II OSK 70/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-06-26
NSAbudowlaneWysokansa
prawo budowlanesamowola budowlananakaz rozbiórkiskarga kasacyjnaNSAnieruchomościdrogainwestorstrona postępowanianiewykonalność decyzji

NSA oddalił skargę kasacyjną T.W. od wyroku WSA w Warszawie, uznając za bezzasadne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów KPA i Prawa budowlanego przy nakazie rozbiórki drogi.

Skarga kasacyjna T.W. dotyczyła wyroku WSA w Warszawie, który oddalił jego skargę na decyzję GINB utrzymującą w mocy decyzję o nakazie rozbiórki drogi. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów KPA i Prawa budowlanego, w tym skierowanie decyzji do niewłaściwej osoby i niewykonalność nakazu z powodu jego stanu zdrowia. NSA uznał zarzuty za bezzasadne, podkreślając, że kwalifikacja robót jako budowy drogi została już przesądzona w poprzednich postępowaniach, a stan zdrowia skarżącego nie stanowi obiektywnej przeszkody w wykonaniu nakazu.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną T.W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił skargę skarżącego na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego. Decyzja ta utrzymywała w mocy postanowienie o nakazie rozbiórki drogi wybudowanej przez T.W. i K.N. na działkach nr [...] i [...]. Skarżący kasacyjnie zarzucał naruszenie przepisów postępowania administracyjnego i prawa materialnego, w tym art. 156 § 1 pkt 2, 4 i 5 KPA. Argumentował, że roboty powinny być zakwalifikowane jako przebudowa, a nie budowa drogi, że decyzja została skierowana do niewłaściwej osoby (nie właściciela nieruchomości) oraz że jest niewykonalna z powodu jego umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd wskazał, że kwalifikacja prawna wykonanych robót jako budowy drogi została już przesądzona w prawomocnym wyroku WSA w Krakowie (II SA/Kr 752/20) oraz wyroku NSA (II OSK 1155/21), a WSA w Warszawie był związany tą oceną prawną na mocy art. 153 p.p.s.a. Odnosząc się do zarzutu skierowania decyzji do niewłaściwej osoby, NSA podkreślił, że zgodnie z art. 52 Prawa budowlanego, inwestor jest w pierwszej kolejności zobowiązany do wykonania nakazu rozbiórki, zwłaszcza gdy właściciele nieruchomości wyrazili zgodę na jej przeprowadzenie. W kwestii niewykonalności decyzji, sąd stwierdził, że przesłanka ta musi mieć charakter obiektywny i trwały, a zły stan zdrowia skarżącego, który może skorzystać z pomocy innych osób, nie stanowi takiej przeszkody. Sąd uznał również, że uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające i odnosiło się do wszystkich istotnych zarzutów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli kwalifikacja prawna została już ustalona w poprzednich postępowaniach, a sąd drugiej instancji jest związany tą oceną.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że WSA był związany oceną prawną dotyczącą kwalifikacji robót jako budowy drogi, dokonaną przez WSA w Krakowie i potwierdzoną przez NSA w innej sprawie. Skarżący nie mógł skutecznie kwestionować tej kwalifikacji w kolejnym postępowaniu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (22)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej (pkt 2 - rażące naruszenie prawa, pkt 4 - skierowanie do osoby niebędącej stroną, pkt 5 - niewykonalność decyzji).

p.b. art. 52 § 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Określa krąg podmiotów zobowiązanych do wykonania czynności nakazanych decyzją, wskazując w pierwszej kolejności na inwestora.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 10 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.b. art. 48

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.b. art. 3 § 3a

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Definicja drogi.

p.b. art. 3 § 7a

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Definicja przebudowy.

p.b. art. 17

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.b. art. 18

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania.

p.p.s.a. art. 170

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Kwalifikacja prawna wykonanych robót jako budowy drogi została przesądzona w prawomocnych orzeczeniach sądowych i WSA był związany tą oceną. Inwestor jest w pierwszej kolejności zobowiązany do wykonania nakazu rozbiórki, zwłaszcza gdy właściciele nieruchomości wyrazili zgodę na jej przeprowadzenie. Zły stan zdrowia skarżącego nie stanowi obiektywnej i trwałej przeszkody w wykonaniu nakazu rozbiórki, gdyż może on skorzystać z pomocy innych osób. Uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające i odnosiło się do istotnych kwestii prawnych.

Odrzucone argumenty

Roboty powinny być zakwalifikowane jako przebudowa drogi, a nie budowa. Decyzja o nakazie rozbiórki została skierowana do osoby niebędącej stroną (inwestora zamiast właściciela). Decyzja o nakazie rozbiórki jest niewykonalna z powodu stanu zdrowia skarżącego. Uzasadnienie wyroku WSA jest wadliwe z powodu pominięcia niektórych zarzutów skargi.

Godne uwagi sformułowania

ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy [...] oraz sądy nie można przyjąć aby ewentualne naruszenie prawa miało charakter oczywisty, rzucający się w oczy niewykonalność [...] powinna mieć charakter obiektywny, a więc niezależny od subiektywnej oceny podmiotu zobowiązanego do jej wykonania nie ma znaczenia czy skarżący musi wykonywać nałożonego obowiązku osobiście, lecz może skorzystać z pomocy innych osób

Skład orzekający

Małgorzata Miron

przewodniczący-sprawozdawca

Jerzy Stankowski

sędzia

Anna Szymańska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady związania sądu oceną prawną z poprzednich orzeczeń, interpretacja art. 52 Prawa budowlanego w kontekście inwestora jako adresata nakazu rozbiórki, oraz obiektywny charakter przesłanki niewykonalności decyzji."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów Prawa budowlanego oraz KPA, ale ogólne zasady interpretacji przepisów procesowych i materialnych mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w prawie budowlanym, takich jak związanie sądu poprzednimi orzeczeniami i odpowiedzialność inwestora za samowolę budowlaną, co jest istotne dla praktyków.

Czy stan zdrowia usprawiedliwia samowolę budowlaną? NSA wyjaśnia granice niewykonalności decyzji.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OSK 70/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Szymańska
Jerzy Stankowski
Małgorzata Miron /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 586/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-09-08
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 183, art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 156 § 1 pkt 2, 4 i 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2020 poz 471
art. 52
Ustawa z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Miron (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stankowski sędzia del. WSA Anna Szymańska Protokolant: starszy asystent sędziego Michał Petranik po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 września 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 586/22 w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 8 lutego 2022 r. znak DON.7200.175.2021.ABA w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę kasacyjną
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 września 2022 r. sygn. akt VII SA/Wa 586/22 oddalił skargę T. W. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "GINB") z 8 lutego 2022 r. utrzymującą w mocy decyzję własną tego organu z 20 grudnia 2021 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowalnego z 26 lipca 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Limanowej z 21 lipca 2020 r., którą nałożono na T. W. i K. N. obowiązek rozbiórki drogi na działkach nr [...] i [...], położonych w miejscowości [...], gmina [...].
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący. Zaskarżył to rozstrzygnięcie w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 134 § 1 w zw. art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [(Dz. U. z 2024 r., poz. 935) – dalej: "p.p.s.a.") polegające na uznaniu zaskarżonej decyzji GINB z 8 lutego 2022 r. jako odpowiadającej przepisom prawa, mimo że przedmiotowa decyzja naruszała następujące przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego [(Dz. U. z 2024 r., poz. 572) – dalej: "k.p.a."): art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 8, art. 10 § 1, art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 156 § 1 pkt 2, 4, 5;
- art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi mimo, iż decyzja GINB z 8 lutego 2022 r., oraz poprzedzająca ją decyzja tego samego organu naruszały następujące przepisy k.p.a.: art. 6, art. 7 i art. 77 § 1 oraz art. 8, art. 10 § 1 art. 107 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 156 § 1 pkt 2, 4, 5;
- art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na oddaleniu skargi mimo, iż decyzja GINB z 8 lutego 2022 r., oraz poprzedzająca ją decyzja tego samego organu naruszały następujące przepisy prawa materialnego, a mianowicie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane w brzmieniu obowiązującym od dnia 19 września 2020 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 471 zm.), którego samo literalne brzmienie wskazuje, że adresatem decyzji o rozbiórce jest właściciel nieruchomości w przypadku zakończenia robót;
- art. 141 § 4 i art. 134 § 1 p.p.s.a. przez pominięcie w uzasadnieniu orzeczenia odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który nie bada całokształtu sprawy, ale ogranicza się do weryfikacji zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.
Istota zarzutów powołanych w skardze kasacyjnej oraz ich uzasadnienia sprowadza się do dokonania przez GINB, a następnie WSA w Warszawie błędnej – zdaniem skarżącego kasacyjnie – oceny wystąpienia w sprawie przesłanek nieważności decyzji o nakazie rozbiórki. Skarżący kasacyjnie twierdzi bowiem, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.) oraz była niewykonalna w dniu jej wydania a niewykonalność ta ma charakter trwały (art. 156 § pkt 5 k.p.a.).
W odniesieniu do pierwszej z powołanych przesłanek nieważności wskazać należy, że skarżący upatruje rażącego naruszenia prawa w błędnej kwalifikacji wykonanych przez siebie robót budowlanych. Zdaniem skarżącego roboty te należało zakwalifikować jako przebudowę drogi już istniejącej (art. 3 pkt 7a p.b.) albo utwardzenie związane z dojazdem do budynku skarżącego. Z kolei w ocenie GINB podzielonej przez WSA w Warszawie, wykonane przez skarżącego (i drugiego inwestora) roboty budowlane powinny zostać zakwalifikowane jako budowa drogi. Istota różnicy pomiędzy tymi dwoma stanowiskami, sprowadza się do obowiązku uzyskania przez skarżącego pozwolenia na budowę w przypadku zakwalifikowania wykonanych robót jako budowy drogi, bądź braku takiego obowiązku przy kwalifikacji tych robót w sposób postulowany przez skarżącego.
Zdaniem NSA w okolicznościach niniejszej sprawy formułując ww. zarzut rażącego naruszenia prawa skarżący kasacyjnie pomija to, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Tymczasem o legalności prawnej kwalifikacji przedmiotu postępowania jako "budowy drogi", a nie – "tylko" przebudowy lub utwardzenia gruntu w tej konkretnej sprawie przesądził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w prawomocnym wyroku z 26 listopada 2020 r., II SA/Kr 752/20, dotyczącym oceny zgodności z prawem postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych przy budowie drogi na działkach nr [...] i [...] i nałożeniu na inwestorów K. N. i T. W. obowiązku przedłożenia dokumentów do legalizacji. Sąd ten jednoznacznie stwierdził, że "utwardzenie drogi przez skarżących w taki sposób, że wykonana nawierzchnia umożliwia wykorzystanie jej jako szlaku komunikacyjnego dla samochodów, co stanowi wykonanie obiektu spełniającego funkcję drogi, a więc stanowi drogę w rozumieniu art. 3 pkt 3a ustawy prawo budowlane, samo w sobie przekreślało możliwość zwolnienia z obowiązku uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę". WSA w Krakowie podkreślił również, że "skarżący sami wskazali, że dokonali prac, w celu umożliwienia dojazdu do drogi publicznej, z czego wynika, że wcześniej nie było to możliwe i aby móc poruszać się po nieruchomości obciążonej służebnością np. samochodem należało dokonać robót, które de facto doprowadziły do powstania drogi w myśl wcześniej przywołanych przepisów".
WSA w Warszawie, wydając zaskarżony wyrok, był ww. oceną związany. Jest to konsekwencja tego, że postanowienie o wstrzymaniu budowy jest pierwszym z aktów wydawanych w razie stwierdzenia rozpoczęcia i prowadzenia robót budowlanych m.in. bez wymaganego pozwolenia na budowę. Przy czym wydanie takiego postanowienia warunkuje możność późniejszego wydania decyzji o rozbiórce obiektu budowlanego, jeżeli nie dojdzie do legalizacji samowolnych robót budowlanych.
Mając powyższe na względzie uznać należało, że postanowienie o wstrzymaniu budowy było wydane w granicach tej samej sprawy, w której zapadła decyzja nakazująca rozbiórkę i rozstrzygnięcia te zostały podjęte w odniesieniu do tego samego obiektu budowlanego. Nie można zatem pominąć – na co trafnie zwrócono uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku – że w odniesieniu do postanowienia o wstrzymaniu budowy skarżący skorzystał z możliwości jego zaskarżenia do wojewódzkiego sądu administracyjnego celem poddania tego aktu administracyjnego kontroli legalności. To zaś powoduje określone skutki prawne, wynikające z art. 153 p.p.s.a. lub art. 170 p.p.s.a., dla wyniku niniejszej sprawy, a mianowicie dotyczące oceny, czy decyzja o nakazie rozbiórki nie była obciążona wadą z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w odniesieniu do kwalifikacji prawnej wykonanych robót budowlanych. Z przedstawionych powodów należało uznać, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy przedmiotem postępowania, zakończonego kwestionowaną przez skarżącego decyzją o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji o nakazie rozbiórki drogi, nie było już rozważanie charakteru prawnego ww. obiektu. Takie bowiem ustalenia i ocenę poczyniły organy nadzoru budowlanego, wydając zaskarżalne postanowienie o wstrzymaniu skarżącemu (i drugiemu z inwestorów) budowy przedmiotowej drogi, a następnie WSA w Krakowie. Skoro skarżącemu ani w administracyjnym toku instancji, ani w postępowaniu sądowym nie udało się skutecznie podważyć ww. postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych, to na aktualnym etapie postępowania skarżący (także w skardze kasacyjnej) nie mógł już skutecznie kwestionować dokonanej przez organ i WSA kwalifikacji prawnej wybudowanego obiektu. Tym bardziej, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 23 sierpnia 2022 r., II OSK 1155/21, oddalił jego skargę kasacyjną od ww. wyroku WSA w Krakowie, podtrzymując ocenę prawną wykonanych przez skarżącego robót budowlanych, dokonaną przez organy nadzoru budowlanego i WSA w Krakowie.
Niezależnie od powyższego należy ze wszech miar podkreślić, że dla stwierdzenia wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa niezbędne jest zaistnienie trzech elementów: oczywistość naruszenia, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne, gospodarcze, to jest skutki, które wywołuje decyzja objęta kontrolą w postępowaniu nieważnościowym.
Oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W okolicznościach niniejszej sprawy do oczywistego naruszenia prawa mogłoby dojść jedynie gdyby ustalony, niekwestionowany stan faktyczny nie pozwalałby na przyjęcie, ponad wszelką wątpliwość, że zrealizowana inwestycja stanowi drogę, a jest innym obiektem budowlanym. Tymczasem nawet skarżący kasacyjnie wskazuje, że wykonane samowolnie roboty budowlane należałoby zakwalifikować jako przebudowę istniejącej drogi lub utwardzenie nieruchomości w celu dojazdu do budynku. Już zatem na podstawie samych twierdzeń skarżącego kasacyjnie nie można przyjąć aby ewentualne naruszenie prawa miało charakter oczywisty, rzucający się w oczy. Stwierdzenie nieistnienia jedynie tego elementu nie pozwala na skuteczne podważenie oceny Sądu pierwszej instancji co do braku kwalifikowanego naruszenia prawa.
W konsekwencji Sąd pierwszej instancji zasadnie nie podzielił twierdzenia skarżącego o obciążeniu decyzji o nakazie rozbiórki kwalifikowaną wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.).
Zdaniem NSA stanowisko Sądu pierwszej instancji jest też prawidłowe w odniesieniu do zarzucanego przez skarżącego kasacyjnie skierowania decyzji o nakazie rozbiórki do osoby niebędącej stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). Zdaniem skarżącego obowiązek rozbiórki drogi określony w decyzji Małopolskiego WINB z dnia 26 lipca 2021 r. powinien być nałożony nie na niego jako inwestora, lecz na obecnego właściciela tego obiektu budowlanego – Gminę [...].
W powyższym zakresie WSA w Warszawie zasadnie odwołał się do utrwalonej w orzecznictwie wykładni art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., zgodnie z którą skierowanie decyzji administracyjnej do osoby niebędącej stroną należy rozumieć jako zwrócenie się z decyzją do osoby, dla której nie była ona przeznaczona (por. wyrok NSA z 5 marca 2013 r., II OSK 2079/11). Sąd pierwszej instancji prawidłowo też uznał, że w rozpoznawanej sprawie sytuacja taka nie miała miejsca.
W art. 52 p.b. przewidziano bowiem, że obowiązanym do dokonania czynności nakazanych m. in. w decyzji wydanej na podstawie art. 48 jest inwestor, właściciel lub zarządca obiektu budowlanego. Jak wskazuje się w literaturze decyzje, o których mowa w art. 52 p.b., dotyczą samowoli budowlanych lub innych naruszeń przepisów prawa budowlanego, dlatego adresatem tych decyzji powinien być w pierwszym rzędzie inwestor, jako sprawca tych wykroczeń. Inwestor bowiem jako jeden z uczestników procesu budowlanego (art. 17) jest odpowiedzialny za prawidłowe zorganizowanie procesu budowy (art. 18), on też jest adresatem decyzji o pozwoleniu na budowę, czy też podmiotem, który dokonuje zgłoszenia (zob. A. Gliniecki [w:] A. Despot-Mładanowicz, Z. Kostka, A. Ostrowska, W. Piątek, A. Gliniecki, Prawo budowlane. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2016, art. 52.). Również w orzecznictwie sądowym jednolity jest pogląd, że wymienienie w art. 52 p.b. trzech kategorii podmiotów zobowiązanych nie oznacza, że obowiązek dokonania czynności obciąża te podmioty solidarnie a kolejność podmiotów wskazanych w powołanym przepisie nie jest przypadkowa. W pierwszej kolejności więc zobowiązany do dokonania czynności jest inwestor, będący sprawcą samowoli budowlanej (zob. wyrok NSA z dnia 6 marca 2008 r., sygn. akt II OSK 158/07, LEX nr 468723). Skoro bowiem obowiązek usunięcia skutków samowoli budowlanej jest w istocie nakazem przywrócenia stanu zgodnego z prawem, to nie kto inny jak rzeczywisty sprawca samowoli w pierwszej kolejności winien być obciążony nakazem wykonania tego obowiązku (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 25 listopada 2010 r., sygn. akt II SA/Wr 359/10, LEX nr 755572). Inwestor w procesie inwestycyjno-budowlanym zajmuje bowiem kluczową pozycję. To inwestor jest odpowiedzialny za zorganizowanie procesu budowy i zgodne z przepisami prawa jej prowadzenie od początku aż do zakończenia budowy.
Nie ulega zatem wątpliwości, że w pierwszej kolejności zobowiązanym do dokonania czynności nakazanych w decyzji, o której mowa m.in. w art. 48 p.b., jest inwestor, chyba że według okoliczności sprawy nałożenie takiego obowiązku byłoby nieracjonalne. Art. 52 p.b. należy bowiem interpretować w taki sposób, aby doprowadzić do wydania wykonalnego nakazu, tj., aby nakaz został skierowany do takiej osoby, która ma realną możliwość jego wykonania. Prawidłowość wyboru adresata decyzji powinna być zatem oceniana z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności konkretnej sprawy.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że w pewnych okolicznościach nakaz rozbiórki może zostać skierowany również do inwestora, który nie jest właścicielem nieruchomości zwłaszcza, kiedy buduje obiekt na terenie, do którego nie ma żadnych praw, bez zgody właściciela nieruchomości gruntowej (wyrok NSA z 31 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1838/17). W takim bowiem przypadku nałożenie nakazu rozbiórki na właściciela nieruchomości byłoby dla niego nieuzasadnionym obciążeniem, narażałoby na koszty i dolegliwą procedurę, a także stanowiłoby również nieuzasadnione zwolnienie inwestora, który działał w warunkach samowoli budowlanej i to on powinien ponieść wszystkie niedogodności związane z wykonaniem rozbiórki (wyrok NSA z dnia 23 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1234/08). Co także istotne z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy, powołany powyżej art. 52 p.b. nie stoi na przeszkodzie zaadresowaniu decyzji o rozbiórce wyłącznie do inwestora w sytuacji, gdy aktualny właściciel wypowiedział się jednoznacznie o wyrażeniu zgody na przeprowadzenie prac rozbiórkowych (tak wyrok NSA z 22 sierpnia 2024 r., II OSK 1707/23).
W realiach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, iż właściciele działek nr [...] i [...] wyrazili zgodę na wykonanie nakazu rozbiórki drogi na ich nieruchomościach przez inwestorów. Tym samym nic nie stało na przeszkodzie skierowaniu decyzji o nakazie rozbiórki do inwestorów T. W. i K. N. W konsekwencji nie może być więc mowy o wystąpieniu w sprawie przesłanki nieważności określonej w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Zarzuty skargi kasacyjnej należało uznać za bezzasadne również w odniesieniu do podnoszonej przez skarżącego kasacyjnie przesłanki z art. 156 § 1 pkt 5 k.p.a. Powodów niewykonalności decyzji o nakazie rozbiórki skarżący upatruje w stanie swojego zdrowia – jest on osobą z orzeczoną niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym. Sąd pierwszej instancji trafnie w tym zakresie podkreślił – powołując się na dorobek doktryny – że niewykonalność, o jakiej mowa w ww. przepisie, powinna mieć charakter obiektywny, a więc niezależny od subiektywnej oceny podmiotu zobowiązanego do jej wykonania. W szczególności nie mają tutaj znaczenia przeszkody o charakterze technicznym, finansowym, organizacyjnym itp., które mogą być usunięte działaniem tego podmiotu (A. Matan [w:] System Prawa Administracyjnego Procesowego pod red. G. Łaszczycy, A. Matana. Weryfikacja rozstrzygnięć w postępowaniu administracyjnym ogólnym, Tom II, Część 5 red. B. Adamiak, Warszawa 2019, s. 631). Niewykonalność decyzji musi mieć również charakter trwały, czyli adresat tej decyzji musi być trwale pozbawiony możliwości wykonania nałożonych decyzją obowiązków. Tym samym ocena niewykonalności decyzji nie może wynikać tylko ze stanu rzeczy istniejącego w dacie jej wydania. WSA w Warszawie zasadnie też zwrócił uwagę na to, że przez niewykonalność decyzji rozumie się niewykonalność faktyczną lub prawną. W pierwszym przypadku nie ma możliwości technicznych wykonania decyzji, a w drugim – istnieją prawne nakazy lub zakazy, które stwarzają nieusuwalną przeszkodę w wykonaniu praw lub obowiązków ustanowionych w decyzji (por. rozważania do pkt 5 art. 156 § 1 k.p.a. zawarte w Komentarzu do Kodeksu postępowania administracyjnego, B. Adamiak, J. Borkowski, wyd. Warszawa 2005, C.H. Beck).
W związku z powyższym należy stwierdzić, że zły stan zdrowia skarżącego kasacyjnie nie mógł w rozpoznawanej sprawie stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji o nakazie rozbiórki jako niewykonalnej. Sąd pierwszej prawidłowo podzielił w tym zakresie argumentację organu nadzoru budowlanego, iż skarżący nie musi wykonywać nałożonego obowiązku osobiście, lecz może skorzystać z pomocy innych osób.
Niezasadny okazał się również ostatni z zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej – dotyczący naruszenia art. 141 § 4 i art. 134 § 1 p.p.s.a. przez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze.
Przede wszystkim skarżący kasacyjnie nie sprecyzował, jakich zarzutów konkretnie Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał, nie wykazując też jednocześnie, jaki miało to wpływ na wynik postępowania. Analiza uzasadnienia zaskarżonego wyroku pozwala stwierdzić, że Sąd ten szczegółowo przedstawił stan faktyczny sprawy i prawidłowo skoncentrował swoje rozważania na poszczególnych przesłankach nieważności podnoszonych przez skarżącego. Niezależnie od tego podkreślić należy, że wynikający z art. 141 § 4 p.p.s.a obowiązek sądu odniesienia się do zarzutów podniesionych w skardze, nie oznacza, iż dla spełnienia tego wymogu sąd ma zawsze obowiązek odnieść się do każdego z argumentów, mających w ocenie strony świadczyć o zasadności zarzutu. Wystarczy, gdy z wywodów sądu wynika, dlaczego w jego ocenie nie doszło do naruszenia prawa wskazanego w skardze (por. wyrok NSA z 24 października 2018 r., II OSK 2655/16).
Podkreślić również należy, że przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności nie jest ponowne rozpoznanie sprawy, w której ta decyzja została wydana, lecz jedynie ustalenie istnienia wady decyzji określonej w art. 156 k.p.a., co determinuje zakres rozważań organu, jak i sądu administracyjnego. W tym kontekście, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku rozważania – dotyczące charakteru przedmiotowej sprawy wraz z analizą i interpretacją przepisów stanowiących podstawę do wydania nakazu rozbiórki pod kątem stwierdzenia kwalifikowanych wad tej decyzji – należało uznać za kompletne.
W tym stanie rzeczy wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty okazały się nietrafne.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI