II OZ 551/23

Naczelny Sąd Administracyjny2023-10-05
NSAAdministracyjneWysokansa
plan zagospodarowania przestrzennegoochrona środowiskaNatura 2000udział w postępowaniuprawo administracyjnesamorząd gminnyskarga wojewodyzażalenieNSA

NSA oddalił zażalenie stowarzyszenia na odmowę dopuszczenia go do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym zainicjowanym skargą wojewody na uchwałę rady gminy w sprawie planu zagospodarowania przestrzennego.

Stowarzyszenie Ł. domagało się dopuszczenia do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym jako uczestnik, argumentując, że zaskarżona uchwała w sprawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego dotyczy terenów objętych ochroną prawną i wpisuje się w cele statutowe stowarzyszenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił dopuszczenia, wskazując, że postępowanie zainicjowane skargą wojewody na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym ma charakter nadzorczy i wyklucza udział innych podmiotów. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił to stanowisko, oddalając zażalenie stowarzyszenia.

Sprawa dotyczyła zażalenia Stowarzyszenia Ł. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, które odmówiło dopuszczenia stowarzyszenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Postępowanie to zostało zainicjowane skargą Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na uchwałę Rady Gminy S. dotyczącą miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego nad jeziorem Ł. Stowarzyszenie argumentowało, że zaskarżona uchwała dotyczy obszarów objętych ochroną prawną (Natura 2000, Obszar Chronionego Krajobrazu), a jej postanowienia mają oczywisty związek z celami statutowymi stowarzyszenia, w tym ochroną przyrody i krajobrazu. Podkreślano również interes społeczny wynikający z potrzeby kompleksowego rozpatrzenia sprawy. WSA odmówił dopuszczenia, opierając się na utrwalonym orzecznictwie NSA, zgodnie z którym postępowanie zainicjowane skargą wojewody na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym ma charakter nadzorczy i wyklucza udział innych podmiotów niż organ nadzoru (wojewoda) i organ gminy. NSA w składzie rozpoznającym zażalenie podzielił to stanowisko, uznając, że przepisy ustawy o samorządzie gminnym stanowią lex specialis w stosunku do Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i nie przewidują udziału organizacji społecznych w tego typu postępowaniach. Oddalono zażalenie, potwierdzając, że WSA prawidłowo odmówił dopuszczenia stowarzyszenia do udziału w sprawie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, postępowanie zainicjowane skargą wojewody na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym ma charakter nadzorczy i wyklucza udział innych podmiotów niż organ nadzoru (wojewoda) i organ gminy, nawet jeśli sprawa dotyczy statutowej działalności organizacji społecznej i interesu publicznego.

Uzasadnienie

Przepisy ustawy o samorządzie gminnym (art. 93 ust. 1) stanowią lex specialis w stosunku do P.p.s.a. i nie przewidują udziału organizacji społecznych w postępowaniu sądowym wszczętym skargą wojewody na uchwałę rady gminy. Legitymacja skargowa wojewody oparta jest na samodzielnej podstawie prawnej, a strony postępowania to wyłącznie wojewoda i organ gminy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_zażalenie

Przepisy (9)

Główne

u.s.g. art. 93 § ust. 1 i 2

Ustawa o samorządzie gminnym

Postępowanie ze skargi wojewody na uchwałę rady gminy ma charakter nadzorczy i wyklucza udział innych podmiotów.

Pomocnicze

u.s.g. art. 101

Ustawa o samorządzie gminnym

Możliwość wniesienia skargi przez podmiot, który wykaże naruszenie interesu prawnego.

P.p.s.a. art. 33 § § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis ten nie ma zastosowania w postępowaniu zainicjowanym skargą wojewody na podstawie art. 93 ust. 1 u.s.g.

P.p.s.a. art. 160

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 90 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie postanowienia nie musiało zawierać wszystkich elementów, jeśli wyjaśniało motywy prawne.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 197 § § 1 i 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa o ochronie przyrody

Wspomniana w kontekście ochrony terenów objętych planem.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postępowanie zainicjowane skargą wojewody na podstawie art. 93 ust. 1 u.s.g. ma charakter nadzorczy i wyklucza udział innych podmiotów niż organ nadzoru i organ gminy. Przepisy u.s.g. stanowią lex specialis w stosunku do P.p.s.a. w zakresie legitymacji do wniesienia skargi i udziału w postępowaniu.

Odrzucone argumenty

Możliwość dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu na podstawie art. 33 § 2 P.p.s.a. ze względu na cele statutowe i interes społeczny. Naruszenie prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP, art. 6 EKPC) poprzez zawężającą wykładnię art. 33 § 2 P.p.s.a.

Godne uwagi sformułowania

Istota postępowania sądowoadministracyjnego wszczętego ze skargi wojewody wniesionej na uchwałę organu gminy na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, wyklucza jakikolwiek inny udział innych uczestników postępowania na podstawie regulacji P.p.s.a. Przepisy te nie przewidują udziału w tego rodzaju postępowaniu także organizacji społecznych. Wykładnia art. 33 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 93 ust. 1 u.s.g. była prawidłowa.

Skład orzekający

Grzegorz Czerwiński

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie utrwalonej linii orzeczniczej NSA dotyczącej wyłącznego charakteru postępowania ze skargi wojewody na uchwałę rady gminy w trybie nadzoru i braku możliwości dopuszczenia innych uczestników, nawet organizacji społecznych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego trybu zaskarżenia uchwały rady gminy przez wojewodę na podstawie art. 93 ust. 1 u.s.g. Nie wyklucza możliwości udziału w innych trybach postępowania sądowo-administracyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z dostępem do wymiaru sprawiedliwości dla organizacji społecznych w specyficznych postępowaniach nadzorczych. Jest interesująca dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i samorządowym.

Czy organizacje społeczne zawsze mają prawo głosu w sądzie? NSA wyjaśnia granice udziału w postępowaniach nadzorczych.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II OZ 551/23 - Postanowienie NSA
Data orzeczenia
2023-10-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grzegorz Czerwiński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6150 Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Dopuszczenie do udziału w postępowaniu
Sygn. powiązane
II SA/Ol 326/23 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2023-12-14
II OZ 392/23 - Postanowienie NSA z 2023-07-05
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Oddalono zażalenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 40
art. 93 ust. 1 i 2, art. 101
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 16  par. 2, art. 33  par. 2, art. 90  par. 1, art. 141  par. 4, art. 160, art. 184, art. 197  par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Czerwiński po rozpoznaniu w dniu 5 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia Ł. w O. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 326/23 odmawiające dopuszczenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania Stowarzyszenia Ł. w O. w sprawie ze skargi Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na uchwałę Rady Gminy S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego nad jeziorem Ł. w obrębie [...], gmina S. postanawia: oddalić zażalenie.
Uzasadnienie
Wojewoda Warmińsko-Mazurski zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie uchwałę Rady Gminy S. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego nad jeziorem Ł. w obrębie [...], gmina S..
W piśmie z 12 czerwca 2023 r. Stowarzyszenie Ł. (dalej: wnioskodawca lub Stowarzyszenie) wystąpiło o dopuszczenie go do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Wskazało, że zaskarżona uchwała dotyczy terenu objętego ochroną prawną - Obszar Natura 2000 Puszcza [...], Obszar Natura 2000 [...], Obszar Chronionego Krajobrazu [...]. Wobec tego każda inwestycja lokowana na tym terenie wpływa na cały obszar objęty ochroną, zaś zarzuty podniesione w skardze mają oczywisty związek z celami statutowymi stowarzyszenia. Na etapie procedury planistycznej Stowarzyszenie konsekwentnie podnosiło również te argumenty, które zostały przedstawione w przedmiotowej skardze przez Wojewodę Warmińsko-Mazurskiego, a także posiada opracowania wybitnych specjalistów wskazujące na niezgodności zapasów miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego nad jeziorem Ł., zaś jego członkowie posiadają wiedzę w zakresie zarzutów podniesionych w skardze.
Udział Stowarzyszenia w sprawie jest w interesie społecznym, ma na celu kompleksowe rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem argumentów oraz poglądów, które nie są przedstawiane przez strony postępowania, ale są ważne z punktu widzenia interesu publicznego oraz ochrony obszar Natura 2000 oraz wpływu na krajobraz jeziora Ł.. Z uwagi na ilość wad miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego konieczne jest dopuszczenie Stowarzyszenia do udziału w przedmiotowym postępowaniu mając na względzie interes społeczny.
Stowarzyszenie wskazując na treść art. 32 P.p.s.a. i art. 33 § 2 P.p.s.a. podniosło, że zgodnie z poglądami orzecznictwa w świetle art. 33 § 2 P.p.s.a. każdy cel działania określony w statucie stowarzyszenia może uzasadniać wystąpienie z żądaniem dopuszczenia do postępowania sądowego, jeżeli przedmiot postępowania wkracza w zakres jego działań jako organizacji społecznej, czy to ze względu na czynności postępowania, czy też ze względu na jego wynik. Celem wymienionym w statucie, uzasadniającym dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w postępowaniu sądowym, może być nie tylko obrona indywidualnych interesów i praw swoich członków, ale także na przykład propagowanie określonej działalności czy pewnych idei, ochrona wartości materialnych i niematerialnych, zapobieganie niekorzystnym zjawiskom społecznym lub ekonomicznym. Organizacja społeczna może działać na rzecz jednej ze stron, wzmacniając jej pozycję w postępowaniu, a może też nie wiązać swoich czynności procesowych z interesami żadnej ze stron, mając na uwadze tylko zachowanie wymagań interesu społecznego.
Nie ulega wątpliwości, iż cele statutowe stowarzyszenia jak i sposób ich realizacji spełniają przesłanki określone w art. 33 § 2 P.p.s.a. wobec czego stowarzyszenie winno zostać dopuszczone do udziału w przedmiotowym postępowaniu. Stowarzyszenie podzieliło zarzut skargi Wojewody, że zaskarżony plan obarczony jest istotnym naruszeniem zasad jego sporządzania przez organ gminy, ponieważ jego postanowieniami gmina przeniosła swoje kompetencje w zakresie zasad kształtowania zabudowy i zagospodarowania terenów na inne organy i podmioty. Naruszenia wykazane przez Wojewodę Warmińsko-Mazurskiego dotyczą celów statutowych stowarzyszenia bowiem odnoszą się do ochrony przyrody, krajobrazu i ładu przestrzennego, ochrony przyrody i krajobrazu jeziora Ł. oraz Puszczy [...], mają na celu zachowanie dziedzictwa kulturowego Warmii, reprezentowanie podmiotowych praw i społeczno-ekonomicznych interesów środowiska, a także szerzenie wartości historycznych i proekologicznych. Dodatkowo udział stowarzyszenia w niniejszym postępowaniu sprzyjać będzie sądowej kontroli w zakresie wydawania decyzji przez organ administracji w tego rodzaju sprawach przy uwzględnieniu argumentacji czynnika społecznego.
Postanowieniem z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 326/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, odmówił dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania. na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako P.p.s.a.).
Sąd przywołał treść art. 33 § 2 P.p.s.a., który stanowi, że udział w charakterze uczestnika postępowania może zgłosić osoba, która dotychczas nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym a sprawa dotyczy jej interesu prawnego oraz organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 tej ustawy w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy jej statutowej działalności.
Sąd wskazał, że za dopuszczeniem wnioskodawcy będącego organizacją społeczną ma w szczególności przemawiać zarówno interes społeczny, jak i okoliczność, że przedmiot postępowania dotyczy działalności statusowej stowarzyszenia.
Odwołując się do poglądów wyrażonych w orzecznictwie, Sąd wskazał, że wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego przez wojewodę stanowi realizację jednego z przysługujących mu uprawnień, służących wykonywaniu nadzoru nad działalnością gminy na podstawie kryterium zgodności z prawem, a zatem legitymacja skargowa tego organu oparta jest na samodzielnej podstawie prawnej - art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40; dalej: u.s.g.), która nie może być jednocześnie podstawą do wniesienia skargi przez inny podmiot. Stronami postępowania sądowego zainicjowanego skargą wojewody na uchwałę rady gminy są zatem wyłącznie wojewoda jako organ nadzoru oraz właściwy organ gminy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2022 r. sygn. akt II OSK 2855/20 i podane w nim orzeczenia tego sądu; orzeczenie dostępne w Internecie w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej jako CBOSA).
W postanowieniu z 29 stycznia 2014 r. sygn. akt II OZ 64/14 (orzeczenie dostępne w CBOSA) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "zgodnie z art. 93 ust. 1 u.s.g po upływie terminu do podjęcia rozstrzygnięcia nadzorczego, o którym mowa w art. 91 ust. 1 u.s.g., organ nadzoru może wnieść skargę do sądu administracyjnego. Postępowanie z takiej skargi jest więc formą nadzoru nad działalnością organów gminy sprawowanego przez organy nadzoru. Postępowanie takie toczy się wyłącznie z udziałem organu nadzoru oraz gminy i jej organu, którego rozstrzygnięcie nadzorcze dotyczy. Nie mogą brać w nim udziału inne podmioty, nawet wtedy, gdy wynik tego postępowania dotyczy ich interesu prawnego. Istota postępowania sądowoadministracyjnego - ze skargi wojewody wniesionej na uchwałę organu gminy na podstawie art. 93 ust. 1 u.s.g., wyklucza więc udział w nim innych uczestników postępowania na podstawie regulacji P.p.s.a. Również przepisy ustawy o samorządzie gminnym nie dają podstawy do dopuszczenia wnioskodawcy do udziału w tym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego przez wojewodę stanowi realizację jednego z przysługujących mu uprawnień służących wykonywaniu nadzoru nad działalnością gminy na podstawie kryterium zgodności z prawem (...). Jedynie w przypadku określonym w art. 98a u.s.g., przewidziano możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego przez osobę, której interesu prawnego lub uprawnienia dotyczy zarządzenie zastępcze. Samodzielną skargę do sądu może wnieść również podmiot spełniający warunki określone w art. 101 u.s.g. W zakresie legitymacji do wniesienia skargi do sądu administracyjnego przepisy ustawy o samorządzie gminnym stanowią bowiem lex specialis w stosunku do regulacji P.p.s.a. Oznacza to, że nie mają do niej zastosowania ogólne regulacje P.p.s.a. Ponadto, skarga w przedmiotowym postępowaniu została wydana ponadto w innym trybie - nadzoru wojewody nad jednostką samorządu terytorialnego".
Sąd podzielił przytoczone wyżej poglądy wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego i uznał, że w niniejszej sprawie stronami postępowania są jedynie organ nadzoru oraz właściwy organ gminy.
Sąd wskazał, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym ze skargi wojewody, wniesionej na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, art. 33 § 2 P.p.s.a. nie ma zastosowania. Przepis ten musi być bowiem wykładany z uwzględnieniem szczególnych przepisów regulujących wniesienie takiej skargi, które nie przewidują w postępowaniu sądowym oraz w ewentualnym wcześniejszym postępowaniu nadzorczym udziału innych podmiotów niż organ nadzoru i gmina oraz jej organy. Przepisy te nie przewidują udziału w tego rodzaju postępowaniu także organizacji społecznych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 lipca 2023 r. sygn.. akt II OZ 392/23, orzeczenie dostępne w CBOSA).
Stowarzyszenie wniosło zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie:
1. art. 90 § 1 w związku z art. 160 P.p.s.a. poprzez odmowę dopuszczenia Stowarzyszenia w charakterze uczestnika do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym, pomimo braku przepisu dopuszczającego rozpoznanie sprawy w tym trybie,
2. art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40; dalej: u.s.g.) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że charakter postępowania przewidzianego w art. 93 ust. 1 u.s.g. uniemożliwia skuteczne ubieganie się przez Stowarzyszenie o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania, pomimo, że teren, który został objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego położony nad jeziorem Ł., obejmuje obszar objęty ochroną prawną, w myśl ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody: Obszar Natura 2000 "Puszcza [...], Obszar Natura 2000 "[...], Obszar Chronionego Krajobrazu Puszczy [...], dlatego też każda inwestycja lokowana na tym terenie wpływa na cały obszar objęty ochroną, zaś zarzuty podniesione w skardze Wojewody mają oczywisty związek z celami statutowymi Stowarzyszenia;
3. art. 33 § 2 P.p.s.a. poprzez przyjęcie, że termin "postępowanie administracyjne" w nim użyty nie obejmuje postępowania w sprawie ze skargi Wojewody Warmińsko- Mazurskiego prowadzonego na podstawie u.s.g., a w konsekwencji przepis art. 33 § 2 P.p.s.a. nie może stanowić podstawy dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania;
4. art. 33 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 r. (Konwencja) poprzez dokonanie błędnej zawężającej wykładni art. 33 § 2 p.p.s.a, odmawiającej dopuszczenia Stowarzyszenia w charakterze uczestnika " postępowania w sprawie ze skargi Wojewody Warmińsko-Mazurskiego na uchwałę Rady Gminy S. z dnia [...] r., nr [...] w sprawie uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego terenu położonego nad jeziorem Ł. w obrębie [...], gmina S., pomimo, że teren, który został objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego położony nad jeziorem Ł., obejmuje obszar objęty ochroną prawną, w myśl ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody: Obszar Natura 2000"Puszcza [...], Obszar Natura 2000 "[...]", Obszar Chronionego Krajobrazu Puszczy [...], , dlatego też każda inwestycja lokowana na tym terenie ma oczywisty związek z celami statutowymi Stowarzyszenia i rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie będzie miało wpływ na interes prawny Stowarzyszenia (z uwagi na jego cele statutowe), przez co powinno ono mieć możliwość brania udziału jako uczestnik postępowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym prowadzonym w niniejszej sprawie, a w konsekwencji zaprezentowanie przez WSA wykładni art. 33 § 2 P.p.s.a. pozbawiającej Stowarzyszenie prawa do sądu przewidzianego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Konwencji.
5. art. 33 § 2 P.p.s.a. w związku z art. 12 P.p.s.a. oraz art. 2 i art. 45 Konstytucji RP polegające na dokonaniu zawężającej wykładni art. 33 § 2 P.p.s.a. i niedopuszczeniu Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu, podczas gdy wykładnia art. 33 § 2 P.p.s.a. winna zapewniać szeroki dostęp do procesowej pozycji uczestnika postępowania, a tym samym możliwości korzystania - na podstawie art. 12 P.p.s.a. - ze służących stronie uprawnień procesowych urzeczywistnia konstytucyjne zasady demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) i prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP);
6. art. 141 § 4 P.p.s.a. albowiem uzasadnienie zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie zawiera wszystkich elementów o jakich mowa w ww. przepisie.
Na podstawie tak sformułowanych zarzutów Stowarzyszenie wniosło o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i dopuszczenie przez Naczelny Sąd Administracyjny Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu sądowym w charakterze uczestnika postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zażalenia przedstawiono argumentację, która zdaniem Stowarzyszenia uzasadnia postawione zarzuty.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Błędne jest twierdzenie, że Sąd naruszył art. 90 § 1 w zw. z art. 160 P.p.s.a. rozstrzygając dopuszczeniu do udziału w sprawie w charakterze uczestnika postępowania poprzez jego odmowę na posiedzeniu niejawnym w składzie 1 sędziego. Bezpośrednio i jednoznacznie wynika to z treści art. 33 § 2 zd. 2 P.p.s.a. Skład Sądu też odpowiadał przepisom P.p.s.a., gdyż na posiedzeniu niejawnym sąd orzeka w składzie jednego sędziego, chyba że ustawa stanowi inaczej co wynika z art. 16 § 2 P.p.s.a. Trzy osobowy skład ustawa ta przewiduje m.in. przy orzekaniu na posiedzeniu niejawnym o wyłączeniu sędziego (art. 22 § 2 P.p.s.a. i o wykładni wyroku (art. 158 P.p.s.a.).
Odnosząc się do pozostałych zarzutów zażalenia chybiony jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. Sąd w wydanym postanowieniu nie musiał zawierać wszystkich wymienionych w tym przepisie elementów. Najważniejsze było aby wyjaśnił motywy prawne podjętego rozstrzygnięcia w przyjętym w sprawie stanie faktycznym. Rozważania Sądu odnośnie do wykładni art. 33 § 2 P.p.s.a. w kontekście art. 93 ustawy o samorządzie gminnym oraz przywołane na jej poparcie orzecznictwo są w ocenie NSA wystarczające dla poznania jakimi motywami kierował się Sąd odmawiając dopuszczenia do udziału Stowarzyszeniu.
Zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie dotyczącej dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału w postępowaniu sądowym wywołanym skargą Wojewody Warmińsko – Mazurskiego złożoną w trybie art. 93 ust. 1 i ust. 2 ustawy o samorządzie gminnym na zaskarżoną uchwałę w przedmiocie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego jest ma to czy możliwe było dopuszczenie innych podmiotów do udziału w postępowaniu sądowym dotyczącym procedury uchwałodawczej poza skarżącym plan Wojewodą i organem uchwałodawczym.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak było jakichkolwiek podstaw prawnych, aby dopuścić Stowarzyszenie do niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego. Bez znaczenia jest wąska czy szeroka wykładnia pojęcia "postępowanie administracyjne" użytego w art. 33 ust. 2 P.p.s.a. Istota postępowania sądowoadministracyjnego wszczętego ze skargi wojewody wniesionej na uchwałę organu gminy na podstawie art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40, dalej u.s.g.), wyklucza jakikolwiek inny udział innych uczestników postępowania na podstawie regulacji P.p.s.a., w tym w szczególności na podstawie art. 33 § 2 tej ustawy. Rację ma Sąd I instancji, że wniesienie skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego przez wojewodę stanowi realizację jednego z przysługujących mu uprawnień, służących wykonywaniu nadzoru nad działalnością gminy na podstawie kryterium zgodności z prawem, a zatem legitymacja skargowa tego organu oparta jest na samodzielnej podstawie prawnej - art. 93 ust. 1 usg, która nie może być jednocześnie podstawą do wniesienia skargi przez inny podmiot. Stronami postępowania sądowego zainicjowanego skargą wojewody na uchwałę rady gminy są zatem wyłącznie wojewoda jako organ nadzoru oraz właściwy organ gminy. Stanowisko takie jest utrwalone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. postanowienia NSA z: 29 września 2010 r., sygn. akt II OZ 899/10, 29 listopada 2013 r., sygn. akt II OZ 1067/13, 29 stycznia 2014 r., sygn. akt II OZ 64/14, 26 maja 2015 r., sygn. akt II OZ 473/15, 27 sierpnia 2015 r., sygn. akt II OZ 757/15, 16 września 2015 r., sygn. akt II OZ 855/15, 12 lutego 2016 r., sygn. akt II OZ 1307/15, 2 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 129/16, 6 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OZ 352/17, 31 maja 2016 r., sygn. akt II OZ 563/16, 14 czerwca 2016 r., sygn. akt II OZ 598/16, 7 września 2017 r., sygn. akt II OZ 864/17, 27 lutego 2018 r., sygn. akt II OZ 200/18, 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 1028/20).
W związku z powyższym uznać należy, że zaskarżone postanowienie mimo odpowiada prawu. Zażalenie wskazując na konieczność ochrony przez Stowarzyszenie interesu społecznego poprzez reprezentowanie kwestii z zakresu ochrony środowiska obszarów chronionego krajobrazu, do których odnosi się plan miejscowy oraz, że przedmiot statutowej działalności Stowarzyszenia jest zbieżny z ochroną środowiska tych terenów, nie mogło odnieść skutku w postaci dopuszczenia go do udziału.
Wykładnia art. 33 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 93 ust. 1 u.s.g. była prawidłowa. Przyczyną oddalenia wniosku Stowarzyszenia o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu wywołanym skargą Wojewody na akt planistyczny w niniejszej sprawie, wniesionej co istotne w trybie nadzoru z art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym, była niedopuszczalność udziału w takim postępowaniu innych stron poza organem i skarżącym organem nadzoru czyli Wojewodą.
Z przepisów działu II P.p.s.a wynika, że uczestniczyć w postępowaniu przed sądem administracyjnym i żądać dopuszczenia do takiego postępowania w charakterze uczestnika, może tylko taki podmiot, który miał prawo uczestniczyć wcześniej w postępowaniu przed organem administracyjnym jeżeli przepisy odrębne regulujące dany tryb, przewidywały taki udział. Takimi przepisami w okolicznościach niniejszej sprawy są przepisy regulujące postępowanie planistyczne. W sprawach ze skargi na miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego przepis art. 33 § 2 P.p.s.a. nie znajdzie zastosowania bowiem art. 93 ust. 1 u.s.g. zastrzega udział w takim postępowaniu wyłącznie dla organu nadzoru jakim jest wojewoda oraz dla organu. Nie ma znaczenia w tym przypadku nawet okoliczność z art. 101 ust. 1 u.s.g. tj. wykazanie naruszenia interesu prawnego zaskarżoną uchwałą. Tym bardziej nie uzasadnia uczestnictwa posiadanie potrzeba ochrony interesu społecznego czy statutowa ochrona wartości środowiska naturalnego danego obszaru i jego mieszkańców.
Skoro przepisy ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym i ustawy o samorządzie gminnym nie przewidują udziału w postępowaniu ze skargi (a nie w procedurze uchwalania) na miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego podmiotów innych niż gmina (rada gminy) i skarżący (podmiot lub wojewoda), to słusznie Sąd I instancji uznał, że Stowarzyszenie jako obrońca interesu społecznego nie mogłoby brać udziału w tym postępowaniu.
Jeżeli Stowarzyszenie dostrzega potrzebę ochrony interesu prawnego danego podmiotu, to może go wspierać merytorycznie kiedy ten złoży skargę na plan w trybie art. 101 ust.1 ustawy o samorządzie gminnym. Podobnie jeśli Stowarzyszenie podziela zarzuty Wojewody to może wspierać jego stanowisko podczas sprawy ale nie jako uczestnik postępowania. Skoro art. 33 § 2 P.p.s.a. nie znajduje zastosowania do postępowania planistycznego, a możliwość zaskarżenia uchwały na podstawie art. 93 ust. 1 u.s.g. przysługiwała jedynie wojewodzie, to nie mogło ono wykazać podstaw dla dopuszczenia jej do udziału w przedmiotowym postępowaniu.
Wbrew zarzutom zażalenia za dopuszczeniem Stowarzyszenia nie przemawia podnoszone przez nie naruszenie art. 33 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. W sytuacji kiedy sam ustawodawca przewiduje rozwiązanie (wniesienie skargi na uchwałę organu gminy), które ogranicza podmiotowo (tylko wojewoda art. 93 ust. 1 u.s.g.) lub warunkiem wykazania naruszenia interesu prawnego (art. 101 ust. 1 u.s.g.), to nie można uznać, że wszelkie osoby, które posiadają interes prawny związany z postanowieniami uchwały lub walczą o ochronę interesu publicznego, zostały pozbawione prawa do sądu. Oczywiście wprowadzone ograniczenia istotnie redukują ilość podmiotów uprawnionych do bycia skarżącym (art. 101 ust. 1 u.s.g. lub art. 93 ust. 1 u.s.g.), czy wręcz wykluczają bycie uczestnikiem takiego postępowania sądowego jednak jest to wynik przyjętych przez ustawodawcę norm prawnych. Ustawodawca mógł bowiem stwierdzić, że uczestnikiem postępowania jest ta osoba, która nie brała udziału w postępowaniu będącym przedmiotem kontroli przez sąd a nie jedynie "w postępowaniu administracyjnym".
Wobec powyższego NSA uznał postawione w zażaleniu zarzuty naruszenia art. 33 § 2 P.p.s.a. w zw. z art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym oraz art. 12 P.p.s.a. w zw. z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP za niezasadne.
W tym stanie rzeczy Sąd I instancji prawidłowo uznał, że dopuszczenie Stowarzyszenia do udziału w niniejszym postępowaniu zainicjowanym skargą z art. 93 ust. 1 u.s.g. jest niemożliwe i odmówił uwzględnienia jego wniosku w tym zakresie.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI