II OSK 78/25

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-25
NSAnieruchomościWysokansa
zagospodarowanie przestrzennestudium uwarunkowańprawo własnościinteres prawnylegitymacja procesowauchwała rady gminyskarga kasacyjnapostanowienieNSA

NSA uchylił postanowienie WSA o odrzuceniu skargi na uchwałę o studium zagospodarowania przestrzennego, uznając, że skarżący posiadają legitymację procesową do jej zaskarżenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę na uchwałę Rady Miasta dotyczącą studium zagospodarowania przestrzennego, uznając, że skarżący nie wykazali naruszenia swojego interesu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił to postanowienie, stwierdzając, że właściciele nieruchomości objętych studium posiadają legitymację procesową do jego zaskarżenia, nawet jeśli studium jest aktem wewnętrznym. NSA podkreślił, że relacje między studium a planem miejscowym mogą wpływać na sytuację prawną właścicieli.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej od postanowienia WSA w Rzeszowie, które odrzuciło skargę na uchwałę Rady Miasta Rzeszowa w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. WSA uznał, że skarżący, właściciele nieruchomości, nie wykazali naruszenia swojego interesu prawnego, ponieważ studium nie jest aktem prawa miejscowego i nie ogranicza bezpośrednio prawa własności. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżone postanowienie WSA. NSA uznał, że skarżący posiadają legitymację procesową do zaskarżenia uchwały w sprawie studium, wywodząc ją z prawa własności nieruchomości objętych tym studium. Sąd podkreślił, że mimo iż studium jest aktem wewnętrznym, jego ustalenia mogą pośrednio wpływać na sytuację prawną właścicieli, zwłaszcza w kontekście późniejszego uchwalania planów miejscowych. NSA uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 5a p.p.s.a. przez nieuprawnione odrzucenie skargi. Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej uznano za niezasadne lub chybione, w tym zarzuty dotyczące naruszenia przepisów KPA, które nie mają zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym, oraz zarzut naruszenia art. 21 ust. 1 Konstytucji RP z powodu braku precyzyjnego wskazania sposobu naruszenia.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, właściciel nieruchomości objętej studium posiada legitymację procesową do jego zaskarżenia, ponieważ ustalenia studium mogą pośrednio wpływać na jego sytuację prawną i prawo własności.

Uzasadnienie

NSA uznał, że mimo iż studium jest aktem wewnętrznym, jego relacje z planem miejscowym oraz potencjalny wpływ na sytuację prawną właścicieli nieruchomości uzasadniają przyznanie im legitymacji procesowej do jego zaskarżenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

p.p.s.a. art. 58 § 1 pkt 5a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Błędne uznanie braku naruszenia interesu prawnego skarżących, co doprowadziło do odrzucenia skargi.

p.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego postanowienia.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 58 § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Błędne zastosowanie przepisu przez odrzucenie skargi mimo uzupełnienia braków formalnych.

p.p.s.a. art. 101 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do zaskarżania uchwał rady gminy naruszających interes prawny lub uprawnienie.

p.p.s.a. art. 182 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do rozpoznania skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 203

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepisy dotyczące kosztów, które nie mają zastosowania w przypadku skargi kasacyjnej od postanowienia kończącego postępowanie.

p.p.s.a. art. 204

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepisy dotyczące kosztów, które nie mają zastosowania w przypadku skargi kasacyjnej od postanowienia kończącego postępowanie.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Nie ma zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym ani w procedurach planistycznych.

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Nie ma zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym ani w procedurach planistycznych.

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Nie ma zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym ani w procedurach planistycznych.

Konstytucja RP art. 45 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy.

Konstytucja RP art. 64

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do własności.

Konstytucja RP art. 21 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona własności przez Rzeczpospolitą Polską.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący posiadają legitymację procesową do zaskarżenia uchwały w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego. Ustalenia studium mogą pośrednio naruszać interes prawny właścicieli nieruchomości.

Odrzucone argumenty

Studium jest aktem wewnętrznym i nie narusza bezpośrednio prawa własności. Brak naruszenia interesu prawnego z uwagi na podobieństwo ustaleń do poprzedniego studium. Zarzuty dotyczące naruszenia KPA, które nie mają zastosowania. Zarzut naruszenia art. 21 ust. 1 Konstytucji RP bez precyzyjnego wskazania sposobu naruszenia.

Godne uwagi sformułowania

nie można kwestionować braku jakiegokolwiek oddziaływania studium na sferę uprawnień i obowiązków jednostki jedynym środkiem prawnej ochrony podmiotów wobec ustaleń gminnego studium (...) jest skarga do sądu administracyjnego (...) i wykazanie, że uchwała (...) narusza ich interes prawny lub uprawnienia potrzeby dokonania indywidualnej oceny naruszenia interesu prawnego skarżącego podmiotu nie powinno się powiązywać z wniesieniem bądź niewniesieniem uwag do projektu studium

Skład orzekający

Tomasz Bąkowski

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że właściciele nieruchomości mają legitymację procesową do zaskarżania uchwał w sprawie studium zagospodarowania przestrzennego, nawet jeśli studium jest aktem wewnętrznym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy studium może pośrednio wpływać na prawo własności i jest podstawą do uchwalania planów miejscowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia legitymacji procesowej w kontekście planowania przestrzennego i ochrony prawa własności, co jest istotne dla właścicieli nieruchomości i prawników.

Właściciele nieruchomości mogą skarżyć uchwały o studium zagospodarowania przestrzennego – kluczowe orzeczenie NSA.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 78/25 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2025-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Tomasz Bąkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Zagospodarowanie przestrzenne
Odrzucenie skargi
Sygn. powiązane
II SA/Rz 1941/23 - Postanowienie WSA w Rzeszowie z 2024-07-29
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 58 § 1 pkt 3, art. 58 § 1 pkt 5a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Z.D., K.D., M.D. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 29 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1941/23 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi Z.D., K.D., M.D. na uchwałę Rady Miasta Rzeszowa z dnia 26 września 2023 r., nr LXXXV/1890/2023 w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Rzeszowa postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. oddalić wniosek Z.D., K.D., M.D. o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie postanowieniem z dnia 29 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1941/23, odrzucił skargę Z.D., K.D., M.D. na uchwałę Rady Miasta Rzeszowa z dnia 26 września 2023 r., nr LXXXV/1890/2023 w przedmiocie Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta Rzeszowa (pkt 1) i orzekł o zwrocie skarżącym Z.D., K.D., M.D. solidarnie uiszczonego wpisu od skargi w kwocie 300 (trzysta) złotych (pkt 2).
Skargę na powyższą uchwałę wnieśli Z.D., K.D. i M.D. żądając uchylenia zaskarżonej uchwały. Skarżący zarzucili, że w sposób istotny narusza ona zasady określone w Konstytucji, tj. art. 64 przez naruszenie zasady prawa do własności, gdyż ogranicza możliwość korzystania z nieruchomości i obniża wartość nieruchomości należących do strony skarżącej. Podkreślili, że studium objęta jest także ich nieruchomość, położona na obrzeżach miasta i na skutek studium nie będzie możliwe wykorzystanie jej celem zabudowania budownictwem mieszkalnym, z czego skarżący wywodzą posiadanie interesu prawnego do wniesienia niniejszej skargi. Wskazali, że jednym z głównych założeń wskazanej uchwały jest zmniejszenie obszarów z możliwością zabudowy mieszkaniowej na terenach zielonych, co niewątpliwie ograniczy korzystanie z własności, a co za tym idzie, obniży wartość działek.
W odpowiedzi na skargę Rada Miasta wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie. W ocenie Rady, wniesiona skarga jest w pierwszej kolejności niedopuszczalna, natomiast w przypadku braku uwzględnienia wniosku o jej odrzucenie (brak interesu prawnego) powinna zostać oddalona, jako bezzasadna.
Rada wskazała, że studium jest aktem kierownictwa wewnętrznego, nie ma charakteru aktu prawa miejscowego, nie jest aktem ustanawiającym przepisy gminne. Podkreśliła, że nie można tylko w oparciu o postanowienia studium wywodzić naruszenia interesu prawnego skarżącego, skoro studium nie jest aktem prawa miejscowego, a tylko miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego może skutecznie kształtować i ograniczać korzystanie z prawa własności do nieruchomości.
Rada wskazała, że nawet gdyby przyjąć, że uchwała w sprawie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy jest aktem z zakresu administracji publicznej, a źródłem interesu prawnego skarżącego mogą być normy określające prawo własności nieruchomości, to brak jest podstaw do przyjęcia, że interes prawny został naruszony zaskarżoną uchwałą. Studium zarówno w wersji pierwotnej, jak i zmienionej, nie zawiera postanowień jednoznacznie uniemożliwiających skarżącym wykonywania prawa własności.
W reakcji na stanowisko Rady, skarżący zakwestionowali argumenty w nim podniesione, powołując orzecznictwo sądowe w kwestii interesu prawnego, jako takiego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że skarga podlega odrzuceniu.
Na wezwanie Sądu skarżący wskazali (i wykazali), że są właścicielami działki nr [...], obr. [...] (własność Z.), działki nr [...], obr. [...] (własność K.) oraz działki nr [...] i [...], obr. [...] (własność M.). W piśmie z 10 lipca 2024 r. skarżący przyznali również, że nie składali uwag do studium. Dysponując tymi dowodami Sąd wystąpił do Rady o dodatkowe informacje dotyczące przeznaczenia działek stanowiących własność skarżących wg ustaleń poprzednio obowiązującego studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy oraz studium, którego dotyczy skarga.
Sąd podniósł, że z dniem 1 stycznia 2008 r. nastąpiła zmiana granic miasta Rzeszowa i działki skarżących, uprzednio położone na terenie gminy B., znalazły się w granicach administracyjnych miasta. Stąd też, reprezentujący Radę Prezydent, w piśmie z 24 lipca 2024 r. wskazał, że zgodnie ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy B. uchwalonego przez Radę Gminy B. uchwałą z dnia [...] 2005 r. nr [...], które obowiązywało przed uchwaleniem zaskarżonego studium, dla działki nr [...] w niewielkim fragmencie, w części północnej, określono jako kierunek zagospodarowania tereny strefy ekologicznej potoków – chronione przed zainwestowaniem kubaturowym. Natomiast na pozostałej części, jako kierunek zagospodarowania wskazano tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej wraz z obiektami i urządzeniami towarzyszącymi; lokalizacja usług i drobnej wytwórczości, jako uzupełniających. Na działce nr [...] określono kierunek zagospodarowania, jako tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej wraz z obiektami i urządzeniami towarzyszącymi. Lokalizacja usług i drobnej wytwórczości, jako uzupełniających. Z kolei na działce nr [...] w części północnej określono jako kierunek zagospodarowania tereny zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej wraz z obiektami im urządzeniami towarzyszącymi; lokalizacja usług i drobnej wytwórczości, jako uzupełniających; natomiast w południowej części działki określono jako kierunek zagospodarowania obszary o cechach źródliskowych – zakaz zainwestowania oraz tereny strefy ekologicznej potoków – chronione przed zainwestowaniem kubaturowym. Opis ten uzupełniony został kolorowym fragmentem załącznika graficznego do tego studium, z naniesieniem przedmiotowych działek. W tym samym piśmie Prezydent podał, że wg studium uchwalonym przez Radę 26 września 2023 r., na działce nr [...], obr. [...], jako kierunek zagospodarowania wskazano obszar C.M.2 – obszary mieszkaniowe, przy czym w północnej części działka dotyka osi projektowanej drogi głównej, tzw. obwodnicy południowej. Z kolei na działce nr [...], obr. [...], jako kierunek zagospodarowania wskazano obszar C.M.2 – obszary mieszkaniowe. Natomiast na działce nr [...], w części północnej, jako kierunek zagospodarowania wskazano obszar C.M.2 – obszary mieszkaniowe, natomiast w części południowej działki, jako kierunek zagospodarowania wskazano obszar C.EZ – obszary ekologiczne z zakazem zabudowy. Również ten opis uzupełniony został kolorowym fragmentem załącznika graficznego do tego studium, z naniesieniem przedmiotowych działek.
Porównując ustalenia poprzednio obowiązującego studium (uchwała z dnia 28 kwietnia 2005 r.) dotyczące działek skarżących z aktualnymi kierunkami zagospodarowania tych działek wg studium uchwalonego w dniu 26 września 2023 r. Sąd stwierdził, że skarżący nie wykazali naruszenia swojego interesu prawnego lub uprawnienia polegającego na istnieniu związku między zaskarżoną uchwałą (lub chociażby jej częścią) a własną, indywidualną sytuacją prawną.
Zdaniem Sądu jedynego ograniczenia można upatrywać w przypadku działki nr [...], dla której w części południowej, jako kierunek zagospodarowania wskazano obszar C.EZ – obszary ekologiczne z zakazem zabudowy. Sąd wskazał jednak, że podobne ustalenie znajdowało się w poprzednim studium, w którym dla południowej części działki nr [...] określono jako kierunek zagospodarowania obszary o cechach źródliskowych – zakaz zainwestowania oraz tereny strefy ekologicznej potoków – chronione przed zainwestowaniem kubaturowym. Nie można więc upatrywać w tym zakresie naruszenia interesu prawnego skarżących. Natomiast odnośnie do pozostałych działek, wbrew twierdzeniom skargi, jako kierunek zagospodarowania wskazano obszar C.M.2 – obszary mieszkaniowe.
Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnieśli Z.D., K.D., M.D., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika. Postanowienie zaskarżono w całości.
Postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
I. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a.") przez odrzucenie skargi i uznanie, iż skarżący nie uzupełnili braków formalnych w terminie wyznaczonym przez Sąd podczas gdy skarżący w odpowiedzi na wezwanie Sądu z 26 czerwca 2024 r. przedłożyli pismo z 10 lipca 2024 r. będące uzupełnieniem wszelkich braków formalnych;
II. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 5a p.p.s.a. przez odrzucenie skargi i uznanie, iż interes prawny skarżących nie został naruszony przez uchwałę, podczas gdy doszło do naruszenia interesu prawnego skarżących przez naruszenie zasad prawa do własności, gdyż studium ogranicza możliwość korzystania z nieruchomości przez stronę skarżącą i obniża wartość nieruchomości należących do strony skarżącej. Wskazanym studium objęta jest także nieruchomość strony skarżącej, nieruchomość ta położona jest na obrzeżach miasta i na skutek studium nie będzie możliwe wykorzystanie jej celem zabudowania budownictwem mieszkalnym, dlatego strona skarżąca posiada interes prawny do wniesienia niniejszej skargi;
III. naruszenie art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez ograniczenie prawa do sądu, prawa do dwuinstancyjnego postępowania;
IV. naruszenie art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez ograniczenie prawa do sądu, prawa do dwuinstancyjnego postępowania;
V. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej: "k.p.a."), a to przez niezastosowanie się do przepisu w postaci braku podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego i brak podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy przez błędne ustalenie, iż uchwała nie narusza interesu prawnego skarżących podczas gdy z dokumentacji wynika, iż uchwala obejmuje nieruchomości należące do skarżących ingerując w prawo do własności skarżących;
VI. naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 107 § 3 k.p.a. i art 11 k.p.a. przez niewyjaśnienie szeregu okoliczności natury faktycznej i prawnej;
VII. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art 21 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polski przez narażenie skarżącego na naruszenie jego prawa własności.
Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanym oraz kosztów postępowania administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Rada Miasta Rzeszowa działająca przez Prezydenta Miasta Rzeszowa, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o oddalenie skargi oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przewidzianych prawem.
W uzasadnieniu strona zakwestionowała zasadność podniesionych w skardze kasacyjnej i jej uzasadnieniu zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, Naczelny Sąd Administracyjny może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym skargę kasacyjną od postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego kończącego postępowanie w sprawie.
Według art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności sprawę rozpoznano w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się w swej istocie na błędnym – zdaniem skarżących kasacyjnie – uznaniu przez Sąd I instancji, które legło u podstaw odrzucenia skargi, że ustalenia studium nie naruszają interesu prawnego skarżących wywodzonego z prawa własności nieruchomości objętych ustaleniami tegoż studium, co z kolei doprowadziło Sąd I instancji do uznania, że skarżący nie posiadają legitymacji procesowej do zaskarżenia przedmiotowej uchwały.
Naruszenie interesu prawnego lub uprawnienia uchwałą rady gminy, które jest warunkiem koniecznym do skutecznego jej zaskarżenia, powinno być aktualne, zindywidualizowane i skonkretyzowane. Z tego też względu co do zasady prawo do zaskarżania na podstawie art. 101 ust. 1 u.s.g. uchwał wprowadzających do obrotu prawnego ustalenia planów miejscowych przyznaje się właścicielom nieruchomości położonych na terenie objętym tymi planami. Ustalenia planu miejscowego co do przeznaczenia konkretnych nieruchomości oraz sposobu zagospodarowania terenu pozostają bowiem w bezpośrednim związku z uprawnieniami i obowiązkami właścicieli nieruchomości (por. wyrok NSA z 27.07.2022 r., II OSK 2336/19, LEX nr 3403885). Wprawdzie powyższe twierdzenie dotyczy postanowień planu miejscowego, nie mniej jednak okoliczność, że studium pozostaje aktem wewnętrznie obowiązującym, niemającym charakteru powszechnie obowiązującego aktu prawa miejscowego – nie wyklucza automatycznie możliwości zaistnienia sytuacji, w której dojdzie do naruszenia interesu prawnego właściciela nieruchomości objętej postanowieniami studium. (por. wyrok NSA z 31.05.2017 r., II OSK 2298/15, LEX nr 2351692) Mimo braku bezpośredniego przełożenia regulacji studium na prawną sytuację obywateli (a w szczególności właścicieli nieruchomości) nie można kwestionować braku jakiegokolwiek oddziaływania studium na sferę uprawnień i obowiązków jednostki. Zatem jedynym środkiem prawnej ochrony podmiotów wobec ustaleń gminnego studium, które przez wpływ na treść planu miejscowego w sposób pośredni wpływa na ich sytuację prawną jako właścicieli lub użytkowników wieczystych, jest skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 101 u.s.g. i wykazanie, że uchwała w przedmiocie studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy – akt wewnętrzny – narusza ich interes prawny lub uprawnienia. (por. wyrok NSA z 14.12.2022 r., II OSK 3827/19, LEX nr 3478948)
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew stanowisku Sądu I instancji, skarżącym w niniejszej przysługuje legitymacja skargowa wywodzona z własności nieruchomości objętych ustaleniami studium. Jednocześnie w ten sposób wykazanie naruszenia interesu prawnego jest wystarczające dla poddania merytorycznemu rozpoznaniu wniesionej skargi, niezależnie od podniesionych zarzutów, które na tym etapie nie podlegają ocenie.
I tak jak przyznaje się właścicielom nieruchomości położonych na terenie objętym planem miejscowym prawo do zaskarżenia jego postanowień w tym zakresie, tak relacje systemowe obu aktów planistycznych (planu miejscowego i studium), zwłaszcza związanie ustaleniami studium przy uchwalaniu planów miejscowych, winno prowadzić do uznania, że już uchwała w przedmiocie studium może prowadzić do naruszenia interesu prawnego właścicieli nieruchomości objętych ustaleniami studium.
Potrzeby dokonania indywidualnej oceny naruszenia interesu prawnego skarżącego podmiotu nie powinno się powiązywać z wniesieniem bądź niewniesieniem uwag do projektu studium. Równie nieuprawnione jest uznanie braku naruszenia interesu prawnego skarżących ze względu na ustalenia poprzednio obowiązującego studium (uchwała z dnia 28 kwietnia 2005 r.) dotyczące działek skarżących, które są tożsame, czy zbliżone do aktualnych kierunków zagospodarowania tych działek wg studium uchwalonego w dniu 26 września 2023 r. Powyższe pozostaje w sprzeczności z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, gwarantującym prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.
W tym miejscu należy podnieść, że zarówno art. 45 Konstytucji RP, jak również art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz.U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm.), zostały podzielone na podrzędne jednostki redakcyjne (ustępy oraz litery). W związku z tym wypada wyjaśnić, że strona wnosząca skargę kasacyjną powinna określić podstawę prawną według najmniejszej jednostki redakcyjnej danego przepisu, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, nie może domyślać się intencji skarżącej kasacyjnie i we własnym zakresie konkretyzować zarzutów, ani ich uściślać (por. m.in. wyroki NSA: z 14.03.2018 r., II OSK 1281/16, LEX nr 2469106; z 22.05.2020 r., II OSK 2925/19, LEX nr 3012149 oraz z 2.03.2023 r., II OSK 1620/22, LEX nr 3518730). Chociaż w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne nie wypełniają wszystkich wymogów konstrukcyjnych określonych w art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a., nie oznacza to jednak umocowania Naczelnego Sądu Administracyjnego do konkretyzowania, czy też korygowania podnoszonych zarzutów. To bowiem wnoszący skargę kasacyjną określa granice kontroli orzeczenia Sądu I instancji. Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie, konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania oraz w jaki sposób – w jego ocenie – doszło do ich naruszenia (por. wyrok NSA z 17.05.2021 r., II OSK 3828/18, LEX nr 3192269).
Niezależnie od powyższego w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za zasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 58 § 1 pkt 5a p.p.s.a. przez nieuprawnione odrzucenie skargi, gdy ta winna zostać rozpoznana merytorycznie.
Odnosząc się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej należy je uznać za niezasadne bądź chybione.
Nie sposób zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Wprawdzie Sąd I instancji wymienił jako przyczynę odrzucenia skargi m.in. powołany przepis, jednak w treści uzasadnienia wskazał na uzupełnienie braków formalnych przez skarżących, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego świadczy o omyłce pisarskiej, czy oczywistej niedokładności, a nie o rzeczywistej podstawie wydanego orzeczenia. Dodatkowo warto wskazać, iż skarżący kasacyjnie podnoszą zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w ostatnich akapitach uzasadnienia skargi kasacyjnej, jednak przy braku powołania tegoż przepisu w podstawach kasacyjnych zarzut ten pozostaje bez rozpoznania. Abstrahując od jego istotności, czy wpływu zarzutu na zaskarżenie postanowienia, skarżący kasacyjnie ograniczyli się jedynie do powołania orzecznictwa w tym zakresie bez wskazania na jakiekolwiek uchybienia Sądu I instancji w tym względzie.
Także zarzuty naruszenia art. 7, art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a., odnoszącego się do uzasadnienia faktycznego decyzji, należy uznać za chybione.
Po pierwsze, wskazane w zarzucie przepisy k.p.a. nie mają zastosowania w postepowaniu przed sądami administracyjnymi, zaś skarżący kasacyjnie nie powiązali zarzutu ich naruszenia z odpowiednimi przepisami p.p.s.a.
Po drugie, przepisy te nie mają również zastosowania w procedurach planistycznych, w tym przy sporządzaniu i uchwalaniu studium.
Również zarzut naruszenia art. 21 ust. 1 Konstytucji RP stanowiącego: "Rzeczpospolita Polska chroni własność i prawo dziedziczenia." nie zasługiwał na uwzględnienie.
Skarżący kasacyjnie nie wskazali, czy zarzucane naruszenie – zdaniem skarżących kasacyjnie – nastąpiło przez błędną wykładnię, czy też przez niewłaściwe zastosowanie tego prawa. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, że sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinna być rozumiana norma zawarta w stosowanym przepisie prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Powyższego nie można odnaleźć ani w postawionym zarzucie, ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, które w zasadzie pomija powołany przepis, natomiast lakoniczne stwierdzenie naruszenia: "poprzez narażenie skarżącego na naruszenie jego prawa własności" jest zdecydowanie niewystarczające.
W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
Uwzględniając powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie winien rozpoznać skargę merytorycznie, w tym odnieść się do zawartych w niej zarzutów.
Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniosek skarżących kasacyjnie o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, bowiem zgodnie z uchwałą NSA z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07, przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie, a takim jest właśnie postanowienie o odrzuceniu skargi. Koszty jakie wiązały się z wniesieniem środka odwoławczego były kosztami niezbędnymi dla celowego dochodzenia praw strony i jako takie będą podlegać rozliczeniu w orzeczeniu kończącym postępowanie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI