceny faktyczno-prawnej należy dokonać w aspekcie obowiązujących przepisów techniczno-budowlanych, pomimo, że w dalszej części uzasadnienia wskazuje, że zastosowanie w tym zakresie będą miały przepisy obowiązujące w dacie budowy spornego obiektu. Ta niekonsekwencja Sądu I instancji odnośnie stosowania przepisów techniczno - budowlanych, z którymi oceniana powinna być zgodność wybudowanego obiektu szklarni, doprowadziła do błędnej oceny zastosowania w sprawie podstawy do zawieszenia postępowania. Dlatego zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. i art. 153 p.p.s.a., art. 170 p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. - zawierają usprawiedliwione podstawy.
Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c / p.p.s.a. Orzeczenie o kosztach postępowania uzasadnia przepis art. 203 pkt 1 p.p.s.a. Jednocześnie na mocy art. 182 § 2 p.p.s.a. rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdyż strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI