II OSK 762/05

II OSK 762/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-04-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-06-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Łuczaj /sprawozdawca/
Jacek Chlebny
Włodzimierz Ryms /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II SA/Kr 773/02 - Wyrok WSA w Krakowie z 2005-02-21
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1974 nr 14 poz 85
art. 15 ust. 2
Ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Ryms, Sędziowie NSA Jacek Chlebny, Anna Łuczaj /spr./, Protokolant Marcin Sikorski, po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 lutego 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 773/02 w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lutego 2002 r. Nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 21 lutego 2005 roku (sygn. akt II SA/Kr 773/02) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę D. M. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] lutego 2002 roku nr [...] w przedmiocie wymeldowania.
W uzasadnieniu powyższego orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zaskarżoną decyzją z dnia 13 lutego 2002 roku Wojewoda Małopolski na postawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. - Dz. U. z 2001 roku, Nr 87, poz. 960) - po rozpatrzeniu odwołania D. M. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2001 roku nr [...] – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Uzasadniając rozstrzygnięcie administracyjny organ odwoławczy podniósł, że zaskarżoną decyzją, wydaną w dniu [...] grudnia 2001 roku na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, odmówiono wymeldowania z pobytu stałego S. A. z lokalu nr [...] przy ul. S. w K. W odwołaniu od powyższej decyzji najemca przedmiotowego lokalu D. M. podniosła, że organ instancji I dowolnie przyjął, iż I. A. – matka S. A., która uzyskała korzystny dla siebie wyrok Sądu Rejonowego, jako współnajemca przedmiotowego lokalu, może nie wyrazić zgody na wymeldowanie córki S. A. Ponadto dodała, że od wyroku wniosła apelację, a więc nieprawomocny wyrok nie może być traktowany jako dowód w sprawie. Wątpliwości, zdaniem D. M., budzi fakt miejsca zamieszkania S. A. w Polsce. Odwołująca się podniosła, że okresowe przyjazdy do K. do mieszkania nr przy ulicy S., jak i przedstawiona przez wymienioną osobę kopia legitymacji studenckiej nie są wystarczającym potwierdzeniem faktu, iż S. A. mieszka w Polsce.
Wojewoda Małopolski po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym stwierdził, że wymeldowanie osoby z pobytu stałego na wniosek strony lub z urzędu następuje wówczas, gdy łącznie spełnione zostaną przesłanki określone w przepisie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, tj. gdy osoba utraciła uprawnienia do przebywania w lokalu i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego albo, gdy osoba bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie przebywa w nim co najmniej przez okres 6 miesięcy, a nowego miejsca jej pobytu nie można ustalić. Przepis ten dokładnie określa przesłanki, jakie muszą zachodzić przy wymeldowaniu. Przesłanki te odnoszą się do dwóch wymienionych wyżej sytuacji, przy czym w każdym przypadku przesłanki te muszą zostać spełnione w sposób kumulatywny.
Organ II instancji stwierdził, że nie zaistniał żaden z opisanych wyżej stanów faktycznych. Badając daną sprawę pod kątem uprawnień do przebywania w przedmiotowym lokalu Wojewoda Małopolski stwierdził, że S. A. nie posiada uprawnień do zamieszkiwania w lokalu nr [...] przy ulicy S. w K., gdyż z akt sprawy wynika, że najemcą lokalu jest D. M., która wstąpiła w stosunek najmu przedmiotowego lokalu po śmierci swej matki – I. M. (wyrok zaoczny Sądu Rejonowego z dnia 20 sierpnia 2001 roku, sygn. akt [...]). S. A. zamieszkiwała we wskazanym lokalu jako osoba bliska i dysponowała uprawnieniami o charakterze pochodnym, wywodzącymi się z woli najemcy. D. M. składając wniosek o wymeldowanie z pobytu stałego swej siostrzenicy cofnęła tym samym uprawnienia do przebywania w przedmiotowym mieszkaniu.
W świetle powyższych ustaleń organ administracji II instancji zgodził się ze stanowiskiem organu I instancji w przedmiocie braku uprawnień do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu przez S. A. Odnośnie przesłanki opuszczenia lokalu Wojewoda Małopolski stwierdził, że w chwili rozstrzygania S. A. większość czasu spędzała poza miejscem zameldowania, tzn. w Łodzi. Spowodowane to było podjęciem na Uniwersytecie Łódzkim studiów przygotowujących do egzaminu na medycynę. Na dowód powyższej okoliczności przedstawiono kopię legitymacji studenckiej. S. A. zamierza studiować medycynę w K. i zamieszkać w przedmiotowym lokalu przy ulicy S. Organ odwoławczy uznał, że taki pobyt poza miejscem stałego zameldowania należy nazwać czasowym. Art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych stanowi zaś, że pobytem czasowym jest w szczególności pobyt związany m.in. z kształceniem. W tym stanie faktycznym i prawnym Wojewoda Małopolski zauważył, że w przypadku S. A. opuszczenie miejsca stałego pobytu nie ma charakteru trwałego. Za takim stanowiskiem zdaniem organu przemawiają zeznania świadków: S. S., T. W., B. B., A. N., M. K., którzy w różnym czasie widywali S. A. w przedmiotowym mieszkaniu. Z faktu, iż S. A. wyjeżdża i wraca do tego mieszkania można, zdaniem organu II instancji, wywieść, że lokal ten jest jej miejscem stałego pobytu.
Organ administracji stwierdził, że zarzuty podnoszone przez skarżącą w odwołaniu nie mogą skutkować zmianą przedmiotowej decyzji. Zeznania złożone przez świadków w toku postępowania nie budzą wątpliwości. Organ pierwszej instancji przy rozstrzyganiu nie brał pod uwagę nieprawomocnego wyroku Sądu Rejonowego o wstąpieniu przez I. A. w stosunek najmu przedmiotowego lokalu. Jedyną osobą posiadającą uprawnienia o charakterze samoistnym do przebywania w lokalu nr [...] przy ulicy S. w K. jest D. M., która dysponuje prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego o wstąpieniu w stosunek najmu przedmiotowego mieszkania.
Na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia 13 lutego 2002 roku D. M. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca podniosła, iż zaskarżona decyzja narusza jej interes prawny, jako osoby jedynie uprawnionej do najmu przedmiotowego lokalu i dysponowania nim. Powołując się na powyższe D. M. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i uznanie, że S. A. utraciła uprawnienia do przebywania w przedmiotowym lokalu.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż S. A. całymi latami przyjeżdżała do przedmiotowego mieszkania tylko w wakacje. Zdaniem skarżącej zebrane w sprawie dowody potwierdzają, że uczestniczka postępowania może być jedynie domownikiem. W ocenie strony skarżącej zaskarżona decyzja zapadła wbrew dowodom zebranym w sprawie, a w szczególności zeznaniom świadka J., która rzadko widywała S. A. Dalej skarżąca podniosła, że również obecnie S. A. nie mieszka w tym lokalu, gdyż przebywa w Łodzi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, będąc uprawnionym do rozpoznania skargi na podstawie art. 97 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.),oddalił skargę.
W rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się naruszenia prawa materialnego oraz prawa procesowego przez organy wydające decyzję. Sąd ten wskazał, iż w stanie prawnym obowiązującym w chwili wydawania decyzji przez organy administracji pierwszej i drugiej instancji przepis art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych określał przesłanki jakie muszą zachodzić przy wymeldowaniu.
Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie organy administracji w sposób prawidłowy ustaliły, że nie zachodzą określone treścią powyższego przepisu przesłanki do wymeldowania S. A. z przedmiotowego lokalu. Co prawda osoba ta nie posiada uprawnień do zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, jednakże faktycznie w chwili wydawania decyzji w nim zamieszkiwała i nadal zamieszkuje a zatem nie zostały spełnione łącznie obie przesłanki konieczne do wymeldowania.
Fakt zamieszkiwania przez S. Ab. w przedmiotowym mieszkaniu w chwili wydawania zaskarżonej decyzji oraz orzekania przez Sąd pierwszej instancji potwierdziła sama skarżąca oraz przesłuchiwani w sprawie świadkowie. Podkreślił przy tym, że przebywanie w innej miejscowości w celu pobierania nauki na wyższej uczelni, nie stanowi spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podniósł także, że w stanie prawnym obowiązującym w chwili orzekania, w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 roku (sygn. akt K 20/01), który orzekł, że art. 9 ust. 2 ustaw z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz.U. Z 2001 roku, Nr 87, poz. 960 i Nr 110, poz. 1189): jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 7 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej organy administracji orzekające w sprawach meldunkowych nie badają tytułu prawnego do zajmowanego lokalu, a jedynie fakt zamieszkiwania w nim.
W skardze kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 lutego 2005 roku skarżąca D. M. – reprezentowana przez adw. R. R. na podstawie art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej zwanej "p.p.s.a." - zaskarżyła powyższe orzeczenie w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono obrazę przepisów prawa materialnego, a to art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t.j. - Dz. U. z 2001 roku, Nr 87, poz. 960 ze zm.) przez błędną jego wykładnię, polegającą na pominięciu przy ustalaniu, czy nastąpiło opuszczenie lokalu zamiaru osoby, która ma zostać wymeldowana i uwzględnienia obiektywnych przesłanek w tym zakresie. Biorąc za podstawę powyższy zarzut strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu środka zaskarżenia pełnomocnik D. M. podniósł, iż dokonując prawidłowej wykładni zawartego w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych sformułowania "opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego" należy badać zamiar osoby, która ma być wymeldowana. Ocena ta winna być dokonana przy uwzględnieniu obiektywnych przesłanek, takich jak koncentracja interesów życiowych w określonym miejscu, praca, nauka, a także obiektywne możliwości realizacji przebywania w danym lokalu. W tym zakresie autor skargi kasacyjnej powołał się na stanowisko sądów administracyjnych wyrażone w wyrokach: Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 1998 roku (sygn. akt SA/Rz 308/96, niepubl.) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Łodzi z dnia 7 czerwca 2002 roku (sygn. akt II SA/Łd/98).
Zdaniem autora skargi kasacyjnej Sąd nie odniósł się do wszystkich okoliczności sprawy. Wskazano, że S. A., jak wynika z jej wyjaśnień, do kraju przyjechała na przełomie sierpnia i września 2001 roku, a od października 2001 roku podjęła studia na Uniwersytecie Łódzkim. A jak wynika z ustaleń dokonanych jeszcze przez organ I instancji podczas kontroli dyscypliny meldunkowej, przeprowadzonej w czerwcu 2001 roku wymieniona osoba ostatnio przebywała w tym lokalu w 1999 roku. W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną nie sposób więc uznać, aby w świetle tych okoliczności, przy dokonaniu prawidłowej wykładni art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, uczestniczka nie opuściła lokalu. Oceny tej nie może zmieniać samo stwierdzenie zainteresowanej, iż zamierza studiować w K. Zdaniem pełnomocnika skarżącej, ocena oświadczenia o zamiarze zamieszkania w przedmiotowym lokalu nie może być przyjmowana bezkrytycznie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje zgodność zaskarżonego orzeczenia z prawem materialnym i procesowym w granicach skargi kasacyjnej. Dokonując tej kontroli Sąd nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej. Oznacza to związanie zarzutami i wnioskami skargi kasacyjnej. A zatem zakres rozpoznania sprawy wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw zaskarżenia.
Stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (t. j. Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm. ) – w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej do Sądu administracyjnego decyzji - organ gminy wydaje decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która utraciła uprawnienie do przebywania w lokalu, przewidziane w art. 9 ust. 2 i bez wymeldowania się opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego.
Artykuł 9 ust. 2 powołanej wyżej ustawy stanowił, iż przy zameldowaniu na pobyt stały lub czasowy trwający ponad 2 miesiące należy przedstawić potwierdzenie uprawnienia do przebywania w lokalu, w którym ma nastąpić zameldowanie. Przepis ten utracił moc z dniem 19 czerwca 2002 r. na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/01. W powyższym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że przepis art. 9 ust. 2 powołanej wyższej ustawy jest niezgodny z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Konsekwencją powyższego stanu prawnego jest uznanie, iż przesłanką wymeldowania określonej osoby z lokalu jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu.
Zameldowanie i wymeldowanie są aktami rejestracji danych dotyczących pobytu danej osoby w określonym lokalu bądź ustania tego pobytu w dotychczasowym miejscu /opuszczenia lokalu /.
Wymaganą prawem przesłankę wymeldowania stanowi zatem ustanie pobytu w lokalu - nie przebywanie w lokalu. Podkreślić należy, iż ugruntowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd dotyczący dobrowolności i trwałości "opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu" nie stracił na aktualności w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01).
Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 lutego1989 roku, sygn. akt SA/Wr 789/88 przebywanie w innej miejscowości w celu pobierania nauki w szkole nie stanowi spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania (art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ), chyba że towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z miejscem pobytu czasowego.
( por. ONSA 1989/2/72 )
Do wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego w trybie pierwszej części art. 15 ust. 2 ustawy, niezbędne jest zatem spełnienie warunku faktycznego "trwałego" opuszczenia miejsca pobytu stałego bez wymeldowania się.
W niniejszej sprawie nie można zatem przyjąć, że S. A. opuściła sporny lokal bez wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 cytowanej ustawy. Tym samym nie została spełniona przesłanka opuszczenia lokalu bez wymeldowania.
Sam fakt pobytu czasowego poza miejscem stałego pobytu, w tym za granicą, nie stwarza podstaw do wymeldowania "z urzędu", albowiem do spełnienia przesłanki opuszczenia lokalu bez wymeldowania nie wystarczy samo fizyczne opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu; przebywanie w innej miejscowości nie stanowi spełnienia omawianej przesłanki, jeżeli nie towarzyszą temu inne okoliczności, wskazujące na zamiar stałego związania się z miejscem pobytu czasowego.
W rezultacie należy zgodzić się ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji, że - wbrew twierdzeniom strony wnoszącej skargę kasacyjną - w ustalonym stanie faktycznym obowiązujące przepisy prawa nie dostarczyły podstaw do wymeldowania S. A. z pobytu stałego.
Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p..p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej powoduje, że jeżeli brak jest zarzutów dotyczących naruszenia konkretnych przepisów proceduralnych, to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest ustaleniami zaskarżonego wyroku.
( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 1997 r., sygn. akt I PKN 58/97, OSNP 1997/22/436/ )
W skardze kasacyjnej nie zarzucono naruszenia przepisów postępowania w tymże zakresie przez Sąd I instancji, w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) jak i art. 141 § 4 p.p.s.a. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie stanu faktycznego przyjętego przez Sąd I instancji.
W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.