II OSK 74/22

II OSK 74/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-02-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stankowski
Robert Sawuła /przewodniczący sprawozdawca/
Tomasz Zbrojewski
Symbol z opisem
6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Sygn. powiązane
II SA/Po 216/21 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-10-19
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok w części i w tej części skargę oddalono
Uchylono zaskarżony wyrok w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1397
art. 46 ust. 2 pkt 1, art. 8 i art. 47 ust. 3
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
Sentencja
Dnia 27 lutego 2023 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Robert Sawuła (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski sędzia del. NSA Jerzy Stankowski po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2023 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wojewody Wielkopolskiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 października 2021 r., sygn. akt II SA/Po 216/21 w sprawie ze skargi G. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 4 lutego 2021 r., nr SO-VII.621.1.1.2021.5 w przedmiocie udostępnienia danych z ewidencji ludności 1. uchyla zaskarżony wyrok w pkt 1. i w tym zakresie oddala skargę, 2. uchyla pkt 3. zaskarżonego wyroku, 3. zasądza od G. na rzecz Wojewody Wielkopolskiego kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 19 października 2021 r., II SA/Po 216/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny (powoływany dalej jako: WSA) w Poznaniu w sprawie ze skargi G. (Fundusz) na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z 4 lutego 2021 r., nr SO-VII.621.1.1.2021.5, w przedmiocie udostępnienia danych z ewidencji ludności (w wyroku oczywiście omyłkowo podano jako przedmiot "akty stanu cywilnego" – uwaga Sądu), w pkt 1. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy C. z 1 grudnia 2020 r., nr WSO.5345.202.2020, w części obejmującej udostępnienie adresu zameldowania małżonka zmarłej oraz imienia i nazwiska dzieci zmarłej oraz ich adresów zameldowania, 2. oddalił skargę w pozostałej części, 3. zasądził zwrot kosztów postępowania sądowego. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy:
Jak wynika z ustaleń sądu wojewódzkiego, w dniu 21 września 2020 r. do Urzędu Gminy C. wpłynął wniosek Funduszu o udostępnienie z rejestru PESEL danych jednostkowych dotyczących T.M., tj. adresu zameldowania na pobyt stały oraz czasowy. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał, że Sąd Rejonowy [...] w P. V Wydział Cywilny pismem z 29 lipca 2020 r., [...] zobowiązał Fundusz do podania danych uczestników postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po T. M.
Wyrokując w sprawie II SA/Po 216/21 kolejno wskazano, że organ I instancji pismem z 7 października 2020 r. wezwał Fundusz do uzupełnienia wniosku, tj. przedłożenia dokumentów potwierdzających interes prawny w uzyskaniu wnioskowanych danych, w następnie czego Fundusz zmienił wniosek w ten sposób, że wniósł o udostępnienie nr aktu zgonu T.M. oraz wskazanie kręgu spadkobierców T.M. (adresów zameldowania):
- nr aktów małżonka oraz dzieci T.M., ze wskazaniem urzędów, które wydały niniejsze akty odpowiednio dla mężczyzn, aktów urodzeń, dla kobiet aktów małżeństw,
- nr aktów rodziców oraz rodzeństwa T.M., w przypadku braku spadkobierców wskazanych w art. 931 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. 2020, poz. 1740 ze zm., K.c.), ze wskazaniem numerów aktów i urzędów, które wydały niniejsze akty, odpowiednio dla mężczyzn aktów urodzeń, dla kobiet aktów małżeństw, załączając odpowiednio zmieniony formularz wniosku.
Dalej w wyroku II SA/Po 216/21 przywołano, że Wójt Gminy C. wezwał wnioskodawcę do jednoznacznego wskazania danych jednostkowych, o których udostępnienie wnosi informując, że zgodnie z art. 47 ust. 4 ustawy z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. 2019, poz. 1397 ze zm., Uel) przez dane jednostkowe rozumie się informacje uzyskane z rejestru PESEL lub rejestru mieszkańców, dotyczące jednej osoby lub imion i nazwisk wszystkich osób zameldowanych pod jednym adresem. Fundusz poinformował organ gminy, że bez znajomości jakichkolwiek danych potencjalnych spadkobierców, nie jest w stanie ich wskazać.
Wójt Gminy C. pismem z 1 grudnia 2020 r., udostępnił Funduszowi imię i nazwisko małżonka zmarłej T.M., imiona i nazwiska rodziców zmarłej oraz nazwisko rodowe matki zmarłej, natomiast decyzją z 1 grudnia 2020 r., nr WSO.5345.202.2020 orzekł o odmowie udostępnienia danych jednostkowych z rejestru PESEL w części dotyczącej:
1. numeru aktu zgonu T.M.;
2. numeru aktu urodzenia i urzędu, który wydał akt urodzenia małżonka zmarłej oraz adresów zameldowania małżonka zmarłej;
3. dzieci zmarłej (ze wskazaniem numerów aktu i urzędu, który wydał niniejszy akt odpowiednio dla mężczyzn - aktu urodzenia, dla kobiet - aktu małżeństwa i adresów zameldowania);
4. numeru aktu urodzenia i urzędu, który wydał akt urodzenia ojca zmarłej oraz adresów zameldowania ojca zmarłej;
5. numeru aktu małżeństwa i urzędu, który wydał akt małżeństwa matki zmarłej oraz adresów zameldowania matki zmarłej;
6. rodzeństwa zmarłej (ze wskazaniem numerów aktu i urzędu, który wydał niniejszy akt, odpowiednio dla mężczyzn - aktu urodzenia, dla kobiet - aktu małżeństwa i adresów zameldowania).
W uzasadnieniu powyższej decyzji argumentowano, że wnioskujący nie wykazał interesu prawnego do uzyskania z rejestru PESEL żądanych informacji.
Fundusz w terminie złożył do Wojewody Wielkopolskiego odwołanie od powyższej decyzji, wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie o udostępnieniu danych osobowych i adresowych potencjalnych spadkobierców zmarłej T.M., ewentualnie o uchylenie decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Powołaną na wstępie decyzją z 4 lutego 2021 r., Wojewoda Wielkopolski na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2020, poz. 256 ze zm., K.p.a.) oraz art. 46 ust. 2 pkt 1, art. 47 ust. 4 Uel, utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W wyroku II SA/Po 216/21 przywołano następnie zasadnicze motywy decyzji organu odwoławczego. W ocenie Wojewody wspierającego się dorobkiem judykatury, nie wykazanie danych personalnych poszukiwanej osoby pozwalających na jej jednoznaczne odnalezienie w rejestrze PESEL jest równoznaczne z brakiem wykazania interesu prawnego. Organ nie był zobowiązany do prowadzenia własnego postępowania dowodowego w przedmiocie koniecznej indywidualizacji osoby wskazanej we wniosku, albowiem ciężar wskazania danych osobowych identyfikujących dostatecznie osobę, do której wniosek się odnosi, obarcza wnioskodawcę. Celem zindywidualizowania konkretnej osoby ze zbioru PESEL, odwołujący się powinien podać dane, które w tym rejestrze się znajdują zgodnie z art. 8 Uel zawierającym katalog takich danych. Tylko bowiem na podstawie danych wymienionych w tym artykule można wyodrębnić osobę, której danych wniosek dotyczy. Ponadto, stosownie do dyspozycji wynikającej z art. 47 ust. 4 Uel, w przypadku gdy wnioskodawca wnosi o udostępnienie danych jednostkowych więcej niż jednej osoby, winien złożyć odrębny wniosek dla każdej osoby wraz ze stosownymi załącznikami, w tym w szczególności dowód uiszczenia opłaty skarbowej za udostępnienie danych jednostkowych z rejestru PESEL, zgodnie z przepisami zawartymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z 22 grudnia 2017 r. w sprawie opłat za udostępnienie danych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL (Dz.U. 2017, poz. 2482, rozp. RM 2017).
W świetle powyższego, organ odwoławczy stwierdził, że prawidłowo postąpił organ I instancji wzywając wnioskodawcę do jednoznacznego wskazania danych jednostkowych, o których udostępnienie wnosi, a w przypadku wnioskowania o dane więcej niż jednej osoby, do nadesłania odrębnego wniosku dla każdej osoby wraz z wymaganymi załącznikami. Organ gminy prawidłowo również poinformował stronę, że obowiązek przedstawienia informacji niezbędnych do wyszukania określonej osoby w rejestrze PESEL spoczywa na wnioskodawcy, a podjęcie przez organ czynności zmierzających do określenia podmiotu wyszukiwania stanowiłoby wyjście poza precyzyjnie wskazany zakres kompetencji, określony przepisami Uel.
Skargę na powyższą decyzję Wojewody Wielkopolskiego wniósł Fundusz zarzucając naruszenie następujących przepisów:
- art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez całkowicie dowolną ocenę dowodów przejawiającą się w uznaniu, że zobowiązanie wnioskodawcy przez sąd powszechny do wskazania danych osobowych i adresowych potencjalnych spadkobierców T.M. nie jest dokumentem wystarczającym do uzyskania żądanych danych, gdyż zdaniem organu niezbędne jest wskazanie danych osobowych konkretnych osób, co do których z istoty wniosku wynika, że wnioskodawca nie ma takiej wiedzy,
- art. 46 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 47 ust. 3 Uel poprzez nieudostępnienie wnioskodawcy danych osobowych i adresowych potencjalnych spadkobierców po zmarłej T.M., pomimo wykazania przez niego interesu prawnego do pozyskania powyższej informacji;
- art. 4 ust. 2 w zw. z art. 6 ust. 1 lit. f rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (rozp. UE 2016) poprzez niezastosowanie ich w przedmiotowej sprawie;
- art. 138 § pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji I instancji mimo jej oczywistej wadliwości.
Fundusz wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, ewentualnie jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie.
Opisanym na wstępie wyrokiem WSA w Poznaniu skargę w części uwzględnił.
W motywach tego orzeczenia sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżący skutecznie wykazał, że jego interes prawny wynika z wystąpienia do sądu powszechnego o stwierdzenie nabycia spadku po swoim dłużniku oraz zobowiązaniu przez sąd do przedstawienia stosownych informacji. Zdaniem sądu wojewódzkiego organy obu instancji błędnie interpretują wolę skarżącego związaną z treścią wezwania sądu powszechnego, a w konsekwencji wystąpienie z żądaniem udostępnienie danych z bazy PESEL, jako żądanie ustalenia kręgu spadkobierców. Zgodzono się z Wojewodą, że to ustalenie należy do sądu powszechnego, jednakże nie zmieniać ma to faktu, że skarżący wystąpił o udostępnienie danych jednostkowych osób, które potencjalne mogą stanowić krąg spadkobierców, a nie ustalenie przez właściwy organ tego kręgu. Skarżący na podstawie wezwania sądu powszechnego mógł domagać się od organu wyłącznie danych jednostkowych z rejestru PESEL w zakresie imienia i nazwiska "dzieci zmarłej" oraz ich adresów zameldowania i adresu zameldowania "małżonka zmarłej", którego imię i nazwisko organ już udostępnił. Sąd pierwszej instancji uznał, że "na obecnym etapie" istniały wyłącznie podstawy do żądania udostępnienia danych odnoszących się do pierwszej grupy spadkobierców, tj. małżonka oraz zstępnych. Powyższej oceny nie zmienia fakt, iż na skutek wniosku Funduszu organ udostępnił dane rodziców zmarłej T.M. i jej małżonka.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł Wojewoda Wielkopolski – zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika – zaskarżając to orzeczenie w części, tj. w pkt 1 i 3.
Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019, poz. 2325, Ppsa) zaskarżonemu wyrokowi Wojewoda Wielkopolski zarzuca naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa w zw. z art. 46 ust. 2 pkt 1 oraz art. 47 ust. 3 Uel poprzez uchylenie decyzji organu II instancji z uwagi na niewłaściwe uznanie, że Wojewoda Wielkopolski naruszył przepisy prawa i błędnie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji w wyniku wadliwego, w ocenie sądu, przyjęcia przez ten organ, że skarżący nie wykazał interesu prawnego w części domagania się podania imion i nazwisk oraz adresów zameldowania dzieci zmarłej i jej małżonka, podczas gdy brak zindywidualizowania żądanych danych przez skarżącego i niewskazanie przez niego o udostępnienie danych jakich konkretnie spadkobierców zmarłej wnosi, nie pozwalało na uchylenie przez organ II instancji decyzji organu I instancji w powyższej części ze względu na niewykazanie przez skarżącego interesu prawnego w tej części, a także:
2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa w zw. z art. 8 Uel poprzez uchylenie decyzji organu II instancji i decyzji ją poprzedzającej w części obejmującej udostępnienie adresu zameldowania małżonka zmarłej oraz imion i nazwisk oraz adresów zameldowania dzieci zmarłej w wyniku wadliwej oceny, iż mimo tego, że tylko na podstawie danych wymienionych w art. 8 Uel można wyodrębnić osobę, której danych wniosek dotyczy, to niepodanie tych danych przez skarżącego nie stanowiło podstawy do odmowy udostępnienia przez organ ewidencyjny danych jednostkowych z rejestru PESEL, a także poprzez mylną ocenę że organ ewidencyjny miał możliwość i powinność ustalenia danych dzieci zmarłej na podstawie danych znajdujących się w rejestrze PESEL, podczas gdy organ nie miał ani takiej możliwości, ani też powinności,
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Ppsa w zw. z art. 47 ust. 1 i 3 Uel poprzez uchylenie decyzji organu II instancji oraz decyzji ją poprzedzającej w części obejmującej udostępnienie adresów zameldowania małżonka zmarłej oraz imion i nazwisk oraz adresów zameldowania dzieci zmarłej i błędne uznanie, iż skarżący mógł jednym wnioskiem dochodzić udostępnienia danych jednostkowych kilku osób mimo, że wnioskiem można dochodzić danych jednostkowych jednej osoby lub imion i nazwisk wprawdzie wszystkich osób, jednak tylko wówczas gdy są one zameldowane pod jednym adresem.
Na podstawie art. 174 pkt 1 Ppsa zaskarżonemu wyrokowi zarzuca się naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel, poprzez jego niewłaściwą wykładnię prowadzącą do wadliwego przyjęcia przez sąd pierwszej instancji, że skarżący wykazał interes prawny w uzyskaniu danych z rejestru PESEL nawet wówczas, gdy nie zindywidualizował on danych w sposób pozwalający ich wyodrębnienie z tego rejestru, a zadaniem organu prowadzącego ten rejestr jest w ocenie sądu przeprowadzenie postępowania zmierzającego dopiero do ustalenia kręgu osób uprawnionych do dziedziczenia po zmarłej w części obejmującej jej dzieci i małżonka, a także naruszenie art. 47 ust. 4 Uel i mylne uznanie, że wnioskodawca może jednym wnioskiem domagać się udostępnienia danych jednostkowych dotyczących kilku, bliżej nieokreślonych nawet co do ilości osób.
Skarżący kasacyjnie organ wnosi o uchylenie wyroku w zaskarżonej części i oddalenie skargi w tym zakresie, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w zaskarżonej części i przekazanie sprawy do WSA w Poznaniu do ponownego rozpatrzenia; zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Skarżący kasacyjnie oświadcza nadto, że zrzeka się rozprawy i wnosi o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
Zdaniem skarżącego kasacyjnie organu prawidłowo postąpił Wójt Gminy C. wzywając wnioskodawcę do jednoznacznego wskazania danych jednostkowych, o których udostępnienie wnosi, a w przypadku wnioskowania o dane więcej niż jednej osoby, do nadesłania odrębnego wniosku dla każdej osoby wraz z wymaganymi danymi. Organ I instancji prawidłowo poinformował stronę, że obowiązek przedstawienia informacji niezbędnych do wyszukania określonej osoby w rejestrze PESEL spoczywa na wnioskodawcy, a podjęcie przez organ czynności zmierzających do określenia podmiotu wyszukiwania stanowiłoby wyjście poza precyzyjnie wskazany zakres kompetencji, określony przepisami Uel. Wojewoda podkreśla, że rolą organu w niniejszym postępowaniu nie było ustalanie kręgu spadkobierców, lecz udostępnienie danych jednostkowych przez które, zgodnie z pojęciem zawartym w art. 47 ust. 4 Uel, rozumie się informacje uzyskane z rejestrów, o których mowa w art. 3 tej ustawy, dotyczące jednej osoby lub imion i nazwisk wszystkich osób zameldowanych pod jednym adresem. Podniesiono, że organ administracji publicznej nie jest uprawniony do ustalania kręgu potencjalnych spadkobierców. Kompetencje w tym zakresie posiada bowiem sąd powszechny.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 Ppsa (Dz. U. 2023, poz. 259) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W myśl art. 174 Ppsa, skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Nie dopatrzywszy się w niniejszej sprawie żadnej z wyliczonych w art. 183 § 2 Ppsa przesłanek nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, będąc związany granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do rozpatrzenia jej zarzutów. Sprawa podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony nie zażądały, stosownie do art. 182 § 2 Ppsa, jej przeprowadzenia.
W ocenie Sądu skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy.
A. Zasadnicze znaczenie ma zarzut błędnej wykładni, a w konsekwencji błędnego zastosowania przepisów prawa materialnego – art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel. W myśl cyt. przepisu dane, o których mowa w ust. 1, mogą być udostępnione "osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny", chodzi tu o dane z rejestru PESEL oraz rejestrów mieszkańców. Przyjmuje się, że mieć interes prawny, to znaczy ustalić przepis prawa materialnego, powszechnie obowiązującego, na którego podstawie podmiot może skutecznie żądać dokonania przez oznaczony organ administracji publicznej danej czynności albo zaniechania lub ograniczenia jakiegoś działania.
Niesporne jest, że Fundusz zwrócił się do organu I instancji o udostępnienie z rejestru PESEL danych dotyczących małżonka zmarłej T.M., jej dzieci, rodziców i rodzeństwa, nie precyzując o jakie to osoby chodzi ("potencjalni spadkobiercy" po T.M.), a organ gminy odmówił udostępnienia tych danych, Wojewoda zaś utrzymał w mocy tę decyzję odmowną. Sąd pierwszej instancji uwzględniając skargę Funduszu w oznaczonej części, doszedł do przekonania, że skarżący mógł domagać się "na obecnym etapie" (s. 10 zaskarżonego wyroku) udostępnienia danych jednostkowych z rejestru PESEL w zakresie imienia i nazwiska dzieci T.M. oraz ich adresów zameldowania i adresu zameldowania małżonka zmarłej, którego imię i nazwisko organ już udostępnił, mając na względzie regulacje zawarte w K.c., ustawie z 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 2021, poz. 1805, K.p.c.) oraz treść wezwania sądu powszechnego (s. 10 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Sąd wojewódzki uwzględniając w oznaczonej części skargę – jak wynika z motywów wyroku II SA/Po 216/21 – kierował się kolejnością dziedziczenia ustawowego przewidzianego w art. 931 § 1 K.c., jak również wymogami, jakie przepisy Kodeksu postępowania cywilnego (K.p.c.) formułują wobec wniosku o stwierdzenie nabycia spadku. Stanowiska sądu a quo w powyższym zakresie Sąd naczelny w tym składzie nie podziela.
B. Trafny jest zarzut naruszenia art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel, skoro wnioskujący Fundusz o udostępnienie danych ewidencyjnych z rejestru PESEL nie zindywidualizował danych w sposób pozwalający na ich wyodrębnienie z tego rejestru odnośnie konkretnej osoby, której danych wniosek ten dotyczy. Z cyt. przepisu wynika, że dane, o których mowa w ust. 1 (chodzi m. o dane z rejestru PESEL i rejestru mieszkańców – uwaga Sądu), mogą być udostępnione osobom i jednostkom organizacyjnym, jeżeli wykażą w tym interes prawny (podkr. Sądu). W orzecznictwie słusznie zauważono, że "Nałożenie na osobę lub jednostkę organizacyjną obowiązku wykazania interesu prawnego oznacza, że żądający dla skuteczności złożonego żądania udostępnienia informacji z rejestrów ewidencji ludności musi udowodnić w sposób sprawdzalny przez fakty, własny interes prawny. Nie jest udowodnieniem interesu prawnego w uzyskaniu danych potencjalnych spadkobierców dłużnika skarżącej, przytoczenie przepisów prawnych, na podstawie których skarżąca ma zamiar zainicjowania postępowania sądowego w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po tej osobie." (por. motywy wyroku NSA z 26 lipca 2016 r., CBOSA.nsa.gov.pl).
W doktrynie, jak i judykaturze podkreśla się, że interes prawny powinien być sprawdzalny obiektywnie, indywidualny, konkretny, a także aktualny (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 22 listopada 2017 r., II OSK 9/17, 26 lipca 2016 r., II OSK 286/16, oraz 9 czerwca 2016 r., II OSK 2644/14 i II OSK 2863/14; CBOSA.nsa.gov.pl). Wskazane powyżej cechy interesu prawnego prowadzą do wniosku, że powinien on być interesem rzeczywistym, a nie hipotetycznym. Tylko bowiem interes rzeczywisty jest interesem indywidualnym, aktualnym i konkretnym, a także nadaje się do obiektywnego sprawdzenia. Zamiar uzyskania przez Fundusz z rejestru PESEL danych potencjalnych osób mających być spadkobiercami zmarłej, w następstwie wezwania przez sąd cywilny Funduszu do wskazania uczestników postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po T.M., ma w realiach rozpoznawanej sprawy charakter wyłącznie hipotetyczny. W wezwaniu tym zresztą nie wskazano danych osób, których to wezwanie dotyczyło, miało ono ogólny charakter, przeto interes wskazywany przez skarżącego nie ma niezbędnej cechy umożliwiającej uznanie go za interes prawny, o którym mowa w art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel.
Trafne są te wywody skarżącego kasacyjnie organu, w ramach których wskazuje się, że przy ocenie interesu prawnego w rozumieniu art. 46 ust. 2 pkt1 Uel, należało uwzględnić, iż to sąd spadku z urzędu bada, kto jest spadkobiercą (art. 670 § 1 K.p.c.). Sąd pierwszej instancji za źródło owego interesu prawnego uznał wyłącznie wezwanie sądu powszechnego skierowane do Funduszu, aby wskazał "dane uczestników postępowania o stwierdzenie nabycia spadku" po T.M. i przekonania, że brak takiego wskazania pociągać może w postępowaniu przed sądem powszechnym negatywne konsekwencje w postaci zwrotu wniosku (s. 14 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Stanowisko to nie jest uprawnione w kontekście treści art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel.
C. Trafne jest stwierdzenie strony skarżącej kasacyjnie, że na organie udostępniającej dane z ewidencji PESEL nie spoczywa obowiązek poszukiwania dowodów pozwalających na wyodrębnienie konkretnej osoby, której danych udostępnienia wnioskodawca oczekuje, a działaniu tego organu ustawodawca przypisał charakter czynności technicznej. Należy przyjąć, że ciężar wskazania danych osobowych identyfikujących dostatecznie osobę, do której wniosek się odnosi, obarcza wnioskodawcę, stąd niewłaściwe wywiązanie się z tego obowiązku prowadzi do odmowy udostępnienia danych. Wynika to z faktu, że działaniu polegającemu na udostępnieniu danych ze zbioru PESEL ustawodawca przypisał charakter czynności technicznej odpowiadającej od strony przedmiotowej sposobowi sformułowania wniosku, po dokonaniu jego kontroli pod względem spełnienia przewidzianych w ustawie warunków dopuszczalności udostępnienia danych. W postępowaniu tym organ opiera się na określonych przez wnioskodawcę kryteriach wyszukiwania (por. wyrok NSA z 27 listopada 2014 r., II OSK 110/13, CBOSA.nsa.gov.pl). Ciężar wskazania danych osobowych identyfikujących dostatecznie osobę, do której wniosek się odnosi, obarcza wnioskodawcę, co wynika z użytego w art. 46 ust. 2 pkt 1 Uel sformułowania "wykażą" (por. motywy wyroku NSA z 22 listopada 2017 r., II OSK 9/17, CBOSA.nsa.gov.pl). Trafnie w judykaturze (por. motywy wyroku NSA z 18 maja 2021 r., II OSK 2497/18, LEX nr 3197496) wskazuje się, że wnioskodawca celem zindywidualizowania konkretnej osoby ze zbioru PESEL, powinien podać dane, które w tym rejestrze się znajdują zgodnie z art. 8 Uel zawierającym katalog takich danych. Tylko bowiem na podstawie danych wymienionych we wspomnianym art. 8 można wyodrębnić osobę, której danych wniosek dotyczy.
Z tego względu trafny jest zarzut kasacyjny naruszenia art. 8 Uel, określającego zakres danych gromadzonych i przetwarzanych w rejestrze PESEL. Dane z tego rejestru mogą być udostępnione wyłącznie, gdy uprawniony – w myśl przepisów Uel – podmiot złoży prawidłowo wypełniony wniosek o udostępnienie danych osobowych, w którym w sposób nie budzący wątpliwości oznaczy, kto jest osobą poszukiwaną. Rejestr PESEL jest bowiem zbiorem enumeratywnie określonych przez ustawodawcę danych osobowych, a organ administracji udostępniający dane z tego rejestru nie jest uprawniony do ich interpretowania czy kompilowania. Organ udostępniając dane z rejestru PESEL nie ustala kręgu spadkobierców. W rejestrze PESEL nie gromadzi się danych kto jest spadkobiercą ustawowym osoby, której dane znajdują się w tym rejestrze. Zakres gromadzonych danych wynika z art. 8 ustawy o ewidencji ludności (por. wyrok NSA z 22 marca 2022 r., II OSK 895/21, LEX nr 3332850.
D. Trafny jest także zarzut naruszenia art. 47 ust. 4 Uel, z którego wynika, że przez dane jednostkowe rozumie się informacje uzyskane z rejestrów, o których mowa w art. 3, dotyczące jednej osoby lub imion i nazwisk wszystkich osób zameldowanych pod jednym adresem. Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku nie podzielając stanowiska organu, iż w przypadku gdy wnioskodawca wnosił o udostępnienie danych jednostkowych więcej niż jednej osoby, to winien złożyć odrębny wniosek w odniesieniu do każdej z tych osób, przywoływał brzmienie art. 47 ust. 1 Uel, nie dostrzegając w istocie normy wynikającej z art. 47 ust. 4 Uel. Rzecz w tym, że w realiach przedmiotowej sprawy Fundusz składał wniosek o udostępnienie danych, nie precyzując ilości osób, których on dotyczy.
E. W konsekwencji powyżej wyłuszczonych względów skuteczny jest zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 47 ust. 3 Uel. Z tego ostatniego przepisu wynika, że organ rozpatrujący wniosek, o którym mowa w ust. 1, odmawia w drodze decyzji administracyjnej udostępnienia danych jednostkowych, jeżeli nie zostały spełnione warunki określone w art. 46. Skoro warunki takie spełnione nie były, to odmowa udostępnienia tak określonych we wniosku Funduszu danych jednostkowych znajdowała podstawę w przywołanym art. 47 ust. 3 Uel. Utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji nie naruszało z kolei, wskazanego w skardze art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.
F. Skuteczny jest także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa. Cyt. przepis stanowi podstawę uwzględnienia przez sąd skargi m. in. na decyzję administracyjną, a taki akt był przedmiotem skargi, gdy sąd ten dopatrzy się naruszenia przepisów postępowania – innych niż dających podstawę do wznowienia postępowania – które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro sąd pierwszej instancji w podstawie prawnej swego rozstrzygnięcia powołał się na zastosowanie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa, winien wskazać jakie to przepisy postępowania, nie dające przesłanki do wznowienia, zostały naruszone przez skarżony organ, a które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie wskazano takich przepisów.
G. Z powyższych względów i uznając, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona oraz działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 151 Ppsa należało orzec jak w pkt 1 i 2 sentencji niniejszego wyroku.
H. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 Ppsa, uwzględniając uiszczony wpis od skargi kasacyjnej oraz wynagrodzenie pełnomocnika strony skarżącej kasacyjnie.