II OSK 719/23

II OSK 719/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-09-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Małgorzata Miron /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1108
art. 38 ust. 2 pkt 3 i ust. 4
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 184
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) sędzia del. WSA Anna Szymańska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 2310/22 w sprawie ze skargi A. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 22 sierpnia 2022 r., nr RdU-393-3/S/19 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 17 stycznia 2023 r. sygn. akt IV SA/Wa 2310/22 oddalił skargę A. A. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 22 sierpnia 2022 r. nr RdU-393-3/S/19 w przedmiocie uznania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej za niedopuszczalny.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
A. A. (obywatel Iranu) swój pierwszy wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce złożył 2 lipca 2019 r. Wskazał wówczas, że obawia się powrotu do kraju pochodzenia ze względu na swoją niepełnosprawność ([...]) oraz pomoc derwiszowi. Oświadczył, że nie było prowadzone przeciwko niemu postępowanie karne ani sądowe. Nie był nigdy skazany ani nie należał do żadnych organizacji ani ugrupowań. Nie był nigdy poddany przemocy fizycznej ani przemocy psychicznej. Miał być natomiast zatrzymany przez policję patrolową w miejscowości [...] na 2 dni i trzymany w areszcie, gdzie otrzymał dokument, który podpisał, że opuści kraj. Cudzoziemiec nielegalnie wyjechał do Turcji, gdzie niedaleko od granicy czekał na wyrobienie paszportu, a po jego otrzymaniu wyjechał do S. W tym czasie w Iranie został zatrzymany jego ojciec oraz brat, który zawiózł jego samochód do naprawy. Ojciec został szybko zwolniony, a następnie zatrudnił prawnika i udało mu się załatwić zwolnienie syna za kaucją. Ojciec i brat po wyjściu z aresztu dalej byli nachodzeni przez policję i zabierani na przesłuchania.
Szef Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: Szef Urzędu) decyzją z 30 września 2019 r. nr DPU.420.865.2019 odmówił nadania statusu uchodźcy i odmówił udzielenia ochrony uzupełniającej. Rada do Spraw Uchodźców (dalej: Rada) decyzją z 29 listopada 2019 r. nr RdU-393-1/S/19 utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
W dniu 7 stycznia 2021 r. A. A. złożył drugi wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce. W kolejnym wniosku oświadczył, że w kraju pochodzenia doświadczył przemocy. W przypadku powrotu do Iranu obawia się władz tego kraju. Wskazał, że nie może liczyć na ochronę ze strony władz kraju pochodzenia, jak i nie ma możliwości znalezienia schronienia w innej części kraju, gdyż miał problemy z irańskim rządem.
Szef Urzędu decyzją z 24 lutego 2021 r. nr DPU.420.68.2021 uznał ww. wniosek za niedopuszczalny. Rada decyzją z 2 grudnia 2021 r. nr RdU-393-2/S/19 utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję. Decyzję wydano w oparciu o art. 38 ust. 1 i 2 pkt 3 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2021 r., poz. 1108; dalej: ustawa o ochronie). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 9 maja 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 309/22 oddalił skargę cudzoziemca na tę decyzję.
W dniu 3 lutego 2022 r. cudzoziemiec złożył trzeci wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce – będący przedmiotem niniejszej sprawy. Jako jego uzasadnienie wskazał: "Powodem ubiegania się o ochronę międzynarodową na terytorium RP jest, tak jak wspominałem w poprzednim wniosku, prześladowanie przez policję irańską. Pomogłem spontanicznie pewnej osobie i z tego powodu mam problemy z policją w swoim kraju". Z tego powodu cudzoziemiec obawia się, że po powrocie do kraju będzie aresztowany. Wskazał, że nie może liczyć na ochronę ze strony władz kraju pochodzenia, gdyż miał problemy z irańskim rządem. Z tego samego powodu wnioskodawca nie widział możliwości znalezienia schronienia w innej części kraju. Jak wynika z informacji będących w posiadaniu organów administracji, cudzoziemiec nie wracał do kraju pochodzenia i przebywa w Polsce od 2019 r.
Szef Urzędu decyzją z 9 maja 2022 r. nr DPU.420.531.2022 uznał wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej złożony 3 lutego 2022 r. za niedopuszczalny. Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowiły przepis art. 38 ust. 1, art. 38 ust. 2 pkt 3 i art. 38 ust. 4 ustawy o ochronie.
Po rozpatrzeniu odwołania cudzoziemca Rada decyzją z 22 sierpnia 2022 r. nr RdU-393-3/S/19 utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
Rada wyjaśniła, że art. 38 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie przewidują wydanie decyzji o uznaniu wniosku za niedopuszczalny, gdy jest to kolejny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej i nie zaistniały ani nie zostały przedstawione przez wnioskodawcę nowe dowody ani okoliczności faktyczne lub prawne, znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. W ocenie organu brak jest nowych podstaw wniosku, a okoliczności przywoływane w toku postępowania oraz powoływane dowody nie są zdarzeniami i dowodami, które znacząco zwiększałyby prawdopodobieństwo udzielenia ochrony. W konsekwencji zostały spełnione wszystkie przesłanki do uznania tego wniosku za niedopuszczalny na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie.
W uzasadnieniu rozpatrywanego obecnie kolejnego – trzeciego wniosku cudzoziemiec odnosił się do sytuacji w Iranie, która jego zdaniem bezpośrednio wpływa na jego bezpieczeństwo osobiste, w kontekście tego, że udzielił pomocy rannemu mężczyźnie w lutym 2018 r. podczas zamieszek wywołanych antyrządowymi protestami. Organ podał, że w sprawie wszczętej pierwszym wnioskiem aplikanta zbadano wszystkie okoliczności odnoszące się do kwestii zagrożenia dla osób zaangażowanych w działalność opozycyjną, rozważano kwestię zdarzeń w Teheranie w lutym 2018 r., a także indywidualne okoliczności, jakie miały dotyczyć osoby cudzoziemca w związku z tymi wydarzeniami. Rada podkreśliła, że od momentu złożenia pierwszego wniosku w 2019 r. cudzoziemiec nie wracał do kraju pochodzenia, a więc nie mogły zaistnieć nowe okoliczności w jego indywidualnej sprawie, co do których mógłby przedstawić osobiste doświadczenia, a które nie były dotychczas obecne w ramach poprzedniej procedury. Aplikant nie przedstawił żadnych obiektywnych, nowych danych, czy informacji, które mogłyby obrazować znaczenie aktualnej sytuacji w kraju pochodzenia dla jego osobistego bezpieczeństwa. W kontekście poprzedniej procedury zakończonej wydaniem decyzji ostatecznej nie sposób wskazać, że w Iranie zaszły istotne zmiany w tym zakresie. W sposób ostateczny uznano, że osobista sytuacja cudzoziemca, która w żaden istotny sposób nie zmieniła się od czasu poprzedniego wniosku o udzielenie ochrony, nie daje podstaw do uznania, że w razie powrotu do kraju pochodzenia będzie on nieuchronnie narażony na prześladowanie lub dozna tam poważnej krzywdy.
Dalej organ zauważył, że organy prowadzące postępowanie dysponują aktualnymi, zobiektywizowanymi informacjami na temat kraju pochodzenia, które nie wskazują na istotny, radykalny wzrost zagrożenia dla ludności cywilnej, w skali powszechnego oddziaływania, również w odniesieniu do problematyki napięć w ramach społeczeństwa irańskiego. W tym świetle brak jakichkolwiek danych stanowiących podstawę do uznania zasadności żywionych obaw ze względu na ogólną sytuację w kraju pochodzenia cudzoziemca. Wnioskodawca nie przedstawił takich informacji, nie stwierdzono wystąpienia istotnych zmian w tym zakresie, w relacji do materiałów zgromadzonych w sprawie wszczętej poprzednim wnioskiem aplikanta. Ustalenia poczynione przez organy właściwe dla sprawy zakończonej decyzją ostateczną, w odniesieniu do sytuacji wewnętrznej, a także kwestii przestrzegania praw człowieka i podstawowych wolności w Iranie, pozostają w pełni aktualne. Dane te nie są w żadnym miejscu sprzeczne lub niedostatecznie adekwatne w porównaniu z materiałami, które cudzoziemiec powoływał w toku aktualnego postępowania w zakresie zdarzeń z 2018 r. Żadna z ogólnych informacji nie ma bezpośredniego znaczenia dla skarżącego. Nie wykazano, aby wobec cudzoziemca podejmowano jakiekolwiek czynności prawne odnoszące się do jego działalności czy też sytuacji, w jakiej się znalazł.
A. A. w dniu 23 września 2022 r. wniósł skargę na tę decyzję, w której zarzucił organowi naruszenie:
̶ art. 38 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 i ust. 4 ustawy o ochronie,
̶ art. 42 pkt 1-4 ustawy o ochronie,
̶ art. 43 pkt 1-2 ustawy o ochronie ,
̶ art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 4 ustawy o ochronie.
Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podał, że przedstawił nowe istotne okoliczności w postaci informacji prasowych o zamieszkach antyrządowych, jakie miały miejsce w Teheranie w lutym 2018 r. oraz dalsze szczegółowe wyjaśnienia. Są to właśnie zdarzenia, w jakie skarżący został uwikłany w związku z udzieleniem pomocy osobie rannej w czasie demonstracji, przez co jest poszukiwany i narażony w Iranie na nierzetelny proces i niehumanitarną karę. Ponadto, w ostatnich tygodniach sytuacja w Iranie znacząco się pogorszyła. Wskutek brutalnych działań irańskiej policji religijnej zginęła 22-letnia kobieta, która w ocenie funkcjonariuszy niewystarczająco zakryła głowę. Po jej śmierci kraj ogarnęła fala protestów, które są brutalnie tłumione. W wyniku tych działań zginęło już ponad 30 osób, a o te wydarzenia rząd oskarża opozycję. Na dowód powyższego skarżący przedstawił wydruk artykułu prasowego ze strony www.pap.pl, wnosząc o jego uwzględnienie na podstawie art. 106 § 4 p.p.s.a. W tej sytuacji powrót skarżącego do kraju jest niemożliwy, wiązałby się z zagrożeniem życia, bowiem jest on poszukiwany i uznany za współpracującego z antyrządowymi demonstracjami.
W odpowiedzi na skargę Rada wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przywołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.
W ocenie Sądu organy administracji prawidłowo przystąpiły w pierwszej kolejności do zbadania dopuszczalności wniosku w świetle art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie, tj. czy cudzoziemiec w nowym, trzecim wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej powołuje się na nowe dowody lub okoliczności faktyczne lub prawne, które znacznie zwiększają prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
Sąd odwołał się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 maja 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 309/22, oddalającego skargę cudzoziemca na decyzję Rady z 2 grudnia 2021 r. o stwierdzeniu niedopuszczalności poprzedniego – drugiego wniosku skarżącego. W ww. wyroku wskazano, że porównanie powodów ubiegania się ochronę, które były już przedmiotem poprzedniego postępowania w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej, czyli zagrożenia ze strony władz kraju pochodzenia w kontekście udzielonej przez skarżącego pomocy rannemu mężczyźnie w lutym 2018 r. podczas zamieszek wywołanych antyrządowymi protestami, doprowadziło do prawidłowego uznania przez organy, że w tym kolejnym wniosku skarżący podał dokładnie te same okoliczności, co powoływane poprzednio (ocenione merytorycznie podczas pierwszej procedury) i stanowiące podstawę stwierdzenia niedopuszczalności drugiego wniosku. Nie wskazał ponadto na nowe dowody, nieznane organowi wydającemu ostateczną decyzję odmowną, które miałyby doprowadzić do zmiany sformułowanej w tej decyzji oceny zagrożenia prześladowaniem bądź doznaniem poważnej krzywdy. Sytuacja w kraju pochodzenia cudzoziemca, w kontekście zdarzeń w Teheranie w lutym 2018 r. i indywidualne okoliczności, jakie miały dotyczyć osoby skarżącego w związku z tymi wydarzeniami, została rzetelnie i wyczerpująco zbadana w pierwszym postępowaniu zakończonym decyzją Rady z 29 listopada 2019 r. W przywołanym orzeczeniu przesądzono zatem, że istniały podstawy do wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie.
W ocenie Sądu trzeci wniosek, którego dotyczyła zaskarżona decyzją, odnosi się do tych samych aspektów sytuacji w kraju pochodzenia. Skarżący wskazał na intensyfikację przemocy w kraju pochodzenia, jednak nie wyjaśnił, w jaki sposób wzmożony poziom przemocy miałby się przełożyć na jego osobistą sytuację, szczególnie, że od 2019 r. nie było go w kraju pochodzenia.
Autor skargi przyznał, że w trzecim wniosku nie wykazał w istocie żadnych nowych okoliczności czy dowodów mających zastosowanie tylko i wyłącznie do niego. W rozpoznawanej skardze podnosił jednak, że w niniejszej sprawie walor nowych okoliczności w kontekście art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy przypisuje zmianie sytuacji w kraju pochodzenia, tj. natężeniu przemocy, przedstawiając informację medialną z 22 września 2022 r.
Odnosząc się do załączonego do skargi wydruku informacji medialnej o zamieszkach w kraju pochodzenia, Sąd wskazał, że nawet istnienie zbrojnego konfliktu nie jest warunkiem wystarczającym (do jego uznania za poważną krzywdę – przyp. NSA), zgodnie z art. 15 lit. c dyrektywy Rady 2004/83/WE z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie minimalnych norm dla kwalifikacji i statusu obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców, jako uchodźców lub jako osób, które z innych względów potrzebują międzynarodowej ochrony oraz zawartości przyznawanej ochrony (Dz.U. UE z 30 września 2004 r., L 304). W relacji do generalnego ryzyka, art. 15 lit. c dyrektywy wtedy będzie odpowiedni, jeżeli poziom powszechnej (tzw. nieselektywnej) przemocy (mierzonej np. poprzez proporcje liczby zabitych do ilości mieszkańców) będzie tak wysoki, że cywile będą musieli stawić się czoła rzeczywistemu ryzyku poważnego niebezpieczeństwa (krzywdy) w przypadkowy sposób. Zdaniem Sądu, taka sytuacja w odniesieniu do skarżącego nie wystąpiła. Nie sposób bowiem powiązać zamieszek z osobistą sytuacją skarżącego, co słusznie dostrzegły organy. Również skarga nie dostarczyła usprawiedliwionych podstaw do tezy przeciwnej.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procesowych, w tym art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.
A. A. wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając go w całości. Sądowi pierwszej instancji zarzucił:
1. naruszenie prawa materialnego:
a) art. 38 ust. 1, art. 38 ust. 2 pkt 3 i art. 38 ust. 4 ustawy o ochronie poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej jest niedopuszczalny, ponieważ jest to koleiny wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej i nie przedstawiono żadnych nowych okoliczności ani dowodów, podczas gdy w ostatnim czasie w Iranie bardzo nasiliły się prześladowania polityczne i religijne, a kraj ogarnęła fala protestów przeciwko radykalnej władzy, co rodzi osobiste niebezpieczeństwo dla skarżącego, który już kilka lat temu był ścigany przez policję z uwagi na pomoc udzieloną rannemu podczas demonstracji antyrządowej i po powrocie do kraju istnieje zagrożenie dla jego zdrowia, życia i wolności;
2. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania:
a) art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 42 pkt 1-4 ustawy o ochronie poprzez niewłaściwe sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej polegające na pominięciu faktu, że skarżący wypełnił wszystkie ciążące na nim obowiązki w sterze przedstawienia okoliczności potwierdzających jego stanowisko, w tym spójne i konsekwentne wyjaśnienia i przedstawił nowe dowody na ich poparcie, zaś innych dowodów nie był w stanie przedstawić z uwagi na konieczność nagłej ucieczki z kraju pochodzenia. Ponadto przepis ten ustanawia pewne ułatwienia w postepowaniu dowodowym, gdzie pewne okoliczności można uznać za udowodnione mimo braku dowodów, jeśli wnioskodawca przedstawi wiarygodne i spójne informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy – a zostało to zupełnie pominięte przez Sąd;
b) art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 43 pkt 1-2 ustawy o ochronie poprzez niewłaściwe sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej polegające na zaaprobowaniu faktu, że organy administracji publicznej nie poczyniły żadnych ustaleń co do indywidualnej sytuacji skarżącego, poprzestając jedynie na ogólnych informacjach o sytuacji w Iranie, podczas gdy z uwagi na nowo przedstawione dowody organy powinny wziąć pod uwagę, że skarżący znalazł się w osobistym niebezpieczeństwie i powrót do kraju pochodzenia stanowi zagrożenie dla jego zdrowia, wolności, a nawet życia. Skarżącemu groziło poważne zagrożenie osobiste jeszcze zanim sytuacja polityczna w Iranie zaostrzyła się na skutek fali protestów, a w obecnych okolicznościach jego powrót do kraju jest niemożliwy bez narażenia zdrowia i życia;
c) art. 3 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 4 ustawy o ochronie poprzez niewłaściwe sprawowanie kontroli działalności administracji publicznej poprzez błędną, niezgodną z zasadami wiedzy i logiki, dowolną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że w sprawie nie pojawiły się żadne nowe okoliczności ani dowody, podczas gdy wnioskodawca wskazał, że w ostatnim czasie w Iranie sytuacja polityczno-społeczna radykalnie się pogorszyła na skutek zamieszek i protestów po śmierci młodej kobiety zabitej za niewłaściwe zasłonięcie włosów. Już w czasie ucieczki skarżącego z Iranu groziło mu poważne niebezpieczeństwo i prześladowanie za udzielenie pomocy deriwszowi, zaś obecnie powrót do kraju wiązałby się dla niego z bezpośrednim zagrożeniem zdrowia i życia.
W oparciu o powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uchylenie w całości decyzji organów obu instancji oraz zobowiązanie organu pierwszej instancji do wydania postanowienia o uznaniu kolejnego wniosku za dopuszczalny, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych. Strona zrzekła się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Jak stanowi art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 powołanej ustawy, a taka sytuacja ma miejsce w przedmiotowej sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji.
Rozpoznając w powyższych granicach wniesioną skargę kasacyjną należało uznać, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się przede wszystkim do oceny prawidłowości zastosowania w sprawie art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie. Sąd pierwszej instancji wyczerpująco wyjaśnił zasady postępowania w sprawie o udzielenie ochrony międzynarodowej w przypadku złożenia przez cudzoziemca kolejnego wniosku w tym przedmiocie. Przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku analizę stosownych regulacji ustawy o ochronie uznać należy za prawidłową, w pełni podziela ją również Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie. Z tego względu ponowne przytaczanie w tym miejscu mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego jest zbyteczne.
W przypadku złożenia przez skarżącego kolejnego – trzeciego wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce obowiązkiem organu było zatem w pierwszej kolejności poddać wniosek z dnia 3 lutego 2022 r. wstępnej analizie, a ta doprowadziła do trafnej konstatacji, że wniosek ten jest niedopuszczalny. Porównanie bowiem powodów ubiegania się ochronę, które były już przedmiotem dwóch poprzednich postępowań w sprawie udzielenia ochrony międzynarodowej, doprowadziło do prawidłowego uznania przez organy, a następnie przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji w kontrolowanym wyroku, że w kolejnym wniosku skarżący nie podał nowych okoliczności faktycznych ani nowych dowodów, które znacznie zwieszałyby prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej.
Jak wynika z treści pierwszego wniosku (z 2 lipca 2019 r.) przyczyną, dla której cudzoziemiec ubiegał się o ochronę międzynarodową, było odczuwane zagrożenie ze strony władz kraju pochodzenia w związku z pomocą, jakiej skarżący udzielił rannemu mężczyźnie w lutym 2018 r. podczas zamieszek w Teheranie wywołanych antyrządowymi protestami. Organy administracji decyzjami z 30 września 2019 r. (Szef Urzędu) oraz z 29 listopada 2019 r. (Rada) oceniając sytuację w kraju pochodzenia oraz indywidualną sytuację cudzoziemca uznały, iż nie zaistniała żadna z przesłanek uzasadniających zarówno nadanie statusu uchodźcy, jak i ochrony uzupełniającej. Te same okoliczności podniesione były również w drugim wniosku cudzoziemca złożonym 7 stycznia 2021 r., uznanym za niedopuszczalny w rozumieniu art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 9 maja 2022 r. sygn. akt IV SA/Wa 309/22 oddalający skargę cudzoziemca na decyzję Rady z 2 grudnia 2021 r. obecnie jest już prawomocny, bowiem Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 września 2023 r. sygn. akt II OSK 2310/22 oddalił skargę kasacyjną cudzoziemca w tej sprawie.
W będącym przedmiotem rozpoznawanej sprawy trzecim wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce złożonym 3 lutego 2022 r. skarżący nie podał absolutnie żadnych nowych okoliczności, które nie byłyby przedmiotem oceny organów w dwóch poprzednich procedurach. Skarżący wprost odwołał się bowiem do okoliczności będących podstawą złożenia dwóch poprzednich wniosków. Nie złożył przy tym ani szerszych wyjaśnień dotyczących powoływanych okoliczności, ani nie przedłożył jakichkolwiek dowodów. Oceny tej w rozpoznawanej skardze kasacyjnie nie podważono skutecznie, a twierdzenia, jakoby skarżący składał w toku tej procedury nowe wyjaśnienia czy dowody, uznać należy za gołosłowne. Niewątpliwie zatem istniały podstawy do wydania rozstrzygnięcia w trybie art. 38 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy, tj. uznania wniosku z 3 lutego 2022 r. za niedopuszczalny.
Wszystkie zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się natomiast wokół zagadnienia, czy jako nową okoliczność lub dowód w rozumieniu art. 38 ust. 2 pkt 3 ustawy o ochronie można uznać zmianę aktualnej sytuacji w Iranie, jak nastąpiła po aresztowaniu i śmierci młodej kobiety oraz wybuchu fali zamieszek z tego powodu. Zdaniem autora skargi kasacyjnej są to bowiem nowe dowody znacząco zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej w rozumieniu cyt. przepisu. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić.
Przede wszystkim podkreślić trzeba, że istotnie można traktować w charakterze notorium wydarzenia, na które powołuje się skarżący. Jak podają ogólnodostępne źródła (np. https://pl.wikipedia.org/wiki/Iran) 13 września 2022 r. została aresztowana i pobita M. A., za strój niezgodny z normami narzuconymi przez irańską władzę, w wyniku czego zmarła trzy dni później w szpitalu. Wywołało to na szeroką skalę protesty oraz nieład społeczny w Iranie, przy czym z rąk władz ginie wiele osób zaangażowanych w demonstracje antyrządowe. Co jednak istotne dla niniejszej sprawy, fakt aresztowania wspomnianej kobiety miał miejsce 13 września 2022 r., zatem już po wydaniu zaskarżonej w tej sprawie decyzji (22 sierpnia 2022 r.). Nieuprawnione jest zatem twierdzenie autora skargi kasacyjnej, że "wnioskodawca w toku postępowania przed organem I instancji przedstawił nowe istotne okoliczności w postaci informacji o fali zamieszek, protestów i aresztowań po śmierci młodej kobiety (M. A.) (...)". Już z tego tylko względu zarzuty skargi kasacyjnej wskazujące na niewzięcie pod uwagę przez organy tych okoliczności (nowo przestawionych dowodów) nie są zasadne.
Wobec faktu, że na zmianę sytuacji w kraju pochodzenia, jaka nastąpiła we wrześniu 2022 r., skarżący powołał się pierwszy raz dopiero w skardze do Sądu Wojewódzkiego, należy odpowiedzieć na pytanie, czy Sąd pierwszej instancji był obowiązany, a jeśli tak – to jak okoliczności te uwzględnić przy wydaniu orzeczenia.
Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym odnoszono się do kwestii ewentualnego uwzględnienia zmiany stanu faktycznego w kraju pochodzenia cudzoziemca w związku z agresją zbrojnej Federacji Rosyjskiej na Ukrainę dnia 24 lutego 2022 r. w sprawach, w których okoliczność ta wystąpiła już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Na gruncie spraw dotyczących udzielenia cudzoziemcowi ochrony międzynarodowej uznano, że w polskim systemie prawnym sąd administracyjny kontroluje zaskarżoną decyzję opierając się na stanie faktycznym ustalonym na dzień wydania kontrolowanej decyzji. Przepisy ustawy o ochronie jak i przepisy p.p.s.a. nie dają sądom administracyjnym uprawnienia, żeby przy dokonywaniu oceny zaskarżonej decyzji brać pod uwagę okoliczności, które zaistniały po jej wydaniu. Oznacza to, że dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2013/32/UE z 26 czerwca 2013 r. w sprawie wspólnych procedur udzielania i cofania ochrony międzynarodowej (Dz. U. UE L z 2013 r. Nr 180, poz. 60) nie została należycie implementowana do krajowego porządku prawnego, co skutkuje koniecznością bezpośredniego stosowania tej dyrektywy. Treść art. 46 ust. 3 dyrektywy 2013/32/UE jest sformułowana na tyle jednoznacznie, że pozwala to na jej bezpośrednie stosowanie przez sąd administracyjny. Aby zagwarantować skarżącemu, który obawia się wrócić do kraju pochodzenia, uprawnienia wynikające z art. 46 ust. 1 i 3 dyrektywy 2013/32/UE oraz art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz.U. UE C z 14 grudnia 2007 r.), sąd administracyjny zobowiązany uwzględnić aktualny stan faktyczny dotyczący sytuacji bezpieczeństwa w Ukrainie (wyrok NSA z 14 czerwca 2022 r., II OSK 1178/21, wyrok z 5 lipca 2022 r. II OSK 1753/21; CBOSA). Obowiązek wymieniony w art. 46 ust. 3 dyrektywy proceduralnej odnosi się także do decyzji wydanych na skutek rozpoznania kolejnych wniosków cudzoziemca (wyrok NSA z 9 marca 2023 r., II OSK 2616/22; CBOSA). Zastrzec przy tym należy, że ocena okoliczności, które zaistniały po wydaniu decyzji – w tym przypadku rozpoczęcie działań wojennych, o ile, co do zasady, nie może pozostawać bez wpływu na treść rozstrzygnięcia, to każdorazowo powinna być dokonana z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy, czy w danej sprawie taki wpływ może być ustalony (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2023 r., II OSK 2708/21; CBOSA).
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, w ocenie Sądu w składzie rozpoznającym sprawę, skutków wydarzeń, jakie miały miejsce w Iranie po 13 września 2022 r., nie można w prosty sposób traktować jako zmiany okoliczności, jaka nastąpiła po wydaniu decyzji, a która może mieć znaczący wpływ na ocenę sytuacji skarżącego w świetle dyrektywy 2008/115/WE. Nie przesądzając z góry możliwości wystąpienia generalnie zagrożeń dla ludności na terenie Iranu związanych z protestami oraz nieładem społecznym, mających źródło w wydarzeniach z września 2022 r., aktualnie brak jest podstaw do uznania, że w Iranie ma miejsce konflikt zbrojny w rozumieniu art. 15 lit. c dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej, jednolitego statusu uchodźców lub osób kwalifikujących się do otrzymania ochrony uzupełniającej oraz zakresu udzielanej ochrony (wersja przekształcona) (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 337, str. 9), stanowiący przesłankę do udzielenia ochrony międzynarodowej każdemu cudzoziemcowi z tego kraju i to niezależnie od innych okoliczności odnoszących się bezpośrednio do osoby wnioskodawcy. Stanowisko Sądu pierwszej instancji w tym zakresie jest prawidłowe. Sąd ten trafnie wskazał, że nie sposób powiązać zamieszek z osobistą sytuacją skarżącego. Pominąć przy tym nie można, że w toku postępowania zainicjowanego pierwszym wnioskiem skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej z 2 lipca 2019 r. organy rozpatrujące nie podważały, aby w 2018 r. w Teheranie rzeczywiście miały miejsce manifestacje z udziałem derwiszów. Wobec licznych nieścisłości organy podawały jednak w wątpliwość wiarygodność oświadczeń skarżącego odnośnie do jego udziału w tych zdarzeniach, jak też uznawania go przez władze kraju pochodzenia za osobę powiązaną z antyrządową manifestacją i poszukiwania z tego powodu. Ustalenia i kwalifikacje poczynione w ramach procedury wszczętej pierwszym wnioskiem nie podlegają zaś ponownej ocenie przy rozpoznawaniu kolejnych wniosków strony. Nie sposób zatem uznać, że skarżący jest uznany przez władze kraju pochodzenia za osobę związaną z demonstracjami antyrządowymi (co nie zostało wszak wykazane w poprzednich procedurach), przez co wobec aktualnej sytuacji bezpieczeństwa w kraju pochodzenia miałby być w sposób szczególny narażony na prześladowanie lub poważną krzywdę.
Jedynie na marginesie wskazać należy, że jeśli skarżący uzna, że aktualna sytuacja społeczno-polityczna i bezpieczeństwa w Iranie, uwzgledniająca zmianę, jaka nastąpiła po wydaniu zaskarżonej decyzji, nie pozostaje bez wpływu na jego sytuację indywidualną, to ma on możliwość albo wystąpienia z kolejnym wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej, w którym uprawdopodobni, że zaistniały okoliczności znacznie zwiększające prawdopodobieństwo udzielenia mu ochrony międzynarodowej, albo też ze stosownym wnioskiem o udzielenie mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych na podstawie art. 348 pkt 1 lub 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz.U. z 2023 r., poz. 519 ze zm.). Badanie, czy zaistniały przesłanki do udzielenia którejś z ww. form ochrony, wykracza poza zakres niniejszego postępowania nawet w szerokim kontekście określonym w art. 46 ust. 3 dyrektywy proceduralnej.
W tej sytuacji zarzut naruszenia art. 38 ust. 1, ust. 2 pkt 3 i ust. 4 ustawy o ochronie należało uznać za niezasadny.
Nie można też zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że Sąd dokonał niewłaściwej kontroli administracji publicznej poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i przyjęcie, że w sprawie nie pojawiły się żadne nowe okoliczności i dowody, pomijając wskazywane przez skarżącego radykalne pogorszenie sytuacji polityczno-społecznej w Iranie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji trafnie podzielił stanowisko Rady i Szefa Urzędu co do tego, że skarżący w toku kontrolowanej procedury zainicjowanej jego trzecim wnioskiem o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce nie wskazał żadnych nowych dowodów lub okoliczności faktycznych lub prawnych, znacząco zwiększających prawdopodobieństwo udzielenia ochrony międzynarodowej. Jako takich nie można zaś było uwzględnić podniesionych dopiero w skardze do Sądu pierwszej instancji wydarzeń w kraju pochodzenia, jakie nastąpiły już po wydaniu zaskarżonej decyzji. Ocena tej kwestii ściśle związana jest z przedstawioną wyżej oceną zastosowania w sprawie art. 38 ust. 2 pkt 3 i ust. 4 ustawy o ochronie.
Bezzasadne okazały się również wskazane w pkt 2 lit. a, b petitum skargi kasacyjnej zarzuty naruszenia art. 42 pkt 1-4 oraz art. 43 pkt 1 -2 ustawy o ochronie polegające na pominięciu zawartych w tych przepisach szczególnych regulacji dowodowych obowiązujących w postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej. Przepisy art. 42 i art. 43 cyt. ustawy regulują w sposób szczególny prowadzenie przez organ postępowania wyjaśniającego i, co do zasady, są stosowane na kolejnym etapie postępowania, po przesądzeniu, że nie występują podstawy do stwierdzenia niedopuszczalności wniosku. W pierwszej kolejności bowiem organ musi zadecydować o dopuszczalności wniosku, a dopiero potem może przejść do merytorycznego załatwienia sprawy. Przedmiotem niniejszej sprawy była kwestia dopuszczalności wniosku z 3 lutego 2022 r., a nie jego merytoryczne rozpoznanie. Oznacza to, że organy nie stosowały art. 42 ani art. 43 ustawy o ochronie (z wyjątkiem opisanym niżej), stąd nie doszło do ich naruszenia.
Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że na organie administracji prowadzącym postępowanie o udzielenie ochrony międzynarodowej ciąży między innymi obowiązek ustalenia mających znaczenie dla sprawy okoliczności faktycznych odnoszących się do kraju pochodzenia wnioskodawcy (art. 43 pkt 1 ustawy o ochronie). Należy więc wskazać, że w kontrolowanym postępowaniu dotyczącym kolejnego wniosku skarżącego o udzielenie ochrony międzynarodowej organ wypełnił wynikający z przywołanego przepisu obowiązek i uzyskał z Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców opracowanie z dnia 4 marca 2022 r. dotyczące aktualnej sytuacji politycznej i bezpieczeństwa w Iranie. Z informacji ten wynikało, że sytuacja polityczna i bezpieczeństwa w Iranie nadal jest trudna i może tam dochodzić do łamania podstawowych praw. Organy prawidłowo jednak oceniły, że nie nastąpiła w tym zakresie taka zmiana, która nakazywałaby uznać za nieaktualne ustalenia poczynione w toku poprzedniej procedury, że skarżący nie jest narażony na prześladowanie ani ryzyko doznania poważnej krzywdy w przypadku powrotu do kraju pochodzenia.
Konkludując, wobec stwierdzenia, że zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie, skargę tę należało oddalić.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 182 § 2 p.p.s.a.