II OSK 793/09

II OSK 793/09 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2010-05-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-05-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Jurkiewicz
Leszek Leszczyński /przewodniczący sprawozdawca/
Mieczysław Górkiewicz
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II OZ 522/08 - Postanowienie NSA z 2008-05-29
III SA/Łd 657/07 - Wyrok WSA w Łodzi z 2009-02-04
II OZ 1193/08 - Postanowienie NSA z 2008-11-14
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 87 poz 960
art. 15 ust. 2
Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 lipca 2001 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Leszek Leszczyński (spr.) Sędziowie sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz sędzia del. WSA Mieczysław Górkiewicz Protokolant Dominika Człapińska po rozpoznaniu w dniu 11 maja 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej V.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 4 lutego 2009 r. sygn. akt III SA/Łd 657/07 w sprawie ze skargi V. C. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 4 lutego 2009 r. (sygn. akt III SA/Łd 657/07) oddalił skargę V. C. na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lipca 2007 r. w przedmiocie wymeldowania. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu [...] marca 2007 r. A. C., właściciel nieruchomości położonej we wsi B. Ł. [...] gmina Z. W., wystąpił z wnioskiem o wymeldowanie swojej byłej żony V.C. podnosząc, że V. C. od 2004 r. nie przebywa pod wskazanym wyżej adresem.
W wyniku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ I instancji ustalono, że V. C. opuściła miejsce zamieszkiwania z uwagi na trudną sytuację rodzinną. V. C. podniosła, iż były mąż stosował wobec niej przemoc. Z ustaleń organu I instancji wynikało, iż przeciwko A. C. toczyły się postępowania sądowe o znęcanie się nad byłą żoną. V. C. zeznała także, iż nie posiada stałego miejsca zamieszkania, a lokal w którym obecnie przebywa jest jedynie jej czasowym miejscem pobytu. A. C. przesłuchany jako strona zaprzeczył, żeby w trakcie zamieszkiwania wspólnie z V. C. stosował wobec niej jakąkolwiek przemoc, ale potwierdził, że w obecnej chwili toczą się sprawy w sądzie o znęcanie się nad rodziną.
Po rozpoznaniu wniosku, decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r. Wójt Gminy Z. W. działając na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 z późn. zm.), odmówił wymeldowania V. C. z miejsca zameldowania na pobyt stały w miejscowości B. Ł. [...] gm. Z. W.. W ocenie organu opuszczenie lokalu przez V. C. nie było dobrowolne i ma wyłącznie charakter czasowy, spowodowany konfliktową sytuacją rodzinną.
Od powyższej decyzji odwołanie do Wojewody Łódzkiego złożył A. C. W treści odwołania podniesiono, iż V. C. mieszka wspólnie ze swoim konkubentem w Z. W., przy ul. [...], a opuszczenie przez nią spornego mieszkania odbyło się dobrowolnie i ma charakter stały. Wnioskodawca podniósł, iż na mocy wyroku rozwodowego, wydanego bez orzekania o winie, został jedynym właścicielem przedmiotowej nieruchomości. Odwołujący się zaprzeczył także, iż w sądzie toczyły się, czy też toczą się postępowania, których przedmiotem jest znęcanie się nad rodziną. Stwierdził, że toczyły się jedynie postępowania cywilne wytoczone z powództwa V.C. Decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. nr [...] Wojewoda Łódzki na podstawie art. 138 § l pkt. 2 Kodeksu postępowania administracyjnego w zw. z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o wymeldowaniu V. C. z pobytu stałego w miejscowości B. Ł. [...] gm. Z. W.
Zgodnie z ustaleniami organu II instancji, w przedmiotowej sprawie poza sporem jest, iż V. C. nie przebywa w przedmiotowej nieruchomości od września 2004 r. Między byłymi małżonkami istnieje konflikt dotyczący kwestii majątkowych, o czym świadczą zeznania obu stron złożone w sprawie oraz w związku z pismem z Komendy Powiatowej Policji w Z. W. z dnia [...] marca 2007 r. a także znajdujące się w aktach kserokopie postanowień sądowych, w tym postanowienie Sądu Rejonowego w Z. W. [...] Wydział Cywilny z dnia [...] października 2006 r., sygn. akt [...], postanowienie Sądu Okręgowego w S. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] grudnia 2006 r., sygn. akt [...], oraz postanowienie Sądu Okręgowego [...] Wydział Cywilny z dnia [...] kwietnia 2007 r., sygn. akt [...].
Z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy wynika, że od r. 2002 V. C. mieszkała z córką P. w domu w miejscowości B. Ł. [...], natomiast A. C. wraz z konkubiną i ich wspólną córką N. w budynku gospodarczym położonym na tej posesji. Powyższy stan faktyczny istniał do dnia opuszczenia we wrześniu 2004 r. miejsca pobytu stałego przez V. C., która po opuszczeniu miejsca pobytu stałego skoncentrowała swoje życie osobiste w lokalu nr [...] położonym przy ul. [...] w Z. W., gdzie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z W. P.. Organ II instancji podkreślił, iż wyprowadzając się z nieruchomości położonej w miejscowości B. Ł. [...] V. C. zabrała ze sobą swoje rzeczy osobiste.
Organ odwoławczy, w toku prowadzonego postępowania, przeprowadził uzupełniające postępowanie wyjaśniające i wystąpił do sądów powszechnych o informację, czy przeciwko A. C. toczą się postępowania karne o znęcanie się nad rodziną. Zgodnie z uzyskaną odpowiedzią Wojewoda Łódzki ustalił, że zarówno w Sądzie Okręgowym w S., jak również w Sądzie Rejonowym w Z. W., nie toczyło się żadne w/w postępowanie. Ponadto organ podkreślił, iż V. C. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie podnoszonych przez siebie kwestii dotyczących prowadzonych przeciwko A. C. postępowań karnych. W świetle powyższego, organ odwoławczy uznał, że opuszczenie przez V. C. miejsca pobytu stałego miało charakter dobrowolny. Organ II instancji podkreślił także, iż organ meldunkowy winien ustalić jedynie okoliczności opuszczenia przedmiotowego lokalu, określić cechę dobrowolności przedmiotowego opuszczenia. Wobec powyższego Wojewoda Łódzki na podstawie art.15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych orzekł o wymeldowaniu V. C. z miejsca pobytu stałego.
W dniu 21 sierpnia 2007 r. V. C. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi. W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż ustalony przez organy administracji stan faktyczny jest błędny. Skarżąca podkreśliła, iż swoje rzeczy osobiste zabrała ze spornej nieruchomości w asyście policji, gdyż obawiała się swojego byłego męża. V. C. nie zgodziła się z ustaleniami organu administracji II instancji, iż nieruchomość w miejscowości B. Ł. opuściła dobrowolnie.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Łódzki wniósł o jej oddalenie, odwołując się do argumentacji przedstawionej w zaskarżonej decyzji oraz wskazując, iż skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na poparcie podnoszonych przez siebie twierdzeń dotyczących prowadzonych przeciwko A. C. postępowań karnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 4 lutego 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 657/07 oddalił skargę jako niezasadną, przyznając pełnomocnikowi skarżącej kwotę 292,80 złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
W uzasadnieniu wskazano, że rozpatrując przedmiotową skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi nie stwierdził, aby zaskarżona decyzja Wojewody Łódzkiego naruszała przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy. Sąd powołał się na treść art. 6 ust. 1 oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach, z którego wynika, iż warunkiem decydującym o wymeldowaniu danej osoby z miejsca stałego pobytu jest jednoznaczne ustalenie przez organ administracji, czy dana osoba rzeczywiście opuściła miejsce pobytu bez wymeldowania, oraz czy opuszczenie to miało charakter trwały i dobrowolny.
Sąd wskazał, iż z utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych wynika iż pobytem stałym jest zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych. Przez termin "zamiar" w przypadku opuszczenia miejsca pobytu należy bowiem pojmować nie tylko wolę wewnętrzną, ale wolę dającą się określić na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy w Łodzi z dnia 17 stycznia 2003 r., sygn. akt II SA/Łd 664/99). Opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 powołanej ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych nie jest takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodek Zamiejscowy we Wrocławiu z dnia 3 września 2002 r., sygn. akt II SA/Wr 332/2000).
Materiał dowodowy zgromadzony przez organy administracji obu instancji na podstawie którego Wojewoda Łódzki wydał zaskarżone rozstrzygnięcie daje podstawy do przyjęcia, iż opuszczenie miejsca zamieszkania przez skarżącą odbyło się dobrowolnie. Wojewoda Łódzki przeprowadził postępowanie uzupełniające występując do sądów powszechnych właściwych dla miejsca zamieszkania skarżącej o udzielenie informacji, czy przeciwko A. C. toczą się sprawy karne o znęcanie się nad rodziną. Odpowiedzi Sądu Rejonowego w Z. W. oraz Sądu Okręgowego w S. były negatywne. Skarżąca nie wykazała również, iż została w jakikolwiek sposób zmuszona do opuszczenia spornej nieruchomości, a także, iż wystąpiła do sądu powszechnego o przywrócenie naruszonego posiadania. Została także w przedmiotowej sprawie spełniona przesłanka trwałości. Upływ okresu niemal trzyletniego daje bowiem podstawę do przyjęcia, iż obecnie centrum życiowe skarżącej znajduje się w innym miejscu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła, działająca z pomocą profesjonalnego pełnomocnika, V.C., zarzucając zaskarżonemu wyrokowi naruszenie:
1. przepisów postępowania, tj.
-a). naruszenie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 oraz art. 80 k.p.a., polegające na ich niezastosowaniu i w konsekwencji nieuchyleniu w całości zaskarżonej decyzji wydanej przez Wojewodę Łódzkiego w dniu [...] lipca 2007 r. w sytuacji, w której przy okazji wydawania tej decyzji doszło do naruszenia zasady prawdy obiektywnej, na skutek niepodjęcia przez organ administracyjny II instancji wszystkich działań zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, w sytuacji, w której organ ten zdecydował się na przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego;
-b). naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 140 oraz art. 107 § 3 k.p.a., polegające na ich niezastosowaniu i w konsekwencji nieuchyleniu w całości zaskarżonej decyzji wydanej przez Wojewodę Łódzkiego w dniu [...] lipca 2007 r. w sytuacji, w której z uzasadnienia tejże decyzji nie wynika, dlaczego organ administracyjny II instancji pominął w istocie ten materiał dowodowy (m.in. twierdzenia samej skarżącej), który jednoznacznie wskazywał na to, że opuszczenie przez nią miejsca zamieszkania na pobyt stały pod adresem B. Ł. [...] nie miało charakteru dobrowolnego;
-c). naruszenie art. 151 p.p.s.a., polegające na jego bezzasadnym zastosowaniu i w konsekwencji oddaleniu skargi na decyzję Wojewody Łódzkiego z dnia [...] lipca 2007 r., pomimo, że zaskarżona decyzja narusza prawo w takim stopniu, który uzasadnia jej wyeliminowanie z obrotu prawnego, oraz
2. prawa materialnego - art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 1974 r. Nr 14, poz. 85 ze zm.), poprzez jego bezzasadne zastosowanie, a to na skutek błędnego uznania, że skarżąca V. C. dobrowolnie opuściła we wrześniu 2004 r. miejsce zameldowania na pobyt stały pod adresem B. Ł. [...].
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku oraz przyznanie pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną przez niego z urzędu, oświadczając jednocześnie, że koszty tej pomocy nie zostały uiszczone ani w całości ani też w jakiejkolwiek części.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej stwierdzono, że Sąd bezzasadnie uznał, że zgromadzony w toku postępowania administracyjnego materiał dowodowy dawał organowi administracyjnemu II instancji podstawy do uznania, że opuściła ona we wrześniu 2004 r. miejsce stałego zameldowania pod adresem B. Ł. [...] dobrowolnie. Wbrew twierdzeniom Sądu natomiast, organ administracyjny II instancji nie uczynił wszystkiego, by w sposób pełny zgromadzić materiał dowodowy w niniejszej sprawie. Przesłanką opuszczenia lokalu przez osobę, której postępowanie dotyczy, jest przede wszystkim ustalenie, iż opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny, a osoba, która opuściła lokal dokonała tego z zamiarem opuszczenia go w sposób trwały. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd bezzasadnie uznał, iż skarżąca dobrowolnie opuściła miejsce pobytu stałego, w sytuacji, gdy w toku całego postępowania administracyjnego skarżąca konsekwentnie wskazywała, iż do opuszczenia przez nią lokalu doszło przy asyście policji, co spowodowane było stosowaniem wobec skarżącej przemocy przez A. C., z którym skarżąca dzieliła nieruchomość. Okoliczności podniesione przez skarżącą zostały jednak pominięte przez organ administracyjny II instancji, a również i Sąd ich nie uwzględnił. Także uzupełniające postępowanie dowodowe nie zostało przeprowadzone w sposób pełny i wyczerpujący. Organ administracyjny II instancji wystąpił z zapytaniem do Sądu Rejonowego w Z. W. oraz w S., ale nie zwrócił się w tej kwestii do Sądu w Ł., gdzie również mogły się toczyć postępowania.
Zaniechanie przez organ administracyjny II instancji pewnych działań, zwłaszcza, że A. C. zeznał, że toczą się przeciwko niemu sprawy karne o znęcanie się nad rodziną (czemu później zaprzeczył), powinno było skłonić Sąd do uznania, że przy okazji wydawania decyzji doszło do naruszenia art. 7 k.p.a. w związku z art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., czego konsekwencją powinno być uchylenie zaskarżonej decyzji zgodnie z dyspozycją art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Skarżąca kasacyjnie argumentowała dalej, że wedle informacji uzyskanych z Sądu Okręgowego w S. oraz z Sądu Rejonowego w Z. W. wynika, że żadne sprawy karne o znęcanie się na rodzinie przeciwko A. C. nie toczą się, nie oznacza implicite, że sytuacje takie nie miały miejsca. Należało bowiem odwołać się do zeznań skarżącej, a także do treści pisma P. C., córki skarżącej oraz A. C., z którego wynika, że A. C. znęcał się nad swoją rodziną. Organ odwoławczy powinien był zdecydować się na przeprowadzenie rozprawy administracyjnej. Zaniechano również wystąpienia z odpowiednimi zapytaniami do Policji i Prokuratury, celem ustalenia czy oraz ewentualnie kiedy składane były zawiadomienia o znęcaniu się przez A. C. nad jego rodziną i jakiego okresu one dotyczyły. Nie bez znaczenia pozostaje tu również kolejna, związana z asystą Policji okoliczność, jaka miała miejsce w czasie opuszczania przez skarżącą miejsca zamieszkania. Sąd uznał nadrzędną rolę strony w toku postępowania dowodowego, co zgodnie z przytoczonymi powyżej twierdzeniami, jest niezgodne z wykładnią przepisów postępowania administracyjnego.
Skarżący kasacyjnie podnosi również, że zgodnie z treścią art. 107 § 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W ocenie skarżącej, mając na uwadze treść art. 140 k.p.a., powyższa zasada musi znajdować swoje zastosowanie także w przypadku decyzji wydawanych przez organ administracyjny II instancji, zwłaszcza wówczas, gdy organ ten, działając w oparciu o treść art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. wydaje decyzję reformatoryjną, co miało przecież miejsce w realiach niniejszej sprawy. Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd niezasadnie przyjął, iż decyzja Wojewody Łódzkiego nie naruszała przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania administracyjnego w sposób wpływający na wynik sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do unormowania art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), skarga kasacyjna może być oparta na zarzucie naruszenia prawa materialnego lub naruszenia przepisów postępowania. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia, wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym zdaniem skarżącego uchybił sąd oraz zamieścić uzasadnienie uchybień zarzucanych sądowi.
Skarga kasacyjna złożona w niniejszej sprawie nie jest zasadna. Opiera się na wskazaniu zarzutów naruszenia zarówno przepisów postępowania jak i przepisu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (tekst jedn.: Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 z późn. zm.) jako przepisu prawa materialnego. Autor skargi kasacyjnej błędnie wskazuje art. 185 § 2 p.p.s.a. jako podstawę żądanego uchylenia zaskarżonego wyroku, co jednak nie uniemożliwia kontroli kasacyjnej w zakresie wskazanych zarzutów.
Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 2 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.
Powyższe brzmienie przepis art. 15 ust. 2 ustawy uzyskał z dniem 1 maja 2004 r. w wyniku nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 16 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 93, poz. 887). Konsekwencją takiego stanu prawnego jest uznanie, iż wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu (opuszczenia lokalu).
Wymaganą w tym przepisie przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu. Ugruntowany jest w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, na gruncie którego przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Zakłada on, że nie można uznać za dobrowolne takiego opuszczenia dotychczasowego miejsca stałego pobytu, w ramach którego strona została usunięta z lokalu w drodze przymusu fizycznego czy psychicznego, bądź uniemożliwiono jej dostęp do lokalu (por. np. wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r. II OSK 626/07 oraz powołane tam orzecznictwo NSA).
Jednocześnie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, że dopuszczalne jest zastosowanie trybu wymeldowania ustanowionego w art. 15 ust. 2 ustawy jeśli przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, jest możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest więc od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania.
Za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych należy uznać sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego nie dopuszczona, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Jeżeli natomiast strona podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, to wówczas opuszczenia przedmiotowego lokalu nie można uznać za dobrowolne (wyr. Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r. II OSK 626/07 oraz powołane tam orzecznictwo NSA).
W ocenie Składu Orzekającego oznacza to, że miara dobrowolności dotyczy nie tylko sytuacji poprzedzającej bezpośrednie opuszczenie lokalu, ale obejmuje także uwzględnienie zdarzeń i zachowań strony opuszczającej, następujących po opuszczeniu tego lokalu, zmierzających, zwłaszcza jeżeli w ocenie osoby opuszczającej lokal opuszczenie to było w jakimś sensie wymuszone, do wykorzystania środków prawnych umożliwiających przywrócenie prawa do przebywania w tym lokalu, co eliminowałoby przypisanie osobie opuszczającej lokal intencję ułożenia sobie życia w innym miejscu.
Istotne jest zatem w kontekście powyższej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy, aby w postępowaniu administracyjnym ustalone zostały te składniki stanu faktycznego, które są uznawane w orzecznictwie za decydujące o możliwości zastosowania tego przepisu. W postępowaniu kontrolowanym przez Sąd I instancji organ odwoławczy ustalił bezspornie, że skarżąca kasacyjnie opuściła lokal mieszkalny w sposób trwały, przenosząc ośrodek życiowy w inne miejsce oraz nie skorzystała z żadnych środków prawnych zmierzających do przezwyciężenia zaistniałej sytuacji i ochrony swoich interesów prawnych w celu zagwarantowania powrotu skarżącego do przedmiotowego lokalu. Organy nie stwierdziły także, że opuszczenie lokalu nie miało cech opuszczenia niedobrowolnego. Wskazywane przez stronę skarżącą fakty znęcania się przez byłego męża oraz toczących się postępowań nie zostały potwierdzone w toku postępowania dowodowego. Strona skarżąca m. in. nie wskazała jakie znaczenie miało opuszczenie lokalu przy asyście policyjnej dla ustalenia braku dobrowolności. Natomiast w kwestii toczących się postępowań organy wystąpiły z prośbą o informację do sądów powszechnych i oparły się na uzyskanych od nich odpowiedziach. Sąd I instancji powyższe ustalenia ocenił jako zgodne z regulującymi to postępowanie przepisami k.p.a.
Zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie nie jest w związku z tym zasadny. Wskazane fakty, dotyczące dowodów na zachowanie byłego męża skarżącej, wskazujące w ocenie strony skarżącej na brak dobrowolności opuszczenia lokalu, w świetle powyższej argumentacji, nie mogły wpłynąć w sposób istotny na treść rozstrzygnięcia, także wobec braku działań prawnych skarżącej, odnoszących się do obrony swoich praw do przebywania w tym lokalu. Autor skargi kasacyjnej nie wykazał takiego związku, nie przeprowadzając wymaganej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. argumentacji, wskazującej w kontekście zarzutu skargi kasacyjnej na możliwy istotny wpływ akceptującej oceny Sądu w stosunku do ustaleń faktycznych organu na treść zaskarżonego orzeczenia tego Sądu.
Nie jest także zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegającego na ich niezastosowaniu poprzez brak ustosunkowania się sądu do pominięcia przez organ odwoławczy materiału dowodowego, wskazującego na niedobrowolny charakter opuszczenia przez skarżącą miejsca zamieszkania. Uzasadnienie faktyczne zaskarżonego wyroku wyraźnie wskazuje na argumenty wzięte pod uwagę przez organ odwoławczy, stanowiące podstawę decyzji reformatoryjnej (s. 2-3 uzasadnienia wyroku), w stosunku do których Sąd się wypowiedział w świetle przyjętej przez siebie interpretacji przesłanek z art. 15 ust. 2 ustawy.
Wobec powyższego nie jest także zasadny zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a., poprzez jego bezzasadne zastosowanie, nie mający samodzielnego znaczenia, lecz stanowiący konsekwencję podniesienia niezastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Oznacza to zatem polemikę z treścią wyroku w odniesieniu do ustalonej przez Sąd konsekwencji kontroli legalności zaskarżonej decyzji administracyjnej.
Zarzut ten bezpośrednio zatem łączy się z zarzutem naruszenia art. 15 ust. 2 ustawy poprzez jego bezzasadne zastosowanie na skutek błędnego uznania, iż opuszczenie lokalu miało charakter dobrowolny. Wskazana na wstępie wykładnia tego przepisu, znajdująca potwierdzenie w jednolitej linii orzecznictwa, przesądza o tym że dokonana przez organ odwoławczy i zaakceptowana przez Sąd I instancji ocena sposobu opuszczenia lokalu przez skarżącą jako spełniającego przesłanki dobrowolności jest trafna. W związku z tym zastosowanie tego przepisu w tym właśnie rozumieniu należy w ocenie Składu Orzekającego uznać za zasadne. Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi nie można zatem skutecznie zarzucić błędnego zastosowania przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sąd pierwszej instancji zasadnie bowiem rozważał kwestie dotyczące trwałości i dobrowolności opuszczenia przedmiotowego lokalu w świetle podejmowania środków prawnych w celu powrotu do przedmiotowego lokalu.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ przepisy art. 209 oraz art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a. Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. nr 163, poz. 1348, ze zm.) pełnomocnik skarżącego powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowane oświadczenie, o jakim mowa w tym przepisie.