II OSK 711/19

II OSK 711/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-02-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-03-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Marzenna Linska - Wawrzon
Tomasz Stawecki /sprawozdawca/
Tomasz Zbrojewski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II SA/Op 74/18 - Wyrok WSA w Opolu z 2018-11-22
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Tomasz Zbrojewski Sędziowie: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon sędzia del. WSA Tomasz Stawecki (spr.) Protokolant: starszy asystent sędziego Piotr Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2022 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Op 74/18 w sprawie ze skargi [...] na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki obiektu budowlanego 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] października 2017 r., nr [...], 2. zasądza od [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] na rzecz [...] kwotę 1227 (jeden tysiąc dwieście dwadzieścia siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Op 74/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę [...] (dalej zwany: "inwestorem" lub "skarżącym") na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie nakazu rozbiórki.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r., nr [...] Starosta [...] zatwierdził projekt budowlany i udzielił [...], prowadzącemu działalność pod firmą Przedsiębiorstwo Wielobranżowe "[...]", pozwolenia na budowę obejmującego: w etapie I dobudowę hali produkcyjnej do istniejącej hali drukarni; a w etapie II budowę części administracyjno-socjalnej. W 2008 r. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w powiecie [...] udzielił inwestorowi pozwolenia na użytkowanie etapu I ww. inwestycji. Kolejno pismem z dnia 15 stycznia 2013 r. skarżący zawiadomił organ o zakończeniu budowy obejmującej etap II tej inwestycji i jednocześnie wniósł o udzielenie pozwolenia na jej użytkowanie. W czasie kontroli przeprowadzonej w lutym 2013 r. organ nadzoru budowlanego stwierdził, że w trakcie prowadzenia robót budowlanych inwestor zbudował na działkach inwestycyjnych trzy wiaty wykorzystywane w procesie produkcji. Wiaty zostały wzniesione na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 24 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (dalej: "Prawo budowlane"), który stanowił (w dniu orzekania przez organ) m.in., że pozwolenia na budowę nie wymaga budowa obiektów do czasowego użytkowania w trakcie realizacji robót budowlanych położonych na terenie budowy. Po zakończeniu robót budowlanych wiaty nie zostały jednak rozebrane i usunięte z terenu działek inwestycyjnych. Po złożeniu przez inwestora wniosku o pozwolenie na użytkowanie obiektu, nieusunięcie z terenu budowy ww. trzech wiat zostało uznane za fakt nieuporządkowania terenu w rozumieniu art. 59a ust. 2 pkt 5 Prawa budowlanego. Zdaniem organu uzasadniało to przyjęcie, że wiaty istnieją nielegalnie i należało nakazać ich rozbiórkę w trybie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego.
Wymienione wiaty były przedmiotem dalszych postępowań prowadzonych przez właściwe miejscowo organy nadzoru budowlanego, a także sądy administracyjne. Między innymi wyrokiem z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 505/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2013 r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], którą organ pierwszej instancji nakazał, na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 59a ust. 2 Prawa budowlanego rozbiórkę trzech nielegalnie zbudowanych obiektów budowlanych zlokalizowanych na terenie działek należących do inwestora i przeznaczonych do czasowego użytkowania w trakcie realizacji robót budowlanych – trzech wiat: pierwszej o powierzchni zabudowy ok. 110 m², oraz dwóch następnych o powierzchni zabudowy ponad 80 m² każda, zlokalizowanych na działkach nr 2134/82 i 2326/82. Sąd w [...] stwierdził, że przepis art. 59a ust. 2 pkt 5 Prawa budowlanego nie może stanowić podstawy do wymuszenia usunięcia z terenu budowy obiektu budowlanego, o którym mowa w art. 29 ust. 1 pkt 24 Prawa budowlanego, w sytuacji gdy nie został wyznaczony okres jego użytkowania w myśl art. 36 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego, a inwestor jest zobowiązany pozwoleniem na budowę zamierzenia inwestycyjnego do uzyskania pozwolenia na użytkowanie. W takim przypadku, o zakończeniu budowy nie świadczy złożony wniosek o pozwolenie na użytkowanie, lecz uzyskanie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Z dniem uostatecznienia się decyzji o pozwoleniu na użytkowanie należy wiązać realizację celu jakiemu służył obiekt przeznaczony do czasowego użytkowania, a to z kolei wyznacza czas, na jaki mogą one legalnie istnieć na terenie budowy.
Równocześnie trwały postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na użytkowanie wybudowanej przez inwestora części biurowo-socjalnej budynku produkcyjnego.
Skutki utrzymywania ww. wiat, czyli trzech tymczasowych obiektów budowlanych oraz tryby postępowania w ich sprawie były przedmiotem dalszych postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych. Między innymi Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 8 września 2015 r., sygn. akt II OSK 84/14, oddalił skargę kasacyjną inwestora od wyroku Sądu I instancji w przedmiocie kar pieniężnych związanych z samowolą budowlaną, a wyrokiem z 8 września 2015 r., sygn. akt II OSK 83/14, uchylił wyrok w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na użytkowanie części administracyjno-socjalnej obiektu budowlanego. W tych wyrokach NSA wskazał m.in., że organy nadzoru budowlanego niewłaściwie utożsamiły problem usytuowania spornych wiat z obowiązkiem uporządkowania terenu. Zdaniem NSA w rozpatrywanych sprawach organy nadzoru budowlanego zobowiązane były do wszczęcia odrębnego postępowania w sprawie samowolnego posadowienia obiektów budowlanych, w stosunku do których inwestor nie legitymuje się pozwoleniem na budowę. Postępowanie takie powinno zakończyć się nałożeniem na inwestora nakazu rozbiórki lub legalizacją spornych wiat, niezależnie od wyniku postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na użytkowanie części administracyjno-socjalnej przedsiębiorstwa.
W dalszym toku postępowania organy nadzoru budowlanego podjęły działania mające umożliwić inwestorowi legalizację spornych wiat. Ponieważ inwestor nie wypełnił obowiązków legalizacyjnych, powiatowy organ nadzoru budowlanego uznał za konieczne orzeczenie nakazu rozbiórki ww. wiat.
Kolejno, wyrokiem z dnia 5 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 650/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uchylił wcześniejsze decyzje organów nadzoru budowlanego obu instancji w przedmiocie rozbiórki wiaty stalowej o powierzchni 110 m2. Sąd I instancji stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie organy nadzoru budowlanego nieprawidłowo przeprowadziły postępowanie w trybie art. 48 Prawa budowlanego, zamiast w trybie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego. Sąd wskazał też, że na podstawie art. 153 p.p.s.a. organy administracji związane były oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wynikającymi z prawomocnego wyroku o sygn. akt II SA/Op 505/13.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w powiecie [...] decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...], stanowiącą rozstrzygnięcie organu I instancji w rozpatrywanej sprawie, nakazał skarżącemu rozbiórkę spornej wiaty. Organ działał na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego. Organ wyraźnie powołał się na związanie oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, jakie zostały wyrażone w prawomocnym wyroku WSA w Opolu z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 505/13, jako wydanym już uprzednio w granicach sprawy dotyczącej oceny legalności istnienia spornej wiaty.
W wyniku rozpatrzenia odwołania od decyzji organu I instancji, [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...], stanowiącą rozstrzygnięcie organu drugiej instancji w rozpatrywanej sprawie, utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie organu powiatowego. W uzasadnieniu wydanej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że legalizacja wiaty, jako obiektu tymczasowego, nie była uzależniona ani od uzyskania ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, ani od dokonania zgłoszenia budowlanego. Jednak obiekty przeznaczone do czasowego użytkowania w trakcie realizacji robót budowlanych powinny zostać po ich zakończeniu rozebrane. Tak się jednak nie stało, co upoważniało organy nadzoru budowlanego do zastosowania art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 Prawa budowlanego, które stanowią podstawę prawną zaskarżonej decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, [...] zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., ponieważ organ nie wyjaśnił całkowicie stanu faktycznego poprzez niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, a także naruszenie art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niezastosowanie się do wytycznych zawartych we wcześniejszych wyrokach sądów administracyjnych w tej sprawie.
Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku z dnia 22 listopada 2018 r. (sygn. akt II SA/Op 74/18) uznał, że skarga jest nieuzasadniona. Wskazał, że orzekające w sprawie organy nie naruszyły art. 153 p.p.s.a. Z ustaleń faktycznych sprawy, które zostały uznane przez poprzednio orzekający skład sądu za bezsporne, wynika, że skarżący dokonał budowy stalowej wiaty nr 1 o powierzchni zabudowy 110 m2 na podstawie zwolnienia określonego w art. 29 ust. 1 pkt 24 Prawa budowlanego. Wiata nr 1 stanowiąca obiekt tymczasowy, powinna zostać rozebrana lub usunięta po zakończeniu budowy, a skoro tak się nie stało, to po tej dacie stanowił samowolę budowlaną. W konsekwencji powyższego, właściwą reakcją organów nadzoru budowlanego na zaistniałą samowolę budowlaną było, zgodnie z zaleceniem Sądu zawartym w wyroku z dnia 5 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 651/16, zastosowanie trybu z art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, gdyż w związku z zakończeniem budowy istniejącej hali drukarni hali produkcyjnej (I etap budowy) i części administracyjno-socjalnej (II etap budowy) odpadła podstawa prawna dla dalszego istnienia tego obiektu. Nakazy wynikające z tego przepisu zmierzają bowiem do usunięcia samowoli budowlanej.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł [...] zaskarżając wyrok w całości i zarzucając naruszenie:
1. art. 153 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazówek zawartych w wyroku WSA w Opolu z dnia 15 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Op 652/16 i niezasadne przywołanie wskazówek wyroku WSA w Opolu z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Op 505/13.
2. przepisów postępowania, t.j. art. 7 k.p.a. poprzez niewystarczające wyjaśnienie stanu faktycznego, które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
Wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325; dalej: "p.p.s.a.") Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpatrywanej sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Powyższe oznacza, że zakres rozpoznawania sprawy wyznaczyła, przez wskazanie podstaw kasacyjnych, strona wnosząca skargę kasacyjną. Strona, która kwestionuje orzeczenie wojewódzkiego sądu administracyjnego, wnosząc skargę kasacyjną, obowiązana jest wskazać przepisy prawa materialnego lub przepisy postępowania, które jej zdaniem zostały przez sąd naruszone (art. 174 p.p.s.a.), a nadto obowiązana jest uzasadnić przytoczone podstawy kasacyjne (art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Rozpoznając zatem sprawę w tak określonych granicach Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i zasługuje na uwzględnienie, chociaż nie wszystkie podniesione przez skarżącego kasacyjnie zarzuty były trafne.
W pełni chybiony jest zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. zgodnie, z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powyższy przepis określa niektóre z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasadę praworządności, prawdy obiektywnej oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Znajduje on zastosowanie wyłącznie w postępowaniu administracyjnym, które prowadzone jest przez organy administracji publicznej. Oznacza to, że obowiązek stosowania art. 7 k.p.a. spoczywa na organach, a nie na Sądzie. Tymczasem zarzuty skargi kasacyjnej muszą odnosić się do tych przepisów prawa, które legły u podstaw rozstrzygnięcia zawartego w skarżonym wyroku sądu I instancji, gdyż skarga kasacyjna jest skierowana przeciwko wyrokowi sądowemu. Rozstrzygnięcia administracyjne, w takim przypadku, podlegają kontroli sądowoadministracyjnej, jedynie pośrednio przez pryzmat naruszeń przepisów procesowych przez sąd I instancji, bo tylko zarzuty procesowe, skierowane przeciwko wyrokowi wojewódzkiego sądu administracyjnego, a nie przeciwko decyzji organu administracji publicznej, podlegają merytorycznej kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tego też względu Sąd I instancji nie mógł naruszyć art. 7 k.p.a., gdyż go nie stosował.
Wniesiona skarga kasacyjna opiera się również na zarzucie naruszenia przez Sąd I instancji art. 153 p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie wskazówek zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 652/16 i niezasadne przywołanie wskazówek zawartych w wyroku tego samego sądu z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 505/13. Mimo że skarżący kasacyjnie przytoczył w treści zarzutu wyrok w sprawie o sygn. akt II SA/Op 652/16, to Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że powyższe stanowi omyłkę pisarską, gdyż w tym samym dniu zapadły wyroki dotyczące wiat skarżącego w sprawach o sygn. akt II SA/Op 650/16 i II SA/Op 651/16. To zaś pozwala uznać, że w treści zarzutu powinna być sygnatura akt II SA/Op 650/16, bo przedmiotem tej sprawy była wiata o powierzchni 110 m2, stanowiąca przedmiot sporu w niniejszej sprawie.
Zarzut ten nie jest jednak trafny w zakresie, w jakim skarżący kasacyjnie uznał za niezasadne przywołanie wskazówek zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 505/13, gdyż wyrok ten poprzedzał wydanie zaskarżonej decyzji i również miał moc wiążącą przy jej podejmowaniu.
Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Przepis ten nie budzi wątpliwości i należy go interpretować w ten sposób, że prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego (niezależnie od instancji) wywiera skutki poza zakresem postępowania sądowoadministracyjnego, w którym zostało wydane oraz poza zakresem postępowania administracyjnego, w którym zostało wydane zaskarżone rozstrzygnięcie. Takie orzeczenie wiąże organy i sądy również w przyszłych i ewentualnych postępowaniach administracyjnych i sądowoadministracyjnych, które znajdują się w granicach sprawy rozstrzygniętej tym orzeczeniem. Ustawodawca w art. 153 p.p.s.a. nie ograniczył związania oceną prawną wyłącznie sądów i organów, które orzekały w sprawie, co a contrario oznacza, że obowiązek ten obejmuje również każdy inny organ i sąd orzekający w sprawie, także w przypadku zmiany właściwości organów (zob. wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 426/08).
Związanie natomiast oceną prawną, o którym mowa w art. 153 p.p.s.a. należy interpretować w ten sposób, że organy i sądy nie mogą formułować nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem. Zobowiązane są one bowiem podporządkować się takiemu orzeczeniu w pełnym zakresie.
W art. 153 p.p.s.a. nie określono również ram czasowych związania organów administracji publicznej i sądów oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania. Jedyną przesłanką odstąpienia przez organy i sądy od obowiązku podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego jest wyłącznie istotna zmiana stanu prawnego lub faktycznego. Rozumieć przez to należy wystąpienie w sprawie takich okoliczności, że ustalenia poczynione przez sąd administracyjny w prawomocnym wyroku w znaczymy stopniu odbiegają od aktualnego stanu faktycznego lub ich wykonanie stanowiłoby naruszenie prawa, z uwagi na zmianę prawa między uprawomocnieniem wyroku a wykonaniem oceny prawnej. Niedopuszczalne jest bowiem w sytuacji zmiany przepisów prawa wykonywanie wyroku sądu administracyjnego, którego ocena prawna jest sprzeczna z nowymi przepisami prawa lub z nowo powstałym stanem faktycznym. W przypadku niewystąpienia powyższej przesłanki, orzeczenie sądu administracyjnego jest wiążące dla organów administracji publicznej i sądów, nawet w przypadku późniejszych prawomocnych orzeczeń sądu w tej samej sprawie. Inaczej mówiąc sąd administracyjny, rozpoznając skargę (skargę kasacyjną) ma obowiązek wziąć pod uwagę każde prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego wydane w sprawie, bo jest związany zwartą w nich oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania.
Mając na względzie tak rozumianą treść art. 153 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że nietrafny jest zarzut skarżącego kasacyjnie naruszenia przez Sąd I instancji art. 153 p.p.s.a. w zakresie niezasadnego przywołania wskazówek zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 stycznia 2014 r. sygn. akt II SA/Op 505/13, gdyż wyrok ten jest prawomocny, zapadł w tej samej sprawie, poprzedzał wydanie zaskarżonej decyzji, nie wystąpiła przesłanka negatywna zastosowania art. 153 p.p.s.a., a więc miał moc wiążącą przy wydaniu zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku.
Zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. zasługuje jednak na uwzględnienie w zakresie, w jakim zarzuca Sądowi I instancji niewłaściwe zastosowanie wskazówek zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 15 czerwca 2017 r. sygn. akt II SA/Op 650/16. Orzekające w sprawie organy administracji publicznej, a także Sąd I instancji zobowiązane były uwzględnić wskazówki zawarte nie tylko ww. wyroku, ale także wskazówki co do dalszego postępowanie określone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 505/13.
W wyroku z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 505/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził, że w sprawie posadowienia trzech wiat na działkach inwestycyjnych uzyskanie wyłącznie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na użytkowanie (poprzedzone formalnym zakończeniem budowy) pozwoli właściwemu organowi nadzoru budowlanego na wszczęcie postępowania i rozstrzyganie w przedmiocie legalności wiat w trybie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego. Takie ujęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu analizowanego problemu posadowienia wiat, nie przesądzało jednak o tym, że po uzyskaniu ostatecznej decyzji o pozwoleniu na użytkowanie inwestycji (tj. zakończeniu obu etapów inwestycji) – w przypadku dalszego funkcjonowania spornych wiat – konieczne będzie wyłącznie orzeczenie nakazu rozbiórki w trybie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, a więc nie będzie możliwości innego rozstrzygnięcia. Wręcz przeciwnie w powyższym wyroku Sąd wskazał, że dopiero w sytuacji uzyskania ostatecznego pozwolenia na użytkowanie inwestycji organ nadzoru budowlanego będzie mógł rozważyć przeprowadzenie postępowania naprawczego i ewentualnie podjąć rozstrzygnięcie w trybie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego. Oznacza to, że Sąd nie przesądził jednoznacznie o konieczności orzeczenia nakazu rozbiórki, a nawet prowadzenia postępowania administracyjnego zmierzającego do orzeczenia nakazu rozbiórki wiat, ale jedynie podał tryb ewentualnego postępowania w przypadku dalszego funkcjonowania wiat, po ostatecznym zakończeniu budowy inwestycji (tj. z chwilą uostatecznienia się decyzji o pozwoleniu na użytkowanie).
W wyroku natomiast z dnia 15 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 650/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu stwierdził, że postępowanie w sprawie legalizacji istnienia spornej wiaty powinno być prowadzone w trybie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego. Powyższym stwierdzeniem Sąd dokonał pewnego uproszczenia omawianej materii, gdyż zgodnie z ustawą Prawo budowlane doprowadzenie inwestycji naruszającej prawo do stanu zgodnego z prawem, a więc doprowadzenie do takiego stanu, że inwestycja będzie legalnie zrealizowana – może odbyć się jednym z dwóch trybów. W zależności od okoliczności faktycznych i prawnych może to nastąpić w trybie art. 48 Prawa budowlanego (postępowanie legalizacyjne) lub w trybie art. 50-51 Prawa budowlanego (postępowanie naprawcze). Kontrolowane w powyższym postępowaniu sądowoadministracyjnym rozstrzygnięcie zostało wydane przez organ nadzoru budowlanego na podstawie art. 48 Prawa budowlanego (w postępowaniu legalizacyjnym). Wcześniej jednak w tej sprawie wydano decyzje na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego, które następnie uchylono wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 505/13. W wyroku z dnia 15 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 650/16, Sąd wskazał na powyższy wyrok jako wiążący w rozpoznawanej sprawie. Z tego względu odwoływano się do art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego wywodząc, że – ze względu na treść wyroku z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 505/13 – przedmiotowa sprawa nie podlegała rozpoznaniu w trybie art. 48 Prawa budowlanego, skoro w sprawie o sygn. akt II SA/Op 505/13 nie zakwestionowano trybu z art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego. Powyższe oznaczało, że w sprawie należało zastosować tryb naprawczy, a nie legalizacyjny. Użyte zatem w motywach wyroku z dnia 15 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 650/16, stwierdzenie, że postępowanie w sprawie legalizacji istnienia spornej wiaty powinno być prowadzone w trybie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego należy rozumieć jako nakaz przeprowadzenia postępowania naprawczego, a nie legalizacyjnego. Tak więc zarówno w wyroku z dnia 23 stycznia 2014 r., sygn. akt II SA/Op 505/13, jak i w wyroku z dnia 15 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Op 650/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu przesądził wiążąco, że w sprawie spornej wiaty organ nadzoru budowlanego powinien zastosować tryb z art. 51 Prawa budowlanego, a nie z art. 48 Prawa budowlanego. Nie było to jednak równoznaczne z przesądzeniem, że należy orzec jedynie nakaz rozbiórki na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 Prawa budowlanego.
Z uwagi na powyższe uznać należy, że zarzut naruszenia art. 153 p.p.s.a. przez Sąd I instancji ma usprawiedliwione podstawy, skoro zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji wydano z pominięciem postępowania naprawczego, orzekając od razu o nakazie rozbiórki spornej wiaty. Z tego względu Sąd I instancji niezasadnie uznał, że organy orzekające w sprawie podjęły prawidłowe rozstrzygniecie, podczas gdy postępowanie naprawcze zostało przeprowadzone wadliwie. Skoro, jak wyżej wskazano, nie przesądzono o konieczności rozbiórki wiaty, a jedynie o trybie prowadzenia postępowania, to organy nadzoru budowlanego miały obowiązek przeprowadzić postępowanie naprawcze z zachowaniem wszystkich zasad postępowania administracyjnego i z zastosowaniem art. 81c Prawa budowlanego. Ma to o tyle znaczenie, że skarżący kasacyjnie, na etapie postępowania naprawczego, informował organ o rzekomym wniosku o "zmianę sposobu użytkowania wiat", a także, że posiada ekspertyzę techniczną wykonania wiaty. Tymczasem organy nadzoru budowlanego, nie uwzględniając stanowiska skarżącego i nie prowadząc właściwie postępowania dowodowego orzekły o nakazie rozbiórki. W rezultacie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu, w zaskarżonym wyroku, błędnie zinterpretował wskazówki co do dalszego postępowania wyrażone w prawomocnych orzeczeniach sądu administracyjnego.
W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach, a istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt II SA/Op 74/18, zaskarżoną decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] oraz poprzedzająca ją decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w powiecie [...] z dnia [...] października 2017 r., nr [...].
O kosztach postępowania sądowego orzeczono natomiast na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 p.p.s.a.