II OSK 706/23

II OSK 706/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Rząsa /sprawozdawca/
Jacek Chlebny /przewodniczący/
Jerzy Siegień
Symbol z opisem
6271 Ochrona cudzoziemca, w tym nadawanie statusu uchodźcy, azyl, zezwolenie na pobyt tolerowany i ochrona czasowa
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, 77 § 1, 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Jerzy Siegień sędzia del. WSA Grzegorz Rząsa (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Adrianna Tarłowska po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 listopada 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1566/22 w sprawie ze skargi L. D. na decyzję Rady do Spraw Uchodźców z dnia 27 kwietnia 2022 r., nr RdU-181-4/S/18 w przedmiocie odmowy udzielenia ochrony międzynarodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rady do Spraw Uchodźców na rzecz L. D. kwotę 840 (osiemset czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 18 listopada 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1566/22, po rozpoznaniu skargi L. D. (dalej: "cudzoziemiec", "skarżący", "skarżący kasacyjnie"), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA w Warszawie") oddalił skargę na decyzję Rady do Spraw Uchodźców (dalej: "Rada", "organ") z 27 kwietnia 2022 r. nr RdU-181-4/S/18. Decyzją tą utrzymano w mocy decyzję Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (dalej: "Szef Urzędu") z 14 marca 2018 r. nr DPU.420.647.2017 którą odmówiono nadania statusu uchodźcy oraz odmówiono udzielenia ochrony uzupełniającej.
2. Wyrok ten został wydany w następującym stanie sprawy.
2.1. W dniu 4 kwietnia 2017 r. skarżący, obywatel Federacji Rosyjskiej narodowości czeczeńskiej, złożył wniosek o udzielnie mu ochrony międzynarodowej. We wniosku oraz w toku postępowania statusowego skarżący twierdził, że był prześladowany przez władze Czeczenii z powodu działalności swego brata bliźniaka U. D.. Skarżący, jak twierdził, obawia się, że po powrocie do Czeczeni będzie ponownie przesłuchiwany i torturowany.
2.2. Szef Urzędu wskazaną wyżej decyzją z 14 marca 2018 r. odmówił nadania skarżącemu statusu uchodźcy i udzielenia ochrony uzupełniającej. Rada decyzją z 7 grudnia 2018 r. nr RdU-181-1/S/18 utrzymała w mocy wspominaną decyzję Szefa Urzędu. Organy administracji obu instancji uznały za wiarygodne twierdzenia skarżącego dotyczące działalności i śmierci jego brata oraz przesłuchań skarżącego, w tym przesłuchania związanego z zamachem terrorystycznym z 9 maja 2016 r., które miało się odbyć 1 czerwca 2016 r. Organy te nie uznały jednak za wiarygodne twierdzenia skarżącego, że podczas tego przesłuchania był torturowany, w tym bity i rażony prądem. Organy podniosły w szczególności, że skarżący nie wspomniał we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej, że był poddany torturom. Powód poddania go torturom podczas przesłuchania 1 czerwca 2016 r. nie jest wiarygodny, gdyż na temat bomb skarżący był już przesłuchiwany w 2013 r. Wówczas współpracował z Policją i nie przedstawiono mu zarzutów. Oceniono także przedłożone przez skarżącego 11 maja 2017 r. zdjęcia przedstawiające go z widocznymi na jego ciele śladami sińców i zadrapań. Według organów administracji zdjęcia te nie są dowodem poddania skarżącego torturom, gdyż brak jest obdukcji lekarskiej, a na zdjęciach nie ma datownika, który by pozwalał stwierdzić, kiedy zostały zrobione. Ponadto oceniono ogólną wiarygodność skarżącego, uznając, że nie jest on wiarygodny m.in. dlatego, że podczas czterech prób przekroczenia granicy z Polską nie deklarował zamiaru ubiegania się o ochronę międzynarodową. W tych okolicznościach organy administracji uznały, że obawa skarżącego przed kolejnymi zatrzymaniami nie jest uzasadniona, zaś dotychczasowe zatrzymania uznały za dopuszczalne działania organów władzy państwowej.
2.3. Wyrokiem z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt IV SA/Wa 224/19, WSA w Warszawie oddalił skargę cudzoziemca na decyzję Rady z 7 grudnia 2018 r. Sąd pierwszej instancji podzielił ustalania faktyczne i oceny prawne organów administracji publicznej. W szczególności WSA w Warszawie wskazał, że okoliczności wyjazdu z kraju pochodzenia, wskazane przez skarżącego w toku postępowania nie były tożsame z indywidualnym prześladowaniem z powodów wskazanych w Konwencji Genewskiej. Sąd podzielił stanowisko organów, że skarżący nie wykazał żadnych istotnych faktów lub okoliczności, które można byłoby zakwalifikować jako indywidualne prześladowanie, słusznie wskazując, że oświadczenia zawarte we wniosku o nadanie statusu uchodźcy oraz zeznania skarżącego dotyczące jego sytuacji w kraju pochodzenia po 2015 r. są niespójne i nielogiczne, w związku, z czym budzą wątpliwości co do ich prawdziwości. Z protokołu przesłuchania wynika, że problemy cudzoziemca zaczęły się w 2007 r. i związane były z osobą brata bliźniaka, U. D., który utrzymywał kontakty z bojownikami. Jego brat w 2007 r. został skazany na rok więzienia i dwa lata w zawieszeniu. W związku ze sprawą brata, skarżący był w latach 2007/2008 3-4 krotnie wzywany i przesłuchiwany przez organy władzy. Od jesieni 2008 r. do maja 2012 r. cudzoziemiec nie doświadczał żadnych problemów ze strony organów porządku publicznego. W maju 2012 r. bojownicy przez cztery dni mieszkali w domu rodzinnym skarżącego - ukryci w piwnicy. W tym czasie cudzoziemiec zakupił im ubranie i wraz z bratem zorganizował spotkanie bojowników. Skarżący nie przyłączył się do oddziału bojowników K. G., natomiast zrobił to jego brat U. D.. W dniu 26 września 2012 r. miało miejsce starcie zbrojne oddziału K. G. z siłami rządowymi. Na miejscu potyczki władze znalazły paszport brata skarżącego i w związku z tym zabrały skarżącego w celu identyfikacji ciał. Skarżący wśród zabitych nie rozpoznał ciała brata, był wypytywany o niego, ale nie był aresztowany. W dniu 23 stycznia 2013 r. ponownie miało miejsce zbrojne starcie oddziału G. z wojskami rządowymi. W tej potyczce oddział został zlikwidowany, zginęło 11 bojowników, w tym brat skarżącego. Jeden z bojowników, I. T. oddał się w ręce wojska i zaczął pracować dla policji. Skarżący był wezwany na przesłuchanie, w trakcie którego przyznał się do pomocy bojownikom (zapewnienie schronienia w domu i ubrań), dlatego nie był torturowany, ani aresztowany. W 2013 r. był jeszcze wielokrotnie wzywany na przesłuchania w związku z prowadzonym postępowaniem w sprawie brata – U. D., ale podczas przesłuchań nie był poddawany przemocy. Praktycznie do połowy 2016 r., kiedy jak twierdzi skarżący został uprowadzony z ulicy i przewieziony do koszar w S., nie miał żadnych problemów związanych z władzą. Skarżący twierdził, że w trakcie tego przesłuchania był poddawany torturom, bity i rażony prądem. Oczekiwano, że cudzoziemiec będzie współpracował z organami władzy. Następnie został wypuszczony i niedługo potem wyjechał do wujka do T., później na krótko wrócił do swojego miejsca zamieszkania, ale był obserwowany, więc udał się do swojej siostry do miasta O..
WSA w Warszawie podkreślił, że Rada nie kwestionowała okoliczności, że brat skarżącego był bojownikiem, który zginął w stycznia 2013 r. podczas starcia zbrojnego wojsk rządowych z oddziałem G., ale to, że skarżący z tej przyczyny był poddawany prześladowaniom, w szczególności w czerwcu 2016 r. Organy administracji miały podstawy do przyjęcia, że samo wzywanie skarżącego na przesłuchania w okresie po śmierci brata (wielokrotnie w 2013 r.), na które cudzoziemiec stawiał się dobrowolnie i nie doznał na nich żadnych represji, miały charakter działań operacyjno-poszukiwawczych i jako takie nie mogą być traktowane jako prześladowania (por. wyrok NSA z 4 października 2018 r., sygn. akt II OSK 1205/18). Skarżący przyznał się wówczas do jednorazowej pomocy bojownikom (zakup ubrań i udzielenie schronienia), ale nie poniósł z tego tytułu żadnych konsekwencji, nie został aresztowany ani nie wszczęto przeciwko niemu postępowania w związku z wrogą wobec państwa działalnością. W konsekwencji zasadne wątpliwości wywołuje kwestia wiarygodności zeznań skarżącego odnośnie uprowadzenia go w dniu 1 czerwca 2016 r. z ulicy i przewiezienia do koszar w S., gdzie w trakcie przesłuchania był poddawany torturom, bity i rażony prądem. Nielogiczne jest, że dopiero po upływie trzech lat od śmierci brata władze ponownie się zainteresowały jego osobą w stopniu, który przekraczałby granice działań operacyjnych. O prawdziwości oświadczeń skarżącego odnośnie pobicia i rażenia prądem nie świadczą przedstawione przez niego fotografie, na których widoczne są na ciele skarżącego zadrapania i siniaki. Fotografie te nie zostały opatrzone żadną datą wykonania, a zatem trudno jest ustalić kiedy i w jakich okolicznościach zostały zrobione. Sąd pierwszej instancji zauważył również, że skarżący po czerwcu 2016 r. był legitymowany jeszcze kilkukrotnie, ale nie został zatrzymany ani aresztowany, co zasadnie zostało ocenione przez Radę jako zdarzenia świadczące o tym, że skarżący nie jest poszukiwany przez władze kraju pochodzenia jako osoba podejrzana o współpracę z bojownikami i z tej przyczyny narażona na prześladowanie. Dodatkowo jak wynika z raportu WIKP z dnia 21 sierpnia 2017 r. skarżący nie figuruje na żadnej liście osób poszukiwanych w Federacji Rosyjskiej. Dalej WSA w Warszawie wskazał, że o braku zagrożenia dla cudzoziemca świadczy m.in. fakt, że bez problemów wyrobił paszport zagraniczny i opuścił kraj pochodzenia. Z opracowania WIKP z dnia 8 marca 2017 r. wynika, że każdy obywatel Federacji Rosyjskiej, składając wniosek o paszport zagraniczny, jest weryfikowany przez odpowiednie służby. Dodatkowo niezrozumiałym jest, dlaczego skarżący przez tak długi okres zwlekał z wyjazdem z Rosji. Skarżący złożył wniosek paszportowy w M. w sierpniu 2016 r., paszport został wydany w październiku 2016 r., a skarżący odebrał go w styczniu 2017 r. (bo jak twierdzi wcześniej nie mógł pojechać do M.), natomiast kraj pochodzenia opuścił w kwietniu 2017 r. WSA w Warszawie podkreślił, że nie bez wpływu na ocenę wiarygodności zeznań skarżącego ma fakt, że w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o ochronę międzynarodową czterokrotnie podejmował próbę przekroczenia granicy państwowej na kierunku wjazdowym do Polski w kolejowym przejściu granicznym Placówki SG w Terespolu, nie deklarując zamiaru ubiegania się o udzielenie ochrony międzynarodowej. W podsumowaniu swych rozważań WSA podkreślił, że w postępowaniu o udzielenie ochrony międzynarodowej zasadnicze znaczenie ma kwestia wiarygodności cudzoziemca. W tej sprawie zachodziły podstawy do podważenia tej wiarygodności, co w konsekwencji skutkuje brakiem podstaw do stwierdzenia, że po stronie skarżącego istnieje uzasadniona zindywidualizowana obawa przed prześladowaniem z powodu jego rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych.
2.4. W skardze kasacyjnej od wyroku WSA w Warszawie z 13 czerwca 2019 r. zarzucono zarówno naruszenie przepisów postępowania, w tym przepisów regulujących postępowanie dowodowe i ocenę dowodów (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), jak i naruszenie przepisów prawa materialnego dotyczących zasad udzielenia ochrony międzynarodowej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono w szczególności argumentację na rzecz tezy, że wadliwie oceniono wiarygodność zeznań skarżącego w zakresie stosowania wobec niego przemocy podczas przesłuchania 1 czerwca 2016 r.
2.5. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 26 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 3306/19, uchylił wyrok WSA w Warszawie z 13 czerwca 2019 r. oraz decyzję Rady z 7 grudnia 2018 r. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że w szczególności zasadne okazały się podstawy kasacyjne, w których kwestionuje się ocenę zeznań skarżącego dotyczących tego, że był poddany przemocy fizycznej podczas przesłuchania 1 czerwca 2016 r. Zdaniem NSA, nie sposób odmówić racji ogólnej tezie skargi kasacyjnej, że negatywna ocena twierdzeń skarżącego dotyczących tego, że podczas przesłuchania 1 czerwca 2016 r. był poddany przemocy fizycznej, była wadliwa. W ocenie NSA wykluczenie stosowania wobec skarżącego przemocy fizycznej podczas przesłuchania 1 czerwca 2016 r. tylko z tego powodu, że skarżący na okoliczność bomb domowej produkcji był już przesłuchiwany w 2013 r. nie jest przekonujące. Organy administracji uznają za wiarygodne, że skarżący był powiązany z bojownikami. Uznają za wiarygodne, że powiązania te nie miały tylko charakteru rodzinnego, ale polegały też na udzieleniu pomocy bojownikom i dopuszczeniu skarżącego do tajemnic, polegającym na pokazaniu bomb domowej produkcji. W końcu uznają za wiarygodne, że o tych powiązaniach i ich zakresie organy władzy państwowej wiedziały. Uwzględniając to nie można z powodów wskazanych przez organy administracji wykluczyć, że skarżący podczas przesłuchania 1 czerwca 2016 r. był poddany przemocy fizycznej. Znane organom władzy państwowej powiązania skarżącego z bojownikami były na tyle silne, że mogły one podejrzewać, iż skarżący może być istotnym źródłem informacji w sprawie zamachu z 9 maja 2016 r. To zaś mogło spowodować, że funkcjonariusze organów władzy państwowej, licząc na uzyskanie od skarżącego istotnych informacji dotyczących tego zamachu, posunęli się do użycia wobec skarżącego podczas przesłuchania przemocy fizycznej. Dalej NSA zauważył, że nie jest prawdą, że skarżący we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej w ogóle nie wspomniał o stosowaniu wobec niego przemocy. Oświadczenia zawarte we wniosku nie są tak obszerne i szczegółowe, jak twierdzenia przedstawione podczas przesłuchania. Jednakże uwzględniając charakter i cel wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz przesłuchania nie można wymagać, aby twierdzenia przedstawione we wniosku były dokładnie takie same jak twierdzenia przedstawione podczas przesłuchania. Ponadto istotne rozbieżności powinny być, jak wynika z art. 80 k.p.a., ocenione z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego. Następnie NSA wskazał, że skarżący przedłożył zdjęcia przedstawiające obrażenia jego ciała, które według niego miały być wynikiem stosowania wobec niego przemocy fizycznej. Organy administracji te zdjęcia uwzględniły uznając jednak, że nie potwierdzają one twierdzeń skarżącego. Dokonana w tym zakresie ocena jest jednakże wadliwa, gdyż organy administracji, z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., nie wykorzystały wszystkich możliwych środków weryfikacji prawdziwości twierdzeń skarżącego związanych z tymi zdjęciami. W ocenie NSA w skardze kasacyjnej trafnie zarzuca się, że pominięto możliwość skorzystania z opinii odpowiedniego biegłego, który mógłby się przede wszystkim wypowiedzieć, czy możliwe jest na podstawie samych zdjęć zweryfikowanie twierdzeń, iż przedstawiają one ślady przemocy fizycznej zastosowanej w określonym czasie. Niezależnie od tego, gdy skarżący złożył zdjęcia mające być dowodem doznania przemocy fizycznej powinien być poproszony o wyjaśnienie wszystkich okoliczności związanych z wykonaniem tych zdjęć. Ponadto, skoro skarżący we wniosku o udzielenie mu ochrony międzynarodowej nie podał szczegółów stosowania wobec niego przemocy fizycznej, to podczas przesłuchania, w którym takie szczegóły podaje powinien być zapytany o to, dlaczego nie wspomniał o tym we wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Dalej NSA zauważył, że z oceną twierdzeń skarżącego dotyczących stosowania wobec niego przemocy fizycznej podczas przesłuchania 1 czerwca 2016 r. związana jest ogólna ocena wiarygodności skarżącego dokonana przez organy administracji m.in. na podstawie tego, że podczas czterech prób przekroczenia granicy Polski nie wyraził zamiaru złożenia wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej. Argument ten nie bez racji jest kwestionowany w skardze kasacyjnej. Tego rodzaju okoliczność może mieć znaczenie dla oceny wiarygodności cudzoziemca ubiegającego się ochronę międzynarodową. Jest to sytuacja podobna do tej, która jest uregulowana w art. 42 pkt 4 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1109 ze zm.; dalej: "ustawa o ochronie" lub "u.u.c.o."). W związku z tym faktowi, że skarżący nie od razu wystąpił z wnioskiem o udzielenie mu ochrony międzynarodowej można by przypisać istotne znaczenie dla oceny jego wiarygodności, gdyby skarżącego podczas przesłuchania poproszono o wyjaśnienie jego postępowania i nie uzyskano przekonującego wytłumaczenia. Wskazane okoliczności przesądziły, w ocenie NSA, o zasadności skargi kasacyjnej oraz o tym, że organ drugiej instancji powinien sprawę rozpoznać ponownie po to, aby uzupełnić postępowanie dowodowe we wskazanym zakresie. Równocześnie NSA wskazał, że
pozostałe zarzuty zawarte w podstawach kasacyjnych nie są zasadne. Uzasadniając to stanowisko NSA podniósł, że w skardze kasacyjnej nie przedstawiono przekonujących powodów przemawiających za przeprowadzeniem z urzędu dowodu z opinii biegłego psychiatry i psychologa. Zaznaczyć należy, że skarżący 26 kwietnia 2017 r. został przesłuchany w obecności psychologa. Zdaniem NSA, nie były również zasadne zarzuty skargi kasacyjnej odnoszące się do informacji o kraju pochodzenia. Brak podstaw, aby przyjąć, że informacja o kraju pochodzenia z listopada 2017 r. była nieaktualna w chwili wydawania decyzji przez organ drugiej instancji. W czasie, w jakim było prowadzone postępowanie, czyli od kwietnia 2017 r. do grudnia 2018 r. nie miały miejsca żadne szczególnie gwałtowne wydarzenia w Czeczenii, które pozwalałyby sądzić, że sytuacja tam zmieniła się istotnie w ciągu jednego roku. Brak podstaw, aby zakwestionować wiarygodność informacji o kraju pochodzenia tylko z tego powodu, że została ona sporządzona przez wyspecjalizowaną jednostkę organizacyjną organu administracji. Ponadto z akt administracyjnych wynika, że organy administracji nie opierały się jedynie na informacjach o kraju pochodzenia pochodzących z jednostki organizacyjnej organu administracji, ale także podmiotu zewnętrznego, mianowicie Ośrodka Studiów Wschodnich. Nie jest też zasadny zarzut wybiórczej oceny informacji o kraju pochodzenia. Fakt, że w informacji o kraju pochodzenia potwierdza się rodzajowo podobne zdarzenia do tych, których cudzoziemiec – jak twierdzi – sam doświadczył, nie oznacza, że tym samym twierdzenia cudzoziemca odpowiadają rzeczywistemu stanowi rzeczy. Dalej NSA zauważył, że skoro w sprawie istotnym zagadnieniem jest to, czy skarżący był wyłącznie podczas jednego przesłuchania poddany przemocy fizycznej, gdyż nie twierdzi, aby podczas innych licznych przesłuchań, którym jak na razie nie można przypisać charakteru dyskryminacyjnego, był poddany przemocy fizycznej, to brak podstaw, aby przyjąć, przy dotychczas ustalonych okolicznościach faktycznych, że skarżący był – jak twierdzi – co najmniej bezpośrednio zagrożony prześladowaniem lub doznaniem poważnej krzywdy. Dopiero, gdy zostaną w sprawie dokonane nowe ustalenia, w szczególności zostanie potwierdzone, że skarżący podczas przesłuchania 1 czerwca 2016 r. został poddany przemocy fizycznej, będzie można dokonać nowej prawnej oceny tej okoliczności faktycznej. Przede wszystkim pod kątem art. 13 ust. 3 pkt 1 i ust. 4 pkt 1 ustawy o ochronie, ale także pod kątem art. 18a tej ustawy. Konieczne też będzie dokonanie prawnej oceny tych nowych okoliczności pod kątem art. 13 ust. 1 i art. 14 ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie. W szczególności konieczne będzie rozstrzygnięcie, czy skarżący jest prześladowany z uwagi na przynależność do określonej grupy społecznej oraz, czy pojedynczy akt przemocy fizycznej w połączeniu z innymi okolicznościami, które organy administracji uznały dotychczas za udowodnione, pozostającymi z tym ewentualnym aktem przemocy fizycznej w związku są wystarczającą podstawą do przyjęcia, że obawa skarżącego doznania prześladowań w razie powrotu do kraju pochodzenia jest uzasadniona. W końcowej części uzasadnienia jako podstawę prawną rozstrzygnięcia NSA wskazał art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
2.6. Decyzją z 27 kwietnia 2022 r. Rada ponownie utrzymała w mocy decyzję Szefa z 14 marca 2018 r. W wykonaniu zaleceń NSA Rada dopuściła dowód z opinii biegłego lekarza, specjalisty medycyny sądowej, do oceny przedłożonych fotografii, a także zwróciła się do skarżącego o przedstawienie na piśmie wyjaśnień przede wszystkim w odniesieniu do okoliczności związanych z wykonaniem przedmiotowych fotografii. Skarżący złożył uzupełniające wyjaśnienia w piśmie z 3 sierpnia 2021 r. Ponadto, do akt sprawy złożono pisemne oświadczenie siostry cudzoziemca, A. D., dotyczące okoliczności wykonania zdjęć mających obrazować ślady pobicia skarżącego 1 czerwca 2016 r. Rada ponownie oceniła, że twierdzenia skarżącego są ogólnikowe, niepoparte żadnymi wiarygodnymi dowodami ani żadną rzeczową argumentacją, oparte na domniemaniach, w sumie niewiarygodne. Powyższej oceny nie zmieniły dodatkowe dowody przeprowadzone przez Radę po uchyleniu jej decyzji przez NSA.
2.7. Wyrokiem z 18 listopada 2022 r. WSA w Warszawie oddalił skargę cudzoziemca na decyzję Rady z 27 kwietnia 2022 r. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji co do zasady w całości podzielił ustalenia faktyczne i oceny prawne zawarte w decyzji Rady z 27 kwietnia 2022 r. Odmiennie jednak niż Rada WSA w Warszawie wskazał, że przesłanką do zakwestionowania pisemnego oświadczenia siostry skarżącego nie jest podnoszony przez organ argument związany z adresem zamieszkania świadka ujawnionym w dokumencie dołączonym do oświadczenia. Strona skarżąca ma rację, że z tego powodu nie można wywodzić sprzeczności w twierdzeniu skarżącego, że siostra mieszkała w tym czasie obok niego. Podany adres dotyczy miejsca zameldowania, co nie musi być równoznaczne z miejscem faktycznego zamieszkiwania. Oświadczenie siostry skarżącego jest jednak bardzo ogólnikowe i nie odnosi się do żadnej konkretnej daty lub sytuacji z przeszłości. Potwierdza jedynie, że osoba ta była wykonawcą zdjęć.
3.1. Skargę kasacyjną od wyroku WSA w Warszawie złożył L. D., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
I. Przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj.:
1. art. 153 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że organ wykonał wytyczne, w tym zastosował wykładnię i ocenę, sformułowane przez NSA w wyroku z 26 lutego 2020 r., którymi organ był związany, w sytuacji gdy:
a) organ zajął stanowisko, że skoro skarżący był przesłuchiwany na okoliczność ukrytych bomb w 2013 r. i wówczas nie stosowano wobec niego przemocy fizycznej to budzi wątpliwości, że taką przemoc zastosowano przesłuchując go w tej samej sprawie ponad 3 lata później, w sytuacji gdy NSA wskazał wprost: "(...) nie można z powodów wskazanych przez organy administracji wykluczyć, że skarżący podczas przesłuchania 1 czerwca 2016 r. był poddany przemocy fizycznej. Znane organom władzy państwowej powiązania skarżącego z bojownikami były na tyle silne, że mogły one podejrzewać, iż skarżący może być istotnym źródłem informacji w sprawie zamachu z 9 maja 2016 r. To zaś mogło spowodować, że funkcjonariusze organów władzy państwowej, licząc na uzyskanie od skarżącego istotnych informacji dotyczących tego zamachu, posunęli się do użycia wobec skarżącego podczas przesłuchania przemocy fizycznej",
b) organ zajął stanowisko, że skarżący przedstawił odmiennie przyczyny opuszczenia kraju składając wniosek na granicy i w trakcie przesłuchania bowiem podczas składania wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej skarżący nie wspomniał o tym, aby był zatrzymany, czy torturowany, w sytuacji gdy NSA w uzasadnieniu wyroku wskazał, że "(...) Faktem jest, że ta wypowiedź nie jest tak obszerna i szczegółowa, jak twierdzenia przedstawione podczas przesłuchania. Jednakże uwzględniając charakter i cel wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz przesłuchania nie można wymagać, aby twierdzenia przedstawione we wniosku były dokładnie takie same jak twierdzenia przedstawione podczas przesłuchania. Ponadto istotne rozbieżności powinny być, jak wynika z art. 80 k.p.a., ocenione z uwzględnieniem całokształtu materiału dowodowego",
co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, gdyż skutkowało uznaniem, że skarżący nie doświadczył w kraju pochodzenia przemocy fizycznej ze strony przedstawicieli władz kraju pochodzenia oraz że nie spełnia przesłanek do objęcia go ochroną międzynarodową,
2. art. 80, art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokonał należytej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w sytuacji gdy:
a) w sposób dowolny, wybiórczy dokonano oceny zeznań złożonych przez skarżącego, co skutkowało w szczególności uznaniem, że skarżący w trakcie przesłuchania 1 czerwca 2016 r, nie był poddawany przemocy fizycznej i torturom, co nie pozostaje w zgodzie ze spójnymi, logicznymi zeznaniami złożonymi przez skarżącego ocenionymi w sposób należyty ze zgromadzonym materiałem dowodowym,
b) zajęto stanowisko, że organ nie kwestionuje okoliczności, że brat skarżącego był bojownikiem i zginął w styczniu 2013 r. podczas starcia zbrojnego, z jednoczesnym wskazaniem, że organ nie daje wiary, że przez wzgląd na brata był poddany prześladowaniom, czy też doznał poważnej krzywdy, przy czym organ w dalszym ciągu nie nadał odpowiedniego znaczenia okolicznościom podkreślanym przez NSA w wyroku z 26 lutego 2020 r., że powiązania skarżącego z bojownikami nie miały tylko charakteru rodzinnego (przynależność brata do bojowników), ale polegały też na udzieleniu pomocy bojownikom i dopuszczeniu skarżącego do tajemnic, polegającym na pokazaniu bomb domowej produkcji, o czym władze pozyskały wiedzę, jak również pominięcie w tym zakresie zeznań skarżącego, niekwestionowanych dotychczas, że w trakcie ostatniego zatrzymania był zmuszony do podpisania dokumentów, które mogą zostać wykorzystane przez władze kraju pochodzenia przeciwko niemu, co wpisuje się w powszechną praktykę funkcjonariuszy struktur,
c) zajęto dowolne stanowisko, że działania podejmowane przez władze kraju pochodzenia wobec skarżącego miały "raczej charakter działań operacyjnych, do których organy władzy mają prawo", bez uwzględnienia argumentacji prezentowanej przez skarżącego, że również działania operacyjne mogą stanowić prześladowanie i doznanie poważnej krzywdy, jeśli w ich trakcie przedstawiciele władz dopuszczają się poważnych naruszeń praw i wolności człowieka,
d) w sposób dowolny, niezgodny z zasadami logiki, doświadczenia życiowego i materiałem dowodowym sprawy nadanie niskiej wiarygodności skarżącemu jako stronie postępowania, z odwołaniem do faktu, że składając wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej nie przedłożył dowodów w sprawie, a zrobił to dopiero po przesłuchaniu,
e) zajęto dowolne stanowisko, że skarżący z własnej winy nie od razu złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na granicy oraz że opuścił kraj pochodzenia, aby polepszyć swoje życie w znaczeniu finansowym, co jest wynikiem dowolnej, wybiórczej (a nie zgodnie z wytycznymi NSA z uwzględnieniem całokształtu materiału należycie zgromadzonego i rozpatrzonego) oceny,
f) zajęto dowolne stanowisko, że wątpliwości budzą wyjaśnienia skarżącego w odniesieniu do okoliczności związanych z wykonaniem fotografii dokumentujących doznanie przemocy,
g) dokonano w sposób dowolny, wybiórczy oceny opinii sporządzonej przez biegłego dr hab. n. med. M. O. z zakresu medycyny sądowej i nie dopuszczono dowodu z opinii uzupełniającej, pomimo istniejących po stronie organu wątpliwości, które mogły zostać wyjaśnione w trybie opinii uzupełniającej,
h) dokonano dowolnej oceny dotyczącej braku dokumentacji medycznej, która potwierdzałaby obrażenia skarżącego, w sytuacji gdy skarżący złożył logiczne wyjaśnienia dlaczego nią nie dysponuje, które pozostają w zgodzie z zasadami logiki, doświadczenia życiowego, w szczególności w tego rodzaju sprawach,
i) dokonano dowolnego stwierdzenia, że skarżący powinien był zwrócić się o pomoc do właściwych organów w kraju pochodzenia, bez poczynienia ustaleń, czy system prawny w państwie pochodzenia przewiduje udzielenie takiej ochrony oraz czy skarżący miał możliwość dostępu do takiej ochrony, przy czym możliwość dostępu do ochrony nie może być oceniania w aspekcie formalnym (tj. jako istnienie odpowiednich procedur, systemu prawnego itp.), lecz powinna być rozumiana jako realna, rzeczywista możliwość ubiegania się o ochronę, które to ustalenia mają istotne znaczenie w odniesieniu do art. 16 ust. 2 ustawy o ochronie,
j) dokonano dowolnego stwierdzenia, że obecny stan psychiczny cudzoziemca nie ma żadnego związku z obawami zagrożenia z przyczyn wskazanych w ustawie o ochronie, a ewentualnie wynika z niepewnej sytuacji dotyczącej jego najbliższej przyszłości (str. 22), bez odniesienia się do opinii sporządzonej przez psychologa M. K. w ramach przeprowadzonej przed przesłuchaniem identyfikacji (z dnia 18 kwietnia 2017 r.), która zakwalifikowała skarżącego, jako osobę wymagającą szczególnego traktowania w toku postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz opinii psychologicznej przygotowanej przez psychologa P. S. z 19 października 2020 r. w ramach procedury identyfikacji ofiar tortur na okoliczność występowania u skarżącego charakterystycznych objawów, które wskazują na wysokie prawdopodobieństwo doświadczania przez niego tortur, objęcia ww. specjalistyczną pomocą, dalszych zaleceń,
k) dokonano dowolnej oceny w zakresie posiadania przez skarżącego paszportu zagranicznego, z pominięciem zeznań złożonych przez niego w tym zakresie,
l) wyciągnięto w sposób dowolny negatywne konsekwencje z faktu, że WIKP UDSC nie potwierdził informacji dotyczących C. A.; organ pomija jednak, że fakt, że informacji nie odnaleziono nie jest równoznaczny z tym, że takie wydarzenia nie miały miejsca (tak również zastrzeżenie dokonane w samym opracowaniu, pominięte celowo przez organ),
co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie i skutkowało oddaleniem skargi przez Sąd I instancji,
3. art. 84 w zw. z art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78, w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd I instancji, że Rada w sposób nieprawidłowy nie dopuściła dowodu z opinii uzupełniającej biegłego z zakresu medycyny sądowej pomimo istniejących po stronie organu wątpliwości (zamiast formułowania ogólnej tezy dowodowej w pełni uzasadnionym było udostępnienie biegłemu zeznań złożonych przez skarżącego, w których opisał doświadczanie przemocy, aby biegły wypowiedział się, czy sposób doświadczenia przemocy opisany przez skarżącego odpowiada śladom przemocy utrwalonym na fotografiach); organ zamiast poszerzenia wiedzy specjalistycznej poprzez zlecenie opinii uzupełniającej, formułując twierdzenia sam próbował wkroczyć w rolę specjalisty),
co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, skutkowało uznaniem, że skarżący nie doświadczył w kraju pochodzenia przemocy fizycznej ze strony przedstawicieli władz kraju pochodzenia oraz że nie spełnia przesłanek do objęcia go ochroną międzynarodową, a w konsekwencji oddaleniem skargi,
4. art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78, w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się przez Sąd I instancji, że Rada nie odniosła się do opinii sporządzonej przez psychologa M. K. w ramach identyfikacji przeprowadzonej przed przesłuchaniem skarżącego jako strony postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej oraz dowodu z opinii psychologicznej sporządzonej przez psychologa P. S. z 19 października 2020 r. w ramach procedury identyfikacji ofiar tortur na okoliczność występowania u skarżącego charakterystycznych objawów, które wskazują na wysokie prawdopodobieństwo doświadczania przez niego tortur, objęcia ww. specjalistyczną pomocą, dalszych zaleceń, a zatem na okoliczności, które mają istotne znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia; dowód z ww. dokumentu pozostaje spójny z zeznaniami skarżącego i pozostałym materiałem dowodowym, w tym fotografiami, opinią biegłego z zakresu medycyny sądowej - łącznie rozpoznane ww. dowody prowadzą do wniosku, że skarżący doświadczył dotkliwej, poważnej przemocy w kraju pochodzenia,
co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, skutkowało uznaniem, że skarżący nie doświadczył w kraju pochodzenia przemocy ze strony przedstawicieli władz kraju pochodzenia oraz że nie spełnia przesłanek do objęcia go ochroną międzynarodową, a w konsekwencji oddaleniem skargi,
5. art. 41 u.u.c.o. w zw. z art. 11 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie, że skarżący nie sprostał obowiązkowi przedstawienia wszelkich informacji niezbędnych do ustalenia stanu faktycznego, jak również udostępnienia posiadanych przez niego dowodów, które potwierdzałyby okoliczności powoływane przez niego w toku postępowania, w sytuacji gdy skarżący przedstawił wszystkie dowody, którymi dysponował, które uzyskał z trudem, złożył szczegółowe zeznania, a to organ mając wątpliwości co do stanu faktycznego, celowo nie próbował poszukiwać informacji/wzywać strony do przedstawienia wyjaśnień w toku postępowania, a następnie powołał się na te braki w treści decyzji,
co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, skutkowało uznaniem, że skarżący nie spełnia przesłanek do objęcia go ochroną międzynarodową i w konsekwencji oddaleniem skargi,
6. art. 44 ust. 1 u.u.c.o. w zw. z art. 6 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nieprawidłowe uznanie przez Sąd I instancji, że organ w sposób prawidłowy przeprowadził przesłuchanie uzupełniające skarżącego w trybie pisemnym, a nie na podstawie art. 44 ust. 1 u.u.c.o., bez wskazania podstawy prawnej uprawniającej do takiego działania, co miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowało pozbawieniem skarżącego możliwości odniesienia się do podnoszonych przez organ nieścisłości/rozbieżności, do czego obliguje art. 44 ust. 1 u.u.c.o. i w dalszej kolejności zakwestionowaniem wiarygodności skarżącego jako strony postępowania o udzielenie ochrony międzynarodowej,
co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie i skutkowało oddaleniem skargi przez Sąd I instancji,
7. art. 43 pkt 1 u.u.c.o. w zw. z art. art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 78 w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 151 p.p.s.a. poprzez nie odniesienie się przez Sąd I instancji do zarzutu, że organ, występując z zapytaniem do WIKP UDSC sformułował pytanie w sposób błędny, co skutkowało nie pozyskaniem kluczowych, rzetelnych informacji mających znaczenie dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie, tj. czy osoba, która pozostawała w kręgu zainteresowania władz państwowych z powodu nie tylko pokrewieństwa z potwierdzonym bojownikiem, ale również udzielenia pomocy bojownikom i dopuszczenia przez bojowników do tajemnic poprzez pokazanie bomb domowej produkcji, o czym władze pozyskały wiedzę, poddawana przemocy, wielokrotnie zatrzymywana, przesłuchiwana, jest w dalszym ciągu narażona na doświadczanie krzywdzących działań ze strony przedstawicieli władz w razie konieczności powrotu do kraju pochodzenia? Jakiego rodzaju działań? Czy osoba w opisanej sytuacji może liczyć na skuteczną ochronę w kraju pochodzenia?, gdyż organ sformułował zapytanie w sposób nieprawidłowy, bez uwzględnienia kluczowych czynników zagrożenia: "czy istnieje niebezpieczeństwo ze strony władz dla osób, których członkowie rodziny mieli w przeszłości powiązania z bojownikami (w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie Wnioskodawca L. D. był przesłuchiwany w związku z działalnością brata, który zginął w styczniu 2013 r., a walczył po stronie bojowników), gdyby aktualnie powróciły do kraju. Same nigdy nie angażowały się w żadną działalność, bez problemu wyjechały z kraju, nigdy nie postawiono im zarzutów, choć były przesłuchane", co miało istotny wpływ na wynik postępowania, gdyż skutkowało uznaniem, że skarżący nie jest osobą zagrożoną w kraju pochodzenia, pozostającą w zainteresowaniu władz, a tym samym, że nie spełnia przesłanek do objęcia go ochroną międzynarodową i w dalszej kolejności oddaleniem skargi przez Sąd I instancji,
8. art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. poprzez niepoddanie gruntownej analizie wszystkich aspektów niniejszej sprawy przez Sąd I instancji, w których są wątpliwości, i w których ustalenia organu są odmienne od wniosków i twierdzeń skarżącego, bądź zostały pominięte przez organ przy wydaniu zaskarżonej decyzji, powielenie stanowiska organu bez odniesienia się do stanowiska prezentowanego przez skarżącego,
co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie, gdyż skutkowało oddaleniem skargi.
II. Przepisów prawa materialnego poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., z naruszeniem art. 145 § 1 pkt. 1 lit.a p.p.s.a.:
9. art. 13 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 3 pkt 1 i art. 13 ust. 4 pkt 1, w zw. z art. 14 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 18a u.u.c.o. poprzez uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do nadania statusu uchodźcy w sytuacji gdy doświadczył on w kraju pochodzenia aktów prześladowania i zachodzi uzasadniona obawa, że działania te będą się powtarzać ze strony przedstawicieli władz kraju pochodzenia; naruszenie ww. przepisów prawa jest wynikiem naruszenia przepisów w sferze postępowania przywołanych jak powyżej,
10. art. 15 ust. 2 w zw. art. 18a u.u.c.o. poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki udzielania skarżącemu ochrony uzupełniającej, w sytuacji gdy doświadczył on w kraju pochodzenia poważnej krzywdy i zachodzi uzasadniona obawa, że działania te będą się powtarzać ze strony przedstawicieli władz kraju pochodzenia; naruszenie ww. przepisów prawa jest wynikiem naruszenia przepisów w sferze postępowania przywołanych jak powyżej.
Na podstawie przywołanych zarzutów, skarżący kasacyjnie L. D. wniósł o uchylenie w całości wyroku WSA w Warszawie i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie decyzji Rady oraz decyzji Szefa Urzędu w całości; ewentualnie o uchylenie w całości wyroku WSA w Warszawie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Jednocześnie wniesiono o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
3.2. Pismem z 23 lutego 2023 r. stanowiącym odpowiedź na skargę kasacyjną Rada wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o rozpatrzenie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
4.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, ale nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.
4.2. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). W rozpatrywanej sprawie nie występują, wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego.
4.3. Skarga kasacyjna w niniejszej sprawie jest obszerna (liczy 25 stron) oraz oparta została na licznych zarzutach, zarówno dotyczących naruszenia przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego. Istota tych zarzutów sprowadza się jednak do trzech zagadnień. Po pierwsze, kwestii naruszenia przez Radę i WSA w Warszawie art. 153 p.p.s.a. w związku z przywołanym wyżej wyrokiem NSA z 26 lutego 2020 r. Po drugie, kwestii związanych z przeprowadzeniem i oceną dowodów, w tym oceną dowodów przeprowadzonych przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Po trzecie, kwestii naruszenia przepisów prawa materialnego regulujących przesłanki udzielenia ochrony międzynarodowej.
4.4. Zasadniczym powodem uwzględnienia skargi kasacyjnej było naruszenia art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. W świetle art. 153 p.p.s.a., związanie organów oraz sądów administracyjnych dotyczy dwóch elementów zawartych w uzasadnieniu prawomocnego wyroku. Po pierwsze, ocen prawnych, a po drugie, wskazań co do dalszego postępowania. Jeżeli chodzi o oceny prawne wyrażone w uzasadnieniu prawomocnego wyroku, to mogą one dotyczyć w szczególności oceny materiału dowodowego, wykładni lub zastosowania przepisów prawa materialnego i procesowego, a także prawidłowości korzystania przez organ z uznania administracyjnego. Jeżeli chodzi o wskazania co do dalszego postępowania, to dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych (por. np. wyrok NSA z 23 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 123/22 CBOSA). Warto w tym miejscu dodać, że przestrzeganie art. 153 p.p.s.a. przez organy administracji publicznej oraz sądy administracyjne, podobnie jak art. 170 p.p.s.a., ma na celu wzmocnienie zasady zaufania do działań organów władzy sądowniczej oraz wzmocnienie skuteczności ochrony sądowej udzielanej przez sądy administracyjne (art. 2 w zw. z art. 45 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP).
4.5. Lektura uzasadnienia zaskarżonego wyroku, podobnie jak lektura zaskarżonej decyzji, prowadzi do wniosku, że w istocie WSA w Warszawie oraz Rada ograniczyły zastosowanie art. 153 p.p.s.a. do kwestii wskazań co do dalszego postępowania wynikających z uzasadnienia wyroku NSA z 26 lutego 2020 r. Zaskarżony wyrok oraz zaskarżona decyzja zostały natomiast wydane z pominięciem istotnej części ocen prawnych wyrażonych przez NSA w wyroku z 26 lutego 2020 r. Tymczasem zasadniczą kwestią sporną, która zadecydowała o uwzględnieniu skargi kasacyjnej w sprawie II OSK 3306/19, była ocena dotychczas zebranych dowodów oraz ogólna ocena wiarygodności skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 26 lutego 2020 r. odmiennie ocenił ogólną wiarygodność skarżącego oraz zakwestionował ocenę wielu dowodów przedstawioną przez Radę i zaakceptowaną przez WSA w Warszawie w wyroku z 13 czerwca 2019 r. Okoliczność ta wymaga uwypuklenia, albowiem zasadnicze argumenty podniesione przez Radę w zaskarżonej decyzji oraz w zaskarżonym wyroku, a dotyczące niewiarygodności skarżącego, stanowią w rzeczywistości powielenie ocen sformułowanych w decyzji Rady z 7 grudnia 2018 r. i wyroku WSA w Warszawie z 13 czerwca 019 r., które zostały uchylone wyrokiem NSA z 26 lutego 2020 r. Dotyczy to w szczególności takich kwestii jak niskie prawdopodobieństwo zainteresowania się skarżącym przez służby czeczeńskie w czerwcu 2016 r. w kontekście wcześniejszych przesłuchań i śmierci brata w 2013 r., historia migracyjna skarżącego (m. in. przebywanie jeszcze przez wiele miesięcy na terytorium Federacji Rosyjskiej po zatrzymaniu 1 czerwca 2016 r.), niespójność między wnioskiem a przesłuchaniem statusowym. Wszystkie te zagadnienia, podobnie jak zeznania skarżącego złożone w 2017 r., były znane w chwili wydawania przez NSA wyroku z 26 lutego 2020 r. i nie zostały one wówczas przez NSA uznane za wystarczające argumenty dla uznania, że skarżący jest osobą niewiarygodną. Co więcej, NSA przedstawił argumentację podważającą prawidłowość oceny dowodów przeprowadzonej przez Radę oraz zaakceptowanej przez WSA w Warszawie w wyroku z 13 czerwca 2019 r. Rada rozpoznając sprawę ponownie nie mogła pominąć tych ocen prawnych sformułowanych przez NSA. Istota art. 153 p.p.s.a. polega właśnie na tym, że nawet jak organ uznaje oceny prawne wyrażone w prawomocnym wyroku sądu administracyjnego za nieprzekonujące, to mimo to jest zobligowany tym ocenom prawnym się podporządkować.
4.6. Oceny prawne zawarte w wyroku NSA z 26 lutego 2020 r., w części dotyczącej oceny dowodów, należy rozumieć w ten sposób, że zdaniem NSA dotychczas zgromadzony materiał dowody, z uwzględnieniem jego prawidłowej oceny opartej na całokształcie zebranego materiału, nie pozwalał na odmowę udzielenia skarżącemu ochrony międzynarodowej z uwagi na niewiarygodność opisu zdarzeń przedstawionych przez skarżącego. Dla definitywnego rozstrzygnięcia kwestii, czy skarżący został rzeczywiście pobity lub poddany torturom 1 czerwca 2016 r., NSA uznał za konieczne przeprowadzenie dwóch dowodów. Po pierwsze, dowodu z opinii biegłego na okoliczność, czy możliwe jest na podstawie samych zdjęć zweryfikowanie twierdzeń, iż przedstawiają one ślady przemocy fizycznej zastosowanej w określonym czasie. Ponadto, NSA wskazał na konieczność wysłuchania skarżącego na okoliczność wykonania spornych zdjęć oraz okoliczności związanych z jego nieskutecznymi próbami przekroczenia przejścia granicznego w Terespolu.
4.7. Rada przeprowadziła wskazane przez NSA dowody, ale wyciągnęła z nich nieprawidłowe wnioski. Tym samym zasadne okazały się również zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 42 ustawy o ochronie. Po pierwsze, z treści opinii dr. hab. n. med. M. O. (biegłego z zakresu medycyny sądowej) wynika w sposób jednoznaczny, że strupy, otarcia, ubytki naskórka oraz zasinienia mogą odpowiadać skutkom tępych urazów godzących w różne części ciała (k. 245 akt administracyjnych, tom 2/3). Zdaniem biegłego, charakter obrażeń w obrębie barków i grzbietu przejawia za tym, że w okolice te godziło podłużne narzędzie (nie można wykluczyć, że np. rodzaj pałki). Biegły nie wykluczył wersji, że obrażenia te były skutkiem zastosowania przemocy fizycznej. Biegły stwierdził również, że obrażenia uwidocznione na zdjęciach mogły powstać na kilka dni przed wykonaniem tych zdjęć. Po drugie, oświadczenie siostry skarżącego A. D. dołączone do pisma pełnomocnika skarżącego z 10 sierpnia 2021 r. koresponduje z ustaleniami biegłego z zakresu medycyny sądowej. Z dokumentu tego wynika, że siostra skarżącego wykonała zdjęcia obrażeń odniesionych przez brata w kilka dni po jego powrocie z przesłuchania (k. 239 akt administracyjnych, tom 2/3). Po trzecie, twierdzenia skarżącego, że podejmując kilka razy próbę przekroczenia w 2017 r. granicy w Terespolu deklarował zamiar ubiegania się o udzielnie ochrony międzynarodowej, nie mogą być uznane za niewiarygodne w kontekście późniejszych orzeczeń NSA wydanych w sprawach dotyczących odmowy wjazdu na granicy w Terespolu (zob. np. wyrok NSA z 15 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 2743/18, oraz wyrok NSA z 6 lipca 2021 r., sygn. akt
II OSK 3143/20 - CBOSA), a także wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 lipca 2020 r. (sprawy połączone 40503/17, 42902/17 i 43643/17, M.K. i inni przeciwko Polsce, LEX nr 3033298). Z przywołanych wyroków wynika w szczególności, że istniała ogólna praktyka organów Straży Granicznej wobec cudzoziemców przekraczających granicę z Białorusią polegająca na przeprowadzaniu krótkich wywiadów, w których pomijano oświadczenia uzasadniające udzielenie ochrony międzynarodowej i podkreślano ekonomiczne powody wyjazdu z kraju pochodzenia (zob. np. J. Chlebny, Przekroczenie granicy przez cudzoziemca zamierzającego złożyć wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej. Glosa do wyroku ETPC z 23 lipca 2020 r., sprawy połączone 40503/17, 42902/17 i 43643/17, EPS 2020, nr 12, s. 51).
4.8. W świetle powyższych okoliczności należy przyjąć, że twierdzenia skarżącego co do poddania go przemocy, w tym pobicia, w trakcie przesłuchania w dniu 1 czerwca 2016 r., znajdują potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym.
4.9. Bezzasadne okazały się natomiast pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Po pierwsze, w sprawie nie było potrzeby kolejnego przesłuchania skarżącego z udziałem psychologa, na co zresztą zwrócono już uwagę w wyroku NSA z 26 lutego 2020 r. Po drugie, ocena Rady co do nieudowodnienia przez skarżącego, że w marcu 2020 r. został porwany mieszkaniec jego wioski C. A., nie narusza zasad swobodnej oceny dowodów. Zasadnie Rada odwołała się w tej kwestii do raportu WIKP z 2 lutego 2022 r., który nie potwierdza informacji przekazanych przez skarżącego. W tym kontekście trzeba podkreślić, że art. 42 ustawy o ochronie, stanowiący przejaw implementacji do prawa krajowego art. 4 ust. 5 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/95/UE z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie norm dotyczących kwalifikowania obywateli państw trzecich lub bezpaństwowców jako beneficjentów ochrony międzynarodowej (Dz. U. UE. L. z 2011 r. Nr 337, str. 9), nie wprowadza swoistego domniemania twierdzeń wnioskodawcy za udowodnione. Przepis ten wprowadza tylko pewne szczególne zasady w odniesieniu do oceny zeznań osoby ubiegającej się o udzielenie ochrony międzynarodowej, wynikające ze specyfiki tych spraw. Chodzi tu w szczególności o sytuacje, w których wnioskodawca, z uwagi na nagły wyjazd z kraju pochodzenia, nie mógł zabrać ze sobą dowodów na okoliczność doznania prześladowań lub poważnej krzywdy. Przepis ten powinien być jednak stosowany z uwzględnieniem art. 80 k.p.a., statuującego ogólną zasadę swobodnej oceny dowodów (por. np. wyrok NSA z 1 marca 2023 r., sygn. akt II OSK 2841/21, CBOSA). Znaczenie praktyczne art. 42 ustawy o ochronie polega na wskazaniu kryteriów oceny dowodów, które mutatis mutandis mogą zostać uwzględnione w ramach art. 80 k.p.a. (zob. J. Chlebny, Postępowanie w sprawie o nadanie statusu uchodźcy, Warszawa 2011, rozdział X, pkt 3.3). Można zatem powiedzieć, że art. 42 ustawy o ochronie nie zwalnia orzekających organów od obowiązku dokonania wnikliwej, wieloaspektowej oraz krytycznej oceny zeznań wnioskodawcy, przy czym ocena ta powinna być zgodna m.in. z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Należy dodać, że z art. 42 ustawy o ochronie nie wynika również odstępstwo od ogólnej zasady prawa dowodowego, że dowód ma przedstawić ten, kto twierdzi, a nie ten, kto zaprzecza – ei incumbit probatio, qui dicit, non ei, qui negat. W tym kontekście należy również podkreślić, że to na cudzoziemcu spoczywa, co do zasady, ciężar dowodu w odniesieniu do okoliczności, które mają uzasadniać uwzględnienie wniosku o udzielenie ochrony międzynarodowej (argumentum ex art. 41 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o ochronie; por. np. wyrok NSA z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 285/16, CBOSA). Po trzecie, w sprawie nie było potrzeby dopuszczenia uzupełniającej opinii biegłego z zakresu medycyny sądowej. Opinia autorstwa dr. hab. n. med. M. O. jest stanowcza i wystarczająca do poczynienia na jej podstawie ustaleń faktycznych istotnych z punktu widzenia przesłanek udzielenia ochrony międzynarodowej. Po czwarte, Rada nie naruszyła art. 44 ust. 1 ustawy o ochronie w zw. z art. 6 k.p.a. poprzez umożliwienie skarżącemu złożenia uzupełniających wyjaśnień na piśmie. Z przywołanego przepisu ustawy o ochronie nie wynika forma (sposób) przeprowadzenia uzupełniającego przesłuchania cudzoziemca. Oznacza to, że organ statusowy dysponuje w tej kwestii znacznym marginesem swobody co do wyboru formy przesłuchania. Trzeba przy tym zauważyć, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, oparte zresztą na zasadzie otwartego katalogu środków dowodowych (art. 75 § 1 k.p.a.), przewidują możliwość składania pisemnych zeznań w postępowaniu administracyjnym (zob. art. 50 § 1, art. 54 § 1 pkt 4 oraz art. 70 k.p.a.; por. np. B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Legalis 2021, teza 7 do art. 83; wyrok NSA z 26 listopada 2013 r. II OSK 1498/12; CBOSA). Zdaniem NSA, dodatkowym argumentem na rzecz dopuszczalności składania pisemnych zeznań w postępowaniu administracyjnym jest to, że aktualnie nawet w postępowaniu cywilnym dopuszczalne jest złożenie zeznań na piśmie – zob. art. 271¹ k.p.c. Trudno znaleźć racjonalne argumenty do odmiennej wykładni na gruncie procedury administracyjnej, w ramach której regułą jest rozpoznawanie spraw w trybie gabinetowym, a nie na rozprawie, jak ma to miejsce w postępowaniu cywilnym. Natomiast złożenie zeznań na piśmie przyczynia się w sposób oczywisty do realizacji zasady szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.). Po czwarte, nie był zasadny zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zdaniem NSA, art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić skuteczną podstawę kasacyjną wówczas, gdy uzasadnienie kontrolowanego wyroku nie zawiera obligatoryjnych elementów, wskazanych w tym przepisie albo zostało sporządzone w ten sposób, że nie pozwala na kasacyjną kontrolę orzeczenia (por. np. wyrok NSA z 11 października 2022, sygn. akt II OSK 1462/21, CBOSA). Równocześnie należy podkreślić, że za pomocą zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie można kwestionować ocen prawnych zawartych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W szczególności, okoliczność, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez stronę wnoszącą skargę kasacyjną, nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne, mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej (por. np. wyrok NSA z 23 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 3514/19 oraz wyrok NSA z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II OSK 2315/21 - CBOSA). Przenosząc te uwagi na grunt niniejszej sprawy należy, po pierwsze, stwierdzić, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku WSA w Warszawie zawiera wszystkie obligatoryjne elementy, wskazane w art. 141 § 4 p.p.s.a. Po drugie, na podstawie uzasadnienia tego wyroku można ustalić, czym kierował się WSA w Warszawie oddalając skargę. Spełniona została zatem podstawowa funkcja, jaką ma pełnić uzasadnienie wyroku (por. np. wyrok NSA z 17 października 2022 r., sygn. akt II GSK 2505/21 oraz wyrok NSA z 29 sierpnia 2023 r. sygn. akt II OSK 2905/20 - CBOSA).
4.10. W realiach niniejszej sprawy nie mogły okazać się skuteczne zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 13 i art. 15 w zw. z art. 18a ustawy o ochronie) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie. Zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez jego błędne zastosowanie podlega kontroli kasacyjnej w świetle stanu faktycznego przyjętego w zaskarżonym wyroku oraz w zaskarżonej decyzji, a nie stanu faktycznego, jaki zdaniem skarżącego kasacyjnie, powinien być ustalony. Teza ta ściśle koresponduje z poglądem, że ustalenia faktyczne nie mogą być kwestionowane poprzez zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędne jego zastosowanie (por. np. wyrok NSA z 13 września 2023 r., sygn. akt II OSK 2523/22, CBOSA; J. Drachal, A. Wiktorowska, R. Stankiewicz, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, 7 wyd., Warszawa 2021 r., Nb 20 do art. 174). Należy podkreślić, że sam fakt uznania przez NSA, iż skarżący został 1 czerwca 2016 r. poddany przemocy, nie determinuje jeszcze per se rozstrzygnięcia, że skarżącemu powinna być udzielona ochrona międzynarodowa. W sprawie zachodzi bowiem konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego przez Radę w zakresie wskazanym w puncie pkt. 4.11 poniżej.
4.11. Ponownie rozpoznając sprawę Rada będzie miała na uwadze następujące okoliczności. Po pierwsze, Rada za udowodniony uzna fakt, że skarżący został pobity podczas przesłuchania 1 czerwca 2016 r. Po drugie, pobicie to może być uznane za przejaw tortur, nieludzkiego lub poniżającego traktowania albo karania w rozumieniu art. 15 pkt 2 ustawy o ochronie. Po trzecie, ustalenie to determinuje konieczność zastosowania w sprawie domniemania z art. 18a ustawy o ochronie. Po czwarte, w kontekście ogólnej zasady prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.) oraz możliwości obalenia wspominanego domniemania, Rada powinna przeprowadzić postępowanie dowodowego w zakresie ustalenia, czy istnieją uzasadnione powody, aby uznać, że akty wyrządzania poważnej krzywdy skarżącemu nie powtórzą się w razie jego powrotu do kraju pochodzenia (art. 18a in fine ustawy o ochronie). Należy przy tym podkreślić, że krajem pochodzenia skarżącego nie jest Republika Czeczeni, ale Federacja Rosyjska (art. 2 pkt 9 ustawy o ochronie). Okoliczność ta wymaga również podkreślenia w kontekście art. 18 ustawy o ochronie. W świetle tego przepisu, jeżeli na części terytorium kraju pochodzenia nie zachodzą okoliczności uzasadniające obawę cudzoziemca przed prześladowaniem lub doznaniem poważnej krzywdy i istnieje uzasadnione przypuszczenie, że cudzoziemiec będzie mógł bezpiecznie i legalnie przemieścić się na tę część terytorium i zamieszkać na niej, uznaje się, że nie istnieje uzasadniona obawa przed prześladowaniem lub rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy w kraju pochodzenia. W realiach niniejszej sprawy konieczność zbadania tej okoliczności jest szczególnie aktualna jeżeli zważy się, że skarżący przez znaczny okres czasu przed wyjazdem z kraju pochodzenia zamieszkiwał w innych częściach Federacji Rosyjskiej niż Czeczenia i nie był wówczas poddawany przemocy ze strony struktur siłowych Republiki Czeczeni.
4.12. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 188 i art. 145 § 1 pkt 1 lit.c w zw. z art. 153 p.p.s.a. oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. orzeczono jak w punkcie 1 sentencji.
4.13. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 200, art. 202 § 2, art. 205 § 2 oraz art. 207 § 1 p.p.s.a.