II OSK 738/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-01-28
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanepozwolenie na użytkowanierozbudowa budynkusamowola budowlanaochrona prawa własnościwspółwłasnośćNSAnadzór budowlany

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję WINB w sprawie pozwolenia na użytkowanie rozbudowy budynku, wskazując na potrzebę ponownego zbadania kwestii dysponowania nieruchomością na cele budowlane w kontekście ochrony prawa własności.

Sprawa dotyczyła pozwolenia na użytkowanie rozbudowy budynku mieszkalno-gospodarczego, która została dokonana przed 1995 r. Sąd I instancji oddalił skargę, uznając, że zastosowanie mają przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. NSA uchylił wyrok WSA i decyzję WINB, uznając częściowo za zasadny zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisów o dysponowaniu nieruchomością na cele budowlane. Sąd podkreślił konieczność ochrony prawa własności i potrzebę dalszego wyjaśnienia, czy inwestor nie naruszył praw osób trzecich.

Wyrokiem z dnia 18 listopada 2021 r. WSA w Warszawie oddalił skargę B. R. na decyzję WINB, która utrzymała w mocy decyzję PINB z dnia 23 listopada 2020 r. udzielającą M. R. pozwolenia na użytkowanie rozbudowanej części budynku mieszkalno-gospodarczego. Sąd I instancji uznał, że roboty budowlane zostały przeprowadzone przed 1 stycznia 1995 r., a postępowanie wszczęto z urzędu w 2019 r. W ocenie WSA, przepisy nowelizacji Prawa budowlanego z 2020 r. nie miały zastosowania, a do oceny samowoli budowlanej zastosowanie miały przepisy P.b. z 1974 r. Sąd wskazał, że nie było przesłanek do nakazu rozbiórki, a inwestycja była zgodna z aktami planistycznymi i jej stan techniczny był dobry. PINB nakazał jedynie wzniesienie ściany oddzielenia pożarowego. Skarga kasacyjna B. R. zarzuciła m.in. naruszenie przepisów o dysponowaniu nieruchomością na cele budowlane. NSA uznał ten zarzut za częściowo zasadny, wskazując na potrzebę zbadania, czy inwestor nie naruszył prawa własności innych współwłaścicieli. Sąd podkreślił, że w kontekście ochrony prawa własności istotne jest, czy inwestor posiadał tytuł prawny do nieruchomości w dacie budowy. Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej NSA uznał za niezasadne. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA i decyzję WINB.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, należy badać, czy inwestor nie naruszył prawa własności osób trzecich, nawet jeśli przepisy Prawa budowlanego z 1974 r. nie formułują tego wprost jako przesłanki.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że z perspektywy demokratycznego państwa prawnego, legalizacja samowoli budowlanej nie może naruszać czyjegoś prawa własności. Istotne jest, czy inwestor posiadał tytuł prawny do nieruchomości w dacie budowy, a także czy istniała zgoda współwłaścicieli.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (18)

Główne

P.b. z 1974 r. art. 42 § ust. 2 i 3

Ustawa z dnia 7 lipca 1974 r. – Prawo budowlane

P.b. z 1994 r. art. 103 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane

Pomocnicze

P.b. z 1994 r. art. 49f § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane

P.b. z 1974 r. art. 37 § ust. 1 pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1974 r. – Prawo budowlane

ustawa nowelizująca z 2020 r. art. 25

Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz o zmianie innych ustaw

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

K.p.a. art. 61 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

K.p.a. art. 77

Kodeks postępowania administracyjnego

P.b. z 1974 r. art. 37

Ustawa z dnia 7 lipca 1974 r. – Prawo budowlane

P.b. z 1974 r. art. 42

Ustawa z dnia 7 lipca 1974 r. – Prawo budowlane

P.b. z 1994 r. art. 48

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane

P.b. z 1994 r. art. 103

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. dotyczących dysponowania nieruchomością na cele budowlane, w kontekście ochrony prawa własności.

Odrzucone argumenty

Niewłaściwe zastosowanie przepisów Prawa budowlanego z 1994 r. i nowelizacji z 2020 r. dotyczących uproszczonego postępowania legalizacyjnego. Naruszenie art. 48 P.b. z 1994 r. przez jego niezastosowanie. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 K.p.a. w zakresie tzw. "salami slicing". Naruszenie art. 7 i art. 77 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zakresie niewyjaśnienia kwestii odporności ogniowej, usytuowania budynków, charakteru budynku i okresu powstania wjazdu do garażu.

Godne uwagi sformułowania

trudno jest mówić, z perspektywy demokratycznego państwa prawnego, i jego zasad (art. 2 Konstytucji RP), o zdatności do użytku wykonanego obiektu, lub o jego "nie powodowaniu niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia", jeżeli potencjalne uzdrowienie samowoli budowlanej miałoby zarazem naruszać czyjeś prawo własności

Skład orzekający

Andrzej Wawrzyniak

przewodniczący

Paweł Miładowski

sprawozdawca

Anna Szymańska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego dotyczących samowoli budowlanych dokonanych przed 1995 r., z uwzględnieniem ochrony prawa własności i wymogu dysponowania nieruchomością na cele budowlane."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów Prawa budowlanego z 1974 r., co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie do nowszych stanów prawnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonej kwestii legalizacji samowoli budowlanej z przeszłości i podkreśla wagę ochrony prawa własności, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie budowlanym i nieruchomościach.

Czy samowola budowlana sprzed lat może zostać zalegalizowana kosztem prawa własności?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 738/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-08
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Wawrzyniak /przewodniczący/
Anna Szymańska
Paweł Miładowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 946/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-11-18
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Andrzej Wawrzyniak Sędziowie: sędzia NSA Paweł Miładowski (spr.) sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant starszy asystent sędziego Tomasz Bogdan Godlewski po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej B. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2021 r. sygn. akt VII SA/Wa 946/21 w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 3 marca 2021 r. nr 275/21 w przedmiocie udzielenia pozwolenia na użytkowanie rozbudowy budynku I. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz B. R. kwotę 1707 (jeden tysiąc siedemset siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; III. oddala wniosek M. R. o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego w całości.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 listopada 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 946/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. R. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zwanego dalej "WINB", z dnia 3 marca 2021 r., nr 275/21, którą utrzymano w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zwanego dalej "PINB", w Pruszkowie z dnia 23 listopada 2020 r., nr 271/2020, udzielającą, na podstawie art. 42 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1974 r. – Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38 poz. 229 ze zm.), zwanej dalej "P.b. z 1974 r.", w związku z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (Dz. U. z 2019 r. poz. 1186), zwanej dalej "P.b. z 1994 r.", M. R. pozwolenia na użytkowanie rozbudowanej części budynku mieszkalno-gospodarczego przy ul. [...] w P., działka nr [...].
Sąd I instancji wskazał, że z ustaleń organów, znajdujących potwierdzenie w zgromadzonym materiale dowodowym, wynika, że opisane roboty budowlane, polegające na rozbudowie ww. budynku mieszkalnego zostały przeprowadzone przed dniem 1 stycznia 1995 r. oraz, że w stosunku do tego budynku została wydana, w trybie art. 42 ust. 1 P.b. z 1974 r., decyzja Naczelnika Miasta z 30 czerwca 1983 r., UAS-8385-4/83, zezwalająca W. R. na jego częściowe użytkowanie i dokończenie prac budowlanych wykończeniowych. Natomiast postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte z urzędu zawiadomieniem z dnia 19 września 2019 r. Tymczasem w dniu 19 września 2020 r. weszła w życie ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz o zmianie innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 471).
W ocenie Sądu, w związku z art. 25 ww. ustawy nowelizującej nie mógł znaleźć zastosowania art. 49f ust. 2 P.b. z 1994 r. (tzw. "uproszczone postępowanie legalizacyjne"). W konsekwencji argumentacja skargi oparta na przepisach nowej ustawy nie mogła odnieść zamierzonego skutku. W niniejszej sprawie zastosowanie za to znajdowały przepisy P.b. z 1974 r., stosownie do treści art. 103 ust. 1 i 2 P.b. z 1994 r., a stosownie do przepisów P.b. z 1974 r. nie było przesłanek do nakazu rozbiórki wybudowanej nielegalnie rozbudowanej części budynku (ganku i tarasu) – art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2 P.b. z 1974 r. Uwzględniając uchwałę NSA o sygn. akt II OPS 2/13 ustalono zgodność inwestycji z aktami planistycznymi z 2010 r. i 2014 r. Ponadto w aktach administracyjnych znajduje się sporządzona na wezwanie organu powiatowego inwentaryzacja sporządzona przez mgr inż. arch. A. N., z której wynika, że stan techniczny budynku jest dobry. W celu usunięcia wskazanych w inwentaryzacji zagrożeń PINB decyzją z 25 marca 2020 r., w oparciu o art. 40 P.b. z 1974 r., nakazał M. R. wzniesienie od strony działki nr [...] ściany oddzielenia pożarowego, która to ściana została zrealizowana. Taras oddzielony od działki sąsiedniej ścianą przeciwpożarową nie zagraża zatem bezpieczeństwu ludzi i mienia, ani nie pogarsza warunków użytkowych działki nr [...].
Sąd wyjaśnił z jakich względów nie miał zastosowania § 10 rozporządzenia Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki (Dz. U. Nr 17 poz. 62 ze zm.) – bo przedmiotem postępowania jest wyłącznie rozbudowa budynku o charakterze mieszkalnym.
Z uwagi na okoliczność, że zarówno budynek skarżącej, jak i budynek M. R., znajdujące się na jednej działce, nie przekraczają trzech kondygnacji – nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. 2019 r. poz. 1065) dotyczące wymogu bezwzględnego stosowania do budynków mieszkalnych na jednej działce budowlanej przepisów o ochronie przeciwpożarowej.
Ponadto Sąd wskazał, że jak wynika z zawiadomienia z dnia 19 września 2019 r. – przedmiotem oceny w trybie nadzoru budowlanego – objęto wyłącznie samowolną rozbudowę ww. budynku. Organy nie miały zatem obowiązku w tym postępowaniu badać prawidłowości wykonania również skośnego zjazdu do garażu, jak tego domagała się skarżąca. Nie doszło zatem do naruszenia wymienionych w skardze przepisów postępowania.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku opartą na przesłankach z art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", złożyła B. R., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej PINB, a także zasądzenie kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, tj.
1) art. 103 ust. 2 P.b. z 1994 r., art. 25 ww. ustawy nowelizującej z 2020 r., a nadto przepisu art. 49f ust. 2 P.b. z 1994 r. przez dokonanie błędnej wykładni powyższych przepisów w związku z uznaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny za zasadną wykładni przyjmującej, że w stosunku do samowoli budowlanych dokonanych przed dniem 1 stycznia 1995 r. podstawowe znaczenie zachował w dalszym ciągu przepis art. 103 ust. 2 P.b. z 1994 r., co w konsekwencji prowadziło do zaakceptowania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stanowiska organów orzekających, że do oceny przedmiotowej samowoli budowlanej mają zastosowanie przepisy P.b. z 1974 r. (art. 37 i nast.);
2) art. 37 P.b. z 1974 r. przez jego zastosowanie przez organy orzekające i uznanie zasadności tego stanowiska przez Wojewódzki Sąd Administracyjny oraz naruszenia art. 48 P.b. z 1994 r. w brzmieniu obowiązującym od dnia 19 września 2020 r. – wobec jego niezastosowania;
3) art. 37 i art. 42 P.b. z 1974 r. przez ich zastosowanie przez organy orzekające i uznanie zasadności tego stanowiska przez Wojewódzki Sąd Administracyjny mimo niewylegitymowania się przez M. R. prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, w tym zgodą drugiego współwłaściciela nieruchomości (w udziale wynoszącym 2/3 – tj. zgodą B. i R. małż. R.) na przedmiotowe roboty budowlane o charakterze samowolnym.
Ponadto zarzucono naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.
4) art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 K.p.a. przez oddalenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny skargi w następstwie wyrażenia poglądu, że ograniczenie przez organ orzekający I instancji przedmiotu rozstrzygnięcia wyłącznie do niektórych prac budowlanych związanych z rozbudową przedmiotowego budynku (postanowienie PINB z 30 września 2019 r., decyzja PINB z 23 listopada 2020 r.) zwalniało organy orzekające z obowiązku badania legalności wykonania skośnego wjazdu do garażu wraz z murkami oporowymi w wykopie ziemnym, mimo że tego rodzaju dowolne ograniczenie naruszało zarówno zasadę oficjalności działania organów orzekających wynikającą z art. 61 § 1 K.p.a. i art. 37 P.b. z 1974 r. (stosowanego w niniejszej sprawie przez organy orzekające) oraz naruszało zasadę skargowości wynikającą z art. 61 § 1 K.p.a. – skoro wniosek o wszczęcie postępowania dotyczącego samowoli budowlanej również w zakresie wykonania skośnego wjazdu do garażu złożyła skarżąca B. R. w dniu 27 stycznia 2017 r.;
5) art. 7 i art. 77 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przez oddalenie skargi, w sytuacji gdy:
- wobec niewyjaśnienia przez organy orzekające, czy ściany przedmiotowego budynku stykające się w granicy ze ścianą sąsiedniego budynku przy ul. [...] w P. odpowiadają klasie odporności ogniowej określonej w § 217 ust. 2 ww. rozporządzenia z 2002 r.;
- wobec niewyjaśnienia, czy usytuowanie przedmiotowego budynku w stosunku do znajdującego się na tej samej działce budynku mieszkalnego o trzech kondygnacjach naziemnych (w posiadaniu skarżącej i jej męża R. R.) spełniają wymogi wynikające z art. 273 pkt 1 tego rozporządzenia;
- wobec niewyjaśnienia jaki jest rzeczywisty charakter przedmiotowego budynku, tj. czy stanowi on budynek mieszkalny – na co wskazują dokumenty załączone przez M. R. do zawiadomienia z dnia 18 stycznia 2017 r. o zakończeniu budowy budynku mieszkalnego, czy też mamy do czynienia z budynkiem mieszkalno-gospodarczym, na co wskazują dokumenty, do których złożenia przez organ orzekający była zobowiązana M. R. w toku niniejszego postępowania – co miało znaczenie przy ocenie, czy M. R. dysponuje pozwoleniem na użytkowanie budynku jako budynku mieszkalnego, co z kolei obligowałoby organ orzekający w I instancji do wydania decyzji dotyczącej ewentualnego pozwolenia na użytkowanie rozbudowanej części budynku mieszkalnego;
- a ponadto – wobec niewyjaśnienia w jakim okresie powstał skośny wjazd do garażu wraz z murkami oporowymi wobec nieuwzględnienia przez organ orzekający I instancji wniosku dowodowego o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z wyjaśnień skarżącej B. R. w uzupełnieniu informacji wynikającej z załączonych zdjęć przy piśmie z dnia 11 marca 2019 r. – co uzasadnia nadto zarzut naruszenia art. 75 § 1 K.p.a.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną uczestnik postępowania – M. R. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługiwała na uwzględnienie, choć nie wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej zawierają usprawiedliwione podstawy.
Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania.
Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał takiej kontroli zaskarżonego wyroku jedynie w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie za częściowo zasadny uznał zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 37 i art. 42 P.b. z 1974 r. dotyczący kwestii dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Pozostałe zaś zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego i procesowego nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.
Przechodząc do kwestii zasadniczej, tj. problematyki prawnej dysponowania nieruchomością na cele budowlane na tle postępowania legalizacyjnego prowadzonego w trybie ustawy – Prawo budowlane z 1974 r., należy wskazać, iż pomimo, że przepisy tej ustawy w tego rodzaju postępowaniu nie formułują wprost przesłanki odnoszącej się do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, jednak także w tego rodzaju sprawach wymagana jest ocena z punktu widzenia ochrony prawa własności. W tym zakresie wymagają uwzględnienia zasady celowościowej, funkcjonalnej i systemowej wykładni norm prawa administracyjnego, które są stosowane w celu weryfikacji wstępnego wyniku wykładni literalnej, językowej tych norm, i które zostały zastosowane w odniesieniu do stanowiących podstawę prawną zaskarżonej decyzji przepisów P.b. z 1974 r. W tym zakresie skład Naczelnego Sądu Administracyjnego w pełni podziela pogląd orzeczniczy, zgodnie z którym trudno jest mówić, z perspektywy demokratycznego państwa prawnego, i jego zasad (art. 2 Konstytucji RP), o zdatności do użytku wykonanego obiektu, lub o jego "nie powodowaniu niedopuszczalnego pogorszenia warunków użytkowych dla otoczenia", jeżeli potencjalne uzdrowienie samowoli budowlanej miałoby zarazem naruszać czyjeś prawo własności (por. wyrok NSA z 8 czerwca 2017 r., II OSK 2553/15). W omawianej kwestii zaskarżona decyzja WINB osadza się na przeciwnym poglądzie prawnym; zaś Sąd I instancji w ogóle w granicach niniejszej sprawy nie wypowiedział się w tym zakresie. Jednocześnie omawiany zarzut skargi kasacyjnej w części błędnie wskazuje, że M. R. (posiadająca udział w nieruchomości wynoszący 1/3) nie legitymuje się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, w tym zgodą drugiego współwłaściciela nieruchomości (w udziale wynoszącym 2/3 – tj. zgodą B. i R. małż. R.) na przedmiotowe roboty budowlane o charakterze samowolnym. W niniejszej sprawie z uwagi na zaszłości historyczne samowoli budowlanej istotnym czy to osoba dokonująca samowoli budowlanej miała tytuł prawny do nieruchomości, a nie to jak aktualnie wygląda struktura własnościowa dotycząca nieruchomości. Dlatego w okolicznościach niniejszej sprawy może mieć znaczenie czy to ewentualnie W. R. (jako pater familias), a więc teść B. R. i M. R., jako inwestor budynku naruszył prawo własności, a więc czy wykonywane przez niego roboty budowlane były nieakceptowalne z punktu widzenia konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego, w sytuacji gdy do września 1983 r. był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w ramach współwłasności małżeńskiej, uzyskał stosowną zgodę budowlaną z 1983 r.; natomiast W. R. wraz żoną G. we wrześniu 1983 r. zawarli z ich synami i żonami umowę darowizny, którą synowie wraz z żonami otrzymali po 1/3 udziału w nieruchomości. Wynika z tego, że w momencie zawarcia umowy darowizny W. R. był współwłaścicielem nieruchomości wraz synami i ich żonami. Jednak z zaskarżonej decyzji i przedstawionych w niej ustaleń nie wynika jasno kto konkretnie był inwestorem nielegalnych robót powstałych przed 1 stycznia 1995 r. (ganek i taras). Ponadto nie ustalono kiedy W. R. i jego żona przestali być współwłaścicielami nieruchomości, a mianowicie kiedy ich udział w nieruchomości objęli B. R. wraz ze swoim mężem, co może być ewentualnie istotne dla wyniku sprawy. W tego rodzaju sprawach z punktu widzenia ochrony prawa własności ma znaczenie czy inwestor obiektu budowlanego wzniesionego także w części bez wymaganego pozwolenia na budowę posiadał w dacie budowy prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, czy też nie posiadał takiego prawa. Za niedopuszczalną można byłoby uznać jedynie taką wykładnię przepisów P.b. z 1974 r., która pozwalałaby na legalizację obiektu budowlanego osobie, która wybudowała go na cudzym gruncie nie posiadając do niego tytułu prawnego ani w dacie budowy, ani w dacie legalizacji (por. wyrok NSA z 2 lutego 2020 r., II OSK 231/20). W tym też kontekście nikt ze współwłaścicieli nie przedstawił dowodu aby w dacie realizacji samowoli budowlanej sprzeciwiał się realizacji robót budowlanych, co może potwierdzać, że inwestor posiadał stosowną zgodę, a co więcej – nie istnieje w okolicznościach niniejszej sprawy podstawa do stwierdzenia, że z punktu widzenia ochrony prawa własności samowola budowlana powstała na cudzym gruncie.
Na podstawie okoliczności sprawy nie można wykluczyć, że była zgoda powszechna wszystkich współwłaścicieli nieruchomości, w tym obdarowanych przez W. R., którzy obowiązani są do wdzięczności względem darczyńcy; nadto po dzień dzisiejszy skarżąca jako współwłaściciel nieruchomości nie sprzeciwia się zamieszkiwaniu przez M. R. w przedmiotowym budynku i nie oczekuje aby stosowne rozstrzygnięcia w sprawie miałyby być kierowane do wszystkich współwłaścicieli nieruchomości. W tych okolicznościach nie można wykluczyć, że istniała zgoda na prowadzenie inwestycji. Stosunki własnościowe mają stricte znaczenie cywilne; zaś w prawie administracyjnym – w tym na gruncie Prawa budowlanego akceptowalne jest też kierowanie stosownych obowiązków to "zarządców" budynku. Dlatego organ odwoławczy powinien rozważyć, czy w okolicznościach niniejszej sprawy choćby dorozumiana zgodna na dokonanie samowoli budowlanej oznacza, że inwestor dysponował nieruchomością na cele budowlane.
Z przedstawionego powyżej wywodu wynika, że z punktu widzenia sformułowanego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 37 i art. 42 P.b. z 1974 r. sprawa wymaga dalszego wyjaśnienia przez organ, co do kwestii tego czy w dacie popełnienia samowoli budowlane inwestor w sposób nieakceptowalny naruszył konstytucyjnie i ustawowo chronione prawo własności osoby trzeciej.
Dlatego częściowo zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 37 i art. 42 P.b. z 1974 r. zawiera usprawiedliwione podstawy w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji.
Przechodząc zaś do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że art. 103 ust. 2 P.b. z 1994 r., art. 25 ww. ustawy nowelizującej z 2020 r., a nadto art. 49f ust. 2 P.b. z 1994 r. nie stanowią skutecznej podstawy do stwierdzenia, że w okolicznościach niniejszej sprawy organy nadzoru budowlanego powinny wdrożyć zamiast trybu legalizacji z art. 42 P.b. z 1974 r., uproszczone postepowanie legalizacyjne o jakim mowa w art. 49f ust. 2 P.b. z 1994 r. Wręcz przeciwnie art. 25 ww. ustawy nowelizującej z 2020 r. tej ocenie nie przeczy, ponieważ zgodnie z regułą intertemporalną zawartą w tym przepisie przejściowym do spraw uregulowanych ustawą zmienianą w art. 1, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, przepisy ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się w brzmieniu dotychczasowym. W skardze kasacyjnej zaś pominięto, że z punktu widzenia wdrożenia uproszonego postepowania legalizacyjnego ma znaczenie art. 32 ww. ustawy nowelizującej z 2020 r. Jednak co najistotniejsze, aby możliwe było wdrożenie uproszczonego trybu legalizacyjnego wymagane jest złożenie stosownego wniosku przez podmiot uprawniony. Jeżeli zainteresowany podmiot takiego wniosku nie złożył, nie było podstaw do zmiany przez organ nadzoru budowlanego dotychczasowego trybu postępowania. Ponadto zastosowanie trybu legalizacyjnego z P.b. z 1974 r., na co wskazuje przecież sama okoliczność popełnienia samowoli budowlanej przed 1 stycznia 1994 r. wyklucza możliwość zastosowania art. 48 P.b. z 1994 r. W okolicznościach niniejszej sprawy nie mogło zatem dojść do naruszenia art. 48 P.b. z 1994 r. Także bowiem po 19 września 2020 r., a więc od wejścia w życie ww. nowelizacji obowiązuje art. 103 P.b. z 1994 r., co oznacza, że skarżąca nie może skutecznie podnosić, iż doszło do naruszenia art. 48 P.b. z 1994 r. przez jego niezastosowanie. Ponadto z uwagi na wymagające dalszego wyjaśnienia kwestie dotyczące dysponowania nieruchomością na cele budowlane przedwczesna jest na aktualnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego ocena czy w sprawie naruszono art. 37 P.b. z 1974 r. wobec braku spełnienia negatywnych przesłanek zawartych w tym przepisie wskazujących na brak podstaw do wydania nakazu rozbiórki. Nie zawiera też usprawiedliwionych podstaw zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 K.p.a. w zakresie tzw. "salami slicing", czyli nieobjęcia przez organy nadzoru budowlanego zakresem postępowania wszczętego z urzędu budowy "skośnego wjazdu do garażu". Ewentualna wada postępowania administracyjnego w tym zakresie nie miała istotnego wpływu na wynik sprawy, tym bardziej, że w ponownie przeprowadzonym postępowaniu odwoławczym, WINB może (jeszcze raz) rozważyć, czy także wskazywany wjazd do garażu powinien być objętym niniejszym postępowaniem, oczywiście pod warunkiem, że wjazd powstał samowolnie przed 1 stycznia 1994 r., bo tylko takie ustalenie umożliwia ewentualnie objęcie zakresem postępowania prowadzonego w trybie P.b. z 1974 r. także wskazywanego "wjazdu". W zależności od okoliczności zajęcie się przez organy nadzoru budowlanego tylko kwestią rozbudowy budynku nie wyklucza także prowadzenia jednego postępowania z uwzględnieniem legalności budowy ww. wjazdu do garażu, o ile ma zastosowanie ten sam tryb postępowania. Poza tym w odniesieniu do budowy ukośnego wjazdu do garażu organ I instancji zakwalifikował te roboty jako nieistotne odstępstwo od zatwierdzonego projektu budowlanego, co wymaga stosownej oceny organu odwoławczego także w tym zakresie w ramach zasad prawdy obiektywnej i przekonywania oraz wymogów uzasadnienia decyzji administracyjnej (art. 7, art. 11, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.). Natomiast już zupełnie poza granicami niniejszej sprawy leży kwestia legalności budowy budynku w granicy z działką i istniejącym w tej granicy budynkiem przy ul. Paderewskiego 8a w Piastowie jeśli chodzi o ochronę przeciwpożarową. Czym innym jest bowiem ocena legalności budynku powstałego w oparciu o pozwolenie w swojej zasadniczej bryle i lokalizacji; a czym innym jego samowolna rozbudowa. Niezgodność budowy budynku zrealizowanego w oparciu o pozwolenie na budowę uprawnia ewentualnie do wdrożenia innego trybu naprawczego z art. 50-51 P.b. z 1994 r., które to postępowanie nie mieści się w granicach niniejszej sprawy prowadzonej w trybie P.b. z 1974 r. w związku z art. 103 ust. 2 P.b. z 1994 r. w związku z zaistniałą samowolą budowlaną. To samo dotyczy kwestii ochrony pożarowej związanej zabudową znajdującą się na tej samej działce, a poza tym Sąd I instancji trafnie ocenił, że jeżeli w okolicznościach niniejszej sprawy oba budynki na tej samej działce nie przekraczają trzech kondygnacji nadziemnych to przepisy ww. rozporządzenia z 2002 r. nie znajdują zastosowania. Poza tym w postępowaniu legalizacyjnym przedstawiono dokumenty dotyczące budynku mieszkalno-gospodarczego, a więc nie ma potrzeby ustalanie charakteru tego budynku, bo tylko w ten sposób będzie możliwe jego legalne użytkowanie. Kwestia faktycznego użytkowania to także odrębna kwestia i inny ewentualnie tryb postępowania z ustawy – Prawo budowlane. W tym zakresie nie można zatem doszukać się wskazywanego w skardze kasacyjnej naruszenia art. 7 i art. 77 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Dlatego pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 103 ust. 2 P.b. z 1994 r., art. 25 ww. ustawy nowelizującej z 2020 r., art. 49f ust. 2 P.b. z 1994 r.; art. 37 P.b. z 1974 r. i art. 48 P.b. z 1994 r.; art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 61 § 1 K.p.a.; art. 7 i art. 77 K.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. – nie zawierają usprawiedliwionych podstaw.
Mając powyższe na względzie, skoro końcowo uwzględnieniu podlegała skarga kasacyjna i jednocześnie wypowiedziana powyżej ocena przemawia za uznaniem wadliwości zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny uprawniony był do zastosowania art. 188 p.p.s.a. Tym samym skoro rozstrzygnięcie organu odwoławczego nie było prawidłowe, to zaistniały podstawy do uchylenia zaskarżonego wyroku i zaskarżonej decyzji Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zwanego dalej "WINB", z dnia 3 marca 2021 r., nr 275/21
Z tych względów, na podstawie art. 188 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI