II OSK 743/22

Naczelny Sąd Administracyjny2023-06-29
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanepostępowanie egzekucyjnegrzywnawykonanie zastępcześrodki egzekucyjneuciążliwośćNaczelny Sąd Administracyjnykontrola sądowa

NSA uchylił wyrok WSA i oddalił skargę na nałożenie grzywny w celu przymuszenia, uznając ją za środek mniej uciążliwy niż wykonanie zastępcze w sprawie egzekucji obowiązków budowlanych.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku WSA w Poznaniu, który uchylił postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia na K.W. w związku z niewykonaniem obowiązków budowlanych. WSA uznał, że organ egzekucyjny nie ocenił wystarczająco, czy grzywna jest najmniej uciążliwym środkiem. NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że grzywna w celu przymuszenia jest zasadniczo mniej uciążliwa niż wykonanie zastępcze w sprawach budowlanych i że zarzut braku analizy nie mógł być skutecznie postawiony w ramach zażalenia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WWINB) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, który uchylił postanowienie WWINB o nałożeniu na K.W. grzywny w celu przymuszenia. Sprawa dotyczyła egzekucji obowiązków budowlanych nałożonych decyzją PINB, które nie zostały wykonane. WSA uznał, że WWINB nie wykazał w sposób wystarczający, dlaczego grzywna jest środkiem najmniej uciążliwym w porównaniu do wykonania zastępczego, o które wnosił zobowiązany. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że skarga kasacyjna organu była uzasadniona. Sąd podkreślił, że zgodnie z orzecznictwem, grzywna w celu przymuszenia jest zazwyczaj środkiem mniej uciążliwym niż wykonanie zastępcze w sprawach budowlanych. NSA zaznaczył, że kwestia wyboru środka egzekucyjnego pod kątem jego uciążliwości powinna być rozpatrywana w odpowiednim trybie proceduralnym, a zażalenie na postanowienie o nałożeniu grzywny nie było właściwym środkiem do kwestionowania tej kwestii w sposób, w jaki zrobił to WSA. Sąd uznał, że organ egzekucyjny prawidłowo zastosował grzywnę, która ma na celu wywarcie presji ekonomicznej na zobowiązanego, a jej wysokość nie była nadmierna. NSA stwierdził również, że WSA pominął ocenę sytuacji prawnej innych współwłaścicieli, co stanowiło naruszenie art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. W konsekwencji NSA uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę, uznając postanowienie WWINB za zgodne z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, co do zasady grzywna w celu przymuszenia jest środkiem mniej uciążliwym niż wykonanie zastępcze w sprawach budowlanych.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że orzecznictwo konsekwentnie uznaje grzywnę za mniej uciążliwą niż wykonanie zastępcze w kontekście obowiązków budowlanych, a wybór środka egzekucyjnego powinien być analizowany w ramach właściwego trybu proceduralnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.p.e.a. art. 7 § 2

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

u.p.e.a. art. 122 § 1-3

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepisy dotyczące nałożenia grzywny w celu przymuszenia.

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi dotyczące uzasadnienia postanowień.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada przekonywania.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia zaskarżonego wyroku przez NSA.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 141 § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia wyroku i oddalenia skargi.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez sąd.

p.p.s.a. art. 207 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Odstąpienie od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 54 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Podstawa skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego.

u.p.e.a. art. 128 § 4

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Przepisy dotyczące zażalenia na postanowienie o zastosowaniu wykonania zastępczego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Grzywna w celu przymuszenia jest środkiem egzekucyjnym zasadniczo mniej uciążliwym niż wykonanie zastępcze w sprawach budowlanych. Kwestia wyboru środka egzekucyjnego pod kątem jego uciążliwości nie mieści się w granicach zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny. Sąd I instancji naruszył art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie oceny sytuacji prawnej skarżącego w powiązaniu z sytuacją innych zobowiązanych.

Godne uwagi sformułowania

organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku środków - stosuje środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego grzywna w celu przymuszenia jest środkiem zasadniczo mniej uciążliwym niż wykonanie zastępcze obowiązkiem organów jest każdorazowa ocena tej okoliczności uwzględniająca wszystkie uwarunkowania konkretnej sprawy środkiem prawnym służącym zakwestionowaniu dokonanego przez organ egzekucyjny wyboru środka egzekucyjnego na płaszczyźnie wyznaczonej stopniem jego uciążliwości nie jest zażalenie na postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia

Skład orzekający

Grzegorz Antas

sprawozdawca

Jacek Chlebny

przewodniczący

Zdzisław Kostka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasady stosowania najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego w postępowaniu administracyjnym, rozróżnienie między grzywną a wykonaniem zastępczym w sprawach budowlanych, oraz zakres kontroli sądowej nad wyborem środków egzekucyjnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji egzekucji obowiązków budowlanych i wyboru środków egzekucyjnych w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej zasady prawa administracyjnego egzekucyjnego – wyboru najmniej uciążliwego środka przymuszenia, co jest istotne dla praktyków. Rozstrzygnięcie NSA wyjaśnia niuanse proceduralne.

Grzywna czy wykonanie zastępcze? NSA rozstrzyga, który środek egzekucyjny jest mniej uciążliwy w budownictwie.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 743/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-06-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Antas /sprawozdawca/
Jacek Chlebny /przewodniczący/
Zdzisław Kostka
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
IV SA/Po 757/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2022-01-12
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Odstąpiono od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1427
art. 7 § 2, art 18, art. 54 § 1, art. 122 § 1-3, art. 128 § 4
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 124 § 1 i 2, art. 126
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 134 § 1, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c,art. 151, art. 183, art. 188, art. 207 § 2,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Zdzisław Kostka sędzia del. WSA Grzegorz Antas (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 stycznia 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 757/21 w sprawie ze skargi K.W. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 7 lipca 2021 r. nr WOA.7722.138.2021.MKA w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia 1. uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 12 stycznia 2022 r., IV SA/Po 757/21, w wyniku rozpoznania skargi K.W., uchylił zaskarżone postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: WWINB) z 7 lipca 2021 r. nr WOA.7722.138.2021.MKA w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia.
W odniesieniu do ustaleń faktycznych i prawnych, które stały za wydanym orzeczeniem, Sąd I instancji stwierdził, że Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: PINB) w związku ze stwierdzeniem, iż nie zostały wykonane wszystkie obowiązki określone w ostatecznej decyzji tego organu z 11 stycznia 2018 r. nr PINB.460.1.2017, zmienionej decyzją z 5 czerwca 2018 r. nr PINB.460.1.2017.AJ, nakazującej współwłaścicielom budynku mieszkalnego wielorodzinnego zlokalizowanego na działce nr ew. [...] przy ul. [...] w J. usunięcie stwierdzonych nieprawidłowości poprzez wykonanie robót budowlanych niezbędnych do doprowadzenia go do stanu zgodnego z prawem doręczył K.W. upomnienie, a następnie 4 lutego 2021 r. wystawił tytuł wykonawczy nr 2/2021. Wobec niewykonania obowiązku przez zobowiązanych, PINB postanowieniem z 5 maja 2021 r. nr PINB.460.1.2017, działając na podstawie art. 122 oraz art. 121 § 2 i 4 w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r. poz. 1427 ze zm.), dalej: u.p.e.a., a także art. 123 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.), dalej: k.p.a., nałożył na K.W. grzywnę w celu przymuszenia w wysokości 1000 zł, wzywając zobowiązanego do jej uiszczenia w terminie 40 dni, a także do wykonania obowiązku określonego w ww. tytule wykonawczym w terminie do 31 grudnia 2021 r.
W wyniku rozpoznania zażalenia K.W. WWINB postanowieniem z 7 lipca 2021 r. uchylił zaskarżone postanowienie w części dotyczącej terminu uiszczenia nałożonej grzywny, w to miejsce orzekając, iż termin ten wynosi 40 dni od daty otrzymania postanowienia organu II instancji, w pozostałym zaś zakresie utrzymał postanowienie organu I instancji w mocy. Uzasadniając to rozstrzygnięcie, WWINB wyjaśnił, że wobec faktu, iż nałożony obowiązek pozostawał niewykonany, obowiązkiem PINB jako organu egzekucyjnego było zastosowanie środka egzekucyjnego. W niniejszej sprawie, zdaniem WWINB, środkiem egzekucyjnym najmniej uciążliwym, wbrew stanowisku wnoszącego zażalenie, który zwrócił się o wykonanie zastępcze obowiązku, jest grzywna w celu przymuszenia. W zakresie wyliczenia grzywny zastosowanie znalazł art. 121 § 2 u.p.e.a.
K.W. złożył skargę na postanowienie WWINB, wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającego je postanowienia PINB. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił naruszenie: 1) art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez jego błędne zastosowanie i w konsekwencji nałożenie środka egzekucyjnego, który nie prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku i który nie jest najmniej uciążliwy dla stron postępowania; 2) art. 119 § 1 i 2 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie i w konsekwencji uznanie, że nie jest celowe, biorąc pod uwagę okoliczności wskazywane w niniejszym postępowaniu, zastosowanie innego środka egzekucji, m.in. wykonania zastępczego.
W odpowiedzi na skargę WWINB wniósł o jej oddalenie.
Uwzględniając skargę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, że zaskarżone postanowienie WWINB nie odpowiada prawu. Sąd I instancji wskazał na treść art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a. i wyjaśnił, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. WWINB w uzasadnieniu swojej decyzji przedstawił tezy z orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazujące, że w przypadku obowiązku wynikającego z przepisów prawa budowlanego, wykonanie zastępcze jest środkiem bardziej dolegliwym dla zobowiązanego. Sąd zauważył, że orzecznictwo to jest mu znane i – co do zasady – jest podzielane. Należy jednak podkreślić, że jakkolwiek co do zasady na gruncie egzekucji obowiązków wynikających z przepisów prawa budowlanego wykonanie zastępcze będzie w istocie kwalifikowane jako środek egzekucyjny bardziej dla zobowiązanego dolegliwy, to jednak obowiązkiem organów jest każdorazowa ocena tej okoliczności uwzględniająca wszystkie uwarunkowania konkretnej sprawy. Takiej oceny w wypadku zaskarżonego postanowienia zabrakło, wywody organu przeprowadzone zostały bowiem in abstracto – bez odniesienia do twierdzeń strony i bez uwzględnienia specyfiki sprawy. WWINB zasadnie stwierdził, że jeżeli zachodzi prawdopodobieństwo, iż zobowiązany wykona obowiązek w celu uniknięcia płacenia grzywny, należy zastosować w pierwszej kolejności ten środek. W żaden sposób organ nie uzasadnił jednakże dlaczego uznał, że takie prawdopodobieństwo rzeczywiście w tej konkretnej sprawie zachodzi. Przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien się kierować nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela. Sąd I instancji przytoczył tezy wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 sierpnia 2011 r., II OSK 1262/10, z 10 lipca 2012 r., II OSK 518/11 i z 23 czerwca 2020 r., II OSK 3791/19, podkreślając, że zignorowanie przez organ stanowiska skarżącego wyrażanego w toku postępowania administracyjnego oraz niedokonanie wyczerpującej analizy i oceny okoliczności sprawy sprawia, iż zaskarżone postanowienie nie może się ostać.
WWINB złożył skargę kasacyjną, którą zaskarżył powyższy wyrok Sądu I instancji w całości, zarzucając mu mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a., w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez dokonanie przez Sąd I instancji oceny materiału dowodowego zebranego przez nadzór budowlany niezgodnie z ustaleniami wynikającymi z niego, co obejmuje ustalenie, że WWINB nie uzasadnił, z jakich przyczyn zastosował środek egzekucyjny w postaci grzywny w celu przymuszenia, a nie żądany przez skarżącego środek egzekucyjny w postaci wykonania zastępczego z jednoczesnym ustaleniem przez nadzór budowlany zaliczki i obowiązku jej zapłaty, proporcjonalnie do posiadanych udziałów we współwłasności i z uwzględnieniem przedłożonych ofert firm budowlanych;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez nieuzasadniony zarzut, że nadzór budowlany nie zastosował najmniej uciążliwego dla zobowiązanego środka egzekucyjnego, prowadzącego bezpośrednio do wykonania obowiązku;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. p.p.s.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez rozumienie przez Sąd I instancji zastosowania środka egzekucyjnego prowadzącego bezpośrednio do wykonania obowiązku jako wykonanie tego obowiązku przez organ egzekucyjny za zobowiązanego;
4) art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nieorzeczenie w granicach sprawy, wyrażające się pominięciem w wyroku istnienia w obrocie prawnym ostatecznego i prawomocnego postanowienia WWINB z 7 lipca 2021 r. nr WOA.7722.127.2021.MKA skierowanego do E.S.;
5) art 141 § 4 p.p.s.a. poprzez pominięcie w uzasadnieniu wyroku i wskazaniach co do dalszego postępowania faktu istnienia w obrocie prawnym ostatecznego i prawomocnego postanowienia WWINB z 7 lipca 2021 r. nr WOA.7722.127.2021.MKA dotyczącego nieruchomości objętej kontrolą sądowoadministracyjną i niezawarcie w uzasadnieniu wyroku konkretnych wskazań co do dalszego postępowania oraz poprzestanie na ogólnikowym ich określeniu.
Z uwagi na powyższe zarzuty skargi kasacyjnej, WWINB wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, oświadczając, że zrzeka się rozpoznania sprawy na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną K.W. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjne zważył, co następuje:
Przeprowadzając kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku, przypomnieć należy, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Oceniając w tak zakreślonych granicach skargę kasacyjną wniesioną w niniejszej sprawie, należy stwierdzić, że została ona oparta przez skarżący kasacyjnie organ na uzasadnionych podstawach.
Usprawiedliwiony charakter ma zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. oraz art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., WWINB rozpoznając wniesione przez skarżącego zażalenie na postanowienie PINB z 5 maja 2021 r. o nałożeniu na zobowiązanego grzywny w celu przymuszenia, poddał bowiem rozważeniu wszystkie okoliczności, których stwierdzenie warunkowało zgodne z prawem wydanie aktu wymienionego w art. 122 § 1 i 2 u.p.e.a.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela zastrzeżeń zgłoszonych przez Sąd I instancji względem uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, w którym organ egzekucyjny miał w sposób niewystarczający wypowiedzieć się co do powodów odstąpienia od zastosowania wykonania zastępczego, w szczególności naruszając zasadę przekonywania, nie rozważyć, czy nałożona grzywna w celu przymuszenia nie uchybia art. 7 § 2 u.p.e.a.
W myśl powyższego przepisu, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku środków - stosuje środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. W piśmiennictwie nie budzi wątpliwości, że przepis art. 7 § 2 u.p.e.a. konstytuuje zasadę ogólną stosowania najłagodniejszych środków egzekucyjnych, której istotą jest, znajdujące swoje uzasadnienie w zasadzie celowości, przeciwdziałanie stosowaniu zbyt uciążliwych form przymusu państwowego. Z powołanego przepisu wywieść należy wymóg stosowania środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego "spośród kilku" środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku (por. M. Masternak [w:] System Administracyjnego Prawa Procesowego. Administracyjne postępowanie egzekucyjne i zabezpieczające. Tom III. Część 1. Zagadnienia ogólne, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2020, s. 302-304). W tym kontekście w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, do którego odwołał się WWINB, jak i przypomniał go Sąd I instancji, przyjmuje się, że co do zasady grzywna w celu przymuszenia wymierzana w sprawach z zakresu prawa budowlanego jest środkiem zasadniczo mniej uciążliwym niż wykonanie zastępcze. Pogląd, zgodnie z którym konieczność zastosowania wykonania zastępczego zachodzi, gdy zobowiązany uchyla się od wykonania ciążącego na nim obowiązku, przy czym przejawem tego uchylania się jest niewykonanie obowiązku, pomimo upomnienia, jak i grzywny, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 13 maja 2009 r., II OSK 767/08, ONSAiWSA 2010/5/92. Pogląd ten został podtrzymany w późniejszym orzecznictwie tego Sądu (por. wyrok NSA z 16 grudnia 2022 r., II OSK 2185/21; wyrok NSA z 24 października 2022 r., II OSK 1665/21; wyrok NSA z 12 stycznia 2022 r., II OSK 275/19; wyrok NSA z 1 grudnia 2020 r., II OSK 2564/17; wyrok NSA z 18 września 2019 r., II OSK 2485/17; wyrok NSA z 17 października 2018 r., II OSK 2132/17; wyrok NSA z 17 stycznia 2017 r., II OSK 1025/15) i Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną w pełni go podziela.
Nie cechują się wadliwością uwagi Sądu I instancji wskazujące na konieczność konkretnego a nie abstrakcyjnego rozważenia stopnia dolegliwości zastosowania w danym przypadku grzywny w celu przymuszenia jako środka egzekucyjnego alternatywnego względem wykonania zastępczego, w tym wzięcia pod uwagę stanowiska samego zobowiązanego. Rzecz jednak w tym, że środkiem prawnym służącym zakwestionowaniu dokonanego przez organ egzekucyjny wyboru środka egzekucyjnego na płaszczyźnie wyznaczonej stopniem jego uciążliwości nie jest zażalenie na postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia (art. 122 § 3 u.p.e.a.), gdy zobowiązany domaga się wykonania zastępczego, ani też zażalenie na postanowienie o zastosowaniu wykonania zastępczego, o którym mowa w art. 128 § 4 u.p.e.a., gdy zobowiązany uznaje grzywnę za środek mniej dolegliwy dla siebie. Jeżeli organ egzekucyjny zastosował grzywnę w celu przymuszenia, a zobowiązany przyjmuje, że uwarunkowania sprawy nakazują uznać, iż mniej dolegliwym środkiem będzie wykonanie zastępcze prowadzące do zlecenia wykonania wymaganych czynności innej osobie niż zobowiązany na jego koszt w trybie przepisów rozdziału 3 Działu III u.p.e.a., zobowiązany powinien wnieść skargę na podjętą przez organ czynność egzekucyjną na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. Na mocy przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070) z dniem 30 lipca 2020 r. zakres powyższego przepisu określającego podstawy skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego został poszerzony o zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej, z czym wiązało się wyłączenie przez ustawodawcę tejże podstawy (art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a.) z nowo ukształtowanego katalogu zarzutów egzekucyjnych (art. 33 § 2 pkt 1-6 u.p.e.a.). Pomimo tejże zmiany legislacyjnej, zapatrywanie wskazujące na konsekwencje obowiązywania w postępowaniu egzekucyjnym zasady niekonkurencyjności środków prawnych przysługujących zobowiązanemu pozostaje aktualne (por. wyrok NSA z 17 lutego 2022 r., II OSK 712/19).
Powyższe oznacza, że w kontrolowanej przez Sąd I instancji sprawie organowi egzekucyjnemu nie można było skutecznie postawić zarzutu braku przeprowadzenia w zaskarżonym postanowieniu wyczerpującej analizy problemu tego, czy wymierzona skarżącemu grzywna powinna być traktowana jako środek egzekucyjny bardziej uciążliwy niż wykonanie zastępcze, jeżeli zagadnienie to nie mieściło się w granicach rozpatrywanej przez WWINB sprawy zainicjowanej zażaleniem na postanowienie z 5 maja 2021 r. Wymaga zauważenia, że w oparciu o zaskarżone postanowienie nałożony został na zobowiązanego środek egzekucyjny wynikający z niewykonania przez niego jako współwłaściciela budynku mieszkalnego przy ul. Ł [...] w J. obowiązków określonych w tytule wykonawczym z 4 lutego 2021 r. nr 2/2021 o charakterze niepieniężnym, przy czym jego uzasadnienie w sposób adekwatny do celu zastosowania środka o charakterze przymuszającym ujawniało skarżącemu podstawę faktyczną i prawną wydanego rozstrzygnięcia (art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 i art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a.). Funkcją grzywny w celu przymuszenia jest wywarcie ekonomicznej presji na podmiot zobowiązany w celu skłonienia go do dobrowolnego wykonania obowiązku i taki cel zasadniczo może spełnić nałożona na skarżącego grzywna, pomimo że jej wysokość (1000 zł) w świetle dopuszczalnych granic jej wymiaru (10000 zł) nie może być uważana za zbyt dotkliwą. Organ zażaleniowy podzielił stanowisko PINB wskazujące, dlaczego kwota ta powinna być traktowana jako właściwa, zaaprobował również te wnioski, które ujawniają, że egzekwowany obowiązek polega na usunięciu szeregu nieprawidłowości w zakresie stanu technicznego obiektu, które sukcesywnie są likwidowane. Z akt sprawy wynika, że w toku kontroli przeprowadzonej 11 stycznia 2021 r. organ egzekucyjny stwierdził, iż zobowiązani wykonali pkt. 3, 5, 6 (od strony ul. Ł.) decyzji, w części pkt. 8 i 9, natomiast do zrealizowania pozostawały jeszcze obowiązki wskazane w pkt. 1, 2, 7 i 10, a zatem dotyczące wymiany (przełożenia) pokrycia dachowego z dachówki karpiówki wraz ze wzmocnieniem lub wymianą nadmiernie zużytych elementów konstrukcji dachowej, wyremontowania posadzki na parterze klatki schodowej oraz renowacji (wymiany) drzwi zewnętrznych (protokół z 11 stycznia 2021 r. nr PINB.460.1.2017, k. 81-87 akt adm.). Powyższy stan rzeczy, jak zauważył organ egzekucyjny, nie jest wynikiem braku woli zobowiązanych do wykonania obowiązku określonego decyzją PINB z 11 stycznia 2018 r., ile przede wszystkim stanowi następstwo występujących nieporozumień między współwłaścicielami. Organ trafnie wskazał, że nałożona grzywna ma zmotywować zobowiązanych do wykonania obowiązku – gdy przymuszenie to okaże się skuteczne, tzn. obowiązek zostanie wykonany bez uprzedniego uiszczenia grzywny lub grzywna nie zostanie ściągnięta – grzywna podlegać będzie umorzeniu.
Ma rację WWINB, podnosząc w skardze kasacyjnej, że uchybiało art. 134 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a. przy kontroli legalności zaskarżonego postanowienia pominięcie przez Sąd obowiązku dokonania oceny sytuacji prawnej skarżącego w powiązaniu z sytuacją prawną zobowiązanej E.S., pozostającej adresatem prawomocnego (niezaskarżonego do sądu) postanowienia WWINB o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia. Jakkolwiek skarżący oraz jego małżonka (H.W.) zgłosili żądanie poddania pozostających do zrealizowania obowiązków wykonaniu zastępczemu, tym niemniej pogląd o mniejszej uciążliwości wykonania zastępczego był oceną prezentowaną wyłącznie przez nich i w okolicznościach faktycznych sprawy nie można go było przypisać zobowiązanemu w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a., obejmując tą kategorią prawną wszystkich współwłaścicieli obiektu budowlanego. W tej sytuacji wniosek Sądu, że organ egzekucyjny "zignorował" stanowisko zobowiązanego jest prawidłowe, jednakże takie działanie organu usprawiedliwiały okoliczności faktyczne sprawy i brak jest podstaw, by przypisywana mogła być mu wadliwość ważąca na kierunku podjętego rozstrzygnięcia.
Z przedstawionych powodów, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 p.p.s.a. i uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił wniesioną przez skarżącego skargę na postanowienie WWINB z 7 lipca 2021 r., pozostające aktem odpowiadającym prawu.
Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI